KİK Kararı: 2017/UH.II-1157
Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin
Bu karara ve binlerce benzer karara sorunuzu sorun. Kaynak atıflı detaylı yanıtlar alın.
Karar Bilgileri
Kamu İhale Kurumu Kararı
2017/UH.II-1157
19 Nisan 2017
2017/44543 İhale Kayıt Numaralı "Üç Yıllık Şoför Ve Yakıt Hariç Araç Kiralama Hizmet Alımı" İhalesi
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2017/019
Gündem No : 94
Karar Tarihi : 19.04.2017
Karar No : 2017/UH.II-1157
TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:
Başkan: Hamdi GÜLEÇ
Üyeler: II. Başkan Şinasi CANDAN, Erol ÖZ, Köksal SARINCA, Dr. Ahmet İhsan ŞATIR, Hasan KOCAGÖZ, Mehmet ATASEVER, Oğuzhan YILDIZ
BAŞVURU SAHİBİ:
Kaanmert Taşımacılık Tem. İnş. Gıda Besicilik Petrol Ür. Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti., İsmetpaşa Mah. 38012 Sokak 2/15 Tekinşen İş Merkezi Dulkadiroğlu/KAHRAMANMARAŞ
İHALEYİ YAPAN İDARE:
Kahramanmaraş İli Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği,
Yörük Selim Mahallesi Gazi Mustafa Kuşçu Caddesi No: 22 Onikişubat/KAHRAMANMARAŞ
BAŞVURUYA KONU İHALE:
2017/44543 İhale Kayıt Numaralı “Üç Yıllık Şoför ve Yakıt Hariç Araç Kiralama Hizmet Alımı” ihalesi
KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:
Kahramanmaraş İli Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği tarafından 28.02.2017 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “Üç Yıllık Şoför ve Yakıt Hariç Araç Kiralama Hizmet Alımı” ihalesine ilişkin olarak Kaanmert Taşımacılık Tem. İnş. Gıda Besicilik Petrol Ür. Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti.nin 20.03.2017 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 23.03.2017 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 31.03.2017 tarih ve 19291 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 31.03.2017 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.
Başvuruya ilişkin olarak 2017/815 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.
KARAR:
Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,
İhalenin birinci kısmında teklifi sınır değerin altında kalan Cfk Filo Araç Kiralama San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Özkayalar Oto Alım Satımı Motor. Araç. Pet. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile ihalenin ikinci kısmında Özkayalar Oto Alım Satımı Motor. Araç. Pet. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin aşırı düşük teklif açıklamalarında;
- Araç giderlerinin açıklanmasında Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.2’nci maddesinde belirtilen yöntemlerden birinin kullanılması gerektiği, yerleşik Kamu İhale Kurulu kararları gereğince isteklilerin araç bedellerine ilişkin açıklamalarını araç kira sözleşmesi ile tevsik edemeyeceği, dolayısıyla adı geçen isteklilerin araç bedellerine ilişkin kira sözleşmesi sunarak açıklama sunmuş olmaları durumunda açıklamalarının geçersiz kabul edilmesi gerektiği,
- Araçların sigorta giderine ilişkin açıklamalarda sigortanın işin yapıldığı süreyi kapsaması gerektiği veya işin süresini kapsamasa dahi sigortaya ilişkin ilk yıl için alınan fiyat teklifinin ihale tarihinin bulunduğu yıldan önceki yılın Aralık ayına ait Yİ-ÜFE oranı esas alınarak güncellenen tutarın diğer yıllar için de kullanılabilmesi gerektiği, ayrıca sigortaya ilişkin fiyat tekliflerinin ilgili sigorta şirketinin bölge veya genel müdürlüğü tarafından onaylanmış olması gerektiği, adı geçen isteklilerin sigorta bedellerinin tevsikinde söz konusu hususları göz önünde bulundurmadığı,
- Araç takip sistem maliyetine ilişkin alınan fiyat tekliflerinin düzenleyen şirketin yetkilileri ile ilgili meslek mensubu tarafından imzalanması gerektiği, ayrıca üzerinde meslek mensubuna ait kaşe ile birlikte TURMOB kaşesinin bulunması gerektiği, araç takip sistem giderinin iletişim hizmeti bedeli olması nedeniyle söz konusu gideri tevsik etmek suretiyle alınan fiyat tekliflerinin maliyetler üzerinden alınması gerektiği, bu nedenle fiyat teklifi üzerinde söz konusu birim fiyatın maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığına ilişkin ibarenin yer alması gerektiği, istekliler tarafından alınan fiyat tekliflerinin bu hususları taşımaması durumunda aşırı düşük teklif açıklamalarının geçersiz olduğu,
- Motorlu taşıtlar vergisi için sunulan açıklamaların Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.2.3’üncü maddesi gereğince Gelir İdaresi Başkanlığı’nın belirlediği ve resmi internet sayfasında yayımladığı fiyatlar dikkate alınarak yapılması gerektiği ve buna ilişkin belgelerin açıklama dosyalarında sunulması gerektiği, istekliler tarafından bu belgelere açıklama dosyasında yer verilmemesi durumunda açıklamalarının reddedilmesi gerektiği,
Yukarıda sayılan gerekçelerle adı geçen isteklilerin teklif ettikleri bedel ile ihale konusu işi yerine getirmesinin mümkün olmadığı ve ihalenin bahse konu kısımlarının kendi uhdelerinde bırakılması gerektiği ddialarına yer verilmiştir.
