KİK Kararı: 2014/UH.I-1130

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2014/016
Gündem No : 55
Karar Tarihi : 26.02.2014
Karar No : 2014/UH.I-1130
BAŞVURU SAHİBİ:
Polo Özel Güvenlik Özel Eğt.Tem.Gıda İnş.San.Tic.Ltd.Şti-Hazarpir Taah.Paz.Tem.İnş.San.Tic.Ltd.Şti İş Ortaklığı, MİMAR SİNAN MAH. 117 . SOK. MUTLU APT. NO : 12/28 ŞANLIURFA

İHALEYİ YAPAN İDARE:
Bolu Belediye Başkanlığı Temizlik İşleri Müdürlüğü, Büyük Camı Mah. Izzet Baysal Cad. 95 14000 BOLU

BAŞVURUYA KONU İHALE:
2013/151043 İhale Kayıt Numaralı "2014 Dönemi Genel Temizlik, Çöp Toplama-Taşıma Ve Personel Çalıştırılması İşi" İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

Bolu Belediye Başkanlığı Temizlik İşleri Müdürlüğütarafından 22.11.2013tarihinde açık ihale usulüile yapılan “2014 Dönemi Genel Temizlik, Çöp Toplama-Taşıma ve Personel Çalıştırılması İşi” ihalesine ilişkin olarak Polo Özel Güvenlik Özel Eğt. Tem. Gıda İnş. San. Tic. Ltd. Şti-Hazarpir Taah. Paz. Tem. İnş. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın 19.12.2013tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 20.12.2013tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 02.01.2014tarih ve 128sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 02.01.2013tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2014/20sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, idarece taraflarına 13.12.2013 tarihinde tebliğ edilen kesinleşen ihale kararında tekliflerinin aşırı düşük teklif açıklamalarının kamu ihale mevzuatına aykırı olduğu gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldıklarının bildirildiği, aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında işçilik maliyeti hesaplamasında İdari ve Teknik Şartname’de teklif fiyata dahil olan giderler kalemleri ile Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesinde yer alan açıklamada belirtilen tüm gider kalemlerinin dikkate alınarak asgari işçilik maliyetinin belirlendiği ve işçilik kalemi dahil teklif bileşenleri ilgili gerekli açıklamanın yapıldığı, giyim gideri için tedarikçi firmadan Tebliğ’in 79.2.4.2’nci maddesi uyarınca proforma fatura ve diğer gider kalemleri için ise Tebliğ’in 79.2.4.5’inci maddesi uyarınca fiyat teklifi alındığı, idarece tekliflerinin giyim bedeli için öngördükleri fiyatla idarenin belirlediği yaklaşık maliyetin çeliştiği, ayrıca %3 sözleşme ve genel giderler içerisinde sayılan damga vergisi, eğitim giderleri, işyeri hekimliği, amortisman, kıdem tazminatı vb. giderlerin açıklamasını yapmadıkları için değerlendirme dışı bırakılsa da söz konusu giderlerin Tebliğ’in 79.2’nci maddesi uyarınca %3 sözleşme ile genel giderler arasında yer alan bu giderler nedeniyle teklifin değerlendirme dışı bırakılmasının mevzuata aykırı olduğu, ihalenin en düşük teklif sahibi istekli üzerinde bırakılması gerekirken kamu yararı göz ardı edilerek idarece alınan karar sonucu firmalarının hak kaybına uğradığı iddialarına yer verilmiştir.

A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

Başvuruya konu ihaleye ait İdari Şartname’nin 2.1.(a) maddesinde ihale konusu işin adının “2014 Dönemi Genel Temizlik, Çöp Toplama Taşıma ve Personel Çalıştırılması İşi” şeklinde belirlendiği,

Anılan Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde “25.3.1. İşin süresi ve personel sayısı dikkate alınarak ilgili mevzuatına göre hesaplanacak işçilik ücreti:

Gece Vardiya Amiri Asgari Ücretin % 80 fazlası

Puantör Asgari Ücretin % 50 fazlası

Çavuş Asgari Ücretin % 50 fazlası

Şoför Ücretin % 50 fazlası

Tamirci Asgari Ücretin % 50 fazlası

Operatör Asgari Ücretin % 50 fazlası

Araç Arkası İşçi Asgari Ücretin % 40 fazlası

Süpürgeci Asgari Ücretin %20 fazlası

Düz işçi Asgari Ücretin %10 fazlası

_Mühendis Asgari Ücretin % 150 fazlası
_

25.3.2. Yemek, yol ve giyecek giderleri:

? Gece çalışan personelin yemek ihtiyacı yüklenici tarafından ayni olarak karşılanacaktır.

? Gece çalışan personel sayısı 60 olmak üzere, günde bir defa kişi başına bir (1) adet tabldot yemek (3 çeşit yemek + salata + meyve veya tatlı) şeklinde 313 gün (Çarşamba günleri hariç olmak üzere) boyunca sağlanacaktır.

? Söz konusu yemek bedeli yüklenicinin aylık hak edişinden kesilerek ödeme yapılır.

Yol gideri öngörülmemiştir.

Giyecek gideri Teknik Şartname’de belirtilen özellik ve miktarda (yıkaması dahil) yükleniciye aittir.

25.3.3. Bu madde boş bırakılmıştır.

25.3.4. Bu madde boş bırakılmıştır.

_25.4._Sözleşme konusu işin bedelinin ödenmesi aşamasında doğacak Katma Değer Vergisi (KDV), ilgili mevzuatı çerçevesinde İdare tarafından yükleniciye ayrıca ödenir.

25.5. Kısa vadeli sigorta prim oranları belirtilecektir.

Kısa vadeli sigorta prim oranı % 2'dir.” düzenlemesi,

Sözleşme Tasarısı’nın “İşin süresi” başlıklı 9’uncu maddesinde “9.1. İşe başlama tarihi 01.01.2014; işi bitirme tarihi 31.12.2014” düzenlemesinin yer aldığı görülmüştür.

Teknik Şartname’nin “Çalışma Esasları ve İşin Kapsamı” başlıklı 2’nci maddesinde “2.26 İş kapsamında yüklenici tarafından aşağıda özellikleri belirtilen araçlar temin edilecek ve iş süresi boyunca çalıştırılacaktır. Söz konusu araçların akaryakıtı idaremize ait olup, bakım-onarım, yıkama, yol geçiş ücretleri, sigorta ve diğer giderleri yükleniciye ait olacaktır.

