KİK Kararı: 2014/UM.III-2369
Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin
Bu karara ve binlerce benzer karara sorunuzu sorun. Kaynak atıflı detaylı yanıtlar alın.
Karar Bilgileri
Kamu İhale Kurumu Kararı
2014/UM.III-2369
18 Haziran 2014
2014/26016 İhale Kayıt Numaralı "Toplu Taşıma Ücret Toplama Sistemi Alımı" İhalesi
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2014/040
Gündem No : 1
Karar Tarihi : 18.06.2014
Karar No : 2014/UM.III-2369
BAŞVURU SAHİBİ:
Kent Kart Çukurova Elektronik San. Ve Tic. A.Ş., GÜMÜŞSUYU MAH. MUHTAR KAMİL SOK. NO:3 KAT:4 TAKSİM/ İSTANBUL
İHALEYİ YAPAN İDARE:
Denizli Belediyesi Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü, Kervansaray Mahallesı Barbaros Bulvarı 108 20225 DENİZLİ
BAŞVURUYA KONU İHALE:
2014/26016 İhale Kayıt Numaralı "Toplu Taşıma Ücret Toplama Sistemi Alımı" İhalesi
KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:
Denizli Belediyesi Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğütarafından 08.04.2014tarihinde açık ihale usulüile yapılan “Toplu Taşıma Ücret Toplama Sistemi Alımı” ihalesine ilişkin olarak Kent Kart Çukurova Elektronik San. ve Tic. A.Ş.nin 08.05.2014tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 14.05.2014tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 26.05.2014tarih ve 16534sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 23.05.2014tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.
Başvuruya ilişkin olarak 2014/1753sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.
KARAR:
Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, şirketlerinin teklif edilen tüm ürünlere ait “yetkili satıcı” belgesini idareye vermedikleri ve Şartname’de talep edilen özelliklere sahip bir cihazı teklif etmemiş oldukları gerekçesi ile tekliflerinin reddedildiği,
- İhale komisyonu kararında, İdari Şartname’nin 7.5.2’nci maddesine atıfta bulunularak, validatör, akıllı ulaşım kart dolum cihazı (dolum cihazı) (pos cihazı), kiosk, (kiosk için ortam akıllı kart yükleme istasyonu) için Kent Kart Ege Elektronik San. ve Tic. A.Ş.den alınmış sanayi sicil belgesini ihale teklif zarfında sunduklarının tespit edildiği, ancak sistem bilgisayarı, sunucu ve lisansları, akıllı kart, tek kullanımlık kağıt bilet, sunucu yedekleme ünitesine yönelik yetkili satıcılık belgesi veya imalatçı olduğunu gösterir herhangi bir belge sunmadığının tespit edildiği gerekçesiyle tekliflerinin değerlendirme dışı bırakıldığı, bu kararın hatalı olduğu, İdari Şartname’nin yanlış yorumlanmasından kaynaklandığı,
İdari Şartname’nin 7.5.2’inci maddesinden anlaşıldığı üzere, şirketlerinin alım konusu malı teklif vermeye yetkili olduğunu belgelemesinin yeterli olduğu, ihale konusu olan “elektronik ücret toplama sistemini” üretme konusunda yetkili olduklarına dair belgeyi dosyada sundukları, bu aşamadan sonra sistemin bileşenleri olan sistem bilgisayarı, sunucu ve lisansları, akıllı kart, tek kullanımlık kağıt bilet, sunucu yedekleme ünitesi gibi parçalara yönelik belge sunulmasına gerek olmadığı, bu parçaların piyasadan tedarik edilebilen unsurlar olduğu, bir markanın yetkili satıcısı olmak için aylık, yıllık ve/veya sözleşme süresince belli adetlerde satış yapılmasının ve belirlenen ciroların oluşturulmasının istendiği, şirketleri elektronik ücret toplama sistemi donanım ve yazılımlarının satışı ve işletmesi konusunda faaliyette bulunduğundan istenen bu ciroları oluşturmasının veya satışı işini de yapmasının mümkün olmadığı, idareye teklif edilen ve Şartname’de istenen özellikleri karşılayan 4 adet bilgisayar, 4 adet yazıcı veya 1 adet kart kodlama cihazı için şirketlerin temsilcilerinin ayrıca yetkili satıcı belgesi vermek istemedikleri, sistemin çalıştırılması için gereken bu yardımcı ürünlerin satın alınması ile mülkiyetleri kendilerine ait olduğundan bu ürünleri satabilecekleri ve/veya bunlar ile ilgili olarak ihaleye teklif verebilecekleri, bu hususların Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu dâhilinde yapılabilen işlemler olduğu, teklif edilen ürünün bilgisayar ürünü ya da tek satıcısı olması gibi bir durumun hasıl olacağı ve böyle bir yorumun mevzuatla bağdaşmadığı, ayrıca 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesinde belirlenmiş olan serbest rekabeti ve katılımı engelleyici bir durum oluşturduğu,
Teklif verenin eğer sistemin bileşenleri için de imalatçı ya da tek satıcı olduğuna dair belge sunması gerekiyorsa validatör cihazının anten, bağlantı kabloları, boru tutucusu, vida, plastik kasa, işlemci, hardisk, güvenlik modülü gibi birçok parçayı ihtiva ettiği ve bu bileşenler için de aynı belgelerin araştırılması gerektiği, Şartname bu şekilde yorumlanacaksa tekliflerin tümünün değerlendirme dışı bırakılması gerektiği,
-
Teklif ettikleri validatörün Teknik Şartname’de istenen “validatörün minimum 7” 800x840 piksel TFT-LCD ekran olacaktır” özelliğini karşılamadığı gerekçesiyle tekliflerinin değerlendirme dışı bırakıldığı, şirketleri tarafından teklif edilen ürünün 7” boyutunda ekran ihtiva ettiği, tekliflerinde Teknik Şartname’ye ilave olarak bir validatörün daha yer aldığı, şirketlerinin aynı bedelle iki validatör teklif ettikleri, böylece araç sürücüsünün ekranı daha rahat kontrol edebilmesinin sağlanmak istendiği, iki validatörden birisinin 5.7”, diğerinin ise 7” boyutunda olduğu, ancak bunun maddi hata neticesinde gözden kaçırıldığı,
-
İhaleye çıkan birim ile ihale şartnamesinde Denizli Belediyesi Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü iken sonraki tarihlerde taraflarına yapılan yazışmaların Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Hizmetleri Dairesi Başkanlığı olarak geldiği, işlemlerin yetkisiz daire tarafından gerçekleştirildiği, bu durumun iptal sebebi olduğu,
-
İtiraz dilekçelerinde ihaleyi alan firmanın da ihale konusu sistemin bileşenleri için de imalatçı ya da tek satıcı olduğuna dair belge sunması gerektiğinin belirtildiği, benzer yorum yapıldığı takdirde ihalenin bahse geçen firmaya da verilmemesi gerektiği, idarenin gerekçeli olarak ihaleyi alan firmanın ihale konusu sistemlerle ilgili hangi belgeye istinaden hangi ürünün tek satıcısı ya da yetkilisi olduğunun belgelendirdiğini açıklaması gerektiği, ancak kararda itirazının karşılanmadığı, hangi belgenin sunulduğunun açıklanmadığı, ihaleyi alan firma da yeterliği sağlamadığından ihalenin iptal edilmesine karar verilmesi gerektiği iddia edilmektedir.
