KİK Kararı: 2014/UY.III-183

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2014/003
Gündem No : 42
Karar Tarihi : 09.01.2014
Karar No : 2014/UY.III-183
BAŞVURU SAHİBİ:
Mustafa Tüysüz İnşaat San. Ve Tic. Ltd. Şti., İNÖNÜ CAD. İNEGÖL ÇARŞISI KAT:5 NO:515 BURSA

İHALEYİ YAPAN İDARE:
Uludağ Üniversitesi Rektörlüğü (Yapı İşleri Ve Teknik Daire Başkanlığı), İzmir Yolu 21. Km. Görükle Kampüsü 16059 BURSA

BAŞVURUYA KONU İHALE:
2013/112865 İhale Kayıt Numaralı "Muhtelif İşler Rektörlük Büyük Onarım İnşaatı (27.Kısım)" İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

Uludağ Üniversitesi Rektörlüğü Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığı tarafından 16.09.2013tarihinde açık ihale usulüile yapılan “Muhtelif İşler Rektörlük Büyük Onarım İnşaatı (27.Kısım)” ihalesine ilişkin olarak Mustafa Tüysüz İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin 09.12.2013tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 16.12.2013tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 24.12.2013tarih ve 40594sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 23.12.2013tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2013/4836sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, aşırı düşük teklif açıklamaları uygun görülerek ihale üzerinde bırakılan Mustafa Karaman’ın teklif bedelinin yaklaşık maliyetin %37 altında olduğundan adı geçen istekliden yaklaşık maliyet tutarının %80’ine karşılık gelen iş kalemlerine ilişkin olarak açıklama istenip istenilmediği ve bahse konu isteklinin açıklamaları kapsamındaki analizlerin neye göre düzenlendiği konularında bilgilendirme talep edilmiş ve açıklamaların proforma faturayla yapılmış olması halinde ilgili SMMM tarafından onaylanmış maliyet bileşenleri olan analiz verildiğini düşünmedikleri, analizlerdeki kâr oranı %25’den aşağı olamayacağından teklif bedeli yaklaşık maliyetin %37 altında istekliye işin verilemeyeceğinin ortada olduğu iddialarına yer verilmiştir.

A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

Başvuruya konu ihalede, aşırı düşük teklif sınır değerinin 196.648,71 TL olarak hesaplandığı ve 21.10.2013 tarihli yazılarla bu tutarın altında teklif vermiş olan yedi istekliden aşırı düşük teklif açıklaması istenildiği, açıklama sunmayan beş istekli ile açıklamaları uygun görülmeyen bir isteklinin tekliflerinin reddedildiği, sunmuş olduğu açıklamalar yeterli bulunan Mustafa Karaman’ın ise ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olarak belirlendiği tespit edilmiştir.

Yaklaşık maliyet hesabına ilişkin belgeler incelendiğinde, ihale konusu iş kapsamında inşaat imalatlarından oluşan iki adet iş grubunun bulunduğu, her iki iş grubunun da altışar iş kaleminden oluştuğu, bu iş kalemlerinden dördünün ortak olduğu, bu itibarla iş kapsamında birbirinden farklı toplam sekiz iş kaleminin bulunduğu anlaşılmıştır.

Ayrıca, idarece sıralı iş kalemleri listesinin oluşturulduğu ve söz konusu sekiz iş kalemi tutarlarının büyüklüğüne göre sıralanarak yaklaşık maliyetin %80’ine karşılık gelen 25.043/2A ve 25.024/2 poz numaralı iş kalemlerinin açıklama istenilecek iş kalemleri olarak tespit edildiği, bununla birlikte sıralı analiz girdileri tablosu da oluşturularak açıklama istenilecek ve istenilmeyecek olan analiz girdilerinin de belirlendiği görülmüştür.

Aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesine ilişkin yazı ekinde ilgili isteklilere açıklama istenilen iş kalemleri ve açıklama istenilmeyen analiz girdileri bildirilmiş ve sıralı iş kalemleri listesi üzerinden tespit edilen 25.043/2A ve 25.024/2 poz numaralı iş kalemlerine ilişkin açıklama istenilmiştir.

