KİK Kararı: 2016/UY.I-2093

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2016/047
Gündem No : 64
Karar Tarihi : 17.08.2016
Karar No : 2016/UY.I-2093

TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:

Başkan: Hamdi GÜLEÇ

Üyeler: II. Başkan Şinasi CANDAN, Osman DURU, Köksal SARINCA, Dr. Ahmet İhsan ŞATIR, Hasan KOCAGÖZ, Mehmet ATASEVER, Oğuzhan YILDIZ

BAŞVURU SAHİBİ:

Sed-Yol İnş. Nak. Mad. Tur. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.,

Yıldızevler Mah. 4. Cad. 714. Sk. No: 5/22 Çankaya/ANKARA

İHALEYİ YAPAN İDARE:

Karayolları Genel Müdürlüğü 3. Bölge Müdürlüğü,

Horozluhan Mahallesi Ankara Caddesi No: 151 42300 Selçuklu/KONYA

BAŞVURUYA KONU İHALE:

2016/20212 İhale Kayıt Numaralı “Karaman Çevre Yolunun Km:97+080-106+500 Kesiminin Yapımı İşi” İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

Karayolları Genel Müdürlüğü 3. Bölge Müdürlüğü tarafından 14.03.2016 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “Karaman Çevre Yolunun Km:97+080-106+500 Kesiminin Yapımı İşi” ihalesine ilişkin olarak Sed-Yol İnş. Nak. Mad. Tur. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin 16.06.2016 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 17.06.2016 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 27.06.2016 tarih ve 38150 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 27.06.2016 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2016/1537 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, idarece gerekçe gösterilmeksizin aşırı düşük teklif açıklamalarının uygun görülmediği, bu açıdan ihale kararının mevzuata aykırı olduğu, daha sonra şikayet başvuruları üzerine idarece taraflarına bildirilen;

- AKT/2, AKU/1 ve AKU/2 poz numaralı imalatlara ilişkin açıklama kapsamında öngörülen mesafeler ile idare tarafından isteklilere verilen analiz formatında öngörülen mesafelerin örtüşmemesi,

- Sunulan analizlerde akaryakıt giderlerinin iş kalemleri içerisinde yer almaması ve akaryakıt maliyeti için sunulan fiyat teklifindeki bedelin biriminin belirtilmemesi,

- Vasıflı işçilikler ile vasıfsız işçiliklerin tamamı için analizlerde ihale tarihinde yürürlükte bulunan saatlik asgari ücretin öngörülmüş olması gerekçelerinin mevzuata aykırı olduğu iddialarına yer verilmiştir.

A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

Başvuruya konu ihalede 08.06.2016 tarihli ihale komisyonu kararı, aynı tarihte tüm isteklilere EKAP üzerinden bildirilmiş olup bahse konu ihale komisyonu kararında başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklamalarının uygun görülmediği belirtilmiş olmakla birlikte bu kararın hangi gerekçelere dayandırıldığı hususunda bir ifadeye yer verilmemiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 41’inci maddesinde; ihale sonucunun, ihale kararının ihale yetkilisi tarafından onaylandığı günü izleyen en geç üç gün içinde, ihale üzerinde bırakılan dahil olmak üzere ihaleye teklif veren bütün isteklilere bildirileceği ve ihale sonucunun bildiriminde, tekliflerin değerlendirmeye alınmama veya uygun bulunmama gerekçelerine de yer verileceği, 54’üncü maddesinde; ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabileceklerin, bu Kanun’da belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikayet ve itirazen şikayet başvurusunda bulunabilecekleri, 55’inci maddesinde ise; şikayet başvurusunun, ihale sürecindeki işlem veya eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla bu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren 21’inci maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün, diğer hallerde ise on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce, ihaleyi yapan idareye yapılacağı, idarenin şikayet başvurusu üzerine gerekli incelemeyi yaparak on gün içinde gerekçeli bir karar alacağı, alınan kararın, şikayetçi ile diğer aday veya istekliler ile istekli olabileceklere karar tarihini izleyen üç gün içinde bildirileceği, belirtilen süre içinde bir karar alınmaması durumunda başvuru sahibi tarafından karar verme süresinin bitimini, süresinde alınan kararın uygun bulunmaması durumunda ise başvuru sahibi dahil aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından idarece alınan kararın bildirimini izleyen on gün içinde Kuruma itirazen şikayet başvurusunda bulunulabileceği hüküm altına alınmıştır.

