KİK Kararı: 2015/UH.II-22
Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin
Bu karara ve binlerce benzer karara sorunuzu sorun. Kaynak atıflı detaylı yanıtlar alın.
Karar Bilgileri
Kamu İhale Kurumu Kararı
2015/UH.II-22
7 Ocak 2015
2014/80349 İhale Kayıt Numaralı "Anadolu Yakası ... İle Kanal Görüntüleme Hizmet Alımı İşi" İhalesi
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2015/002
Gündem No : 18
Karar Tarihi : 07.01.2015
Karar No : 2015/UH.II-22
Untitled
TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:
Başkan: Mahmut GÜRSES
Üyeler: II. Başkan Kazım ÖZKAN, Ali Kemal AKKOÇ, Ahmet ÖZBAKIR, Mehmet Zeki ADLI, Hamdi GÜLEÇ, Mehmet AKSOY
BAŞVURU SAHİBİ:
Bulvar Yapı Ürün. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.,
Eğitim Mah. Asil Sok. Mavi Plaza İş Merkezi No:1 K:2 D:5 Hasanpaşa Kadıköy/İSTANBUL
İHALEYİ YAPAN İDARE:
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Anadolu Yakası Yol Bakım ve Onarım Müdürlüğü,
İBB Ek Hizmet Birimleri E-5 Yan Yolu Üzeri Kartal/İSTANBUL
BAŞVURUYA KONU İHALE:
2014/80349 İhale Kayıt Numaralı “Anadolu Yakası 7. ve 9. Bölge Ana Ulaşım Yollarında Yağmursuyu Hatları ve Açık Kanalların Teressubat Temizlik Çalışmaları İle Kanal Görüntüleme Hizmet Alımı İşi” İhalesi
KURUMCA YAPILAN İNCELEME:
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Anadolu Yakası Yol Bakım ve Onarım Müdürlüğü tarafından 16.09.2014 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “Anadolu Yakası 7. ve 9. Bölge Ana Ulaşım Yollarında Yağmursuyu Hatları ve Açık Kanalların Teressubat Temizlik Çalışmaları İle Kanal Görüntüleme Hizmet Alımı İşi” ihalesine ilişkin olarak Bulvar Yapı Ürün. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin 04.12.2014 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusu hakkında idare tarafından süresi içinde karar alınmaması üzerine, başvuru sahibince 17.12.2014 tarih ve 43754 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 17.12.2014 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.
Başvuruya ilişkin olarak 2014/3691 sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.
KARAR:
Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,
-
İhale konusu işin yaklaşık maliyetinin 10.347.890,45 TL olduğu, idarece en üst oranda kar belirlendiği varsayılırsa karsız yaklaşık maliyetin 8.623.242,04 TL olacağı, sadece personel ve akaryakıt giderinin toplam bedelinin 6.185.806,12 TL olduğu dikkate alındığında ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklif etmiş olduğu 5.582.430,00 TL tutar ile ihale konusu işin yapılmasının mümkün olmadığı, isteklinin personel maliyetini, akaryakıt giderini ve ihale konusu işte çalıştırılacak araç ve iş makinelerini mevzuata uygun bir şekilde açıklamadığı,
-
İhale üzerinde bırakılan isteklinin sunmuş olduğu iş deneyim belgesinin yapım işine ait olduğu ve ayrıştırılarak değerlendirilmesi gerektiği iddialarına yer verilmiştir.
Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:
- Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:
İdari Şartname’nin 2’nci maddesinde ihale konusu işin adının “Anadolu Yakası 7. ve 9. Bölge Ana Ulaşım Yollarında Yağmursuyu Hatları ve Açık Kanalların Teressubat Temizlik Çalışmaları İle Kanal Görüntüleme Hizmet Alımı İşi” şeklinde belirtildiği, miktarı ve türüne ise Şartname ekinde,
“
Sıra No
Açıklama
Birimi
Miktarı
1
En Az 235 Hp Gücünde 6x2 Kamyona Entegre Yağmursuyu Hatlarının Temizliğinde Kullanılan, Ekipmanlarla Donatılmış Özel Temizlik Aracının (Kombine) ve 4 Kişilik Ekip İle 1 Saatlik Çalışma Ücreti
Saat
13.167
2
En Az 310 Hp Gücünde 6x4 Kamyona Entegre Yağmursuyu Hatlarının Temizliğinde Kullanılan, Ekipmanlarla Donatılmış Geri Kazanımlı (Recyling) Tipte Özel Temizlik Aracının (Kombine) ve 4 Kişilik Ekip İle 1 Saatlik Çalışma Ücreti
Saat
23.067
3
En Az 80 Hp Gücünde Kamyonet ve Şoför Dahil 3 Kişilik Ekip İle Baca, Izgara ve Açık-Kapalı Kanal Temizliği Yapılmasının 1 Saatlik Çalışma Ücreti
Saat
34.650
4
Görüntüleme Ekip ve Ekipmanları İle Donatılmış, Asgari 100 Hp Minibüs Tipi Araç İle Ø 200 - Ø 1600 Mm Dahil Her Çapta Yağmursuyu Borularının Görüntülenmesinin 1 Metrelik Çalışma Ücreti
Mt
45.000
“
şeklinde yer verildiği, anılan Şartname’nin 19’uncu maddesinde teklif ve sözleşme türünün birim fiyat teklif ve sözleşme olacağının belirtildiği görülmüştür.