A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
İdari Şartname düzenlemeleri incelendiğinde ihale konusu işin “Üç Yıllık Şoför ve Yakıt Hariç Araç Kiralama Hizmet Alımı” olduğu, işin açık ihale usulüyle ve birim fiyat teklif alınmak suretiyle, kısmi teklife açık olmak üzere, toplam 6 kısımda ihale edildiği görülmüştür.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde “79.1. Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer aşağıdaki kurallara göre tespit edilir.
79.1.1. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde kar hariç yaklaşık maliyet tutarı sınır değer olarak kabul edilir.
79.1.2. Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımı ihalelerinde sınır değer;
SD: Sınır değeri,
YM: Yaklaşık maliyeti,
n: İhalenin ilk oturumunda teklif mektubu ve geçici teminatı usulüne uygun olduğu anlaşılan isteklilerin teklif sayısını,
T1, T2, T3….Tn: İhalenin ilk oturumunda teklif mektubu ve geçici teminatı usulüne uygun olduğu anlaşılan isteklilerin teklif bedellerini,
R: Sınır Değer Tespit Katsayısını
79.1.3. 79.1.2 nci maddede yer alan R değeri her yıl 1 Şubat tarihinden geçerli olmak üzere Kurum tarafından belirlenir ve ilan edilir. İhalenin konusu veya işin niteliğine göre Kurum tarafından farklı R değerleri belirlenebilir.
79.2. İhale ilanında ve dokümanında teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden açıklama isteneceği belirtilen hizmet alımı ihalelerinde, aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi aşamasında aşağıdaki düzenlemelere göre işlem tesis edilmesi gerekmektedir.
79.2.1. Aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda, isteklilerin yapacakları açıklamalara esas olacak önemli teklif bileşenlerinin, bütün istekliler için aynı unsurları içerecek şekilde belirtilmesi zorunludur. Aşırı düşük teklif açıklaması sunulması için isteklilere üç (3) iş gününden az olmamak üzere uygun bir süre verilir.
79.2.2. İstekliler aşırı düşük olarak tespit edilen tekliflerini aşağıdaki yöntemleri kullanarak açıklayabilirler.
79.2.2.1. Üçüncü Kişilerden Alınan Fiyat Teklifleri: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda, öncelikli olarak fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre teklife konu mal veya hizmet için maliyet tespit tutanağı (Ek-O.5) veya satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.6) düzenlenecektir. Tutanaklar fiyat teklifinin dayanağı olarak düzenlenecek olup, meslek mensubu tarafından muhafaza edilecek ve fiyat teklifinin ekinde idareye verilmeyecektir. Ancak idare veya Kurum tarafından gerekli görülmesi halinde bu tutanaklar meslek mensubundan istenebilecektir.
Maliyet tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için, fiyat teklifinin mamul/mala ilişkin olması halinde mamul/malın birim fiyatının, tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olmaması; fiyat teklifinin hizmete ilişkin olması halinde ise bu hizmetin birim fiyatının, tutanakta tespit edilen toplam birim maliyetin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.5) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
Satış tutarı tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.6) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
Üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin teklife konu alanda faaliyet gösterenlerden alınması gerekmekte olup, bu belgelerin ihale tarihinden önce düzenlenmiş olması zorunlu değildir.
Kaşeleme işlemi 8.4 üncü maddede belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.
79.2.2.2. Merkezi Kamu Kurum ve Kuruluşları Tarafından Ülke Çapında Sunulan Mal ve Hizmetlere İlişkin Fiyatlar: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin merkezi kamu kurum ve kuruluşları tarafından ülke çapında sunulan mal ve hizmetlere ilişkin fiyat tarifeleri veya istekliye verilmiş fiyat teklifleri açıklama yöntemi olarak kullanılabilir. Bu yöntemle yapılmış açıklamanın geçerli olabilmesi için kullanılan fiyatların ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olması zorunludur.
79.2.2.3. Kamu Kurum ve Kuruluşları Tarafından İlan Edilen Fiyatlar: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilan edilmiş fiyat tarifeleri açıklama yöntemi olarak kullanılabilir. Bu usulle yapılmış açıklamanın geçerli olabilmesi için ilan edilen fiyatların ihalenin ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olması zorunludur.
79.2.2.4. Ticaret Borsası Fiyatları: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununun 51 inci maddesinin (c) bendi uyarınca borsa idaresi tarafından düzenlenen ve ilgili malın ihale tarihinden önceki son 12 ayın herhangi bir işlem gününde gerçekleşen ortalama fiyatını gösteren belge ile açıklama yapılabilir.
79.2.2.5. Toptancı Hal Fiyatları: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin 11/3/2010 tarihli ve 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun uyarınca faaliyet gösteren toptancı hali idaresi tarafından düzenlenen ve ilgili malın ihale tarihinden önceki son 12 ayın herhangi bir işlem gününe ait ortalama fiyatını gösteren belge ile açıklama yapılabilir.