A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:
- Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak;
İdari Şartname’nin 2’nci maddesinde ihale konusu alım “Toplu Taşıma Ücret Toplama Sistemi Alımı” olarak tanımlanmış olup, ayrıca alımın 13 kalemden oluştuğu belirtilmiştir.
İdari Şartname’nin “Mesleki ve teknik yeterliğe ilişkin belgeler ve bu belgelerin taşıması gereken kriterler” başlıklı 7.5’inci maddesinde “…7.5.2. İsteklinin alım konusu malı teklif etmeye yetkisinin bulunup bulunmadığını belgelendirmesi gerekir. Bu çerçevede istekli aşağıdaki bentlerde yer alan belgelerden kendi durumuna uygun olan belge veya belgeleri sunabilir:
a) İstekli imalatçı ise imalatçı olduğunu gösteren belge veya belgeler,
b) İstekli yetkili satıcı veya yetkili temsilci ise yetkili satıcı ya da yetkili temsilci olduğunu gösteren belge veya belgeler,
c) İstekli Türkiye'de serbest bölgelerde faaliyet gösteriyor ise yukarıdaki belgelerden biriyle birlikte sunduğu serbest bölge faaliyet belgesi.
İş ortaklığında ortaklardan birinin, teklif edilen mala veya mallara ilişkin imalatçı veya yetkili satıcı ya da yetkili temsilci olduğunu gösteren belgelerden birini sunması yeterlidir.
İsteklinin imalatçı olduğunu gösteren belge veya belgeler ise şunlardır:
a) Aday veya istekli adına düzenlenen Sanayi Sicil Belgesi,
b) Adayın veya isteklinin üyesi olduğu meslek odası tarafından aday veya istekli adına düzenlenen Kapasite Raporu,
c) Adayın veya isteklinin kayıtlı olduğu meslek odası tarafından aday veya istekli adına düzenlenen İmalat Yeterlik Belgesi,
ç) Adayın veya isteklinin kayıtlı olduğu meslek odası tarafından aday veya istekli adına düzenlenmiş ve teklif ettiği mala ilişkin Yerli Malı Belgesi,
d) Adayın veya isteklinin alım konusu malı ürettiğine ilişkin olarak ilgili mevzuat uyarınca yetkili kurum veya kuruluşlarca düzenlenen ve aday veya isteklinin üretici veya imalatçı olduğunu gösteren belgeler.
İsteklilerin; yukarıda yer verilen belgelerden birini sunması yeterlidir…” düzenlemesine yer verilmiştir.
Teknik Şartname’nin 1’inci maddesinde “Tanımlar” başlığı altında _“Sistem:_Bu şartnamede geçen ve bundan sonra tanımlar ve detaylarla anlatılan TOPLU TAŞIMA ELEKTRONİK ÜCRET TOPLAMA SİSTEMİ’nin bütününü… ifade eder.” olarak tanımlanmıştır.
İdari Şartname’nin eki olan birim fiyat teklif cetveli aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.
Sıra No
Açıklama
Birimi
Miktarı
1
Otobüs Validatörü (Temassız 13,56 MHz Akıllı+Tek kullanımlık kağıt bilet okuyucu ve şoför bilgilendirme ekranı)
Adet
150
2
Akıllı Kart Dolum Cihazı (Temassız akıllı kart yükleme)
Adet
20
3
Kisiselleştirme Yazıcısı (Kart yazıcı+Kart okuyucusu+ yazılım)
Adet
4
4
Sistem bilgisayarı
Adet
4
5
Akıllı Kart
Adet
50.000
6
Tek Kullanımlık Kağıt Bilet
Adet
50.000
7
Kiosk (Kiosk için Dış Ortam Akıllı Kart Yükleme İstasyonu)
Adet
3
8
Outdoor Sundurma (Kiosk için Dış Ortam Sundurması)
Adet
3
9
Kiosk (Kiosk için İç Ortam Akıllı Kart Yükleme İstasyonu)
Adet
3
10
Merkezi Sistem Hizmeti
Adet
1
11
Kurulum Devreye Alma
Adet
1
12
Sunucu Yedekleme Ünitesi
Adet
1
13
Sunucu ve Lisansları
Adet
2
İdari Şartname’nin “Kısmi teklif verilmesi” başlıklı 19’uncu maddesinde “ 19.1. Bu ihalede işin tamamı için teklif verilecektir.” düzenlemesi yer almaktadır.