Aynı Şartname’nin “Teklif fiyata dâhil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde “25.1. Her türlü vergi, resim, harç giderleri, ulaşım giderleri ile her türlü sigorta giderleri
25.2. 25.1. maddesinde yer alan gider kalemlerinde artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış ya da farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edilir. Yüklenici, bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamaz.
25.3. Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:
25.3.1.
- Yüklenicinin çalıştıracağı araçların köprü ve otoyol geçiş ücretleri, akaryakıt, yağ, lastik, tamir, bakım, onarım, sigorta, yedek parça giderleri ve her türlü giderleri yükleniciye aittir.
- Hizmet süresi boyunca hizmetin ifasıyla ilgili, özellikleri teknik şartnamede belirtilen güvenlik malzemeleri yüklenici tarafından karşılanacaktır.
- Yağmursuyu kanalı, baca ve ızgaraların temizlenmesinde kullanılacak olan suyun temini ve nakliyesi yüklenici tarafından karşılanacaktır.
- Yüklenici firma, bu ihale kapsamında kullanılacak kanal temizleme (kombine) araçlarına Sözleşmenin imzalanmasını izleyen tarih den itibaren en geç 5 gün içinde, kendi bütçesinden ATS (Araç Takip Sistemi: GPS+Anten, tamamlayıcı donanımlar) kitleri temin ederek, montajını bu konuda deneyimli kişilere yaptıracaktır. Bu cihazların sim kartlarını temin etme, bakım, onarım, v.b. giderler teklif fiyata dahildir.
- Araçlara kurulacak ATS (Araç Takip Sistemi) İBB Coğrafi Bilgi Sistemi Müdürlüğü denetiminde kurulan araç takip sistemi ile tam entegre çalışacak şekilde, kitlerin takılı olduğu araçların konum,vs. bilgilerini İBB Araç Takip sistemi veri tabanına İBB APN?i üzerinden gönderecek yazılımda teklif fiyata dahildir.
- Yüklenici firma, arazide temizliğini yaptığı yağmursuyu hattı ve baca ? ızgaraları, İdareden verilecek dijital harita altlıkları üzerine işleyip düzenlenecek her hak ediş öncesinde ücret talep etmeksizin idareye teslim edecektir. Yapılacak bu çalışmalar, ihale dokümanları kapsamında yer alan Yağmursuyu Hattı ve Baca-Izgaraların Temizlik İşlerinin Dijital Haritalara İşlenmesine Ait Teknik Şartnamedeki hususlar doğrultusunda gerçekleştirilecektir. Bu çalışma idareye teslim edilmeden hak ediş tanzimi yapılmayacaktır.
- Yüklenici bünyesinde yer alan ve bu iş kapsamında görev yapacak olan İş Güvenlik Uzmanı, İhale dokümanı kapsamında yer alan ?İş Güvenliği Teknik Şartnamesinde? belirtilen hususlar doğrultusunda görev yapacak olup, tüm bu çalışmalar teklif fiyata dahildir.
- Yüklenici, Sözleşmenin imzalanmasına müteakip en geç 5 (beş) takvim günü içerisinde aşağıda adet ve unvanları belirtilen teknik ve diğer personeli iş programına göre iş yerinde bulundurmak zorundadır.
Sıra mesleki unvanı - pozisyonu mesleki özellikleri adet
3 adet şantiye mühendisi (1 inşaat müh. , 1 harita müh., 1 mak. Müh.)
2 adet tekniker (1 harita teknikeri 1 makina teknikeri )
1 adet trafik ve iş güvenliğinden sorumlu uzman
- Yüklenici, kontrol teşkilatını, yer teslim tarihinden itibaren Kesin hesaplar tamamlanıncaya kadar işlerin denetim ve kontrolü amacı ile idarenin istediği zamanlarda çalışma mahallerine götürüp getirmekle mükelleftir.
- Araçların yükleniciye ait park yerinden idarenin göstereceği çalışma yerlerine nakledilmesi yükleniciye aittir.
25.4. Sözleşme konusu işin bedelinin ödenmesi aşamasında doğacak Katma Değer Vergisi (KDV), ilgili mevzuatı çerçevesinde İdare tarafından yükleniciye ayrıca ödenir.
25.5. Bu madde boş bırakılmıştır.” düzenlemesine yer verildiği anlaşılmıştır.
Söz konusu Şartname’nin “Sınır Değer” başlıklı 33’üncü maddesinde “33.1. İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra Kurum tarafından belirlenen yönteme göre sınır değer hesaplar.