79.2.2.6. Özel veya Münhasır Hak Sahibi Kuruluşların Uyguladığı Fiyatlar: İlgili mevzuatı uyarınca, belirli mal veya hizmetlerin kamuya sunulması konusunda lehine sınırlama bulunan kuruluşların tedarikçisi oldukları mallar veya sunucusu oldukları hizmetler için uyguladıkları fiyatlar ile açıklama yapılabilir. Bu usulle yapılmış açıklamanın geçerli olabilmesi için kullanılan fiyatların ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olması zorunludur.
79.2.2.7. İsteklinin Kendi Ürettiği, Aldığı veya Sattığı Mallara İlişkin Fiyatlar: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin olarak isteklinin kendi ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ait fiyatların kullanılması durumunda, istekliyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre aşırı düşük teklif açıklamasına konu mal için düzenlenen maliyet/satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.7) ile açıklama yapılabilir.
Maliyetler dayanak alınarak yapılan açıklamanın geçerli olabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta (Ek-O.7) tespit edilen ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olmaması ve isteklinin son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde ihale konusu işte kullanılmasını öngördüğü mal miktarının en az yarısı kadar alım yapmış olması gerekir.
Satışlar dayanak alınarak yapılan açıklamanın geçerli olabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta (Ek-O.7) tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmaması ve malın ticaretinin isteklinin faaliyet alanında olması gerekir.
İsteklinin son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde 4734 sayılı Kanun kapsamındaki idarelere açıklama konusu mala ilişkin satış yapmış ve satılan malın idarece kabul edilmiş olması durumunda, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.7) sunulmasına gerek bulunmayıp sadece söz konusu satışa ilişkin fatura örnekleri veya bu örneklerin noter, SM, YMM, SMMM ya da vergi dairesince onaylı suretleri ile de belgelendirme yapılabilir.
Kaşeleme işlemi 8.4 üncü maddede belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.
79.2.2.8.İsteklinin Ortağı Olduğu Tüzel Kişiye Ait İşletmeden Mal Çekmesiyle Oluşan Emsal Bedel: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin olarak isteklinin ortağı olduğu tüzel kişiye ait işletmeden mal çekmesi veya satın alması durumunda söz konusu malın emsal bedeli ile değerlenmesi gereklidir. Emsal bedelinin tespitinde 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri esas alınır. Bu durumda, Vergi Usul Kanununa göre hesaplanan emsal bedeli gösteren ve istekliyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından hazırlanarak imzalanan ve kaşelenen beyanın verilmesi yeterlidir. Kaşeleme işlemi 8.4 üncü maddede belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.
79.2.3. Meslek mensubu; üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifi üzerindeki beyanın ve emsal bedel beyanı ile Ek-O.5, Ek-O.6 ve Ek-O.7 numaralı tutanaklardaki bilgilerin doğruluğundan sorumludur. Meslek mensubu ibaresinden Yeminli Mali Müşavirler veya Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler anlaşılır”
...
79.3. İdarelerin aşırı düşük teklif tespit ve değerlendirilmesine ilişkin aşağıdaki düzenlemeleri de dikkate almaları gerekmektedir.
79.3.1. Teklifi aşırı düşük olarak tespit edildikten sonra yukarıdaki yöntemlere göre usulüne uygun açıklama yapan isteklilerin teklifleri geçerli kabul edilir. Hayatın olağan akışına veya ticari gereklere aykırılık gibi nedenlerle teklifler reddedilemez.
79.3.2. 79.2.2 nci maddede yer alan yöntemlerden herhangi biri ile açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığının anlaşıldığı durumlarda, istekli tarafından gerekçesi belirtilmek suretiyle, ilgili mevzuatına göre ihale tarihinden önceki son 12 ay içinde düzenlenen açıklamaya elverişli diğer bilgi ve belgeler kullanılarak da açıklama yapılabilir.
...
79.3.4. Hizmet alım ihalelerinde herhangi bir sigorta giderinin aşırı düşük teklif sorgulamasında önemli bir bileşen olarak kabul edilmesi durumunda, isteklilerce sigorta acentelerinden alınan poliçe, fiyat teklifi veya sözleşmelerin ekine ihale dokümanında yer alan teminat tutarları üzerinden teklif ettikleri sigorta prim tutarlarıyla sigorta hizmetini gerçekleştirebileceklerine ilişkin, ilgili sigorta şirketinin genel müdürlüğünden veya bölge müdürlüğünden alınan teyit yazısının eklenmesi ve bu yazının yetkili kişilerin imzasını taşıması gereklidir. Ancak sigorta şirketlerinin genel müdürlük veya bölge müdürlükleri tarafından imzalanmış poliçe veya fiyat teklifleri için teyit alınması zorunlu değildir. Sigorta giderinin tevsiki için sunulan belgenin işin süresinin tamamını kapsaması gerekmektedir. Ancak birden fazla yılı kapsayan işlerde ilk yıl için alınan sigorta teklifinin ihale tarihinin bulunduğu yıldan önceki yılın Aralık ayına ait Yurtiçi Üretici Fiyatları Endeksinin yıllık değişim oranı esas alınmak suretiyle güncellenerek diğer yıllar için kullanılması mümkündür.