25.04.2014 tarihli ihale komisyonu kararından ihaleye 4 isteklinin katıldığı, katılımda bulunan isteklilerden E-Kent Teknoloji ve Ödeme Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.nin birim fiyat teklif cetvelinde yer alan 10’uncu kalem için 0,00 TL fiyat teklifi vermesi ve sistem bilgisayarı, sunucu ve lisansları, akıllı kart, tek kullanımlık kağıt bilet, sunucu yedekleme ünitesi, kiosk (kiosk için iç ortam ile dış ortam akıllı kart yükleme istasyonu) için İdari Şartname’nin 7.5.2’nci maddesi gereği sunulması gereken yetkili satıcılık belgesi veya imalatçı olduğunu gösteren belgeleri sunmadığı için teklifinin değerlendirme dışı bırakıldığı, Kent Kart Çukurova Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş.nin İdari Şartname’nin 7.5.6’ncı maddesi gereği yapılan incelemede sunum sırasında kullandığı ve önerdiği yazılım ve donanıma ilişkin açıklamasında validatör ekran boyutunun LCD: 640 X 480 5.7" TFT LCD olduğu tespit edilerek Teknik Şartname’nin 3.3.6’ncı maddesini karşılamadığı, ayrıca kişiselleştirme yazıcısı (kart yazıcı + kart okuyucusu+ yazılım), sistem bilgisayarı, sunucu ve lisansları, akıllı kart, tek kullanımlık kağıt bilet, sunucu yedekleme ünitesine ilişkin yetkili satıcılık belgesi veya imalatçı olduğunu gösterir belgeyi sunmadığı gerekçesiyle teklifinin değerlendirme dışı bırakıldığı anlaşılmıştır.
Başvuru sahibinin teklif zarfında İdari Şartname’nin 7.5.2’nci maddesi uyarınca;
Kent Kart Ege Elektronik San. ve Tic. A.Ş. tarafından Kent Kart Çukurova Elektronik San. ve Tic. A.Ş.ye verilmiş toplu taşıma sistemi yetkili satıcı belgesinin,
Kent Kart Ege Elektronik San. ve Tic. A.Ş. adına Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenmiş sanayi sicil belgesinin,
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Ege Bölgesi Sanayi Odası tarafından düzenlenmiş kapasite raporu, imalatçı belgesi ve yerli malı belgelerinin sunulduğu görülmüştür.
Kent Kart Ege Elektronik San. ve Tic. A.Ş. tarafından başvuru sahibi adına düzenlenen yetki belgesinde Kent Kart Ege Elektronik San. ve Tic. A.Ş.nin ürettiği ve geliştirdiği tüm donanım ve yazılımları başvuru sahibinin ihalelerde teklif edebileceği, bakım ve onarım hizmetini verebileceğinin belirtildiği,
Kent Kart Ege Elektronik San. ve Tic. A.Ş.nin sanayi sicil belgesi, kapasite raporu, imalatçı belgesi ve yerli malı belgelerinde yer alan üretim konusunun; akıllı durak yolcu bilgilendirme sistemi, akıllı kart değerlendirme birimi (validatör), akıllı kart dolum cihazı (recharger), akıllı kart şoför paneli, araç içi kamera sistemi, araç içi yolcu belgelendirme sistemi, insansız otomatik dolum terminali olarak belirtildiği görülmüştür. Bunların dışında bazı sertifika ve standartlar ile test raporlarının ve önerilen yazılım ve donanım özelliklerini gösteren belgelerin de teklif dosyasına eklendiği anlaşılmıştır.
Kesinleşen ihale kararında, İdari Şartname’nin 7.5.2’nci maddesi uyarınca başvuru sahibinin teklifinin uygun bulunmama gerekçesi olarak; anılan isteklinin teklif zarfında Kent Kart Ege Elektronik San. ve Tic. A.Ş.nin vermiş olduğu yetkili satıcılık belgesi, sanayi sicil belgesi ve kapasite raporunun sunulduğu, söz konusu sanayi sicil belgesi incelendiğinde üretim konusunun akıllı durak yolcu bilgilendirme sistemi, akıllı kart değerlendirme birimi (validatör), akıllı kart dolum cihazı (recharger), akıllı kart şoför paneli, araç içi kamera sistemi, araç içi yolcu belgelendirme sistemi, insansız otomatik dolum terminali olduğunun görüldüğü, ancak kişiselleştirme yazıcısı (kart yazıcı + kart okuyucusu+ yazılım), sistem bilgisayarı, sunucu ve lisansları, akıllı kart, tek kullanımlık kağıt bilet, sunucu yedekleme ünitesine yönelik yetkili satıcılık belgesi veya imalatçı olduğunu gösterir bir belgenin sunulmadığı anlaşıldığından teklifinin değerlendirme dışı bırakıldığı belirtilmiştir.
İdari Şartname’nin yukarıda aktarılan 7.5.2’nci maddesinde isteklinin alım konusu malı teklif etmeye yetkisinin bulunup bulunmadığını belgelendirmesi gerekeceği ve bu çerçevede isteklinin imalatçı ise imalatçı olduğunu gösteren belge veya belgeleri, yetkili satıcı veya yetkili temsilci ise yetkili satıcı ya da yetkili temsilci olduğunu gösteren belge veya belgeleri, istekli Türkiye'de serbest bölgelerde faaliyet gösteriyor ise yukarıdaki belgelerden biriyle birlikte sunduğu serbest bölge faaliyet belgesinin sunulacağı düzenlenmiştir.