İhale üzerinde bırakılan istekli Mustafa Karaman tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında teklifini oluşturan 12 iş kaleminin miktar ve birim fiyatları ile toplam tutarlarını gösteren hesap cetveli ve açıklama istenilen iki iş kalemine ait analizler sunulmuştur.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Aşırı düşük teklif değerlendirmesi” başlıklı 45’inci maddesinde “45.1. 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesinde; ihale komisyonunun verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit edeceği, bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak isteyeceği, ihale komisyonunun, yapım yönteminin ekonomik olması, seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar, yapım işinin özgünlüğü hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendireceği, bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin tekliflerinin reddedileceği, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterlerin esas alınacağı, Kurumun, aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır. 4734 sayılı Kanunun aktarılan hükümleri çerçevesinde, yapım işlerinde aşırı düşük tekliflerin tespit edilmesi ve sorgulanmasına ilişkin olarak aşağıdaki esaslara uyulması gerekmektedir:

…

_45.1.1.4. …Sınır değer hesaplanmasında idarelerin faydalanmasına yönelik olarak hazırlanan “Yapım işlerinde sınır değer hesaplama aracı” programına Kurumun (_www.kik.gov.tr ) internet sayfasından erişilebilir.

45.1.2. Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntılar yazılı olarak istenir. Bu çerçevede; istenen açıklamanın niteliği dikkate alınarak, isteklilere beş (5) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir.

45.1.2.1. İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.

45.1.2.2. İhale komisyonu tarafından, açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına ait idarece (38.1) maddesine göre oluşturulan “sıralı analiz girdileri listesi” kullanılarak tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdileri tespit edilecektir.

Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemi/grubu analizlerindeki analiz girdilerinden, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit ve altında olanlar için isteklilerden açıklama yapılması istenilmeyecektir.

Tutarı, kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olması nedeniyle sorgulamaya tabi tutulmayacak analiz girdilerinin tutarlarının kümülatif toplamının kar ve genel gider hariç analiz toplamının %15’ini aşması durumunda; en küçük tutardan itibaren kümülatif toplamda % 15’lik tutarın aşılmasına neden olan analiz girdisi belirlenecek, tutarı bu girdinin tutarından daha az olan girdiler için açıklama istenilmeyecektir.

Aynı girdinin yaklaşık maliyeti oluşturan birden fazla iş kalemi/grubunun analizinde yer alması halinde bu girdinin oranı her analiz için ayrı ayrı değerlendirilerek analiz toplamının % 3’ünün altında kalıp kalmadığına göre işlem yapılır. Herhangi bir analizdeki oranı %3’ün üstünde olan analiz girdisi için açıklama istenilecektir.

Analizlerdeki işçilik girdisi, tutarları analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olsa dahi, açıklama istenilmeyecek girdiler arasında yer alamaz.

45.1.2.3. İhale komisyonu teklifleri aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden (45.1.2.1) maddesinde belirlediği iş kalemleri/grupları için isteyeceği açıklama ile ilgili yazıda, (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerini de belirtecektir.

İstekliler, teklifi kapsamında yer alan iş kalemleri/grupları için hazırlayacakları analizlerde (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdileri de dahil analizlerini oluşturan tüm girdileri göstereceklerdir...

45.1.3. İsteklilerden teklifleri kapsamında analiz ve hesap cetveli sunmaları istenmeyecektir. Analizler ve hesap cetveli, Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklif fiyatı aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerin tekliflerinin önemli bileşenleri ile ilgili ayrıntıların belirlenmesi amacıyla, sadece aşırı düşük teklif sahibi isteklilerden istenecektir. Bu çerçevede; teklif fiyatının aşırı düşük olduğu tespit edilen istekliler tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenlerine ilişkin olarak yapacakları açıklama kapsamında;

a) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,

…

sunacaklardır. Sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulması istenmeyecektir.

45.1.4. İdare tarafından ihale dokümanı kapsamında;

…

b) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; iş kalemleri ve/veya iş gruplarının yapım şartlarına bağlı kalınarak, her iş kalemi/iş grubunun içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği,

(Ek-Y.2)’de yer alan örneğe uygun analiz formatının isteklilere verilmesi, isteklilerin de tekliflerinin aşırı düşük olarak tespit edilerek kendilerinden açıklama istenmesi durumunda, yapacakları açıklamada sunacakları analizlerin verilen bu formata uygun olması gerekmektedir.

İdare tarafından bütün iş kalemleri/iş grupları için tek bir analiz formatı düzenlenebileceği gibi, iş kalemleri/iş gruplarının yapım şartlarına göre birden fazla analiz formatı da düzenlenebilir. Ancak bu durumda, idare ihale dokümanında hangi analiz formatının hangi iş kalemleri/iş grupları için kullanılacağını belirtmek zorundadır.