Araçlar Özellikleri

3 Adet Kamyonet Kontrol Aracı:

Motor hacmi en az 2200 cc

Motor gücü en az 120 beygir,

En az 5 vites manuel vites,

Hidrolik direksiyon,

En az 4+1 kişi oturma kapasiteli,

En az 750 kg kasa taşıma kapasiteli,

Çift kabin kamyonet,

Dizel,

En çok iki (2) yaşında olacak şekilde özelliklere sahip olan üç (3) adet kamyonet araç.

1 Adet Binek Araç:

Motor hacmi 1400-1600 cc aralığında motor hacmi,

Hidrolik direksiyon,

Otomatik kilit,

Motor gücü en az 65 beygir,

En az 4+1 kişi oturma kapasiteli,

Dizel,

En çok iki (2) yaşında olacak şekilde özelliklere sahip olan bir (1) adet binek araç.

1 Adet Binek Araç:

Motor gücü en az 120 beygir,

Otomatik vites,

En az 4+1 kişi oturma kapasiteli,

Dizel,

En çok bir (1) yaşında olacak şekilde özelliklere sahip olan bir (1) adet binek araç.

1 Adet Pikap Arazi Aracı:

4x2 arazi aracı,

Motor gücü en az 150 beygir,

Otomatik vites,

En az 4+1 kişi oturma kapasiteli,

Dizel,

En çok bir (1) yaşında olacak şekilde özelliklere sahip olan bir (1) adet pikap araç.

Yüklenici tarafından teklif edilecek araçlar idare onayından sonra kullanılabilecektir. İdare onayından geçmeyen araçlar kullanılamaz.” düzenlemesi,

Aynı Şartname’nin “Personel istihdamı ve çalışma saatleri” başlıklı 3’üncü maddesinde _“3.6._Yüklenici aşağıdaki tabloda özellikleri ve adetleri belirtilen iş elbiselerini sezonuna göre (yazlık ve kışlık olmak üzere) İdarenin istediği zaman ve İdare tarafından belirtilen miktarlardan az olmamak koşulu ile sağlamak zorundadır.

Aşağıdaki tabloda özellikleri ve adetleri belirtilen iş elbiselerine sözleşme süresi boyunca İdarenin uygun göreceği tarihlerde 10 çift daha iş elbisesi ilave edilebilir.

Yazlık İş Elbisesi

Adet

Yazlık İş Pantolonu

Yazlık kumaştan imal edilecektir. Paça kısımlarında 5 cm reflektör olacaktır. 3 cepli olacaktır. Beli yarım lastikli olacaktır. Pantolonlar harmanda karışım % 60 pamuk % 40 polyester karışım kumaştan imal edilecektir.

300

Yazlık T-shirt

Yazlık kumaştan imal edilecektir. %100 pamuk kumaştan imal edilecektir. Kısa kollu ve ön kısmında bir adet cebi olacaktır. Gömlek yaka ve düğmeli olacaktır. T-shirtlerin önünde cebin üst kısmında baskı şeklinde Bolu Belediyesi amblemi olacak arkasında ise Bolu Belediyesi Temizlik İşleri Müdürlüğü yazacaktır.

300

Yazlık Ayakkabı

Hafif malzemeden imal edilmiş olacaktır. Hava alan özellikte olacaktır. Ortopedik olacaktır.

100

Yazlık Çelik Burunlu Ayakkabı

Hafif malzemeden imal edilmiş olacaktır. Hava alan özellikte olacaktır. Çelik burunlu olacaktır. Ortopedik olacaktır.

50

Yazlık İş Şapkası

Gabardin kumaştan imal edilecektir. Ön kısmı güneşi önler özellikte olacaktır. Ön kısmında Bolu Belediyesi amblemi olacaktır.

300

Kışlık İş Elbisesi

Adet

Kışlık İş Pantolonu

Kışlık kumaştan imal edilecektir. Paça kısımlarında 5 cm reflektör olacaktır. 3 cepli olacaktır, Beli yarım lastikli olacaktır. Pantolonlar harmanda karışım % 40 pamuk % 60 polyester karışım gabardin kumaştan imal edilecektir.

300

Kışlık Sweat

Kışlık kumaştan imal edilecektir. %100 pamuk kumaştan imal edilecektir. Uzun kollu ve ön kısmında bir adet cebi olacaktır. Gömlek yaka ve düğmeli olacaktır. Sweatların önünde cebin üst kısmında baskı şeklinde Bolu Belediyesi amblemi olacak arkasında ise Bolu Belediyesi Temizlik İşleri Müdürlüğü yazılacaktır

300

Kışlık Mont

Soğuğa ve yağmura karşı dayanıklı yani sert kış ikliminde personeli koruyacak özellikteki kışlık kumaştan imal edilecektir. Kol kısmında ve üst kısmında reklektör olacaktır. Yanlarda ve ön kısmında cepler olacaktır. Montların önünde cebin üst kısmında baskı şeklinde Bolu Belediyesi amblemi olacak arkasında ise Bolu Belediyesi Temizlik İşleri Müdürlüğü yazacaktır.

300

Kışlık Ayakkabı

Yüksek konçlu olacaktır. Kalın ve kaymaz tabanlı olacaktır. Su geçirmez özellikte olacaktır.

100

Çelik Burunlu Kışlık Ayakkabı

Yüksek konçlu olacaktır. Kalın ve kaymaz tabanlı olacaktır. Su geçirmez özellikte olacaktır. Çelik burunlu olacaktır.

50

Kışlık Bere

Soğuklara karşı dayanıklı kumaştan imal edilecektir. Ön kısmında Bolu Belediyesi amblemi olacaktır.

300

Astarlı Yağmurluk

Oxford kumaştan imal edilecektir. İçi membran kaplamalı, su geçirmez özellikte olacaktır. Dikiş yerleri su almayacak özellikte olacaktır. Kapşonlu olacaktır.

300

Aynı Şartname’nin 3.7’nci maddesinde “Çamaşır makinesi ve kurutma makinesi en az aşağıdaki özelliklere sahip olmalıdır.

Çamaşır Makinesi Özellikleri

En az A sınıfı enerji performansına sahip olacak,

En az 9 kg yıkama kapasitesine sahip olacak,

En az 1200 devir olacak şekilde özellikleri olan 2 (iki) adet çamaşır makinesi.

Kurutma Makinesi Özellikleri

En az A sınıfı enerji performansına sahip olacak,

En az 8 kg kurutma kapasitesine sahip olacak,

Kırışık azaltma sistemine sahip olacak şekilde özellikleri olan 2 (iki) adet kurutma makinesi.” düzenlemesi,

“Personele sağlanacak yemek” başlıklı 3.8’inci maddesinde “Gece çalışan personelin yemek ihtiyacı yüklenici tarafından ayni olarak karşılanacaktır.