Bahse konu 41’inci madde hükmünün şikayet ve itirazen şikayet başvuruları bakımından uygulanırlığını teminat altına almak üzere İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğ’in 4’üncü maddesinin dokuzuncu ve onuncu fıkralarında “(9) … Kesinleşen ihale kararında tekliflerin değerlendirmeye alınmama veya uygun bulunmama gerekçelerine yer verilmemesi halinde, tekliflerinin değerlendirmeye alınmama ya da uygun görülmemesine karşı yapılacak şikayet başvurusunda, istekliler kararın gerekçelerinin bildirilmesiyle şikayet konusundan haberdar olduklarından sürenin hesabında kesinleşen ihale kararının bildirim tarihinin değil, karar gerekçelerinin bildirildiği tarihin esas alınması gerekmektedir.

(10) İhale sonucunun gerekçesiz olarak bildirilmesi durumunda usulüne uygun olarak ihale sonucu bildirilmiş olmayacağından, idarenin bu aşamadan sonraki işlemleri usulüne uygun olarak gerçekleştirebilmesi ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi dışındaki bütün isteklilere tekliflerinin uygun bulunmama gerekçesini ayrıca bildirmesi ile mümkün olacaktır. Bu durum ihale sürecinin uzamasına neden olacağından idarelerce kesinleşen ihale kararında gerekçenin bildirilmesi önem arz etmektedir.” açıklamalarına yer verilmiştir.

Ayrıca Kamu İhale Genel Tebliğinin 45’inci maddesinde; “…45.1.14. Aşırı düşük teklif sorgulaması sonucunda; (45.1.3 - 45.1.13) maddelerine uygun açıklamada bulunmayan, açıklamaları idarece tanımlanan yapım şartlarına uymayan veya teknik şartnameye aykırı hususlar içeren isteklilerin teklifleri gerekçeleri belirtilmek suretiyle reddedilecektir.

…

45.1.16. Aşırı düşük teklifine ilişkin olarak istenen sürede açıklama yapmasına rağmen teklifi reddedilen isteklilerin açıklamalarının yeterli görülmeme nedenlerinin, sadece ilgili madde numaralarına atıf yapılmakla yetinilmeyerek hangi düzenlemeye aykırılık bulunduğu da belirtilmek suretiyle kesinleşen ihale kararının bildirilmesi zorunludur.” açıklamalarında bulunulmuştur.

İncelenen ihalede, başvuru sahibi tarafından kendisine gerekçesiz olarak bildirilen kesinleşen ihale kararına karşı 16.06.2016 tarihli dilekçeyle; sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarının mevzuata ve piyasa koşullarına uygun olduğu belirtilmiş idarece yapılan değerlendirmenin düzeltilmesi talep edilmiştir. İdarece bu başvuruya 17.06.2016 tarihli yazı ile cevap verilmiş ve başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklamalarının uygun bulunmama gerekçesine de yer verilerek başvurunun reddedildiği bildirilmiştir. Bu yazının aynı tarihte tebliğ edilmesi üzerine başvuru sahibi tarafından 27.06.2016 tarihinde Kuruma başvuruda bulunulmuştur.

Başvuru sahibince idare tarafından alınan ihale kararının, değerlendirme dışı bırakılma gerekçelerine yer verilmemesi nedeniyle ilgili mevzuat hükümlerine aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği öne sürülmüş olduğundan, ihale komisyonu kararında aşırı düşük teklif sahibi isteklilerin açıklamalarının uygun bulunmama gerekçelerine yer verilmemiş olmasının başvuru sahibi özelinde bir hak kaybına veya zarara ya da zarara uğrama ihtimaline yol açıp açmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.

İdarelerce alınan kararların ilgililere tebliğinde aşırı düşük teklif sahibi isteklilerin açıklamalarının uygun bulunmama gerekçelerine veya farklı gerekçelerle teklifi değerlendirme dışı bırakılan diğer isteklilerin değerlendirme dışı bırakılma gerekçelerine yer verilmemiş olması halinde, ilgili isteklilerin tekliflerinin değerlendirmeye alınmama ya da uygun görülmeme gerekçelerini idareye sormaları ve alınan cevap üzerine buna karşı idareye yapılacak şikayet başvurularına ilişkin sürelerin kararın gerekçelerinden haberdar oldukları tarihten itibaren başlaması söz konusu olacaktır. Dolayısıyla, idarece ihale kararının bildiriminin bahsi geçen şekilde mevzuata aykırı yapılması halinde istekliler bakımından bir hak kaybı veya zarar doğması söz konusu olmayacak, sadece ilgili sürelerin uzamasına sebebiyet verilmiş olacaktır.