45.1.5. İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış cari yıl birim fiyatları veya bu fiyatlardan daha yüksek fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları durumunda analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları halinde de, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda isteklilerin analiz düzenlemeleri zorunlu olmayan söz konusu iş kalemleri/grupları için (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı (Ek: O-5, O-6, O-7) ve stok tespit tutanağı (Ek: O-8) sunmalarına da gerek bulunmamaktadır.

…

İş kalemleri/grupları için, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış birim fiyatlar esas alınarak teklif sunulmuş olmakla birlikte; yukarıda belirtildiği şekliyle liste halinde belirtilmemesi durumunda, söz konusu iş kalemleri/grupları için analiz sunulması zorunludur.

İlan veya davet tarihinde cari yıl birim fiyatın yayımlanmamış olması durumunda, istekli tarafından önceki yılın yayımlanmış birim fiyatları kullanılabilir.

45.1.6. Analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından belirlenerek yayımlanmış rayiçleri kullanan ve söz konusu rayiçleri poz numaraları da belirterek liste halinde sunan isteklilerin, söz konusu rayiçlere ilişkin olarak (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı ve stok tespit tutanağı sunmalarına gerek bulunmamaktadır.

...

45.1.8. Aşırı düşük teklifine ilişkin olarak yaptığı açıklamada sunduğu analizler, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmayan, analiz fiyat tutarları teklif fiyatların üzerinde olan isteklilere ait teklifler reddedilecektir. Analizler üzerinde yapılan incelemede; çarpım ve toplamlarda hesaplama hatası bulunması durumunda, analiz girdilerine ait fiyatlar esas alınarak, hesaplama hatası ihale komisyonu tarafından re’sen düzeltilir. Bu şekilde düzeltilmiş analiz fiyatı, teklif fiyatın üzerinde olan isteklilerin teklifleri reddedilir.

45.1.9. İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz.

…

45.1.13. Teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamada; sorgulamaya konu iş kalemlerine/gruplarına ilişkin analizler ile bu analizlere dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerekmektedir.

İsteklinin analizlerine dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler;

…

g. İdarece istenmesi durumunda yardımcı analizler v.b. dir.

İstekliler tekliflerine ilişkin olarak yukarıda sayılan belgelerden kendileri için uygun olanları (45.1.13.1 – 45.1.13.8) maddelerine göre yapacakları açıklamalar kapsamında sunacaklardır.

…

45.1.14. Aşırı düşük teklif sorgulaması sonucunda; (45.1.3 - 45.1.13) maddelerine uygun açıklamada bulunmayan, açıklamaları idarece tanımlanan yapım şartlarına uymayan veya teknik şartnameye aykırı hususlar içeren isteklilerin teklifleri gerekçeleri belirtilmek suretiyle reddedilecektir…” açıklamaları yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen Tebliğ açıklamaları çerçevesinde ihale üzerinde bırakılan istekli Mustafa Karaman’ın aşırı düşük teklif açıklamaları incelendiğinde;

Anahtar teslimi götürü bedel teklifine ilişkin olarak toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemlerine ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetvelinin sunulduğu, hesap cetvelinde iş kalemleri için yer verilen miktarların, idarece yaklaşık maliyette öngörülen miktarlardan fazla veya bu miktarların makul düzeyde altında (yaklaşık maliyetteki miktarların %98 - %97 - %96 - %95’i oranında) olduğu,

Açıklama istenilen 25.043/2A ve 25.024/2 poz numaralı iş kalemleri için analiz sunulduğu, söz konusu analizlerin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanmış olan analizlerle örtüştüğü, analiz girdilerine ilişkin olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 2013 yılı için yayımlanmış fiyatların kullanıldığı, ayrıca 0,10 TL kâr ve genel gider tutarı dâhil edilerek toplam analiz fiyatına ulaşıldığı,

Analizlerde yer alan işçilik fiyatlarının ihale tarihinde yürürlükte olan 4,54 TL’lik saatlik asgari ücrete eşit veya bunun üzerinde olduğu anlaşılmış ve Mustafa Karaman’ın aşırı düşük teklif açıklamalarında kamu ihale mevzuatına aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in 18’inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda tespit edilen aykırılıklar ve buna ilişkin inceleme ve hukuki değerlendirme aşağıda yapılmıştır.