Gece çalışan personel sayısı 60 olmak üzere, günde bir defa kişi başına bir (1) adet tabldot yemek (3 çeşit yemek + salata + meyve veya tatlı) şeklinde 313 gün (Çarşamba günleri hariç olmak üzere) boyunca sağlanacaktır.

Söz konusu yemek bedeli yüklenicinin hakedişinden ayrı olarak kesilecektir.” düzenlemesinin yer aldığı görülmüştür.

İdarece hazırlanan birim fiyat teklif cetveli aşağıdaki şekildedir;

A 1

B 2

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması3

Miktarı

Teklif Edilen4 Birim Fiyat

Tutarı

Birimi

İşçi sayısı

Ay/gün/saat

1

MÜHENDİS

ADET

1

12

2

GECE VARDİYA AMİRİ

ADET

1

12

3

PUANTÖR

ADET

1

12

4

ŞOFÖR

ADET

18

12

5

TAMİRCİ

ADET

1

12

6

OPERATÖR

ADET

1

12

7

ÇAVUŞ

ADET

3

12

8

ARAÇ ARKASI İŞÇİ

ADET

38

12

9

SÜPÜRGECİ

ADET

72

12

10

DÜZ İŞÇİ

ADET

6

12

I. ARA TOPLAM (K.D.V Hariç)5

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması 6

Birimi

Miktarı

Teklif Edilen4 Birim Fiyat

Tutarı

1

YEMEK

ÖĞÜN

313

2

ARAÇ (Motor hacmi en az 2200 cc, Motor gücü en az 120 beygir, En az 5 vites manuel vites, Hidrolik direksiyon, En az 4+1 kişi oturma kapasiteli, En az 750 kg kasa taşıma kapasiteli, Çift kabin kamyonet, Dizel, En çok iki (2) yaşında)

ADET

3

3

ARAÇ (Motor hacmi 1400-1600 cc aralığında, Hidrolik direksiyon, Otomatik kilit, Motor gücü en az 65 beygir, En az 4+1 kişi oturma kapasiteli, Dizel, En çok iki (2) yaşında)

ADET

1

4

ARAÇ (Motor gücü en az 120 beygir, Otomatik vites, En az 4+1 kişi oturma kapasiteli, Dizel, En çok bir (1) yaşında )

ADET

1

5

ARAÇ (4x2 arazi aracı, Motor gücü en az 150 beygir, Otomatik vites, En az 4+1 kişi oturma kapasiteli, Dizel, En çok bir (1) yaşında )

ADET

1

6

YAZLIK İŞ PANTOLONU (Yazlık kumaştan imal edilecektir. Paça kısımlarında 5 cm reflektör olacaktır.3 cepli olacaktır. Beli yarım lastikli olacaktır. Pantolonlar harmanda karışım % 60 pamuk % 40 polyester karışım kumaştan imal edilecektir.)

ADET

300

7

YAZLIK T-SHIRT (Yazlık kumaştan imal edilecektir.%100 pamuk kumaştan imal edilecektir. Kısa kollu ve ön kısmında bir adet cebi olacaktır. Gömlek yaka ve düğmeli olacaktır. T-shirtlerin önünde cebin üst kısmında baskı şeklinde Bolu Belediyesi amblemi olacak arkasında ise Bolu Belediyesi Temizlik İşleri Müdürlüğü yazacaktır.)

ADET

300

8

YAZLIK AYAKKABI (Hafif malzemeden imal edilmiş olacaktır. Hava alan özellikte olacaktır. Ortopedik olacaktır.)

ADET

100

9

YAZLIK ÇELİK BURUNLU AYAKKABI (Hafif malzemeden imal edilmiş olacaktır. Hava alan özellikte olacaktır. Çelik burunlu olacaktır. Ortopedik olacaktır.)

ADET

50

10

YAZLIK İŞ ŞAPKASI (Gabardin kumaştan imal edilecektir. Ön kısmı güneşi önler özellikte olacaktır. Ön kısmında Bolu Belediyesi amblemi olacaktır.)

ADET

300

11

KIŞLIK İŞ PANTOLONU (Kışlık kumaştan imal edilecektir. Paça kısımlarında 5 cm reflektör olacaktır.3 cepli olacaktır, Beli yarım lastikli olacaktır. Pantolonlar harmanda karışım % 40 pamuk % 60 polyester karışım gabardin kumaştan imal edilecektir.)

ADET

300

12

KIŞLIK SWEAT (Kışlık kumaştan imal edilecektir. %100 pamuk kumaştan imal edilecektir. Uzun kollu ve ön kısmında bir adet cebi olacaktır. Gömlek yaka ve düğmeli olacaktır. Sweatların önünde cebin üst kısmında baskı şeklinde Bolu Belediyesi amblemi olacak arkasında ise Bolu Belediyesi Temizlik İşleri Müdürlüğü yazılacaktır.)

ADET

300

13

KIŞLIK MONT (Soğuğa ve yağmura karşı dayanıklı yani sert kış ikliminde personeli koruyacak özellikteki kışlık kumaştan imal edilecektir. Kol kısmında ve üst kısmında reklektör olacaktır. Yanlarda ve ön kısmında cepler olacaktır. Montların önünde cebin üst kısmında baskı şeklinde Bolu Belediyesi amblemi olacak arkasında ise Bolu Belediyesi Temizlik İşleri Müdürlüğü yazacaktır.)

ADET

300

14

KIŞLIK AYAKKABI (Yüksek konçlu olacaktır. Kalın ve kaymaz tabanlı olacaktır. Su geçirmez özellikte olacaktır.)

ADET

100

15

KIŞLIK ÇELİK BURUNLU AYAKKABI (Yüksek konçlu olacaktır. Kalın ve kaymaz tabanlı olacaktır. Su geçirmez özellikte olacaktır. Çelik burunlu olacaktır.)

ADET

50

16

KIŞLIK BERE (Soğuklara karşı dayanıklı kumaştan imal edilecektir. Ön kısmında Bolu Belediyesi amblemi olacaktır.)

ADET

300

17

ASTARLI YAĞMURLUK (Oxford kumaştan imal edilecektir. İçi membran kaplamalı, su geçirmez özellikte olacaktır. Dikiş yerleri su almayacak özellikte olacaktır. Kapşonlu olacaktır.)