Bu bakımdan, başvuruya konu ihalede idarece kesinleşen ihale kararının bildirimi kapsamında isteklilere gönderilen ihale komisyonu kararında başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklamalarının uygun bulunmama gerekçelerine yer verilmemiş olması nedeniyle bahse konu kararın iptal edilmesi gerektiği yönündeki iddia yerinde görülmemiştir.

Başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklamalarının uygun görülmeme gerekçeleri ile ilgili yapılan inceleme ve hukuki değerlendirme şu şekildedir:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 38’inci maddesinde; ihale komisyonunun verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit ederek bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak isteyeceği, imalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması, seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar, teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendireceği, bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin tekliflerinin reddedileceği, Kurumun, ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlemeye, ihalenin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine, ayrıca yaklaşık maliyeti 8’inci maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya yetkili olduğu, ihale komisyonunun bu maddenin uygulanmasında Kurum tarafından yapılan düzenlemeleri esas alacağı hükme bağlanmıştır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 38.1’inci maddesinde “İdare, yaklaşık maliyetin hesaplanması sırasında her bir iş kalemi/grubunun yaklaşık maliyete oranını tespit edecektir. Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemleri/grupları tutarlarının büyükten küçüğe sıralandığı ve oranların kümülatif toplamının da gösterildiği “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” ile iş kalemleri/gruplarına ait ayrıntılı analizler ve analiz girdilerinin tutarları itibarıyla küçükten büyüğe sıralanmış halini gösteren “sıralı analiz girdileri tablosu” hazırlanarak yaklaşık maliyet hesap cetveli kapsamında ihale onay belgesine eklenecektir. ...” açıklamaları, 45’inci maddesinde ise “…

45.1.2. Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntılar yazılı olarak istenir. Bu çerçevede; istenen açıklamanın niteliği dikkate alınarak, isteklilere beş (5) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir.

45.1.2.1. İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.

45.1.2.2. İhale komisyonu tarafından, açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına ait idarece (38.1) maddesine göre oluşturulan “sıralı analiz girdileri listesi” kullanılarak tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdileri tespit edilecektir.

Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemi/grubu analizlerindeki analiz girdilerinden, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit ve altında olanlar için isteklilerden açıklama yapılması istenilmeyecektir.

Tutarı, kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olması nedeniyle sorgulamaya tabi tutulmayacak analiz girdilerinin tutarlarının kümülatif toplamının kar ve genel gider hariç analiz toplamının %15’ini aşması durumunda; en küçük tutardan itibaren kümülatif toplamda % 15’lik tutarın aşılmasına neden olan analiz girdisi belirlenecek, tutarı bu girdinin tutarından daha az olan girdiler için açıklama istenilmeyecektir.

Aynı girdinin yaklaşık maliyeti oluşturan birden fazla iş kalemi/grubunun analizinde yer alması halinde bu girdinin oranı her analiz için ayrı ayrı değerlendirilerek analiz toplamının % 3’ünün altında kalıp kalmadığına göre işlem yapılır. Herhangi bir analizdeki oranı %3’ün üstünde olan analiz girdisi için açıklama istenilecektir.

Analizlerdeki işçilik girdisi, tutarları analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olsa dahi, açıklama istenilmeyecek girdiler arasında yer alamaz.

45.1.2.3. İhale komisyonu teklifleri aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden (45.1.2.1) maddesinde belirlediği iş kalemleri/grupları için isteyeceği açıklama ile ilgili yazıda, (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerini de belirtecektir.

İstekliler, teklifi kapsamında yer alan iş kalemleri/grupları için hazırlayacakları analizlerde (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdileri de dahil analizlerini oluşturan tüm girdileri göstereceklerdir.