... .” açıklamaları yer almaktadır.
İdari Şartname’nin “Teklif fiyata dâhil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde “25.1. Sözleşmenin uygulanması sırasında, ilgili mevzuat gereğince yapılacak ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri teklif fiyata dahil edilecektir
25.2. 25.1. maddesinde yer alan gider kalemlerinde artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış ya da farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edilir. Yüklenici, bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamaz.
25.3. Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:
25.3.1.
1-Panelvan Tipi Araç (Şoför ve Yakıt Hariç) Genel Sekreterliğimize Bağlı Sağlık Tesisleri İçin 2015 Model ve Üstü (19 Araç x 36 Ay)
Kiralanacak Panelven tipi araçlarla ilgili olarak; toplamda 5 adet araç Evde Sağlık Hizmetlerinde kullanılacağından dolayı Evde Sağlık Hizmetleri yönergesine uygun giydirilerek teslim edilecektir. Araçların giydirilmesi ile ilgili tüm masraflar teklif fiyata dâhildir.
2-Minibüs (Şoför ve Yakıt Hariç) 2015 Model ve Üstü (2 Araç x 36 Ay)
- Kiralanacak minibüs tipi Araçların yan kaporta kısımlarına ilgili sağlık tesislerinin adlarına göre “………… Hasta Servis Aracı” yazısı yazılacaktır. Söz konusu yazının yazdırılması ile ilgili tüm masraflar teklif fiyata dâhildir.
3-Kamyonet Tipi Araç (Şoför ve yakıt hariç) Necip Fazıl Şehir Hastanesi için 2015 model ve üstü (1 araç x 36 ay)
4-Çift Kabinli 4*4 Pikap Tipi Araç (Şoför ve yakıt hariç) 2015 model ve üstü (2 araç x 36 ay)
5-Çift Kabinli 4*2 Pikap Tipi Araç (Şoför ve yakıt hariç) 2015 model ve üstü (1 araç x 36 ay)
6-Teklif edilecek tüm Araçlar için;
- Periyodik bakım-onarımı ile her türlü bakım, onarım, tamir, lastik, yedek parça, yağ, yağlama bakımı ve diğer tüm masraflar,
- Trafik, muayene, mali sorumluluk sigortaları, tam kasko, koltuk sigortaları, motorlu taşıtlar vergisi vb. tüm yasal yükümlülükler,
- GPS (Araç Takip Sistemi) olacak ve sistemle ilgili tüm masraflar ve teknik şartnamede maliyet unsuru olabilecek tüm giderler,
Yukarıda bahsedilen tüm masraflar teklif fiyata dahildir
25.4. Sözleşme konusu işin bedelinin ödenmesi aşamasında doğacak Katma Değer Vergisi (KDV), ilgili mevzuatı çerçevesinde İdare tarafından yükleniciye ayrıca ödenir.
25.5. Bu madde boş bırakılmıştır.” düzenlemeleri,
Anılan Şartname’nin “Sınır değer” başlıklı 33’üncü maddesinde “33.1. İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra Kurum tarafından belirlenen yönteme göre sınır değer hesaplar.
33.2. Teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir. Bu kapsamda; ihale komisyonu sınır değerin altında kalan teklifleri aşırı düşük teklif olarak tespit eder ve bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister. İhale komisyonu;
a) Verilen hizmetin ekonomik olması,
b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,
c) Teklif edilen hizmetin özgünlüğü,
gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifi reddedilir. İhale komisyonunca reddedilmeyen teklifler, geçerli teklif olarak belirlenir. İhale üzerinde bırakılan isteklinin teklifinin sınır değerin altında olması durumunda kesin teminat 40.1 maddesinde yer alan hüküm uyarınca hesaplanan tutar üzerinden alınır.” düzenlemeleri yer almaktadır.
Sözleşme Tasarısı’nın “İşin süresi” başlıklı 9’uncu maddesinde “9.1. İşe başlama tarihi 01.04.2017; işi bitirme tarihi 31.03.2020
9.2. Bu sözleşmenin uygulanmasında sürelerin hesabı takvim günü esasına göre yapılmıştır.” düzenlemesi yer almaktadır.
İhale dokümanı ekinde yer alan birim fiyat teklif cetvelinin “
A1
B2
Sıra No
İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması 6
Birimi
Miktarı
Teklif Edilen4 Birim Fiyat
Tutarı
1
Panelvan Tipi Araç (Şoför ve yakıt hariç) Genel Sekreterliğimize Bağlı Sağlık Tesisleri için 2015 model ve üstü (13 araç x 36 ay)
ay
468
2
Panelvan Tipi Araç (Şoför ve yakıt hariç) Genel Sekreterliğimiz için 2015 model ve üstü (6 araç x 36 ay)
ay
216
...
...
...
...