ADET

300

18

ÇAMAŞIR MAKİNESİ

ADET

2

19

KURUTMA MAKİNESİ

ADET

2

II. ARA TOPLAM(K.D.V. Hariç)7

TOPLAM TUTAR (K.D.V Hariç)

İdari Şartname’nin yukarıda anılan 25’inci maddesinde belirtilen teklif fiyata dahil masraflar esas alınarak, Kamu İhale Kurumu’nun işçilik hesaplama modülünde yapılan hesaplamada teklif edilmesi gereken asgari işçilik maliyetinin (giyim gideri hariç, %3 sözleşme giderleri dahil olmak üzere) 2.884.526,04 TL’ye tekabül ettiği görülmüştür.

İdarece gönderilen ihale işlem dosyasının incelenmesi neticesinde; başvuruya konu ihaleye 8 teklif verildiği, Erdinç Elektrik İnş. Nak. Tar. ve Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin teklifinin ekonomik ve mali yeterlik kriterlerini sağlamadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldığı, ihale komisyonunca yapılan değerlendirme sonucu Münir Temelli, Hazarpir Taah. Paz. Tem. Bilg. Donanımları İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. - Polo Özel Güvenlik Özel Eğt. Tem. Gıda İnş. Malz. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı, Esenbey Otomotiv İnş. Turz. Taş. Temz. ve Gıda San. ve Dış Tic. Ltd. Şti. ve Meçe İnş. Temz. Hayv. Yem. Müh. Taş. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. - Star Sosyal Hizmetler Özel Sağlık İnş. Nakl. Bilg. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın tekliflerinin aşırı düşük teklif olarak değerlendirildiği ve söz konusu isteklilere gönderilen 25.11.2013 tarih ve 13328 sayılı yazı ile, “İhale kapsamında istenmiş araçlar ve diğer malzemeler için belgelere dayalı detaylı açıklama yapmaları” nın istenildiği, Münir Temelli, Hazarpir Taah. Paz. Tem. Bilg. Donanımları İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. - Polo Özel Güvenlik Özel Eğt. Tem. Gıda İnş. Malz. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın açıklamalarının aşırı düşük teklif açıklamasının giyim, araç, yemek maliyetlerinin Kamu İhale Genel Tebliği ile trafik sigortası, kasko sigortası, vergi giderleri ve yol geçiş ücretleri hesaplaması ve sunulan teknik çözümler esas alınarak değerlendirildiğinde yeterli olmadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldığı, Meçe İnş. Temz. Hayv. Yem. Müh. Taş. İth . İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. - Star Sosyal Hizmetler Özel Sağlık İnş. Nakl. Bilg. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın teklifinin açıklama ekinde proforma fatura ve kira sözleşmeleri bulunmadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldığı, Esenbey Otomotiv İnş. Turz. Taş. Temz. ve Gıda San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.nin açıklamaları yeterli görülerek ihalenin üzerinde bırakıldığı anlaşılmıştır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde “İhale komisyonu verilen teklifleri 37’nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

Hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

İhale komisyonu, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterleri esas alır. Kurum bu maddenin uygulanmasında; aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkilidir.” hükmü,

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı Düşük Teklifler” başlıklı 59’ uncu maddesinde “(1) İhale komisyonu verilen tekliflerden, diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

(2) İhale komisyonu;

a) Verilen hizmet ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen işin özgünlüğü,

hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir. İhale komisyonunca reddedilmeyen aşırı düşük teklifler, geçerli teklif olarak dikkate alınır.

(3) Aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde; Kamu İhale Kurumu tarafından aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlenmiş ise ihale komisyonu bu düzenlemeyi esas alır.

(4) Aşırı düşük teklif değerlendirmesinde tekliflerin, asgari maliyet yanında sözleşme giderlerini karşılayıp karşılamadığı da dikkate alınır.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde _“79.1._Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde, tekliflerin değerlendirilmesinde;

İhale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri, Kamu İhale Kurumu payı ve noter masrafları gibi sözleşme giderleri ile amortisman, kıdem tazminatı, işyeri hekimliği ücreti, oryantasyon (ihale konusu işe uyum) eğitimi gideri, yaka kartı ve bu mahiyetteki genel giderleri karşılamak üzere birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir işçilik kalemindeki (yol, yemek ve giyecek dahil brüt asgari ücret veya brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası üzerinden ücret hesaplanan işçilik kalemi ile ulusal bayram ve genel tatil günleri ve fazla çalışma saatlerine ilişkin işçilik kalemleri) birim fiyatlar ile işçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun görülmeyen iş kalemi/kalemleri kapsamında çalıştırılacak olan her bir personelin işçilik maliyeti üzerinden % 3 oranında sözleşme giderleri ve genel giderler hesaplanacaktır.

79.3. Asgari işçilik maliyeti;

i- İhale tarihinde yürürlükte bulunan brüt asgari ücret veya idari şartnamede brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası olarak belirlenen ücret (ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma saatlerine ilişkin ücretler dahil),

ii- İdari şartnamede öngörülen nakdi veya ayni yemek ve yol bedeli ile ayni giyim bedeli,

iii- İşveren sigorta primi tutarından oluşmaktadır.

79.4. İhale komisyonu tarafından, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihaleleri ile personel çalıştırılmasına dayalı olmamakla birlikte ihale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanılacağı hizmet alımı ihalelerinde asgari işçilik maliyeti, sözleşme giderleri ve genel giderler ile varsa malzeme ve diğer maliyet kalemleri, bunlar dışında kalan hizmet alımı ihalelerinde ise ihale dokümanında belirtilen teklif fiyata dahil giderler dikkate alınmak suretiyle tekliflerin değerlendirilmesi yapılarak 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklifi aşırı düşük görülen isteklilerden işin niteliğine göre ihale komisyonunca belirlenen önemli teklif bileşenleri ile ilgili açıklama istenecektir. İdarelerce aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda, teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenlerin belirtilmesi ve açıklama için isteklilere üç (3) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilmesi gerekmektedir.

Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde, kar hariç yaklaşık maliyet tutarının üzerindeki teklifler aşırı düşük teklif olarak kabul edilmeyecektir.

79.4.1. İsteklilerce yapılacak aşırı düşük teklife ilişkin açıklamalar belgelere dayanmalıdır. Belgelere dayanılmaksızın yapılan açıklamalar kabul edilmeyerek söz konusu teklifler reddedilecektir.

…79.4.2.3. Teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamaya dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerekmektedir.