…

45.1.3. İsteklilerden teklifleri kapsamında analiz ve hesap cetveli sunmaları istenmeyecektir. Analizler ve hesap cetveli, Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklif fiyatı aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerin tekliflerinin önemli bileşenleri ile ilgili ayrıntıların belirlenmesi amacıyla, sadece aşırı düşük teklif sahibi isteklilerden istenecektir. Bu çerçevede; teklif fiyatının aşırı düşük olduğu tespit edilen istekliler tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenlerine ilişkin olarak yapacakları açıklama kapsamında;

a) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,

b) Teklif birim fiyatlı işlerde; açıklama istenen iş kalemlerinin birim fiyatlarına ilişkin olarak ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri

sunacaklardır. Sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulması istenmeyecektir.

…

45.1.4 İdare tarafından ihale dokümanı kapsamında;

a) Teklif birim fiyatlı işlerde; her bir iş kaleminin yapım şartlarına, tarif ve içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği,

b) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; iş kalemleri ve/veya iş gruplarının yapım şartlarına bağlı kalınarak, her iş kalemi/iş grubunun içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği,

(Ek-Y.2)’de yer alan örneğe uygun analiz formatının isteklilere verilmesi, isteklilerin de tekliflerinin aşırı düşük olarak tespit edilerek kendilerinden açıklama istenmesi durumunda, yapacakları açıklamada sunacakları analizlerin verilen bu formata uygun olması gerekmektedir.

İdare tarafından bütün iş kalemleri/iş grupları için tek bir analiz formatı düzenlenebileceği gibi, iş kalemleri/iş gruplarının yapım şartlarına göre birden fazla analiz formatı da düzenlenebilir. Ancak bu durumda, idare ihale dokümanında hangi analiz formatının hangi iş kalemleri/iş grupları için kullanılacağını belirtmek zorundadır.

Kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış birim fiyatlar ile uyumlu olmayan iş kalemleri (özel iş kalemleri) ile idarelerce tasarlanan ve birden fazla iş kalemini ihtiva eden iş kalemleri (paçal iş kalemi) için bu iş kalemlerinde bulunan analiz girdileri ve miktarlarının gösterildiği analiz formatlarının, ihale dokümanı kapsamında istekli olabileceklere verilmesi gerekmektedir. Ancak idarece niteliği gereği analiz formatı hazırlanamayan iş kalemlerine ilişkin isteklilerin açıklamaları kapsamında analiz sunmalarına gerek olmayıp, anılan iş kalemlerine ilişkin açıklamalar 45.1.13 maddesi uyarınca yapılabilir.

45.1.5. İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış cari yıl birim fiyatları veya bu fiyatlardan daha yüksek fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları durumunda analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları halinde de, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda isteklilerin analiz düzenlemeleri zorunlu olmayan söz konusu iş kalemleri/grupları için 45.1.13 maddesinde belirtilen belgeleri sunmalarına da gerek bulunmamaktadır.

…

45.1.8. Aşırı düşük teklifine ilişkin olarak yaptığı açıklamada sunduğu analizler, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmayan, analiz fiyat tutarları teklif fiyatların üzerinde olan isteklilere ait teklifler reddedilecektir. Analizler üzerinde yapılan incelemede; çarpım ve toplamlarda hesaplama hatası bulunması durumunda, analiz girdilerine ait fiyatlar esas alınarak, hesaplama hatası ihale komisyonu tarafından re’sen düzeltilir. Bu şekilde düzeltilmiş analiz fiyatı, teklif fiyatın üzerinde olan isteklilerin teklifleri reddedilir.

45.1.9. İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz.

45.1.10. İhale komisyonu, sınır değerin altındaki tekliflerin önemli bileşenlerini;

a) Yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve yapım işinin yerine getirilmesinde kullanılacak avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen yapım işinin özgünlüğü,

gibi hususlarda istekliler tarafından yapılan yazılı açıklamaları da dikkate almak suretiyle değerlendirir ve ihaleyi sonuçlandırır.

45.1.11. Yapım yönteminin ekonomik olması hususunda bir açıklamada bulunulması durumunda; kullanılan yapım yöntemi ve teknolojisinin sağlayacağı maliyet avantajının açıklanması gereklidir.

45.1.12. Seçilen teknik çözümler, yapım işinin yerine getirilmesinde kullanılacak avantajlı koşullar veya yapım işinin özgünlüğü hususunda bir açıklamada bulunulması durumunda; belirtilen çözüm, avantajlı koşul ve özgünlük sayesinde elde edilen maliyet avantajı açıklanmalıdır.