33.2. Teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir. Bu kapsamda; ihale komisyonu sınır değerin altında kalan teklifleri aşırı düşük teklif olarak tespit eder ve bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister. İhale komisyonu;
a) Verilen hizmetin ekonomik olması,
b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,
c) Teklif edilen hizmetin özgünlüğü,
gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifi reddedilir. İhale komisyonunca reddedilmeyen teklifler, geçerli teklif olarak belirlenir. İhale üzerinde bırakılan isteklinin teklifinin sınır değerin altında olması durumunda kesin teminat 40.1 inci maddede yer alan hüküm uyarınca hesaplanan tutar üzerinden alınır.” şeklinde düzenlemeler yer almaktadır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler“ başlıklı 38’inci maddesinde “İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.
İhale komisyonu;
a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,
b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,
c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,
gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir…” hükmü,
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Sınır değer ve aşırı düşük teklifler” başlıklı 59’uncu maddesinde “(1) İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra Kurum tarafından belirlenen yönteme göre sınır değeri hesaplar.
(2) İhale ilanında ve dokümanında teklifi sınır değerin altında olan isteklilerden açıklama isteneceğinin belirtilmesi halinde, sınır değerin altında olan teklifler ihale komisyonunca aşırı düşük teklif olarak tespit edilir. Bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili ayrıntılar yazılı olarak istenir. İhale komisyonu;
a) Verilen hizmetin ekonomik olması,
b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,
c) Teklif edilen hizmetin özgünlüğü,
gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir. İhale komisyonunca reddedilmeyen teklifler geçerli teklif olarak belirlenir…”hükmü,
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında teklif fiyata dahil olacak giderler” başlıklı 78’inci maddesinde “…78.3. Malzeme dahil yemek hazırlama hizmeti veya malzeme dahil yemek hazırlama ve dağıtım hizmeti ya da makine ve ekipman ile araçlar ve/veya akaryakıtın yüklenici tarafından sağlanacağı çöp toplama ve nakline ilişkin hizmetler ile personel taşıma gibi hizmetler personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak değerlendirilmeyecektir. Ancak, personel çalıştırılmasına dayalı olmayan bir hizmet alımına ilişkin ihale dokümanında haftalık çalışma saatlerinin tamamını idarede geçirecek personel sayısının belirlenmesi hallerde teklif fiyata dahil giderler arasında işçilik giderine yer verilmesi gerekmektedir…” açıklaması,
Aynı Tebliğ’in “Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde “79.1. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde kar hariç yaklaşık maliyet tutarı; personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımı ihalelerinde ise yaklaşık maliyetin 1,30 sayısına bölünmesinden elde edilen tutar sınır değer olarak kabul edilir.
79.2. İhale ilanında ve dokümanında teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden açıklama isteneceği belirtilen hizmet alımı ihalelerinde, aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi aşamasında aşağıdaki düzenlemelere göre işlem tesis edilmesi gerekmektedir.
79.2.1. Aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda, isteklilerin yapacakları açıklamalara esas olacak önemli teklif bileşenlerinin, bütün istekliler için aynı unsurları içerecek şekilde belirtilmesi zorunludur. Aşırı düşük teklif açıklaması sunulması için isteklilere üç (3) iş gününden az olmamak üzere uygun bir süre verilir…” açıklamaları bulunmaktadır.
Yukarıda yer verilen hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, İdari Şartname’nin 33’üncü maddesinde aşırı düşük teklif sahibi isteklilerden teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenlere ilişkin olarak açıklama istenileceği düzenlenmiş, ayrıca başvuruya konu ihale personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı niteliği taşımadığından, yaklaşık maliyetin 1,30 sayısına bölünmesinden elde edilen tutar sınır değer olarak kabul edilmiş ve bu tutarın altında teklif vermiş olan isteklilerden aşırı düşük teklif açıklaması istenilmiştir. İdarece isteklilere gönderilen aşırı düşük teklif açıklaması isteme yazısında, önemli teklif bileşenlerinin araçların maliyetleri, araçların bakım-onarım, sigorta, yedek parça, tamir, nakil ve montaj, MTV giderleri, ekip içindeki işçilik giderleri olarak belirlendiği ve bu giderlere ilişkin açıklama yapılması istendiği görülmüştür.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde “79.2.2. İstekliler aşırı düşük olarak tespit edilen tekliflerini aşağıdaki yöntemleri kullanarak açıklayabilirler.
79.2.2.1. Üçüncü Kişilerden Alınan Fiyat Teklifleri: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda, öncelikli olarak fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre teklife konu mal veya hizmet için maliyet tespit tutanağı (Ek-O.5) veya satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.6) düzenlenecektir. Tutanaklar fiyat teklifinin dayanağı olarak düzenlenecek olup, meslek mensubu tarafından muhafaza edilecek ve fiyat teklifinin ekinde idareye verilmeyecektir. Ancak idare veya Kurum tarafından gerekli görülmesi halinde bu tutanaklar meslek mensubundan istenebilecektir.
Maliyet tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için, fiyat teklifinin mamul/mala ilişkin olması halinde mamul/malın birim fiyatının, tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olmaması; fiyat teklifinin hizmete ilişkin olması halinde ise bu hizmetin birim fiyatının, tutanakta tespit edilen toplam birim maliyetin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.5) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
Satış tutarı tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.6) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
Üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin teklife konu alanda faaliyet gösterenlerden alınması gerekmekte olup, bu belgelerin ihale tarihinden önce düzenlenmiş olması zorunlu değildir.