İsteklilerin açıklamalarına dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler;

a. Tedarikçi veya üreticilerden alınan proforma faturalar,

b. Fiyat teklifleri,

c. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin ilan edilmiş fiyat tarifeleri veya bunlardan alınmış fiyat teklifleri,

ç. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilgili mala ilişkin ilan edilen asgari fiyatlar,

d. Perakende satış yapan zincir mağaza veya marketlerin yayımladıkları fiyat kataloglarında yer alan fiyatlar,

e. Ticaret borsalarına kayıtlı mallara ilişkin olarak 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununun 51 inci maddesinin (c) bendi uyarınca borsa idaresi tarafından düzenlenen ilgili malın fiyatını gösteren belgeler,

f. Yaş sebze ve meyve için, Yaş Sebze ve Meyve Ticaretinin Düzenlenmesi ve Toptancı Halleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca faaliyet gösteren toptancı hali idaresi tarafından düzenlenen ilgili malın fiyatını gösteren belgeler,

g. İsteklinin ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarıdır.

İstekliler tekliflerine ilişkin olarak yukarıda sayılan belgelerden kendileri için uygun olanları (79.4.2.4-79.4.2.13) maddelerine göre yapacakları açıklamalar kapsamında sunacaklardır.

Yukarıda sayılan belge ve bilgilerden hiçbiri ile açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığının anlaşıldığı durumlarda istekli tarafından gerekçesi belirtilmek suretiyle ilgili mevzuatına göre son 12 ay içinde düzenlenen açıklamaya elverişli diğer belge ve bilgiler kullanılarak da açıklama yapılabilir. (Örnek: Yurt dışından ithal edilen mallara ilişkin olarak gümrük giriş beyannamesi kullanılarak açıklama yapılabilir.)

79.4.2.4. Tedarikçi veya üreticilerden alınan birim fiyatları gösteren proforma fatura sunularak açıklama yapılması durumunda proforma faturadaki birim satış tutarı;

a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim maliyetin,

b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,

altında olamaz.

Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Kaşeleme işlemi bu Tebliğin 8.4 maddesinde belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.

79.4.2.5. İsteklilerce yapılan açıklamalarda; teklifin bir bölümünü oluşturan iş kalemlerine/gruplarına ilişkin olarak piyasada o alanda faaliyet gösteren kişilerden alınan fiyat tekliflerinin sunulması halinde, fiyat teklifinde belirtilen veya fiyat teklifine göre hesaplanan birim fiyat;

a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında (Ek-O.6) yer alan toplam birim maliyet tutarının,

b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında (Ek-O.6) yer alan ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,

altında olamaz.

Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından fiyat teklifinin üzerine; “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından fiyat teklifinin üzerine; “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Kaşeleme işlemi bu Tebliğin 8.4 maddesinde belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.

…79.4.2.14. Proforma fatura ve fiyat tekliflerinin, proforma fatura veya fiyat teklifine konu alanda faaliyet gösterenlerden alınması gerekmekte olup bu belgelerin ihale tarihinden önce düzenlenmiş olması zorunlu değildir.

…79.4.2.16. İstekliler tarafından aşırı düşük teklif sorgulaması kapsamındaki mallara ilişkin olarak proforma fatura yerine sadece alış faturası ile açıklamada bulunulması geçerli bir açıklama olarak kabul edilmeyecektir.

Yukarıda belirtilen maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarının son geçici vergi beyanname dönemine ilişkin olarak düzenlenmesi esastır. Ancak son geçici vergi beyanname döneminde, yasal defter ve belgelerde açıklama konusu mal veya hizmetlerle ilgili işlem bulunmaması durumunda, isteklinin kendi ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin ağırlıklı ortalama birim maliyetin veya ağırlıklı ortalama birim satış tutarının belirtildiği “maliyet/satış tutarı tespit tutanağı” (Ek-O.7) hariç, söz konusu tutanaklar bir önceki geçici vergi beyanname dönemi esas alınarak düzenlenebilir. Son geçici vergi beyanname döneminin tespitinde; 4734 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin (a), (d) ve (e) bentlerine göre pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde ilk yazılı fiyat tekliflerinin alındığı tarih, diğer ihale usulleri ile yapılan ihalelerde ise ihale tarihi esas alınır.

Örneğin; 11.1.2010 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan ihalede son geçici vergi beyanname dönemi “Ekim-Kasım-Aralık 2009”, 15.7.2010 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan ihalede son geçici vergi beyanname dönemi “Nisan-Mayıs-Haziran 2010” dur.” açıklaması bulunmaktadır.

Bahse konu ihaleye ilişkin ihale onay belgesi ve eki yaklaşık maliyet hesap cetveli incelendiğinde, yaklaşık maliyetin 3.673.398,37 TL olarak hesaplandığı, yaklaşık maliyet hesap cetvelinde kâr oranının %15 (432.678,91 TL) olarak belirlendiği görülmüştür.

İhale konusu işin personel çalıştırılmasına dayalı bir hizmet işi olduğu ve personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerine yönelik olarak kârsız yaklaşık maliyetinaltında teklif sunan isteklilerden aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesi gerekmektedir.

İhalede %15 kâr tutarı yaklaşık maliyetten düşüldüğünde, kârsız yaklaşık maliyet tutarının 3.240.719,46 TL’ye tekabül ettiği anlaşılmıştır.

Yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri çerçevesinde, başvuru sahibi Hazarpir Taah. Paz. Tem. Bilg. Donanımları İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. - Polo Özel Güvenlik Özel Eğt. Tem. Gıda İnş. Malz. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın açıklamaları incelendiğinde;

Çamaşır ve kurutma makine gideri için 3.390,00 TL öngörüldüğü, bu gideri tevsik etmek üzere Şengül Ticaret Elektronik Ev Aletleri Satıcısı-Sedat Şengül’den alınan fiyat teklifinin sunulduğu, fiyat teklifinin Kamu İhale Genel Tebliği’nin yukarıda aktarılan 79.4.2.5’inci maddesinde yer alan ibareyi içerdiği ve meslek mensubu tarafından onaylanarak kaşelendiği,

Giyim gideri için 27,00 TL öngördüğü, bu gideri tevsik etmek üzere ARKN İnşaat Organizasyon Gıda Teks. Tem. Pet. Tic. ve San. Ltd. Şti.nden alınan proforma faturanın sunulduğu, proforma faturanın Kamu İhale Genel Tebliği’nin yukarıda aktarılan 79.4.2.4’üncü maddesinde yer alan ibareyi içerdiği ve meslek mensubu tarafından onaylanarak, kaşelendiği,

Yemek gideri için idare tarafından aşırı düşük teklif açıklaması istenilmemekle birlikte, söz konusu istekli tarafından yemek gideri için 1 öğün 4,35 TL olmak üzere 81.693,00 TL öngörüldüğü, bu gideri tevsik etmek üzere Divanlı İnşaat Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti.nden alınan fiyat teklifinin sunulduğu, fiyat teklifinin Kamu İhale Genel Tebliğinin yukarıda aktarılan 79.4.2.5’inci maddesinde yer alan ibareyi içerdiği ve meslek mensubu tarafından onaylanarak kaşelendiği,