Aday veya istekliler, birden çok kalemli mal alımı ihalelerinde bazı kalemlerde imalatçı bazı kalemlerde ise yetkili satıcı ya da yetkili temsilci olabilir. Bu çerçevede ilgili belgeleri sunmak zorundadır.
İhale konusu alım 13 kalemden oluşmakta olup, kısmi teklife açık değildir. Bu çerçevede işin tamamı için teklif verileceği göz önünde bulundurulduğunda söz konusu kalemlerin tümü için İdari Şartname’nin 7.5.2’inci maddesinde istenen belgelerin ihale dosyasında sunulması gerekmektedir.
Bu doğrultuda başvuru sahibi isteklinin teklif zarfında sunduğu yukarıda belirtilen belgeler incelendiğinde; alım konusu olan kişiselleştirme yazıcısı (kart yazıcı + kart okuyucusu+ yazılım), sistem bilgisayarı, sunucu ve lisansları, akıllı kart, tek kullanımlık kağıt bilet, sunucu yedekleme ünitesine ilişkin olarak İdari Şartname’nin 7.5.2’nci maddesi uyarınca sunulması gereken yetkili satıcı ya da imalatçı olunduğunu gösteren belgelerin sunulmadığı tespit edildiğinden başvuru sahibinin iddiası yerinde bulunmamıştır.
2 ) Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak;
İdari Şartname’nin “Mesleki ve teknik yeterliğe ilişkin belgeler ve bu belgelerin taşıması gereken kriterler” başlıklı 7.6’ncı maddesinde “…7.5.6. 1-İstekliler ihale teklif zarfında; önerdikleri yazılım ve donanımın (kartların, okuyucuların ve diğer elektronik ekipmanın fiziksel, elektronik, iletişim ve diğer özelliklerinin) özelliklerinin yer aldığı açıklamalarını ihale teklif zarfında sunacaklardır.
2-İstekliler, Elektronik Ücret Toplama Sisteminde oluşan verilerin merkeze iletilmesinde kullanacakları teknolojik altyapı ile ilgili önerdikleri sistemin özelliklerini (ÖR: GPRS, 3G veya Wi-Fi vs.) ihale teklif zarfında sunacaklardır.
3-İstekliler, ihalede teklif verirken önerdikleri tüm yazılım ve donanımınlar ile ilgili bilgilendirici sunum yapacaklardır. Ayrıca istekliler önerdikleri Akıllı Ulaşım Kartları, Tek Kullanımlık Kâğıt Biletler, Akıllı Ulaşım Kart Dolum Cihazı (Dolum cihazı), Akıllı Ulaşım Kart Kodlama Sistemi, Kart Kişiselleştirme Cihazları, Akıllı Ulaşım Kart ve Tek Kullanımlık Kâğıt Bilet Okuma Cihazı ile ilgili canlı sunum yapacaklardır.
İsteklilerin hazırlamış oldukları sunumlar; teklif zarflarının teslim sırasına göre ihalenin yapıldığı gün idaremizce belirlenen saat ve yerde yapılacaktır. İdaremizce belirlenen saatte sunum yapmayan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılacaktır. İstekliler tarafından yapılan sunumların teknik şartnamede belirtilen özellikleri karşılayıp karşılamadığına ilişkin incelemeler yapılacak olup, teknik şartnamede belirtilen özellikleri karşılamayan isteklilerin teklifleri de değerlendirme dışı bırakılacaktır.
İş ortaklığında ortaklardan birinin, yukarıda yer verilen yeterlilik kriterlerini sağlaması yeterlidir.” düzenlemesine,
Teknik Şartname’nin 3.3.6’ncı maddesinde “Akıllı Ulaşım Kart ve Tek Kullanımlık Kâğıt Bilet Okuma Cihazı” başlığı altında “Validatörler, ödeme aracı olarak akıllı kart ve kullan at biletleri temassız okuyabilen, geçerliliğini kontrol eden, içindeki değer miktarını azaltan, düşülen değeri ve ilgili güvenlik bilgilerini kayıt edebilen, belleğinde tuttuğu bilgileri … haberleşme sistemleri üzerinden … ücret toplama merkezinin sunucusuna aktaran cihazlardır.
Kullanıcılar toplu taşıma araçlarına özel uygun bir tasarım ile yerleştirilmiş validatörlere kartlarını veya biletlerini okutup elektronik bir şekilde ödeme yapacaklardır.
…
Validatörde minimum 7” (Inch) 800x480 piksel TFT-LCD ekran bulunacaktır. Ekran arka aydınlatması olacak ve görüş açısı otobüs ortamında rahat okunabilecek şekilde olacaktır…” düzenlemesine yer verilmiştir.
İhale konusu “Toplu Taşıma Elektronik Ücret Toplama Sistemi” alımı 13 kalemden oluşmakta olup birim fiyat teklif cetvelinin birinci kalemini “Otobüs Validatörü (Temassız 13,56 MHz Akıllı+Tek kullanımlık kağıt bilet okuyucu ve şoför bilgilendirme ekranı)” alımının oluşturduğu görülmüştür.
Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Tedarik edilecek malların numuneleri, katalogları, fotoğrafları ile teknik şartnameye cevapları ve açıklamaları içeren doküman” başlıklı 43’üncü maddesinde “ (1) Teklif edilen malın teknik şartnamede yer alan teknik kriterlere uygunluğunu belirlemek amacıyla numune, teknik bilgilerin yer aldığı katalog, teknik şartnameye cevapları ve açıklamaları içeren doküman ile fotoğraf ayrı ayrı veya birlikte istenebilir.