Kaşeleme işlemi 8.4’üncü maddede belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.
…
79.2.3. Meslek mensubu; üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifi üzerindeki beyanın ve emsal bedel beyanı ile Ek-O.5, Ek-O.6 ve Ek-O.7 numaralı tutanaklardaki bilgilerin doğruluğundan sorumludur. Meslek mensubu ibaresinden Yeminli Mali Müşavirler veya Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler anlaşılır”
79.2.4. Ek-O.5, Ek-O.6 ve Ek-O.7 numaralı tutanakların son veya bir önceki geçici vergi beyanname dönemine ilişkin olarak düzenlenmesi zorunludur. Son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminin tespitinde; 4734 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (d) ve (e) bentlerine göre pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde ilk yazılı fiyat tekliflerinin alındığı tarih, diğer ihale usulleri ile yapılan ihalelerde ise ihale tarihi esas alınır.
Örneğin; 11.1.2014 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan ihalede son geçici vergi beyanname dönemi “Ekim-Kasım-Aralık 2013”, 15.7.2014 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan ihalede son geçici vergi beyanname dönemi “Nisan-Mayıs-Haziran 2014” tür.
79.2.5. İşletme hesabına göre defter tutuluyor olması durumunda; yukarıda belirtilen tutanaklar, işletme hesabı defteri ve işletme hesap özeti kayıtlarına göre düzenlenir.
…
79.3. İdarelerin aşırı düşük teklif tespit ve değerlendirilmesine ilişkin aşağıdaki düzenlemeleri de dikkate almaları gerekmektedir.
79.3.1. Teklifi aşırı düşük olarak tespit edildikten sonra yukarıdaki yöntemlere göre usulüne uygun açıklama yapan isteklilerin teklifleri geçerli kabul edilir. Hayatın olağan akışına veya ticari gereklere aykırılık gibi nedenlerle teklifler reddedilemez.
79.3.2. 79.2.2’nci maddede yer alan yöntemlerden herhangi biri ile açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığının anlaşıldığı durumlarda, istekli tarafından gerekçesi belirtilmek suretiyle, ilgili mevzuatına göre ihale tarihinden önceki son 12 ay içinde düzenlenen açıklamaya elverişli diğer bilgi ve belgeler kullanılarak da açıklama yapılabilir.
79.3.3. Kurumca hazırlanan “İşçilik Hesaplama Modülü” ne (www.ihale.gov.tr) adresinden ulaşılabilecek olup, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde tekliflerin değerlendirilmesi bağlamında sözleşme ve genel giderler dâhil asgari işçilik maliyeti hesabında işçilik hesaplama modülünün kullanılması zorunludur. …” şeklinde açıklamalar yer almaktadır.
Aktarılan Tebliğ açıklamaları çerçevesinde, teklifte önemli bileşenler açısından ihale üzerinde bırakılan istekli FTK İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. - Erdem Kardeşler Nakl. ve Tic. Ltd. Şti. - AOL İstanbul İnş. Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın aşırı düşük teklif açıklamaları incelendiğinde;
İhale uhdesinde kalan FTK İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. - Erdem Kardeşler Nakl. ve Tic. Ltd. Şti. - AOL İstanbul İnş. Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının teklif bileşenlerine aşağıda yer verilmiştir.
Yaklaşık Maliyet Bileşenleri
TL
En Az 235 Hp Gücünde 6x2 Kamyona Entegre Yağmursuyu Hatlarının Temizliğinde Kullanılan, Ekipmanlarla Donatılmış Özel Temizlik Aracının (Kombine) ve 4 Kişilik Ekip İle 1 Saatlik Çalışma Ücreti
1.358.928,27
En Az 310 Hp Gücünde 6x4 Kamyona Entegre Yağmursuyu Hatlarının Temizliğinde Kullanılan, Ekipmanlarla Donatılmış Geri Kazanımlı (Recyling) Tipte Özel Temizlik Aracının (Kombine) ve 4 Kişilik Ekip İle 1 Saatlik Çalışma Ücreti
2.003.047,33
En Az 80 Hp Gücünde Kamyonet ve Şoför Dahil 3 Kişilik Ekip İle Baca, Izgara Ve Açık-Kapalı Kanal Temizliği Yapılmasının 1 Saatlik Çalışma Ücreti
948.298,50
Görüntüleme Ekip Ve Ekipmanları İle Donatılmış, Asgari 100 Hp Minibüs Tipi Araç İle Ø 200 - Ø 1600 Mm Dâhil Her Çapta Yağmursuyu Borularının Görüntülenmesinin 1 Metrelik Çalışma Ücreti
138.396,00
Teklif fiyata dâhil diğer giderler
781.357,71
Kâr
352.402,19
Toplam
5.582.430,00
Personel maliyeti için öngörülen tutarın 01.501 poz numaralı düz işçi, 01.502 numaralı erbap işçi, 01.401/1 numaralı ağır kamyon şoförü, 01.404 operatör makinist şeklinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan birim fiyatlarla, iş kapsamında çalıştırılacak teknik personele ilişkin maliyet ise bir adet mühendis için TMMOB’nin 7.12.2013 tarihindeki yönetim kurulunda alınan “2014 yılı mühendisler için brüt asgari ücret 2.800,00 TL”dir kararına istinaden aylık brüt 2.800,00 TL, iş sağlığı ve güvenliği uzmanı için ise yine 2.800,00 TL öngörüldüğü, tekniker için 2013 yılı ikinci altı ayı için brüt asgari ücret olan 1.134,00 TL öngörüldüğü dolayısıyla işçilik ücretlerinin yukarıdaki Tebliğ açıklamalarına uygun şekilde tevsik edildiği anlaşılmıştır.