Teknik Şartname’de özellikleri belirtilen araçlar için 16.699,68 TL öngördüğü, bu gideri tevsik etmek üzere Derviş Doğan’dan alınan araçların 12 aylık kiralama bedelini gösteren fiyat teklifinin sunulduğu, söz konusu fiyat teklifinde “bakım-onarım, yıkama, yol geçiş ücretleri, sigorta dahil” ifadesine yer verildiği, Kamu İhale Genel Tebliği’nin yukarıda aktarılan 79.4.2.5 inci maddesinde yer alan ibareyi içerdiği ve meslek mensubu tarafından onaylanarak kaşelendiği,

Söz konusu fiyat teklifinde araçların bakım, onarım yıkama, yol geçiş ücretleri, sigorta dahil için tek bir fiyat öngörüldüğü, ancak belirtilen her bir gider kalemi için ayrı ayrı bedel öngörülmek suretiyle açıklama yapılması gerektiği belirlenmiştir.

Bu çerçevede Kamu İhale Genel Tebliği’ne uygun açıklama sunmayan söz konusu isteklinin teklifinin idarece değerlendirme dışı bırakılması yerinde görülmüştür.

B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in 18’inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda tespit edilen aykırılıklar ve buna ilişkin inceleme ve hukuki değerlendirme aşağıda yapılmıştır.

1. İhale üzerinde bırakılan Esenbey Otomotiv İnş. Turz. Taş. Temz. ve Gıda San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.nin aşırı düşük teklif açıklamasının incelendiğinde;

Teknik Şartname’de özellikleri belirtilen araçlar için Akmercan Turizm Taşımacılık İnşaat Güvenlik Sistemleri Temizlik ve Gıda Sanayi Dış Ticaret Ltd. Şti.nden alınan araçların aylık kiralama bedelini gösteren fiyat teklifinin ve ekinde EK-0.6 maliyet/satış tutarı tespit tutanağının sunulduğu, söz konusu fiyat teklifinde “söz konusu araçların akaryakıt giderleri hariç olup, tamir, bakım-onarım, kasko, sigorta ve diğer giderleri dahil edilerek teklifimiz verimiştir.” ifadesine yer verildiği, Kamu İhale Genel Tebliği’nin yukarıda aktarılan 79.4.2.5’inci maddesinde yer alan ibareyi içerdiği ve meslek mensubu tarafından onaylanarak kaşelendiği,

Söz konusu fiyat teklifinde Teknik Şartname’de 3 adet olarak belirtilen kamyonet kontrol aracı için 1 adet olarak teklif alındığı, bu teklifin Teknik Şartname’de belirtilen kamyonet sayısı ile uyumlu olmadığı, ayrıca araçların bakım, onarım, kasko, sigorta giderleri için tek bir fiyat öngörüldüğü, ancak belirtilen her bir gider kalemi için ayrı ayrı bedel öngörülmek suretiyle açıklama yapılması gerektiği,

EK-0.6 maliyet/satış tutarı tespit tutanağında trafik sigortası, periyodik bakım ve lastik gibi gider kalemlerinin her birinin birim maliyet tutarlarının nasıl hesaplandığına ilişkin tevsik edici herhangi bir bilgi veya belgeye yer verilmediği,

Çamaşır ve kurutma makine giderini tevsik etmek üzere Tomak Day. Tük. Mall. Gıd. İnş. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.nden alınan fiyat teklifinin sunulduğu, fiyat teklifinin Kamu İhale Genel Tebliği’nin yukarıda aktarılan 79.4.2.5’inci maddesinde yer alan ibareyi içerdiği ve meslek mensubu tarafından onaylanarak kaşelendiği, ancak çamaşır ve kurutma makinası için 1 adet üzerinden teklif alındığı, bu teklifin Teknik Şartname’de belirtilen malzeme sayısı ile uyumlu olmadığı,

Giyim gideri için 45.200,00 TL öngörüldüğü, bu gideri tevsik etmek Esenbey Otomotiv İnşaat Turizm Taşımacılık Temizlik ve Gıda San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.nden alınan fiyat teklifinin sunulduğu, fiyat teklifinin Kamu İhale Genel Tebliği’nin yukarıda aktarılan 79.4.2.5’inci maddesinde yer alan ibareyi içerdiği ve meslek mensubu tarafından onaylanarak, kaşelendiği, ancak giyim malzemelerinde 1 adet üzerinden teklif alındığı, bu teklifin Teknik Şartname’de belirtilen giyim malzeme sayısı ile uyumlu olmadığı,

Yemek gideri için idare tarafından aşırı düşük teklif açıklaması istenilmemekle birlikte, 1 öğün 3,00 TL olmak üzere 56.340,00 TL öngörüldüğü, bu gideri tevsik etmek üzere Beka Yemek Organizasyon Gıda Otom. Nakl. San. ve Tic. Ltd. Şti.nden alınan fiyat teklifinin sunulduğu, fiyat teklifinin Kamu İhale Genel Tebliği’nin yukarıda aktarılan 79.4.2.5’inci maddesinde yer alan ibareyi içerdiği ve meslek mensubu tarafından onaylanarak kaşelendiği, ancak söz konusu isteklinin birim fiyat teklif cetvelinde yemek giderinin 48.515,00 TL olduğu belirlenmiştir.

Bu çerçevede açıklaması Kamu İhale Genel Tebliği’ne uygun olmayan ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

2 ) Yapılan incelemede Beltur Turz. Taş. Otom. Gıda Ürün. Temz. Hizm. İletişim San. ve Dış Tic. Ltd. Şti. ile Cantem Temz. İnş. Turz. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.nin kâr hariç yaklaşık maliyet tutarı olan 3.240.719,46 TL’den düşük fiyat teklif ettiği anlaşıldığından anılan isteklilerden aşırı düşük teklif açıklaması istenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden Esenbey Otomotiv İnş. Turz. Taş. Temz. ve Gıda San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.nin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması, Beltur Turz. Taş. Otom. Gıda Ürün. Temz. Hizm. İletişim San. ve Dış Tic. Ltd. Şti. ile Cantem Temz. İnş. Turz. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.nden aşırı düşük teklif açıklaması istenmesi ve bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Esasta
Oybirliği, gerekçede oyçokluğu ile karar verildi.