Aşırı düşük teklif açıklamaları uygun görülmeyerek teklifi reddedilen istekli Silfa İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin açıklamaları incelendiğinde;

Anahtar teslimi götürü bedel teklifine ilişkin olarak toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemlerine ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetvelinin sunulduğu, hesap cetvelinde iş kalemleri için yer verilen miktarların, idarece yaklaşık maliyette öngörülen miktarlardan fazla olduğu,

Açıklama istenilen 25.043/2A ve 25.024/2 poz numaralı iş kalemleri için analiz sunulduğu, söz konusu analizlerin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanmış olan analizlerle örtüştüğü, açıklanması istenilen analiz girdilerine ilişkin olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 2013 yılı için yayımlanmış fiyatların kullanıldığı, açıklanması istenmeyen analiz girdileri açısından 0,10 TL birim fiyat öngörüldüğü, ayrıca sırasıyla 0,01385 TL ve 0,0175 TL kâr ve genel gider tutarları dâhil edilerek toplam analiz fiyatlarına ulaşıldığı,

Analizlerde yer alan işçilik fiyatlarının ihale tarihinde yürürlükte olan 4,54 TL’lik saatlik asgari ücrete eşit olduğu tespit edilmiştir.

İdarece adı geçen isteklinin aşırı düşük teklif açıklamalarının uygun görülmeme gerekçesi olarak, analiz girdi fiyatlarının Çevre ve Şehircilik Bakanlığı birim fiyat kitabında yayımlanan rayiç fiyatlardan düşük olması gösterilmiştir.

Ancak Kamu İhale Genel Tebliği’nin yukarıda aktarılan maddeleri çerçevesinde, sunulan analizlerde açıklama istenilmeyen analiz girdilerinin de gösterilmesi gerekmekle birlikte, bu girdilere ilişkin fiyatların açıklanması gerekli olmadığından, söz konusu girdiler açısından kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış birim fiyatların altında fiyat öngörülmesinin mevzuata aykırılık oluşturmadığı anlaşılmış, bu itibarla idarenin Silfa İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin aşırı düşük teklif açıklamalarını uygun görmeme gerekçesi yerinde bulunmamıştır.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılığı belirlenen ihale işlemlerinin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, Silfa İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin teklifinin değerlendirmeye alınması ve bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Oyçokluğu ile karar verildi.

Mahmut GÜRSES

Başkan

Kazım ÖZKAN

II. Başkan

Ali Kemal AKKOÇ

Kurul Üyesi

Ahmet ÖZBAKIR

Kurul Üyesi

Mehmet Zeki ADLI

Kurul Üyesi

Hasan KOCAGÖZ

Kurul Üyesi

Hamdi GÜLEÇ

Kurul Üyesi

Mehmet AKSOY

Kurul Üyesi

KARŞI OY

Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru dilekçesinde, “ aşırı düşük teklif açıklamaları uygun görülerek ihale üzerinde bırakılan Mustafa Karaman’ın teklif bedelinin yaklaşık maliyetin %37 altında olduğu, bu kapsamda adı geçen istekliden yaklaşık maliyet tutarının %80’ine karşılık gelen iş kalemlerine ilişkin olarak açıklama istenip istenilmediği ve bahse konu isteklinin açıklamaları kapsamındaki analizlerin neye göre düzenlendiği konularında bilgilendirme talep edilmekte ve açıklamaların proforma faturayla yapılmış olması halinde ilgili SMMM tarafından onaylanmış maliyet bileşenleri olan analiz verildiğini düşünmedikleri, analizlerdeki kâr oranı %25’den aşağı olamayacağından teklif bedeli yaklaşık maliyetin %37 altında istekliye işin verilemeyeceğinin ortada olduğu ” şeklinde yer alan dördüncü iddiası hakkında Kurul çoğunluğunca,Mustafa Karaman’ın aşırı düşük teklif açıklamalarında kamu ihale mevzuatına aykırılık bulunmadığı, diğer yandan, aşırı düşük teklif açıklamaları uygun görülmeyerek teklifi reddedilen istekli Silfa İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin teklifinin değerlendirmeye alınması ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesine ilişkin “** Düzeltici işlem belirlenmesine** ” karar verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddiasının İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesinde belirtilen eşit muamele çerçevesinde inceleme raporu ve eki bilgi ve belgelerle sınırlı olarak yapılan inceleme ve hukuki değerlendirmeye göre;

Aşırı düşük teklif açıklaması uygun görülmeyerek teklifi reddedilen istekli Silfa İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin aşırı düşük teklif açıklamaları Kurul çoğunluğunca uygun bulunmuştur.