En az 235 hp gücünde 6x2 kamyona entegre yağmursuyu hatlarının temizliğinde kullanılan, ekipmanlarla donatılmış özel temizlik aracına ait öngörülen fiyatı tevsik etmek için Erdem Kardeşler Nakl. ve Tic. Ltd. Şti.den alınan 23.10.2014 tarihli fiyat teklifi sunulduğu, söz konusu fiyat teklifinde meslek mensubuna ait kaşe ve imzanın yanı sıra mevzuat gereği yer alması gereken “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan 23.10.2013 tarih ve 1 sayılı maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yer aldığı, söz konusu fiyat teklifinin içinde “En Az 235 Hp Gücünde 6x2 Kamyona Entegre Yağmursuyu Hatlarının Temizliğinde Kullanılan, Ekipmanlarla Donatılmış Özel Temizlik Aracının (Kombine) bakım onarım, sigorta, yedek parça, tamir, nakil ve montaj, MTV giderleri dahil bir aylık kira bedeli 8.500,00+KDV’dir.” ifadesinin yer aldığı görülmüştür.
En az 310 hp gücünde 6x4 kamyona entegre yağmursuyu hatlarının temizliğinde kullanılan, ekipmanlarla donatılmış geri kazanımlı (recyling) tipte özel temizlik aracına ait öngörülen fiyatı tevsik etmek için Erdem Kardeşler Nakl. ve Tic. Ltd. Şti.den alınan 23.10.2014 tarihli fiyat teklifi sunulduğu, söz konusu fiyat teklifinde meslek mensubuna ait kaşe ve imzanın yanı sıra mevzuat gereği yer alması gereken “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan 23.10.2014 tarih ve 1 sayılı maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yer aldığı, söz konusu fiyat teklifinin içinde “En Az 310 Hp Gücünde 6x4 Kamyona Entegre Yağmursuyu Hatlarının Temizliğinde Kullanılan, Ekipmanlarla Donatılmış Geri Kazanımlı (Recyling) Tipte Özel Temizlik Aracının (Kombine) bakım onarım, sigorta, yedek parça, tamir, nakil ve montaj, MTV giderleri dâhil bir aylık kira bedeli 10.500,00+KDV’dir.” ifadesinin yer aldığı görülmüştür.
En az 80 hp gücünde kamyonete ait öngörülen fiyatı tevsik etmek için Hakan İnş. Tic. ve San. A.Ş.den alınan 23.10.2014 tarihli fiyat teklifi sunulduğu, söz konusu fiyat teklifinde meslek mensubuna ait kaşe ve imzanın yanı sıra mevzuat gereği yer alması gereken “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan 23.10.2014 tarih ve 1 sayılı maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yer aldığı, söz konusu fiyat teklifinin içinde “En Az 80 Hp Gücünde pikap (kamyonet) bakım onarım, sigorta, yedek parça, tamir, nakil ve montaj, MTV giderleri dahil bir aylık kira bedeli 800,00+KDV’dir.” ifadesinin yer aldığı görülmüştür.
Görüntüleme ekip ve ekipmanları ile donatılmış, asgari 100 hp minibüs tipi araca ait öngörülen fiyatı tevsik etmek için Erdem Kardeşler Nakl. ve Tic. Ltd. Şti.den alınan 23.10.2014 tarihli fiyat teklifi sunulduğu, söz konusu fiyat teklifinde meslek mensubuna ait kaşe ve imzanın yanı sıra mevzuat gereği yer alması gereken “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan 23.10.2014 tarih ve 3 sayılı maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yer aldığı, söz konusu fiyat teklifinin içinde “Görüntüleme Ekip ve Ekipmanları ile DonatılmışGörüntüleme Ekip ve Ekipmanları İle Donatılmış, Asgari 100 Hp Minibüs Tipi Araç İle Ø 200 - Ø 1600 Mm Dâhil Her Çapta Yağmursuyu Borularının Görüntülenmesi incelenmesi ve değerlendirilmesi işinde kullanılacak görüntüleme aracının bakım onarım, sigorta, yedek parça, tamir, nakil ve montaj, MTV giderleri dahil bir aylık kira bedeli 3.500,00+KDV’dir.” ifadesinin yer aldığı görülmüştür.