6
Minibüs ( Şoför ve yakıt hariç) 2015 model ve üstü (2 x 36 ay)
ay
72
TOPLAM TUTAR (K.D.V Hariç)
” şeklinde düzenlendiği görülmüştür.
Başvuruya konu ihalenin Kamu İhale Genel Tebliği’nin 78.1’inci maddesi gereğince personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımı ihalesi niteliğinde olduğu, idare tarafından hesaplanan sınır değerin ihalenin iddia konusu 1’inci kısmı için; 522.405,89 TL, iddia konusu 2’nci kısmı için; 258.278,18 TL olduğu tespit edilmiştir.
İdare tarafından ihalenin birinci kısmında teklifi sınır değerin altında kalan Cfk Filo Araç Kiralama San. ve Tic. Ltd. Şti., Özkayalar Oto Alım Satımı Motor. Araç. Pet. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., Muhammed Şener Kaptanoğlu ve Ezmine Yakıt Temizlik Gıda Taşımacılık Otomotiv Elektronik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.den; ihalenin ikinci kısmında teklifi sınır değerin altında kalan Özkayalar Oto Alım Satımı Motor. Araç. Pet. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., Kaanmert Taşımacılık Tem. İnş. Gıda Besicilik Petrol Ür. Ticaret ve San. Ltd. Şti., Muhammed Şener Kaptanoğlu ve Ezmine Yakıt Temizlik Gıda Taşımacılık Otomotiv Elektronik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.den 03.03.2017 tarihinde EKAP üzerinden aşırı düşük açıklama talebinde bulunulduğu, Muhammed Şener Kaptanoğlu tarafından her iki kısım için aşırı düşük teklif açıklaması sunulmadığından idarece teklifinin reddedildiği anlaşılmıştır.
İdarece gönderilen aşırı düşük teklif sorgulama yazısından, bahse konu ihalenin 1’inci ve 2’nci kısmı için önemli teklif bileşenlerinin “1- Kiralanacak Panelvan tipi araçlarla ilgili olarak; toplamda 5 adet araç Evde Sağlık Hizmetlerinde kullanılacağından dolayı Evde Sağlık Hizmetleri yönergesine uygun giydirilerek teslim edilecektir. Araçların giydirilmesi ile ilgili tüm masraflar, (sadece 1. Kalem Panelvan Tipi Araç (Şoför ve Yakıt Hariç) için geçerli gider kalemidir.)
2- Kiralanacak minibüs tipi Araçların yan kaporta kısımlarına ilgili sağlık tesislerinin adlarına göre “.......... Hasta Servis Aracı” yazısının yazılması dair giderler, (sadece ihalenin 6. Kalem Minibüs (Şoför ve Yakıt Hariç) için geçerli gider kalemidir.)
3- Aracın bakım onarımı ile ilgili giderler.
4- Araç edinme bedeline ait giderler (Kiralama yada satınalma)
5- Sigorta ve vergi giderleri
6- GPS (Araç Takip Sistemi) sistemle ilgili giderler.
7- Sözleşme giderleri” şeklinde belirlendiği görülmüştür.
Cfk Filo Araç Kiralama San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından ihalenin birinci kısmı için sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarının iddia konusu hususlarla sınırlı olarak incelenmesinden;
-13 adet panelvan tipi araçların maliyetini tevsik etmek amacıyla istekli adına kayıtlı 13 adet araç ruhsatına ve ekinde araçların alış faturalarına yer verildiği, söz konusu araçlar için alış faturalarında yer alan satın alma bedeli üzerinden amortisman hesaplanarak araçların maliyetinin belirlendiği, başvuru sahibinin iddia ettiği şekilde kira sözleşmesi sunulmadığı anlaşıldığından bu iddianın yerinde olmadığı anlaşılmıştır.
-Araç takip sistem maliyetine ilişkin olarak 1 adet araç takip cihazı için 3-Gen Oto. Tur. Sey. Oto Kiralama Taş. İnş. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından düzenlenen faturanın sunulduğu, ayrıca araç takip iletişim hizmet bedeli için Cfk Filo Araç Kiralama San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından kullanılan telefon hatlarından birine ait Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. tarafından düzenlenen hat bazlı özet raporun sunulduğu, söz konusu belgelerin Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesinde belirtilen tevsik edici belgelerden olmadığı anlaşıldığından açıklamanın bu yönüyle mevzuata uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
-Araçların sigorta bedellerinin (kasko ve zorunlu mali sorumluluk sigortası) tevsiki için Danışman Sigorta Aracılık Hizmetleri Ltd.Şti.’den alınan fiyat teklifinin sunulduğu, fiyat teklifi üzerinde Groupama Sigorta A.Ş. Güneydoğu Anadolu Bölge Müdürlüğü’nün kaşesinin ve kaşe üzerinde imzanın yer aldığı, söz konusu teklifin bir yıllık süre için verildiği ve sigorta şirketi tarafından ihale konusu işin devam edeceği ikinci ve üçüncü yıllar için fiyat teklifinin aynı fiyat ve şartlarla yenileneceği hususunda taahhüt verildiği tespit edilmiştir.