Mahmut GÜRSES

Başkan

Kazım ÖZKAN

II. Başkan

Ali Kemal AKKOÇ

Kurul Üyesi

Erkan DEMİRTAŞ

Kurul Üyesi

Ahmet ÖZBAKIR

Kurul Üyesi

Mehmet Zeki ADLI

Kurul Üyesi

Hasan KOCAGÖZ

Kurul Üyesi

Hamdi GÜLEÇ

Kurul Üyesi

Mehmet AKSOY

Kurul Üyesi

EK GEREKÇE

Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru dilekçesinde belirtilen iddiası kapsamında Kurul çoğunluğunca, başvuru sahibi Hazarpir Taah. Paz. Tem. Bilg. Donanımları İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.-Polo Özel Güvenlik Özel Eğt. Tem. Gıda İnş. Malz. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının aşırı düşük açıklamasının “ aracın tevsikine yönelik sunulan fiyat teklifinin bir bütün olarak sunulduğu, alt maliyet bileşenleri yönünden ayrıştırılmadığı ” gerekçesine dayanılarak uygun olmadığından teklifinin bu gerekçe ile değerlendirme dışı bırakılması gerektiği, diğer yandan ihale üzerinde bırakılan Esenbey Otomotiv İnş. Turz. Taş. Temz. ve Gıda San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.’nin teklifinin de değerlendirme dışı bırakılması, Beltur Turz. Taş. Otom. Gıda Ürün. Temz. Hizm. İletişim San. ve Dış Tic. Ltd. Şti. ile Cantem Temz. İnş. Turz. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.den aşırı düşük teklif açıklaması istenmesi ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesine ilişkin **“ Düzeltici işlem belirlenmesine” **karar verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddiası kapsamında başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklamasının uygun olmadığı yönünde Kurulca verilen karar gerekçesine katılmakla birlikte, başvuru sahibinin iddiasının İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesi yönünden Kurul kararına dayanak teşkil eden esas inceleme raporu ve eki belgeler üzerinde yapılan inceleme sonucunda;

Kamu İhale Tebliğinin 79.4.2.18. maddesinde;“ İtirazen şikayet başvurularına ilişkin olarak Kurum tarafından yapılan incelemede gerekli görülmesi durumunda, proforma fatura ve fiyat tekliflerine ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanakları, bunları muhafaza eden meslek mensubundan istenebilir. Gerek meslek mensubundan istenen tutanaklar gerekse ihaleyi yapan idare tarafından Kuruma gönderilen belgeler arasında yer alan proforma fatura ve fiyat teklif tutarları ile maliyet/satış tutarı tespit tutanağında belirtilen maliyet ve satış tutarlarının arasında uyumsuzluk olduğunun veya bu belgelerde yer alan bilgilerin ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığının değerlendirilmesi durumunda; proforma fatura ve fiyat teklifleri ile maliyet/satış tutarı tespit tutanakları mükellef ve/veya isteklinin bağlı olduğu vergi dairesine gönderilir ve gerekli olması halinde Cumhuriyet Savcılığına bildirim yapılır. “ açıklaması yer almaktadır.

Kurumca bu açıklama uyarınca yapılan incelemelere göre, hizmet alımlarında aşırı düşük teklif açıklamasında giyim bedeline ilişkin yapılan açıklamalarda, istekli tarafından giyim bedeline ilişkin sunulan proforma fatura ve fiyat teklif tutarlarıile maliyet/satış tutarı tespit tutanağında belirtilen maliyet ve satış tutarlarının arasında uyumsuzluk olduğunun veya bu belgelerde yer alanbilgilerin ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığının değerlendirilmesi durumunda, belirtilen proforma fatura ve fiyat teklifleri ile maliyet/satış tutarı tespit tutanakları mükellef ve/veya isteklinin bağlı olduğu vergi dairesine gönderilmesi, ayrıca konunun önemine göre de Cumhuriyet Savcılığına bildirim yapılması hususlarının anlaşılması gerektiğinin aşikar olması nedeni ve bu yönde verilen Kurul Kararları ile konu içtihat niteliğini kazanmış olmasının yanında Tebliğin yukarıda sözü edilen düzenlemesi birbirine bağlı/bağımlı iki temel açıklamadır.

Şöyle ki; cari piyasa koşullarına, temel ekonomik verilere ve hayatın olağan durumuna uygun olmadığı anlaşılan fiyat teklifinin bir şekilde şekle uygun olarak müşavir tarafından tevsik edilmesi halinde, bu durumun ilgili vergi dairesine bildirilerek “bu tevsikin” doğruluğunun testi istenilmekte ve sistemin sigortası genel kabulüyle yapılmış bir mevzuat düzenlemesi şeklinde tezahür etmiştir. Kamu İhale Tebliğinin 79.4.2.18. maddesinin birbirine bağımlı son açıklama cümlesinin uygulanmaması halinde başlangıç cümlesine göre tekliflerin değerlendirilmesinin sağlıklı ve hukuken uygun bir yanı olmayacaktır.

İstekliler tarafından asgari işçilik bedelinin çok az üstünde verilen teklif bedelinin en düşük teklife yakın olmasının sağlanması için teklif bileşenlerinden olan giyim bedeli açıklamasına yönelik olarak verilen proforma fatura ve fiyat teklif tutarlarının düşük bedelli olarak oluşturulduğunun konu ile ilgili içtihat niteliğinde verilmiş Kurul kararlarından anlaşıldığı, verilen proforma fatura ve fiyat teklif tutarlarının ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığının anlaşılmasına rağmen, düşük bedelli de olsa, istekli tarafından verilen proforma fatura ve fiyat tekliflerin Kamu İhale Genel Tebliğinin ilgili hükümlerine göre belge üzerinde taşıması gereken şartları taşıdığının tespiti halinde anılan açıklamanın mevzuat uyarınca uygun görüldüğünün içtihat niteliğinde verilmiş olan Kurul kararlarından anlaşıldığı, ancak sunulan proforma fatura ve fiyat teklif tutarlarının ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığının anlaşılması durumunda da, teklif açıklaması bu yönden mevzuata uygun görülmekle birlikte proforma fatura ve fiyat teklif tutarlarının düşüklüğünün düzenlenen ve idareye sunulan belgenin usulüne uygun olmadığına ilişkin eylemi ortadan kaldırmayacağı düşüncesi ile, Kanunun temel ilkelerinden eşit muamele ve güvenirlik ilkelerinin ön planda çalıştırılmasının temini yönünden incelenmesi için bağlı bulunan vergi dairesine gönderilmiştir.