45.1.13. Teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamada, sorgulamaya konu iş kalemlerine/gruplarına ilişkin analizler ile bu analizlere dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerekmektedir.

İsteklilerin analizlerine dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler;

a. Üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri,

b. Çimento ve demir ürünleri için ilan edilmiş üretici fiyat tarifeleri,

c. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin ilan edilmiş fiyat tarifeleri veya bunlardan alınmış fiyat teklifleri,

ç. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilgili mal veya hizmetlere ilişkin ilan edilen asgari fiyatlar,

d. Ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanakları,

e. Stoğunda bulunan mallara ilişkin stok tespit tutanakları,

f. İdarece istenmesi durumunda yardımcı analizler v.b. dir.

İstekliler tekliflerine ilişkin olarak yukarıda sayılan belgelerden kendileri için uygun olanları açıklamaları kapsamında sunacaklardır.

Yukarıda sayılan bilgi ve belgelerden herhangi biri ile açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığının anlaşıldığı durumlarda, istekliler tarafından gerekçesi belirtilmek suretiyle ilgili mevzuatına göre son 12 ay içinde düzenlenen açıklamaya elverişli diğer bilgi ve belgeler kullanılarak da açıklama yapılabilir (Örnek: Yurt dışından ithal edilen mallara ilişkin olarak gümrük giriş beyannamesi kullanılarak açıklama yapılabilir). Yüklenicinin dışında üçüncü kişilerce inşaat mahalli dışında imal edilen ve esaslı başka bir işçilik veya malzeme katkısı yapılmaksızın yapıya monte edilen iş kalemlerinin üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri ile açıklanması durumunda, bu iş kalemlerine ilişkin analiz sunulması zorunlu değildir. Ayrıca, istekliler tarafından teklif kapsamındaki harita, kadastro ve proje işlerine ilişkin yapılacak açıklamalarda üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin sunulması yeterlidir.

45.1.13.1. Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda, öncelikli olarak fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre teklife konu mal veya hizmet için maliyet tespit tutanağı (Ek-O.5) veya satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.6) düzenlenecektir. Tutanaklar fiyat teklifinin dayanağı olarak düzenlenecek olup, meslek mensubu tarafından muhafaza edilecek ve fiyat teklifinin ekinde idareye verilmeyecektir. Ancak idare veya Kurum tarafından gerekli görülmesi halinde bu tutanaklar meslek mensubundan istenebilecektir.

Maliyet tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için, fiyat teklifinin mamul/mala ilişkin olması halinde mamul/malın birim fiyatının, tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olmaması; fiyat teklifinin hizmete ilişkin olması halinde ise bu hizmetin birim fiyatının, tutanakta tespit edilen toplam birim maliyetin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.5) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Satış tutarı tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.6) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin teklife konu alanda faaliyet gösterenlerden alınması gerekmekte olup, bu belgelerin ihale tarihinden önce düzenlenmiş olması zorunlu değildir.

Kaşeleme işlemi 8.4 üncü maddede belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.

…

45.1.13.5 İstekli tarafından açıklaması yapılacak girdinin fiyatı, kamu kurum ve kuruluşlarınca ilan edilen ilgili mala ilişkin asgari fiyatlara uygun olması halinde, sadece ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olan asgari fiyatın belgelendirilmesi suretiyle açıklama yapılması yeterlidir. (Örnek: EPDK tarafından il bazında günlük yayımlanan akaryakıt fiyatları vb.)

…

45.1.13.10. Meslek mensubu; üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifi üzerindeki beyanın ve emsal bedel beyanı ile Ek-O.5, Ek-O.6, Ek-O.7 ve Ek-O.8 numaralı tutanaklardaki bilgilerin doğruluğundan sorumludur. Meslek mensubu ibaresinden Yeminli Mali Müşavirler veya Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler anlaşılır.

45.1.13.11. Ek-O.5, Ek-O.6, Ek-O.7 ve Ek-O.8 numaralı tutanakların son veya bir önceki geçici vergi beyanname dönemine ilişkin olarak düzenlenmesi zorunludur. Son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminin tespitinde; 4734 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (d) ve (e) bentlerine göre pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde ilk yazılı fiyat tekliflerinin alındığı tarih, diğer ihale usulleri ile yapılan ihalelerde ise ihale tarihi esas alınır.