Ancak ihale konusu işte çalıştırılacak araçlara ait bakım-onarım, sigorta, yedek parça, tamir, nakil ve montaj, MTV giderlerinin isteklilere gönderilen aşırı düşük teklif açıklaması isteme yazısında, önemli teklif bileşenleri olarak belirlendiği dolayısıyla bu tutarların ayrı ayrı tevsik edilmesi gerektiği, bu giderlerin hepsinin bir arada fiyat teklifine konu edilemeyeceği, istekli tarafından yapılan yukarıda yer verilen açıklamalarda söz konusu giderlerin mevzuata uygun şekilde tevsik edilmediği anlaşılmıştır.
İsteklinin akaryakıt gideri ve su gideri için bedel öngördüğü ve söz konusu bedelleri tevsik etmek üzere çeşitli belgeler sunduğu tespit edilmiş olmakla birlikte, idarece anılan kalemler önemli teklif bileşeni olarak belirlenmediğinden, değinilen giderlerin tevsik edilip edilemediği hususunda inceleme yapılmamıştır.
Netice itibariyle, ihale üzerinde bırakılan isteklinin idareye sunmuş oluğu aşırı düşük teklif açıklamalarının mevzuata uygun olmadığı anlaşılmış ve başvuru sahibi isteklinin ilgili iddiasının yerinde olduğu sonucuna varılmıştır.
- Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:
İdari Şartname’nin “İhaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterleri” başlıklı 7’nci maddesinde “7.5.1. İsteklinin yurt içinde veya yurt dışında kamu veya özel sektörde bedel içeren tek bir sözleşme kapsamında taahhüt edilen ihale konusu iş veya benzer işlere ilişkin olarak;
a) İlk ilan tarihinden geriye doğru son beş yıl içinde kabul işlemleri tamamlanan hizmet alımlarıyla ilgili iş deneyimini gösteren belgeleri veya
b) Devredilen işlerde devir öncesindeki veya sonrasındaki dönemde ilk sözleşme bedelinin en az % 80'inin gerçekleştirilmesi şartıyla, ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru son beş yıl içinde kabul işlemleri tamamlanan hizmet işlerine ilişkin deneyimini gösteren belgeleri,
sunması zorunludur. İstekli tarafından teklif edilen bedelin % 40'den az olmamak üzere, ihale konusu iş veya benzer işlere ait tek sözleşmeye ilişkin iş deneyimini gösteren belgelerin sunulması gerekir.
İş ortaklığında pilot ortağın, istenen iş deneyim tutarının en az % 70'ini, diğer ortakların her birinin, istenen iş deneyim tutarının en az % 10'unu sağlaması ve diğer ortak veya ortakların iş deneyim tutarı toplamının ise istenen iş deneyim tutarının % 30'undan az olmaması gerekir. Ancak, ihaleye katılan iş ortaklığının ortakları tarafından ortaklık oranları ve yapısı aynı olmak kaydıyla daha önce kurulmuş olan iş ortaklığının gerçekleştirdiği bir işten elde edilen iş deneyimini gösteren belgelerin sunulması halinde, pilot ortak ve diğer ortakların her birinin birinci cümledeki oranlara göre asgari iş deneyim tutarını sağlaması koşulu aranmaz. Konsorsiyumda ise her bir ortağın kendi kısmı için istenen iş deneyim tutarını sağlaması zorunludur.
Tüzel kişi tarafından iş deneyimini göstermek üzere sunulan belgenin, tüzel kişiliğin yarısından fazla hissesine sahip ortağına ait olması halinde, ticaret ve sanayi odası/ticaret odası bünyesinde bulunan ticaret sicil memurlukları veya yeminli mali müşavir ya da serbest muhasebeci mali müşavir tarafından ilk ilan veya davet tarihinden sonra düzenlenen ve düzenlendiği tarihten geriye doğru son bir yıldır kesintisiz olarak bu şartın korunduğunu gösteren belgenin sunulması zorunludur.
7.5.2. Bu bent boş bırakılmıştır.
7.5.3.
İstekliler ihale tarihi itibariyle geçerli ISO-9001:2008 kalite yönetim sistem belgesini sunacaklardır.
Kalite yönetim sistem belgesi Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilen belgelendirme kuruluşları veya Uluslararası Akreditasyon Forumu Karşılıklı Tanınma Antlaşmasında yer alan ulusal akreditasyon kurumlarınca akredite edilmiş belgelendirme kuruluşları tarafından düzenlenmesi zorunludur. Bu belgelendirme kuruluşlarının, Uluslararası Akreditasyon Forumu Karşılıklı Tanınma Antlaşmasında yer alan ulusal akreditasyon kurumlarınca akredite edilmiş belgelendirme kuruluşu olduklarının ve bu kuruluşlarca düzenlenen belgelerin geçerliliğini sürdürdüğünün, Türk Akreditasyon Kurumundan alınacak bir yazı ile teyit edilmesi gerekir. İhale tarihi veya bu tarihten önceki bir yıl içinde alınan teyit yazıları geçerlidir. Ancak, Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edildiği duyurulan belgelendirme kuruluşları tarafından düzenlenen ve TÜRKAK Akreditasyon Markası taşıyan belge ve sertifikalar için Türk Akreditasyon Kurumundan teyit alınması zorunlu değildir. Bu belgenin ihale tarihinde geçerli olması yeterlidir.