(2) Numunenin sunulma yöntemi ile ihale komisyonunca numunenin değerlendirilmesine yönelik düzenleme, ayrıntılı bir şekilde ön yeterlik şartnamesinde veya idari şartnamede yapılır. İdare tarafından numune bir tutanak ile teslim alınır. Bu tutanağın bir sureti de aday veya istekliye verilir.
(3) İş ortaklığında teklif edilen mal esas alınarak ortaklardan biri, birkaçı veya tümü tarafından teklif edilen mala ilişkin olarak ön yeterlik şartnamesinde veya idari şartnamede yapılan düzenleme çerçevesinde; numune, teknik bilgilerin yer aldığı katalog, teknik şartnameye cevapları ve açıklamaları içeren doküman ile fotoğraf sunulur. Konsorsiyumların katılabileceği ihalede, işin uzmanlık gerektiren kısımları göz önünde bulundurularak numune, teknik bilgilerin yer aldığı katalog, teknik şartnameye cevapları ve açıklamaları içeren doküman ile fotoğrafa yönelik düzenleme her bir kısım için ayrı ayrı yapılır. Konsorsiyum ortaklarından her biri, başvuruda bulunduğu veya teklif verdiği kısım için istenilen yeterlik kriterini sağlamak zorundadı r.” hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Yönetmelik hükmü çerçevesinde idarece İdari Şartname’nin 7.5.6’ncı maddesinde İsteklilerin önerdikleri akıllı ulaşım kartları, tek kullanımlık kâğıt biletler, akıllı ulaşım kart dolum cihazı (dolum cihazı), akıllı ulaşım kart kodlama sistemi, kart kişiselleştirme cihazları, akıllı ulaşım kart ve tek kullanımlık kâğıt bilet okuma cihazı ile ilgili canlı sunum yapacakları, idarece belirlenen saatte sunum yapmayan isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılacağı, istekliler tarafından yapılan sunumların teknik şartnamede belirtilen özellikleri karşılayıp karşılamadığına ilişkin incelemeler sonucunda teknik şartnamede belirtilen özellikleri karşılamayan isteklilerin tekliflerinin de değerlendirme dışı bırakılacağı belirtilmiştir.
İdari Şartname’nin 7.5.6’ncı maddesi uyarınca başvuru sahibi tarafından 08.04.2014 tarihinde akıllı ulaşım kartları, tek kullanımlık kâğıt biletler, akıllı ulaşım kart dolum cihazı, akıllı ulaşım kart kodlama sistemi, kart kişiselleştirme cihazları, akıllı ulaşım kart ve tek kullanımlık kâğıt bilet okuma cihazının idareye teslim edildiği ve buna ilişkin olarak da 08.04.2014 tarihli “Numune Teslim Tutanağı”nın idarece düzenlendiği görülmüştür.
Başvuru sahibinin İdari Şartname’nin 7.5.6’ncı maddesi uyarınca yaptığı sunum sonucunda ihale komisyonunca düzenlenen raporda; teklif edilen tüm yazılım ve donanımlarla ilgili bilgilendirici sunum sırasında ücret toplama sisteminin şoför kontrol paneli ve validatörden oluşan iki ayrı cihazdan oluştuğunun tespit edildiği, firma yetkilisi tarafından ekran boyutları ile ilgili verilen bilgide validatör olarak kullanılan cihazın ekran boyutunun 5.7”, şoför panelinin ise 7” olduğunun belirtildiği, yapılan sunumda da validatör olarak 5.7 ekranlı cihaz kullanıldığının, bu nedenle teklifin Teknik Şartname’nin 3.3.6’ncı maddesinde “Akıllı Ulaşım Kart ve Tek Kullanımlık Kâğıt Bilet Okuma Cihazı” başlığı altında yer alan “… Validatörde minimum 7” (Inch) 800x480 piksel TFT-LCD ekran bulunacaktır. Ekran arka aydınlatması olacak ve görüş açısı otobüs ortamında rahat okunabilecek şekilde olacaktır…” maddesi hükümlerini karşılamadığının tespit edildiği belirtilmiştir.
Başvuru sahibi isteklinin teklif zarfı kapsamında sunduğu teklif ettiği malların teknik özelliklerini gösteren belgelerin incelenmesi sonucunda; ücret toplama sistemine ilişkin olarak kenttablet validatör ve kenttablet sürücü bilgisayarı olmak üzere iki cihaza ait teknik özelliklere ve açıklamalara yer verildiği görülmüştür. Bu dokümanlarda yer alan bilgiler çerçevesinde kenttablet validatörün ekran özelliklerinin “LCD: 640x480 5,7” TFT LCD” olduğu, kenttablet sürücü bilgisayarının ekran özelliklerinin “Ekran: 262, 144 renk, 800x480 7” TFT LCD” olduğu görülmüştür.
Başvuru sahibinin teklifi ile birlikte sunduğu teknik dokümanlarda ekran boyutu 5,7” (Inch) olan kenttablet validatör ile ekran boyutu 7” (Inch) olan sürücü bilgisayarı olmak üzere 2 ayrı cihaza ilişkin bilgilere yer verildiği görülmekle birlikte söz konusu ihaleye ilişkin Teknik Şartname’nin 3.3.6’ncı maddesinde teklif edilecek validatör ekranının minumum 7” (Inch) olması gerektiği belirtildiğinden ve İdari Şartname’nin 7.5.6’ncı maddesi uyarınca başvuru sahibi tarafından yapılan sunumda validatör olarak 5.7” ekranlı cihaz kullanıldığının ve validatör olarak kullanılan cihazın ekran boyutunun 5.7”, şoför panelinin ise 7” olduğunun belirtilmesi nedeniyle teklif edilen cihazın Teknik Şartname’nin 3.3.6’ncı maddesine uygun olmadığı ihale komisyonunca tespit edildiğinden idarece başvuru sahibine ait teklifin uygun bulunmayarak değerlendirme dışı bırakılmasında mevzuata aykırılık bulunmamıştır.