Örneğin; 11.1.2014 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan ihalede son geçici vergi beyanname dönemi “Ekim-Kasım-Aralık 2013”, 15.7.2014 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan ihalede son geçici vergi beyanname dönemi “Nisan-Mayıs-Haziran 2014” tür.

…

45.1.14. Aşırı düşük teklif sorgulaması sonucunda; (45.1.3 - 45.1.13) maddelerine uygun açıklamada bulunmayan, açıklamaları idarece tanımlanan yapım şartlarına uymayan veya teknik şartnameye aykırı hususlar içeren isteklilerin teklifleri gerekçeleri belirtilmek suretiyle reddedilecektir.

…” açıklamaları yer almaktadır.

Birim fiyat teklif alınmak suretiyle gerçekleştirilen başvuruya konu ihalede idarece aşırı düşük teklif isteme yazısı ekinde, teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerce açıklama sunulması gereken iş kalemleri ile açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerinin liste halinde belirtildiği görülmüştür.

Teklifi aşırı düşük olarak tespit edilmek suretiyle açıklama istenen 27 istekliden 20’sinin açıklama sunmadığı, diğer 6 istekli tarafından sunulan açıklamaların idarece uygun görülmeyerek bahse konu isteklilerin teklifinin reddedildiği anlaşılmıştır.

Başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklamalarının;

- AKT/2, AKU/1 ve AKU/2 poz numaralı imalatlara ilişkin açıklama kapsamında öngörülen mesafeler ile idare tarafından isteklilere verilen analiz formatında öngörülen mesafelerin örtüşmemesi,

- Sunulan analizlerde akaryakıt giderlerinin iş kalemleri içerisinde yer almaması ve akaryakıt maliyeti için sunulan fiyat teklifindeki bedelin biriminin belirtilmemesi,

- Vasıflı işçilikler ile vasıfsız işçiliklerin tamamı için analizlerde ihale tarihinde yürürlükte bulunan saatlik asgari ücretin öngörülmüş olması gerekçeleriyle idarece uygun görülmediği belirlenmiştir.

Nakliye mesafeleri ile ilgili uyuşmazlık bakımından yapılan incelemede; AKT/2, AKU/1 ve AKU/2 poz numaralı imalatlara ilişkin olarak idarece ihale dokümanı kapsamında verilen analiz formatı niteliğindeki belgelerde ariyet nakliye mesafesinin 14 km, taş nakliye mesafesinin ise 22,3 km olarak belirtildiği, ayrıca ihale dokümanı kapsamında verilen itinererde işin yapılacağı yer çevresinde mevcut olan ariyet ve taş ocakları ile bunların iş mahalline olan mesafelerine yer verildiği, nakliye mesafesinin idarece yaklaşık maliyet hesabı kapsamında AKT/2 poz numaralı imalat analizinde 14 km, AKU/1 ve AKU/2 poz numaralı imalat analizlerinde ise 23 km olarak öngörüldüğü, bahse konu mesafelerin başvuru sahibince aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulan analizlerde 5 km ve 12 km olarak hesaba dahil edildiği görülmüştür.

Bununla birlikte, ihale dokümanının bir parçası olan Sözleşme Tasarısı’nın 33.1’inci maddesinin 2 numaralı zeyilname ile değiştirildiği, bahse konu maddede değişiklik öncesinde “Taş ocakları, ariyet ocakları, depo yerleri, su temin yeri, konkasör, beton santrali, plent sahaları ile şantiyenin kurulacağı alanlar yüklenici tarafından temin edilecektir…” düzenlemesine yer verilmişken, 2 numaralı zeyilname ile yapılan değişiklik sonrasında bahse konu maddede “Taş ocakları, ariyet ocakları ve bitüm idare tarafından verilecek, diğer ocaklar (Kum-çakıl, su v.b.), depo yerleri, şantiye yeri yüklenici tarafından temin edilecektir...” düzenlemesine yer verildiği belirlenmiştir.