Anılan isteklinin aşırı düşük teklif açıklaması incelendiğinde, anahtar teslimi götürü bedel teklife ilişkin olarak toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemlerine ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetvelinin sunulduğu, hesap cetvelindeki iş kalemleri için yer verilen miktarların, idarece yaklaşık maliyette öngörülen miktarlardan fazla olduğu, açıklama istenilen 25.043/2A ve 25.024/2 poz numaralı iş kalemleri için analiz sunulduğu, söz konusu analizlerin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanmış olan analizlerle örtüştüğü, açıklanması istenilen analiz girdilerine ilişkin olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 2013 yılı için yayımlanmış fiyatların kullanıldığı anlaşılmıştır.

İdarece adı geçen isteklinin aşırı düşük teklif açıklamalarının uygun görülmeme gerekçesi olarak, açıklama istenilmeyen analiz girdi fiyatlarının Çevre ve Şehircilik Bakanlığı birim fiyat kitabında yayımlanan rayiç fiyatlardan düşük olması gösterilmiştir.

Açıklamanın açıklama istenilen iş kalemleri açısından uygun olduğu anlaşılmakla birlikte açıklanması istenmeyen analiz girdileri açısından konu ele alındığında, bu girdilere 0,10 TL birim fiyat öngörüldüğü, ayrıca 0,01385 TL ve 0,0175 TL kâr ve genel giderlere ilişkin tutar dâhil edilerek toplam analiz fiyatlarına ulaşıldığı tespit edilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “ Aşırı düşük teklifler ” başlıklı 38’inci maddesinin son fıkrasında,

“İhale komisyonu, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterleri esas alır. Kurum bu maddenin uygulanmasında; aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkilidir.” hükmü yer almaktadır.

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ Aşırı düşük teklifler ” başlıklı 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasında,

“İhale komisyonu verilen tekliflerden teklif fiyatı, Kurum tarafından belirlenen hesaplama yöntemine göre yapılan hesaplama sonucunda ortaya çıkan aşırı düşük teklif sınır değerinin altında olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenlere ilişkin;

a) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,

b) Teklif birim fiyatlı işlerde; açıklama istenen iş kalemlerinin birim fiyatlarına ilişkin olarak ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,

c) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen analizlerin girdi maliyetlerine ilişkin bilgi ve belgeleri,

yazılı olarak ister.” hükmüne yer verilmiş;

Anılan Yönetmeliğin aynı maddesinin üçüncü fıkrasında ise, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde; Kamu İhale Kurumu tarafından aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlenmiş ise ihale komisyonunun bu düzenlemeyi esas alacağı hüküm altına alınmıştır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “ Aşırı düşük teklif değerlendirmesi ” başlıklı 45’inci maddesi, yapım işi ihalelerine ilişkin olup, söz konusu maddede; aşırı düşük tekliflerin tespitine ilişkin sınır değerin belirlenmesine, idarenin yaklaşık maliyeti hazırlama aşamasında yapması gereken iş ve işlemlerin neler olduğuna, teklifi belirlenen sınır değerin altında kaldığı için aşırı düşük teklif olarak değerlendirilen isteklilerden idarece ne çerçevede açıklama isteneceğine ve isteklilerin tekliflerine ilişkin yazılı açıklama kapsamında sunması gereken belgelerin neler olduğu ve nasıl sunulması gerektiğine ilişkin ayrıntılı düzenlemelere ve açıklamalara yer verilmiştir.

Yukarıya aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen bir yapım işi ihalesinde, aşırı düşük teklif olarak belirlenen teklif sahibi isteklilerin idareye sunacakları açıklama kapsamında hesap cetveline de yer vermeleri gerekmektedir.

Anılan Tebliğ’in “ Aşırı düşük teklif değerlendirmesi ” başlıklı 45.1.2’nci maddesinde,

“Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntılar yazılı olarak istenir. Bu çerçevede; istenen açıklamanın niteliği dikkate alınarak, isteklilere beş (5) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir.” açıklamasına,

45.1.2.1’inci maddesinde,

“İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.” açıklamasına yer verilmiş,

Anılan Tebliğ’in 45.1.3’üncü maddesinde de sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulmasının istenmeyeceği açıkça belirtilmiştir.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45’inci maddesinde yapılan düzenlemeler, yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin olarak isteklilere açıklama yapma ve belgelendirme zorunluluğu getirmekte, geriye kalan % 20’lik kısmın ise sorgulamaya konu edilmesini ve bu kapsamda yer alan kalemlere ilişkin analiz ve belgelendirme yapılmasını engellemektedir.