Yukarıda aktarılan Tebliğ’in 79.3.4’ncü maddesindeki açıklamalara göre ihale konusu işte çalıştırılacak araçlar için sigorta ve kasko giderinin aşırı düşük teklif sorgulamasında önemli bir teklif bileşeni olarak kabul edilmesi durumunda; sigorta acentelerinden alınan poliçe, fiyat teklifi veya sözleşmelerin ekine ihale dokümanında yer alan teminat tutarları üzerinden teklif ettikleri sigorta prim tutarlarıyla sigorta hizmetini gerçekleştirebileceklerine ilişkin, ilgili sigorta şirketinin genel müdürlüğünden veya bölge müdürlüğünden alınan teyit yazısının eklenmesi ve bu yazının yetkili kişilerin imzasını taşımasının gerekli olduğu, fakat sigorta şirketlerinin genel müdürlük veya bölge müdürlükleri tarafından imzalanmış poliçe veya fiyat teklifleri için teyit alınmasının zorunlu olmadığı, ayrıca sigorta giderinin tevsiki için sunulan belgenin işin süresinin tamamını kapsaması gerektiği, ancak birden fazla yılı kapsayan işlerde ilk yıl için alınan sigorta teklifinin ihale tarihinin bulunduğu yıldan önceki yılın Aralık ayına ait Yurtiçi Üretici Fiyatları Endeksinin yıllık değişim oranı esas alınmak suretiyle güncellenerek diğer yıllar için kullanılabileceği anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede, ihalenin birinci kısmı üzerinde kalan isteklinin kasko ve trafik sigorta bedeline ilişkin aşırı düşük teklif açıklamasının bu yönüyle mevzuata uygun olduğu anlaşılmıştır.
- 13 adet panelvan tipi araca ait MTV için 40.365,00 TL (13 adet panelvan araç x 36 ay x 86,25 TL/ay) bedel öngördüğü, Gelir İdaresi Başkanlığı İnternet Vergi Dairesi’nden bahse konu araçlar için MTV hesaplanmasına ilişkin bilgisayar çıktısına aşırı düşük teklif açıklama dosyasında yer verdiği, isteklinin teklif etmiş olduğu araçların 1.3 motor silindir hacmine sahip 2015 model araçlar olduğu, Gelir İdaresi Başkanlığının internet vergi dairesi motorlu taşıtlar vergisi hesaplama sayfasında aracın yaş aralığının 1-6, motor silindir hacmi aralığının 0 - 1900 seçilerek yapılan hesaplamada 2017 yılı için 1 adet panelvan araç için yıllık 1.035,00 TL tutarında motorlu taşıtlar vergisi ödenmesi gerektiği anlaşılmıştır. Ancak istekli tarafından 2017 yılı MTV bedeli olan 1.035,00 TL’nin 2018 ve 2019 yılları için herhangi bir artış öngörülmeden söz konusu bedel üzerinden 13 adet panelvan aracın 36 aylık MTV giderinin hesaplandığı görülmüş olup, isteklinin bir sonraki yıllardaki artışı da dikkate alarak 3 yıllık MTV giderini hesaplaması beklenmektedir. Bu nedenden ötürü isteklinin MTV giderine yönelik açıklamasının mevzuata aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Özkayalar Oto Alım Satımı Motor. Araç. Pet. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından ihalenin birinci ve ikinci kısmı için sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarının iddia konusu hususlarla sınırlı olarak incelenmesinden;
Anılan istekli tarafından şikâyete konu ihalenin birinci ve ikinci kısmı için;
-13 adet panelvan tipi araç ile 6 adet panelvan tipi araçların maliyetini tevsik etmek amacıyla istekli adına kayıtlı araç ruhsatlarına ve ekinde araçların alış faturalarına yer verildiği, söz konusu araçlar için alış faturalarında yer alan satın alma bedeli üzerinden amortisman hesaplanarak araçların maliyetinin belirlendiği, başvuru sahibinin iddia ettiği şekilde kira sözleşmesi sunulmadığı anlaşıldığından bu iddianın yerinde olmadığı anlaşılmıştır.
-Araç takip sistem maliyetine ilişkin olarak 1 adet araç takip cihazı için 3-Gen Oto. Tur. Sey. Oto Kiralama Taş. İnş. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından düzenlenen faturanın sunulduğu, araç takip iletişim hizmet bedeli için ayrıca bir belgeye yer verilmediği, söz konusu belgenin Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesinde belirtilen tevsik edici belgelerden olmadığı, bahse konu gider kaleminin tevsikinde kamu ihale mevzuatında aranılan belgelere açıklama kapsamında yer verilmediği anlaşıldığından açıklamanın bu yönüyle mevzuata uygun olmadığı anlaşılmıştır.