- Başvuru sahibinin 3’üncü iddiasına ilişkin olarak;
İhaleye ait ihale onay belgesinde ihaleyi yapan idarenin Denizli Belediyesi Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü olarak belirtildiği, aynı bilginin ihale ilanı ve İdari Şartname’de yer aldığı, bununla birlikte ihale komisyonu kararında, kesinleşen ihale kararı yazılarında ve başvuru sahibinin şikayet başvurusu üzerine idarece alınan kararda ihaleyi yapan idarenin Denizli Belediyesi Ulaşım Hizmetleri Dairesi Başkanlığı olarak belirtildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un “İhalelere yönelik başvurular” başlıklı 54’üncü maddesinde “İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabilecekler, bu Kanunda belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikâyet ve itirazen şikâyet başvurusunda bulunabilirler…
….
Başvurular üzerine ihaleyi yapan idare veya Kurum tarafından gerekçeli olarak;
…
c) Başvurunun süre, usul ve şekil kurallarına uygun olmaması, usulüne uygun olarak sözleşme imzalanmış olması veya şikâyete konu işlemlerde hukuka aykırılığın tespit edilememesi veya itirazen şikâyet başvurusuna konu hususun Kurumun görev alanında bulunmaması hallerinde başvurunun reddine,
karar verilir… ” hükmü,
Anılan Kanun’un “İdareye şikâyet başvurusu” başlıklı 55’inci maddesinde “Şikâyet başvurusu, ihale sürecindeki işlem veya eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla bu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren 21 inci maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün, diğer hallerde ise on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce, ihaleyi yapan idareye yapılır. İlanda yer alan hususlara yönelik başvuruların süresi ilk ilan tarihinden, ön yeterlik veya ihale dokümanının ilana yansımayan diğer hükümlerine yönelik başvuruların süresi ise dokümanın satın alındığı tarihte başlar….” hükmü,
İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in “Başvuru süreleri” başlıklı 6’ncı maddesinde “(1) İdareye şikayet süresi; ihale sürecindeki şikayete konu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gerektiği tarihi izleyen günden itibaren Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelere yönelik başvurularda beş gün, diğer hallerde on gündür.” hükmü,
Anılan Yönetmelik’in “Sürelerle ilgili genel esaslar” başlıklı 7’nci maddesinde,
“(1) Süreler;
…..
c) İdarenin işlem veya eylemlerine karşı yapılacak başvurularda şikayete yol açan durumun farkına varıldığı yahut farkına varılmış olması gerektiği tarihi,
izleyen günden başlar” hükmü yer almaktadır.
Anılan mevzuat hükümlerinden, başvuru sahibinin bahse konu iddialarına ilişkin şikâyetin farkına varıldığı/varılmış olması gerektiği tarihin kesinleşen ihale kararının başvuru sahibine tebliğ edildiği 28.04.2014 tarihi olması gerektiği, nitekim kesinleşen ihale kararı ve ekinde yer alan ihale komisyonu kararının Denizli Belediyesi Ulaşım Hizmetleri Dairesi Başkanlığı tarafından düzenlendiği ve ihale işlemlerini gerçekleştiren idarenin Denizli Belediyesi Ulaşım Hizmetleri Dairesi Başkanlığı olduğunun anılan yazılardan açıkça anlaşıldığı, dolayısıyla 28.04.2014 tarihini izleyen 10 gün içerisinde idareye şikâyet başvurusunda bulunulması gerekirken bu hususta idareye şikayet başvurusunda bulunulmadığı ve doğrudan Kuruma itirazen şikayet başvurusunda bulunulduğu anlaşıldığından başvuru sahibinin bahse konu iddialarına ilişkin olarak 4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince başvurunun süre yönünden reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bununla birlikte idarenin 13.06.2014 tarih ve 11798 sayılı yazısında yer alan açıklamada; 6360 sayılı On Üç İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Altı İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Denizli ili, sınırları il mülki sınırları olmak üzere aynı adla büyükşehir belediyesi kurulduğu, il belediyesinin büyükşehir belediyesine dönüştürüldüğü ve ilk mahalli idareler genel seçiminde yürürlüğe girdiği, 6360 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesi ile Büyükşehir Belediyesi teşkilatının bu Kanun’un 21’inci maddesine uygun olarak yeniden yapılandırıldığı, bu Kanun’un yürürlüğe girmesi ile 5393 sayılı Kanun’a göre oluşturulmuş olan müdürlüklerin daire başkanlığına dönüştürüldüğü, bu çerçevede oluşan Ulaşım Dairesi Başkanlığına yeniden görevlendirme yapıldığı ve 2014/26016 İKN’li “Toplu Taşıma Ücret Toplama Sistemi Alımı” işi ile ilgili ihale işlemlerinin Ulaşım Dairesi Başkanlığı tarafından yürütüldüğü belirtilmiştir.
İdarenin 13.06.2014 tarih ve 11798 sayılı yazısında belirtildiği üzere 6360 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesi ile Büyükşehir Belediyesi teşkilatının yeniden yapılandırılması ve müdürlüklerin daire başkanlığına dönüştürülmesi nedeniyle ihale işlemlerinin Denizli Ulaşım Hizmetleri Dairesi Başkanlığı tarafından yürütüldüğü anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının esas yönünden incelenmesi gerekseydi dahi yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
- Başvuru sahibinin 4’üncü iddiasına ilişkin olarak;
4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesinde, ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday, istekli ve istekli olabileceklerin anılan Kanunda belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikâyet ve itirazen şikâyet başvurusunda bulunabileceği hüküm altına alınmış, şikâyet ve itirazen şikâyet başvurusu, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu bir idari başvuru yolu olarak öngörülmüştür.