Ancak, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetvelinde sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemlerine yer verilmesi gerektiği açıktır.

Dolayısıyla, açıklamalar kapsamında hesap cetvelinin sunulmasının istenilmesinden teklifin, açıklama istenilen iş kalemleri ile açıklama istenilmeyen kalemler ile birlikte bir bütün olarak değerlendirileceği ve isteklilerce açıklama istenilecek kalemler ile açıklama istenilmeyecek benzer nitelikli kalemlere verilen tekliflerin birbiriyle uyumlu olması gerektiği, aksi halde tekliflerin sağlıklı ve gerçekçi hazırlandığından ve sağlıklı bir rekabet ortamından bahsedilemeyecektir.

Başvuruya konu ihalede, başvuru sahibi istekli tarafından yaklaşık maliyetin % 80’ini oluşturan ve idarece kendisine bildirilen iş kalemleri için 4734 sayılı Kanun ve ikincil mevzuatına uygun olacak şekilde açıklama yapılmıştır.

Ancak, sorgulamaya konu edilmeyen birden fazla iş kalemine, 0,10 TL gibi cari fiyatların çok çok altında düşük birim fiyatlar teklif etmiştir.

Her ne kadar açıklama yapılması istenilmeyen kalemler olsa da, söz konusu bu kalemlerin birim fiyat tarifi olarak belirlenen poz numarasına, yapım şartlarına, fen ve sanat kurallarına aykırı yapılamayacağı hususu, teklifin bir bütün olarak ve birbiriyle uyumlu olması gerektiği hususu ile bir arada ele alındığında:

İsteklilerce, açıklama istenilecek iş kalemlerine makul ve kabul edilebilir teklifler verilirken; açıklama istenilmeyecek iş kalemleri için, teklifi manipüle ederek, kendi beyanlarına, işin Teknik Şartnamesine, fen ve sanat kurallarına uygun olmayacak bir imalatın yapılmasını gündeme getirebilecek fiyat tekliflerinin kabulü mümkün görünmemektedir.

Kaldı ki, 4734 sayılı Kanun ve bu Kanuna göre Kurumca hazırlanan ikincil mevzuatta, aşırı düşük teklif sahibi isteklilerin yaklaşık maliyetin % 20’sini oluşturan iş kalemleri için isteklilerce belgeye dayalı açıklama yapılmayacağı düzenlenmiştir.

Bu düzenleme, aşırı düşük teklif sahibi isteklilerin, belgelendirme yapmayacakları iş kalemleri için gayri ciddi fiyatlar teklif edebilecekleri anlamı taşımamaktadır.

Yaklaşık maliyetin % 20’sine tekabül eden imalatlar için isteklilerce açıklama sunulması gerekmediğinden, bu kısım için teklif edilen fiyatların incelenmemesi gerektiği şeklinde Kamu İhale Kurulu kararları mevcut olmakla birlikte; somut olayda isteklinin hesap cetvelindeki uyumsuzlukların göz ardı edilemeyeceği, 4734 sayılı Kanun, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve Kamu İhale Genel Tebliği'nin, aşırı düşük tekliflere ilişkin hüküm ve açıklamalarının, gerçekçi olmayan bir teklifin kabulünü sağlamayı amaçlamadığı, aksine bir yaklaşımın 4734 sayılı Kanun'un temel ilkelerine aykırılık oluşturacağı açıktır.

Yukarıda yer alan tespitler çerçevesinde, Silfa İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin sunmuş olduğu açıklamaların uygun olmadığı, bu nedenle anılan isteklinin teklifin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, incelemeye konu ihalede, Silfa İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, sorgulamaya konu edilmeyen birden fazla iş kalemine 0,10 TL gibi yayınlanmış kârsız cari fiyatlarının bile çok çok altında düşük birim fiyatlar teklif etmesinin yukarıda açıklanan nedenlerle mevzuata uygun olmadığı, bu nedenle anılan isteklinin aşırı düşük teklif açıklamalarının bu gerekçe ile de uygun olmadığı yönündeki idare değerlendirmesinin yerinde olduğuna ilişkin “ İtirazen şikayet başvurusunun reddine ” karar verilmesi gerektiği yönündeki düşüncemizle bu husus hakkında Kurulca verilen “ Düzeltici işlem belirlenmesine” niteliğindeki karara katılmıyoruz.

Ali Kemal AKKOÇ

Kurul Üyesi

Mehmet AKSOY

Kurul Üyesi