- 13 adet panelvan tipi araç ile 6 adet panelvan tipi aracın sigorta bedellerinin (kasko ve zorunlu mali sorumluluk sigortası) tevsiki için Danışman Sigorta Aracılık Hizmetleri Ltd.Şti.’den alınan fiyat teklifinin sunulduğu, fiyat teklifinde birinci ve ikinci kısımda istenilen araçlar için sigorta bedellerinin ayrı ayrı belirtildiği, fiyat teklifi üzerinde Groupama Sigorta A.Ş. Güneydoğu Anadolu Bölge Müdürlüğü’nün kaşesinin ve kaşe üzerinde imzanın yer aldığı, söz konusu teklifin bir yıllık süre için verildiği ve istekli tarafından söz konusu kalemler için öngörülen bedellerin hesaplanmasında yalnızca ihale konusu işin gerçekleştirileceği ilk yıl için adı geçen sigorta acentesinden alınan fiyat teklifinin dikkate alındığı, ihale konusu işin devam edeceği ikinci ve üçüncü yıl için 2016 yılı Aralık ayına ait Yİ-ÜFE yıllık değişim oranı esas alınarak fiyat tekliflerinin güncellenmediği tespit edilmiştir.
Bu çerçevede, yukarıda aktarılan Tebliğ’in 79.3.4’ncü maddesi gereğince sigorta bedellerinin tevsiki için aranılan şartların sağlanmadığı, dolayısıyla söz konusu gider kalemleri için sunulan açıklamanın bu yönüyle mevzuata uygun olmadığı anlaşılmıştır.
- 13 adet panelvan tipi araca ait MTV için 40.365,00 TL (13 adet panelvan araç x 36 ay x 86,25 TL/ay), 6 adet panelvan tipi araca ait MTV için 18.630,00 TL (6 adet panelvan araç x 36 ay x 86,25 TL/ ay) bedel öngördüğü, Gelir İdaresi Başkanlığı İnternet Vergi Dairesi’nden bahse konu araçlar için MTV hesaplanmasına ilişkin bilgisayar çıktısına aşırı düşük teklif açıklama dosyasında yer verdiği, isteklinin teklif etmiş olduğu araçların sırasıyla 1.5 ve 1.6 motor silindir hacmine sahip 2015 model araçlar olduğu, Gelir İdaresi Başkanlığının internet vergi dairesi motorlu taşıtlar vergisi hesaplama sayfasında aracın yaş aralığının 1-6, motor silindir hacmi aralığının 0 - 1900 seçilerek yapılan hesaplamada 2017 yılı için 1 adet panelvan araç için yıllık 1.035,00 TL tutarında motorlu taşıtlar vergisi ödenmesi gerektiği anlaşılmıştır. Ancak istekli tarafından 2017 yılı MTV bedeli olan 1.035,00 TL’nin 2018 ve 2019 yılları için herhangi bir artış öngörülmeden söz konusu bedel üzerinden 13 adet panelvan aracın 36 aylık MTV giderinin hesaplandığı görülmüş olup, isteklinin bir sonraki yıllardaki artışı da dikkate alarak 3 yıllık MTV giderini hesaplaması beklenmektedir. Bu nedenden ötürü isteklinin MTV giderine yönelik açıklamasının mevzuata aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Yukarıda yer alan tespit ve değerlendirmeler neticesinde, Cfk Filo Araç Kiralama San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından ihalenin birinci kısmı için, Özkayalar Oto Alım Satımı Motor. Araç. Pet. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından ihalenin birinci ve ikinci kısmı için sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarının kamu ihale mevzuatına uygun olmadığı anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının bu yönüyle yerinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in 18’inci maddesinin ikinci fıkrası yönünden yapılan inceleme sonucunda tespit edilen aykırılıklar ve buna ilişkin inceleme ve hukuki değerlendirme aşağıda yapılmıştır.
- Ezmine Yakıt Tem. Gıda Taş. Oto. Elek. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından ihalenin birinci kısmı için sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarının iddia konusu hususlarla sınırlı olarak incelenmesinden;
Araç takip iletişim hizmet bedeli için Yaksan Yakıt Tem. Gıda Taş. Oto. İnş. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından kullanılan telefon hatlarından birine ait Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından düzenlenen faturanın sunulduğu, söz konusu belgenin Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesinde belirtilen tevsik edici belgelerden olmadığı anlaşıldığından açıklamanın bu yönüyle mevzuata uygun olmadığı anlaşılmıştır.
13 adet panelvan tipi aracın sigorta bedellerinin tevsikinde kasko için Zirve Group Sigorta Aracılık Hizmetleri Ltd. Şti.’den alınan fiyat teklifinin sunulduğu, fiyat teklifi ekinde ilgili sigorta şirketinin genel müdürlüğünden veya bölge müdürlüğünden alınan ve yetkili kişilerin imzasını taşıması gereken teyit yazısının bulunmadığı, ayrıca söz konusu teklifin bir yıllık süre için verildiği ve istekli tarafından ilk yıl için alınan sigorta bedelinin ihale konusu işin devam edeceği ikinci ve üçüncü yıl için 2016 yılı Aralık ayına ait Yİ-ÜFE yıllık değişim oranı esas alınarak güncellenmiş tutarlarına açıklama dosyası kapsamında yer verilmediği,
Zorunlu mali sorumluluk sigortası için Allianz Sigorta A.Ş.’nin antetli kağıdına basılmış sigorta poliçesinin sunulduğu, üzerinde fiyat teklifi veren sigorta acentesi ve ilgili bölge veya genel müdürlüğüne ait kaşe ve imzaya yer verilmediği gibi ekinde ilgili sigorta şirketinin genel müdürlüğünden veya bölge müdürlüğünden alınan ve yetkili kişilerin imzasını taşıması gereken teyit yazısının bulunmadığı, ayrıca teklifin işin süresinin kapsamadığı ve mevzuatta aranılan şekilde bir güncelleme yapılmadığı tespit edilmiştir.