Anılan Kanun’da idareye şikâyet ve Kuruma itirazen şikâyet başvurularının, ihale süreci içerisindeki idari işlem veya eylemlerle hakkı muhtel olan aday, istekli ve istekli olabileceklerle sınırlı biçimde öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
Bu haliyle, idareye şikâyet ve Kuruma itirazen şikâyet başvurusunda bulunabilmesi için öncelikle aday, istekli veya istekli olabilecek sıfatını haiz olunması ve başvuru sahibinin idarenin hukuka aykırı bir işlem veya eyleminden dolayı bir hak kaybına veya zarara uğraması veya zarara uğramasının muhtemel olması gerekmektedir.
Sonuç itibarıyla, Kuruma itirazen şikâyet başvurusunda bulunulabilmesi için, aday, istekli veya istekli olabileceklerin hukuken korunması gerekli bir hakkının bulunması gerekmektedir.
Somut durumda, başvuru sahibinin teklifinin idarece değerlendirme dışı bırakıldığı, 1’inci ve 2’nci iddia kapsamında yapılan incelemede de değerlendirme dışı bırakılma gerekçesinin yerinde görüldüğü, bu nedenle başvuru sahibinin bu iddiası incelense dahi ihalenin başvuru sahibi üzerinde kalma ihtimalinin bulunmadığı, bu itibarla başvuru sahibinin hukuken korunması gerekli bir hakkının da bulunmadığı ve 4’üncü iddiaya ilişkin olarak başvuru ehliyetini haiz olmadığı anlaşılmaktadır. Bu gerekçelerle, başvurunun 4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendi gereğince, ehliyet yönünden reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bununla birlikte 4734 sayılı Kanun’un “Kuruma itirazen şikayet başvurusu” başlıklı 56’ncı maddesinde yer alan “ Kurum itirazen şikayet başvurularını başvuru sahibinin iddiaları ile idarenin şikayet üzerine aldığı kararda belirlenen hususlar ve itiraz edilen işlemler bakımından eşit muamele ilkesinin ihlal edilip edilmediği açılarından inceler. ” hükmü uyarınca itiraz edilen işlemler yönünden eşit muamele ilkesinin ihlal edilip edilmediği açısından başvuru sahibinin 4’üncü iddiası kararın “B” bölümünde incelenmiştir.
B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in 18’inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda tespit edilen aykırılıklar ve buna ilişkin inceleme ve hukuki değerlendirme aşağıda yapılmıştır:
25.04.2014 tarihli ihale komisyonu kararı ile Asis Elektronik ve Bilişim Sistemleri A.Ş. ve Minova Tek. Elktronik San. ve Tic. Ltd. Şti.- Açık Kart Teknolojileri ve Ödeme Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. İş Ortaklığı’nın teklifinin ekonomik açıdan en avantajlı teklif, Minova Tek. Elktronik San. ve Tic. Ltd. Şti.- Açık Kart Teknolojileri ve Ödeme Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. İş Ortaklığı’nın ise ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlendiği anlaşılmıştır.
İhale üzerinde bırakılan Asis Elektronik ve Bilişim Sistemleri A.Ş.nin teklif zarfında İdari Şartname’nin 7.5.2’nci maddesi uyarınca; Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü tarafından Asis Elektronik ve Bilişim Sistemleri A.Ş adına düzenlenmiş uygunluk beyanı ve ekleri ile bildiriminin (Val3M tip elektrik-elektronik alt aksama ilişkin), Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği tarafından Asis Elektronik ve Bilişim Sistemleri A.Ş adına düzenlenmiş kapasite raporunun, Plastik Kart Akıllı Kart İletişim Sis. San. ve Tic. A.Ş tarafından Asis Elektronik ve Bilişim Sistemleri A.Ş adına düzenlenmiş üretici oldukları plus kart ve ultra light biletlerine (kullan-at bilet) ilişkin olarak yetkili satıcılık belgesinin, Plastik Kart Akıllı Kart İletişim Sis. San. ve Tic. A.Ş.ye ait Sanayi Sicil Belgesi ve kapasite raporunun, Türk Standartları Enstitüsü tarafından Plastik Kart Akıllı Kart İletişim Sis. San. ve Tic. A.Ş. adına düzenlenen Türk Standartlarına Uygunluk Belgesinin (Belge Kapsamı: ID-1 tipi, manyetik şeritsiz, tek levha, kabartılmamış makinalar tarafından okunamayan PC kimlik kartları), Protel Elektronik San. Tic. Ltd. Şti. tarafından Asis Elektronik ve Bilişim Sistemleri A.Ş adına düzenlenmiş pos cihazları için yetkili satıcılık belgesinin, İstanbul Sanayi Odası tarafından Asis Elektronik ve Bilişim Sistemleri A.Ş adına düzenlenmiş yerli malı belgesinin, sanayi sicil belgesinin, Arena Bilgisayar San. ve Tic. A.Ş tarafından düzenlenen bayilerinin firmalarına ait ürünleri satmaya yetkili olduğunu gösteren belgenin ve ekinde Asis Elektronik ve Bilişim Sistemleri A.Ş.nin Arena Bilgisayar San. ve Tic. A.Ş. ile üyelik sözleşmesinin, Bora Bilgisayar San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Asis Elektronik ve Bilişim Sistemleri A.Ş. adına düzenlenen bilgisayar ve yan ürünlerinin satımına ilişkin yetkili satıcılık belgesinin, R2 Servis Elek. Elektronik Bilgisayar Teknolojileri San. ve Tic. A.Ş tarafından Asis Elektronik ve Bilişim Sistemleri A.Ş. adına düzenlenen yeni nesil mobil yazar kasa pos (profilo verifone VX680-E1) ürününe ilişkin yetkili satıcılık belgesinin, Noya Bilgisayar Sistemleri Danışmanlık San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Asis Elektronik ve Bilişim Sistemleri A.Ş. adına düzenlenen üreticisi oldukları akıllı kartlar otomatik dolum cihazlarının (KİOSK) satışı ve satış sonrası yazılım ve donanım desteği verilmesine ilişkin yetkili satıcılık belgesinin sunulduğu görülmüştür.