İş ortaklıklarında, ortaklardan birinin istenilen belgeyi sunması yeterlidir.
7.6. Benzer iş olarak kabul edilecek işler aşağıda belirtilmiştir:
Yağmursuyu Kanal-Baca-Izgara Temizliği veya Atıksu Kanalı Temizliği Konusunda Gerçekleştirilen İşler” düzenlemesi yer almıştır.
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 3’üncü maddesinde benzer iş, “İhale konusu iş veya işin bölümleriyle nitelik ve büyüklük bakımından benzerlik gösteren, aynı veya benzer usullerle gerçekleştirilen, teçhizat, ekipman, mali güç ve uzmanlık ile personel ve organizasyon gerekleri bakımından benzer özellik taşıyan işler” olarak tanımlanmış, 48’inci maddesinin birinci fıkrasında isteklilerin iş deneyimleri ile ilgili yeterliklerinin tespitine yönelik olarak ihale konusu iş veya benzer işlerle ilgili tek sözleşmeye dayalı olarak iş deneyimini gösteren belgelerin değerlendirmeye alınacağı, ikinci fıkrasında iş deneyimini gösteren belgelerde yer alan ancak ihale konusu iş veya benzer iş kapsamında bulunmayan işlerin tutarlarının iş deneyiminde değerlendirmeye alınamayacağı hükme bağlanmıştır.
İhale üzerinde bırakılan Ortak Girişim’in pilot ortağı FTK İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti tarafından teklif dosyası kapsamında iş deneyiminin tevsiki amacıyla, İSKİ Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen 16.05.2014 tarih ve 35703932-755.02 sayılı alt yüklenici iş bitirme belgesinin sunulduğu, belgede işin adının; “2011 yılı İSKİ Eyüp Şube Müdürlüğü mesuliyet sahası içerisinde bozuk çökük hasarlı ve hizmet dışı kalmış atık su içme suyu hatlarında kısmi yenileme ve rehabilitasyon işi” olarak belirtildiği, işin alt yüklenici tarafından yapılan kısmının “2011 yılı İSKİ Eyüp Şube Müdürlüğü mesuliyet sahası içerisinde bozuk çökük hasarlı ve hizmet dışı kalmış atık su içme suyu hatlarında kısmi yenileme ve rehabilitasyon işi.” olarak belirtildiği uygulanan yapı tekniğinin “Atıksu içme suyu yapım bakım ve rehabilitasyon işleri” şeklinde belirtildiği, esas işin sözleşme tarihinin 17.05.2011, kabul tarihinin 02.05.2014 olduğu, esas işin toplam sözleşme bedelinin 9.913.000,00 TL alt yüklenicinin yüklenici ile yaptığı sözleşme bedelinin 9.006.530,88 TL, belge tutarının 9.006.530,88 TL olduğu tespit edilmiştir.
Kamu ihale mevzuatı uyarınca, isteklilerin ihale konusu iş veya benzer iş ile ilgili deneyimlerinin tespiti amacıyla istenilen iş deneyim belgelerinin değerlendirilmesinde, isteklilerce sunulan iş deneyim belgelerine konu işlerin, ihale konusu işe veya idarece belirlenen benzer iş tanımına uygun olup olmadığının kontrol edilmesi gerekmektedir.
Ortak Girişim’in pilot ortağı FTK İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından iş deneyim belgesine konu işin yapım işi olduğu görülmekle birlikte, benzer iş olarak kabul edilecek işler olan yağmursuyu kanal-baca-ızgara temizliği veya atık su kanalı temizliği ile aynı nitelikte kısımlarının olduğu belge konusu işin ihale dokümanında bulunan İdari Şartname’nin ekinde yer alan yapılacak işler listesinde “Periyodik Bakım Esnasında Atık su Ana Kanal Temizliği, Periyodik Bakım Esnasında Atık su Ana Kanal Görüntülenmesi, Rabıtların Periyodik Temizlenmesi ve Görüntülenmesi…vb.” işlerin yer almasından anlaşılmaktadır. Dolayısıyla söz konusu alt yüklenici iş bitirme belgesine konu iş kapsamında bulunan ihale konusu işe veya benzer iş tanımına uygun işlerin tutarının iş deneyim belgesini düzenleyen idareden alınacak bilgi ve belgeler ile ayrıştırılması gerektiği anlaşılmaktadır.