Aktarılan düzenlemelerden idare tarafından verilecek taş ocakları ve ariyet ocaklarının kullanılmasının zorunlu olduğu, dolayısıyla isteklilerce teklif edilecek fiyatın hesabında bu hususun dikkate alınması ve nakliye mesafelerinin idarece belirtilen itinererdeki mesafelerle uyumlu olması gerektiği sonucu çıkarılmaktadır.

Bu itibarla, başvuru sahibi tarafından ilgili pozlar için sunulan analizlerde yer verilen nakliye girdileri için öngörülen mesafelerin idarece ihale dokümanı kapsamında verilen ariyet ve taş ocaklarına ilişkin mesafe verileriyle örtüşmemesi nedeniyle başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklamalarının uygun görülmemesinde isabetsizlik bulunmamaktadır.

Akaryakıt giderlerine ilişkin yaşanan uyuşmazlık bakımından yapılan incelemede; idarece aşırı düşük teklif isteme yazısı ekinde, aşırı düşük teklif sahibi isteklilerce açıklama sunulması gereken her bir iş kalemi/grubu için analiz içinde yer alan tüm iş kalemleri/gruplarının rayiçlere kadar detaylandırılmak suretiyle açıklama istenecek ve istenilmeyecek olan analiz girdilerinin tamamının belirtildiği, başvuru sahibinin ise açıklama kapsamında bu şekilde bir detaylandırma yapmaksızın ve bazı imalatlar için kamu kurumlarınca yayımlanmış 2015 yılı birim fiyat ve rayiçler esas alınarak ilgili analizlerin oluşturulduğu, ihale ilan tarihi itibariyle kamu kurumları tarafından 2016 yılı birim fiyatları henüz yayımlanmamış olduğundan 2015 yılı birim fiyatlarının kullanılmasında sakınca bulunmadığı anlaşılmıştır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 38.1’inci maddesinde öngörülen sıralı analiz girdilerinin oluşturulması ve 45.1.2.2’nci maddesinde öngörülen açıklama istenmeyecek analiz girdilerinin belirlenerek açıklama isteme yazısında ilgili isteklilere gönderilmesi işlemlerinin sağlıklı yürütülebilmesi bakımından, idarelerce açıklama istenen her iş kalemi/grubuna ilişkin analizlerin rayiçlere kadar detaylandırılması gerekliliği bulunmaktadır. İncelenen ihalede de idarece bu şekilde işlem tesis edilerek aşırı düşük teklif açıklaması istenmiştir.

Bununla birlikte, açıklama istenen herhangi bir iş kalemi/grubu için idarece açıklama isteme yazısı ile birlikte gönderilen detaylı analiz girdilerinin her biri için ayrı ayrı açıklama yapmak yerine, mevzuatın öngördüğü sınırlar içinde, örneğin kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” kullanılması suretiyle ilgili iş kalemi/grubu için analiz sunmaksızın açıklamada bulunmaları mümkündür. Bu salahiyet açıklama istenen herhangi bir iş kalemi/grubu için geçerli olduğu gibi ilgili paçal veya özel analiz kapsamındaki bir girdi niteliğinde olan bir iş kalemi/grubu için de söz konusudur.

İncelenen ihalede, akaryakıt girdisinin idarece açıklama istenen iş kalemi/grubu analizleri içinde yer alan girdilerden biri niteliğinde olduğu anlaşılmakla birlikte, başvuru sahibince sunulan aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında, ilgili analizlerin idarece belirtildiği ölçüde detaylandırılmadığı, bunun yerine mevzuat kapsamında cevaz verilen kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış birim fiyatların kullanılması suretiyle ilgili analizlerin oluşturulduğu belirlenmiştir. Bu kapsamda, akaryakıt girdisine ilişkin spesifik bir belirlemenin başvuru sahibince sunulan analizlerde yer almadığı, ancak ilgili analizler kapsamında yer verilen çeşitli birim fiyatlar içerisinde akaryakıt girdisinin de bulunduğu anlaşılmaktadır. Örneğin; AKT/2 poz numaralı imalat analizinde akaryakıt girdisi ayrıca gösterilmemiş olmakla birlikte söz konusu analiz kapsamında yer verilen ve ilgili kamu kurumu birim fiyatıyla açıklanan “Ekskavatörle her cins toprağın kazılması ve kullanılması” girdilerinin içerisinde akaryakıt girdisi yer almaktadır.