Söz konusu belgelerden Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği tarafından Asis Elektronik ve Bilişim Sistemleri A.Ş adına düzenlenmiş kapasite raporunda üretim konusunun “kapı açma sistemi, akıllı kartlı geçiş sistemi, online kart okuyucular, elektronik ücret toplama ürünleri, araç takip birimi, vagon takip birimi, kartlı kartsız geçiş sistemi yazılımları, kart okuyucu yazılımı, elektronik ücret toplama modülleri için yazılım”,
Asis Elektronik ve Bilişim Sistemleri A.Ş adına İstanbul Sanayi Odası tarafından düzenlenmiş yerli malı belgesi ile Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenmiş sanayi sicil belgesinde üretim konusunun “kart okuyucu yazılımı, kartlı kartsız geçiş sistemi yazılımları, elektronik ücret toplama modülleri için yazılımlar, araç takip ve navigasyon sistemi yazılımları, erişim ürünleri arayüz yazılımları, kapı açma sistemi, kapı açma sistemi (Skd), akıllı kartlı geçiş sistemi, akıllı kartlı geçiş sistemi (Skd), online kart okuyucular, online kart okuyucular (Skd), elektronik ücret toplama sistemi, elektronik ücret toplama sistemi (Skd), vagon takip sistemi, vagon takip sistemi (Skd), araç takip sistemi (Skd), araç takip sistemi”,
Plastik Kart Akıllı Kart İletişim Sis. San. ve Tic. A.Ş.ye ait sanayi sicil belgesindeki üretim konusunun “akıllı kartlar (telefon kartları), akıllı kartlar (temaslı ve dual interface çip (yonga) içeren kartlar/sayfalar), akıllı kartlar (temassız çip (yonga) içeren veya içermeyen kartlar/sayfalar), bank, sim ve kimlik kartı kişiselleştirilmesi” ve kapasite raporunda yer alan üretim konusunun “akıllı telefon kartı, ön ödemeli kartlar, dual interface kartı, dijital imza kartları, sadakat kartları (mağaza, hipermarket), sim kartı, akıllı banka ve kimlik kartları üretimi ve kişiselleştirilmesi (personalizasyonu)” olarak belirtildiği görülmüştür.
Minova Tek. Elktronik San. ve Tic. Ltd. Şti.- Açık Kart Teknolojileri ve Ödeme Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. İş Ortaklığı’nın teklif zarfında İdari Şartname’nin 7.5.2’nci maddesi uyarınca; İnnova Bilişim Çözümleri A.Ş tarafından Açık Kart Teknolojileri ve Ödeme Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. adına düzenlenmiş kiosk ürünlerine ilişkin yetkili satıcılık belgesinin, Kart Sistem Bilişim ve Ofis Sis. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından Açık Kart Teknolojileri ve Ödeme Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. adına düzenlenmiş üretimini yaptıkları kartlara ilişkin yetkili satıcılık belgesinin, Verifone Elektronik ve Danışmanlık Ltd. Şti. tarafından Açık Kart Teknolojileri ve Ödeme Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. adına düzenlenmiş bankacılık dışında verifone pos terminallerinin satışına ilişkin yetkili satıcılık belgesinin, Dataform Bilgisayar ve İletişim Gereçleri San. ve Tic. A.Ş. tarafından Açık Kart Teknolojileri ve Ödeme Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. adına düzenlenmiş üretimini yaptıkları ultra light bilet ürünlerine ilişkin yetkili satıcılık belgesinin, Egebiltek Elektronik San. ve Tic. tarafından Minova Tek. Elktronik San. ve Tic. Ltd. Şti. adına düzenlenmiş kart basım ve kişiselleştirme cihazları için yetkili satıcılık belgesinin, Merkom Bilgisayar tarafından Açık Kart Teknolojileri ve Ödeme Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. adına düzenlenmiş fujitsu ürünlerini satma ve kurma için yetkili satıcılık belgesinin, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği tarafından Minova Tek. Elktronik San. ve Tic. Ltd. Şti. adına düzenlenmiş üretim konusu temassız kart validatörü ve araç takip cihazına ilişkin kapasite raporunun sunulduğu görülmüştür.
Yapılan incelemede; idarece ihale üzerinde bırakılan isteklinin ve ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibinin teklif zarfı kapsamında sunduğu belgelerin incelenmesi sonucunda ihale konusu tüm mal kalemlerine ilişkin olarak İdari Şartname’nin 7.5.2’nci maddesinde istenilen belgelerin sunulduğu belirlenerek anılan isteklilere ait tekliflerin uygun bulunmasında mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun’un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine,
Oybirliği ile karar verildi.
Mahmut GÜRSES
Başkan
Erkan DEMİRTAŞ
Kurul Üyesi
Ahmet ÖZBAKIR
Kurul Üyesi
Mehmet Zeki ADLI
Kurul Üyesi
Hasan KOCAGÖZ
Kurul Üyesi
Hamdi GÜLEÇ
Kurul Üyesi
Mehmet AKSOY
Kurul Üyesi
10 Milyon+ Karar Arasında Arayın
Mahkeme, tarih, anahtar kelime ile filtreleyin. AI ile benzer kararları otomatik bulun.