Bu çerçevede, yukarıda aktarılan Tebliğ’in 79.3.4’ncü maddesi gereğince sigorta bedellerinin tevsiki için aranılan şartların sağlanmadığı, dolayısıyla söz konusu gider kalemleri için sunulan açıklamanın bu yönüyle mevzuata uygun olmadığı anlaşılmıştır.
- Başvuru Sahibi Kaanmert Taşımacılık Tem. İnş. Gıda Besicilik Petrol Ür. Ticaret ve San. Ltd. Şti. tarafından ihalenin ikinci kısmı için sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarının iddia konusu hususlarla sınırlı olarak incelenmesinden;
Araç takip sistem maliyetine ilişkin olarak Mobilmar İlet. Hizm. Telek. Elek. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından 28.02.2017 tarihinde düzenlenen ve araç takip iletişim hizmet bedeli dahil alınan fiyat teklifinin sunulduğu, teklif üzerinde “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yer aldığı, ancak ibarede tutanağın düzenlendiği tarih ve sayı numarasının bulunmadığı, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.2.1’inci maddesi gereğince bahse konu fiyat teklifi üzerinde yer alan ibarede fiyat teklifinin dayanağı olan tutanağın düzenlendiği tarih ve tutanak sayı numarasının yer alması gerektiği dikkate alındığında, söz konusu gider kalemi için sunulan açıklamanın bu yönüyle kamu ihale mevzuatına aykırı olduğu anlaşılmıştır.
6 adet panelvan tipi aracın sigorta bedellerinin tevsikinde zorunlu mali sorumluluk sigortası için Kanka Sigorta Aracılık Hizmetleri Ltd. Şti.’den alınan fiyat teklifinin sunulduğu, fiyat teklifi ekinde Axa Sigorta A.Ş. Orta Anadolu Bölge Müdürlüğü’ne ait kaşenin ve kaşe üzerinde iki adet imzanın yer aldığı fiyat çalışmasına yer verildiği, acenteden alıntıdan fiyat teklifi ile ekinde yer alan fiyat çalışmasındaki bilgilerin birbiriyle uyumlu olduğu, ancak sigorta teklifinin bir yıl için alındığı, dolayısıyla işin süresinin kapsamadığı ve mevzuatta aranılan şekilde bir güncelleme yapılmadığı,
Kasko için bedel öngörülmediği, açıklama dosyası kapsamında bahse konu gider kalemi için herhangi bir belge sunulmadığı tespit edilmiştir
Bu çerçevede, yukarıda aktarılan Tebliğ’in 79.3.4’ncü maddesi gereğince kasko için tevsik edilmesi gereken belgelerin sunulmadığı ve zorunlu mali trafik sigorta bedelinin tevsiki için aranılan şartların sağlanmadığı, bu nedenle söz konusu gider kalemleri için sunulan açıklamanın bu yönüyle mevzuata uygun olmadığı anlaşılmıştır.
Bahse konu araçlar için ödenmesi öngörülen MTV bedellerinin ayrıca belirtilmediği görülmüş olup, bu yönüyle açıklamanın Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesine uygun olmadığı anlaşılmıştır.
Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, ihalenin birinci kısmı için sundukları aşırı düşük teklif açıklamaları kamu ihale mevzuatına aykırı olduğu anlaşılan Cfk Filo Araç Kiralama San. ve Tic. Ltd. Şti., Özkayalar Oto Alım Satımı Motor. Araç. Pet. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., Ezmine Yakıt Temizlik Gıda Taşımacılık Otomotiv Elektronik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.nin teklifleri ile ihalenin ikinci kısmı için sundukları aşırı düşük teklif açıklamaları kamu ihale mevzuatına aykırı olduğu anlaşılan Özkayalar Oto Alım Satımı Motor. Araç. Pet. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., Kaanmert Taşımacılık Tem. İnş. Gıda Besicilik Petrol Ür. Ticaret ve San. Ltd. Şti.nin tekliflerinin reddedilmesi ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,
Oybirliği ile karar verildi.
Hamdi GÜLEÇ
Başkan
Şinasi CANDAN
II. Başkan
Erol ÖZ
Kurul Üyesi
Köksal SARINCA
Kurul Üyesi
Dr. Ahmet İhsan ŞATIR
Kurul Üyesi
Hasan KOCAGÖZ
Kurul Üyesi
Mehmet ATASEVER
Kurul Üyesi
Oğuzhan YILDIZ
Kurul Üyesi
10 Milyon+ Karar Arasında Arayın
Mahkeme, tarih, anahtar kelime ile filtreleyin. AI ile benzer kararları otomatik bulun.