Dolayısıyla, idarece başvuru sahibi tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulan analizlerde yer verilen girdilerin ilgili imalatların gerçekleştirilebilmesi bakımından yeterli olup olmadığı değerlendirilmeksizin, esasen analizlerde yer verilen çeşitli iş kalemleri/grupları içerisinde yer almakta olan akaryakıt girdisine analizlerde yer verilmediği şeklinde yanılgılı bir değerlendirmeyle başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklamalarının uygun görülmemesinde hukuki isabet bulunmamaktadır.

Ayrıca, başvuru sahibi tarafından açıklama kapsamında akaryakıta ilişkin bir proforma faturanın da sunulduğu görülmüş olup akaryakıt girdisinin hiçbir analizde ayrı bir girdi olarak yer almadığı, farklı iş kalemleri/grupları içinde açıklandığı dikkate alındığında, bahse konu proforma faturanın hukuki bir anlamının bulunmadığı, bu bakımdan söz konusu belgenin mevzuata uygunluğunun değerlendirilmesine gerek bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

İşçilik giderlerine ilişkin yaşanan uyuşmazlık bakımından yapılan inceleme sonucunda elde edilen bulgular ve buna ilişkin değerlendirme şu şekildedir:

Bahsi geçen Tebliğ’in 45.1.9’uncu maddesinde; aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulan analizlerde yer alan işçilik fiyatlarının ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamayacağı belirtilmiş olup bunun dışında işçilik fiyatları ile ilgili mevzuatta bir düzenleme yer almamaktadır. Dolayısıyla, analizlerde yer verilen işçilikler için vasıflı vasıfsız ayrımı gözetilmeksizin öngörülebilecek en düşük fiyat yürürlükteki asgari ücret olup, bunun üzerinde bir işçilik fiyatı öngörülmesi hususu işin yapılacağı yer ve piyasa koşulları, iş ve işçiliğin niteliği gibi hususular dikkate alınmak suretiyle açıklama sunan isteklinin takdirindedir. Bu hususa ilişkin bir belgelendirme zorunluluğu mevzuatta öngörülmemiştir.

İncelenen ihalede, başvuru sahibi tarafından aşırı düşük teklif açıklamasında yer verilen bilgi ve belgeler kapsamında sunulan analizlerde öngörülen tüm işçilik ücretlerinin ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücret ile uyumlu olduğu belirlenmiştir. Bu itibarla, mevzuatta işçilik ücretleri için öngörülmüş asgari koşulları sağladığı anlaşılan başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklamalarının işçilikler için öngörülen fiyatların makul olmadığı gerekçesiyle idarece uygun görülmemesi işleminde hukuki isabet bulunmamaktadır.

B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in 18’inci maddesinin ikinci fıkrası yönünden yapılan inceleme sonucunda tespit edilen aykırılıklar ve buna ilişkin inceleme ve hukuki değerlendirme aşağıda yapılmıştır.

Eko İnşaat ve Tic. A.Ş.nin aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idarece ihale dokümanı kapsamında verilen analiz formatı niteliğindeki belgelerde ve itinererde belirtilen taş ocağı nakliye mesafelerinden farklı olarak taş nakliye mesafesinin 9,75 km olarak hesaba dahil edildiği görülmüştür.

Yukarıda yer verilen gerekçelerle, Eko İnşaat ve Tic. A.Ş. tarafından ilgili pozlar için sunulan analizlerde yer verilen nakliye girdileri için öngörülen mesafelerin idarece ihale dokümanı kapsamında verilen taş ocaklarına ilişkin mesafe verileriyle örtüşmemesi nedeniyle bahse konu isteklinin aşırı düşük teklif açıklamalarının uygun görülmemesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Ancak, söz konusu isteklinin aşırı düşük teklif açıklamalarının farklı gerekçelerle idarece uygun bulunmadığı dikkate alındığında, herhangi bir düzeltici işlem kararı verilmesine gerek bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine,

Oybirliği ile karar verildi.

Hamdi GÜLEÇ

Başkan

Şinasi CANDAN

II. Başkan

Osman DURU

Kurul Üyesi

Köksal SARINCA

Kurul Üyesi

Dr. Ahmet İhsan ŞATIR

Kurul Üyesi

Hasan KOCAGÖZ

Kurul Üyesi

Mehmet ATASEVER

Kurul Üyesi

Oğuzhan YILDIZ

Kurul Üyesi