Ortak Girişim’in özel ortağı AOL İstanbul İnş. Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından iş deneyimini tevsiki amacıyla, İSKİ Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen 24.08.2012 tarih ve 1682 sayılı alt yüklenici iş bitirme belgesinin sunulduğu belgede işin adının; “İSKİ Kadıköy Şube Müdürlüğü mesuliyet sahası içerisinde bozuk çökük hasarlı ve hizmet dışı kalmış mevcut atık su içme suyu hatlarında komple veya kısmi yenileme ve rehabilitasyon işi” olarak belirtildiği, işin alt yüklenici tarafında yapılan kısmının “İSKİ Kadıköy Şube Müdürlüğü mesuliyet sahası içerisinde bozuk çökük hasarlı ve hizmet dışı kalmış mevcut atık su içme suyu hatlarında komple veya kısmi yenileme ve rehabilitasyon işi kapsamında klasik ve kazısız teknoloji kullanılarak su ve kanalizasyon hatları temizlenmesi görüntülenmesi tamir bakım ve rehabilitasyon işleri” olarak belirtildiği uygulanan yapı tekniğinin “altyapı (kazısız ve kazılı yöntemlerle atık su yağmur suyu ve içme suyu şebekesi yapım bakım ve rehabilitasyon işleri” şeklinde belirtildiği, esas işin sözleşme tarihinin 05.02.2009, kabul tarihinin 26.08.2009 olduğu, esas işin toplam sözleşme bedelinin 6.311.276,59 TL, alt yüklenicinin yüklenici ile yaptığı sözleşme bedelinin 4.996.427,32 TL, belge tutarının 4.680.160,18 TL olduğu tespit edilmiştir.
Ortak Girişim’in özel ortağı AOL İstanbul İnş. Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin iş deneyimini tevsik amacıyla sunulan alt yüklenici iş bitirme belgesine ilişkin idare tarafından 25.09.2014 tarih ve 1212-184133 sayılı yazı ile iş ortaklığından bilgi ve belge istendiği, İş Ortaklığı tarafından 01.10.2014 tarihinde idareye söz konusu iş deneyim belgesi ile ilgili çeşitli belgelerin sunulduğu anlaşılmıştır. Ancak sunulan bu belgelerden idare tarafından benzer işe ilişkin ayrıştırmanın nasıl yapıldığı, istekli tarafından gönderilen belgelerin ayrıştırma için yeterli olup olmadığı anlaşılamadığından iş deneyim belgesini düzenleyen idareden alınacak bilgi ve belgelerin ışığında ayrıştırma yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Ortak Girişim’in özel ortağı Erdem Kardeşler Nakl. ve Tic. Ltd. Şti tarafından iş deneyiminin tevsiki amacıyla Ordu Belediye Başkanlığı tarafından düzenlenen 30.12.2011 tarih ve 2656 sayılı yüklenici iş bitirme belgesinin sunulduğu, belgede işin adının; “ muhtelif mahallelerde kanalizasyon şebeke hattı ve yağmur suyu baksının recycle kombine araç ile temizlenmesi” olarak belirtildiği, işin tamının “kombine araç ile temizlik yapılması olarak belirtildiği, işin sözleşme tarihinin 28.09.2011, kabul tarihinin 14.11.2011 olduğu, işin toplam sözleşme bedelinin 214.700,00 TL, belge tutarının 214.700,00 TL olduğu tespit edilmiştir.
Ortak Girişim’in özel ortağı Erdem Kardeşler Nakl. ve Tic. Ltd. Şti tarafından iş deneyiminin tevsiki amacıyla sunmuş olduğu iş deneyim belgesini ihale konusu işe benzer iş olarak belirlenen işlere uygun olduğu anlaşılmıştır.
Yukarıda yer verilen tespitler neticesinde ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından Ortak Girişim’in pilot ortağı FTK İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.ye ve özel ortak AOL İstanbul İnş. Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti.ye ait iş deneyim belgelerinin ihale konusu iş ve benzer iş tanımına uygun kısımlarının, iş deneyim belgelerini düzenleyen idarelerden alınacak bilgi ve belgelerin ışığında belirlenmesi ve ayrıştırma yapılması gerekmekle beraber 1’inci iddia ile ilgili olarak ihale üzerinde bırakılan FTK İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. + Erdem Kardeşler Nakl. ve Tic. Ltd. Şti. + AOL İstanbul İnş. Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata uygun olmağı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılması gerektiği sonucuna varıldığından 2’inci iddiaya ilişkin yukarıda belirtilen iş deneyim belgeleriyle ilgili olarak idarece bu aşamada ayrıştırma yapılmasına gerek kalmadığı sonucuna varılmıştır.
Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılığı belirlenen ihale işlemlerinin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, FTK İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. + Erdem Kardeşler Nakl. ve Tic. Ltd. Şti. + AOL İstanbul İnş. Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,
Oybirliği ile karar verildi.
Mahmut GÜRSES
Başkan
Kazım ÖZKAN
II. Başkan
Ali Kemal AKKOÇ
Kurul Üyesi
Ahmet ÖZBAKIR
Kurul Üyesi
Mehmet Zeki ADLI
Kurul Üyesi
Hamdi GÜLEÇ
Kurul Üyesi
Mehmet AKSOY
Kurul Üyesi
10 Milyon+ Karar Arasında Arayın
Mahkeme, tarih, anahtar kelime ile filtreleyin. AI ile benzer kararları otomatik bulun.