Yukarıda yapılan iki değerlendirmenin belge üzerinde aynı anda var olduğu durumda, bildirim yapılmasının anlamlı olduğu yönünde bütünlük sağladığı şeklinde yapılan değerlendirmelerin birbirinden bağımsız işletilmesi durumunda, yani aşırı düşük açıklamada, isteklinin giyime ilişkin sunduğu proforma fatura ve fiyat teklif tutarlarının ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığının açıkça bilinmesine rağmen, sırf, anılan belgelerin Tebliğinin sözü edilen açıklamalarına göre belge üzerinde taşıması gereken şartlara uygun olarak taşıdığı tespitine dayanılarak isteklinin açıklamasının mevzuata uygun olduğunu kabul etmenin mevzuat ile çelişki yarattığı, bu nedenle, anılan belgelerin Kamu İhale Genel Tebliğinin ilgili açıklamalarına göre belge üzerinde taşıması gereken şartları taşıdığının tespit edilmiş olmasına rağmen, proforma fatura ve fiyat teklif tutarlarının ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığı durumunun incelenmesi için Tebliğin ilgili açıklaması uyarınca ilgili vergi dairesine bile bile gönderilmemesi durumunda, Kanunda belirtilen temel ilkelerden eşit muamele ve güvenirlik ilkelerinin ön planda zedelendiği işlemlerin gerçekleştirilmiş olacağı düşüncesiyle, Tebliğin ilgili açıklamalarına göre, belge üzerinde taşıması gereken şartları taşıdığının tespit edilmiş olmasına rağmen, vergi dairesine bildirim yapılmasına gerek görülmeyen, proforma fatura ve fiyat teklif tutarlarının , ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığının anlaşıldığı durumda, anılan isteklinin aşırı düşük açıklamalarının “ mevzuata uygun olmadığı ” şeklinde gerekçe ile kabul edilmemesi gerekmektedir.

İncelemeye konu ihalede;

Aşırı düşük teklif açıklaması Kurulca “ aracın tevsikine yönelik sunulan fiyat teklifinin bir bütün olarak sunulduğu, alt maliyet bileşenleri yönünden ayrıştırılmadığı ” gerekçesi açısından uygun bulunmayan başvuru sahibi Hazarpir Taah. Paz. Tem. Bilg. Donanımları İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.-Polo Özel Güvenlik Özel Eğt. Tem. Gıda İnş. Malz. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunduğu bilgi ve belgelerin yukarıda aktarılan değerlendirmeler ışığı altında incelenmesi sonucunda;

Anılan isteklitarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında ihale konusu işte çalışacak personelin giyim giderinin maliyetine dayalı açıklamasının tevsiki için; çeşitli giyim malzemelerinin her birine ayrı ayrı olmak üzere 0,01 TL olarak önerilen birim fiyatlar üzerinden toplamda 27,00 TL fiyat öngören ARKN İnşaat Organizasyon Gıda Teks. Tem. Pet. Tic. ve San. Ltd. Şti. tarafından istekli adına tanzim edilen 21.11.2013 tarihli proforma faturanın sunulduğu anlaşılmış olduğundan, anılan isteklininaşırı düşük açıklaması kapsamında sunduğu; proforma faturada, ön görülen giyim maliyet bedellerinin maliyet muhasebesi kayıtları açısından ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığı, bu nedenle adı geçen isteklinin aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata uygun olmadığından teklifinin bu gerekçe üzerinden de değerlendirme dışı bırakılması gerektiğive bu gerekçenin de Kurul kararı gerekçeleri içinde yer alması gerektiği,

Diğer yandan başvuru sahibinin iddialarınınİhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesi yönünden incelenmesine göre, aşırı düşük teklif açıklaması idarece “ giyim, araç, yemek maliyetlerinin Kamu İhale Genel Tebliğ ile trafik sigortası, kasko sigortası, vergi giderleri ve yol geçiş ücretleri hesaplaması ve sunulan teknik çözümler esas alınarak değerlendirildiğinde yeterli olmadığı ” gerekçesi ile yerinde bulunmayan Münir TEMELLİ tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında ihale konusu işte çalışacak personelin giyim giderinin maliyetine dayalı açıklamasının tevsiki için; çeşitli giyim malzemelerinin her birine ayrı ayrı olmak üzere 0,005 TL ile 0,0068 TL arasında değişen birim fiyatlar üzerinden toplamda 14,70 TL fiyat öngören Mimar Sinan iş Elbiseleri Temizlik Malzemeleri Taah. Hizm. ve Dış Tic. Ltd. Şti. tarafından istekli adına tanzim edilen 21.11.2013 tarihli proforma fatura ile ekinde maliyet/satış tespit tutanağının (Ek-O.5) sunulduğu anlaşılmış olduğundan, anılan isteklininaşırı düşük açıklaması kapsamında sunduğu; proforma fatura ile maliyet/satış tespit tutanağında, ön görülen giyim maliyet bedellerinin maliyet muhasebesi kayıtları açısından ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığı, bu nedenle adı geçen isteklinin aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata uygun olmadığından teklifinin bu gerekçe üzerinden de değerlendirme dışı bırakılması gerektiğive bu gerekçenin de Kurul kararı gerekçeleri içinde yer alması gerektiği,

Ayrıca, aynı isteklitarafındanaşırı düşük teklif açıklaması kapsamında ihale konusu işte çalışacak personelin giyim giderinin maliyetine dayalı açıklamasının tevsiki için; çeşitli giyim malzemelerinin her birine ayrı ayrı olmak üzere 0,005 TL ile 0,0068 TLarasındadeğişen birim fiyatların 5083 sayılı Türkiye Cumhuriyetinin Para Birimi Hakkında Kanunda belirtilen tedavüldeki para birimleri arasında yer almadığı, tedavülden çıkarılmış para birimine denk gelecek birim fiyatların önerilmesinin belge düzenlenmesinde sahteciliğe ışık tuttuğu da değerlendirildiğinden,

5083 sayılı Türkiye Cumhuriyetinin Para Birimi Hakkında Kanunda belirtilen tedavüldeki para birimleri arasında sayılmayan birim fiyat teklif edilmesinin belge düzenlemesinde sahteciliğe ışık tuttuğu hususlarınasebep olan Mimar Sinan iş Elbiseleri Temizlik Malzemeleri Taah. Hizm. ve Dış Tic. Ltd. Şti. ile anılan şirketin SMMM’si olan Ömer ARITÜRK’ün bu yöndekikusurlarının incelenerek gereğinin yapılması hususlarında Bursa Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerektiği,

Değerlendirilmiştir.

Açıklanan nedenlerle; başvuru sahibinin iddiası kapsamında Kurulca verilen karar gerekçesine katılmakla birlikte, başvuru sahibinin iddiasının İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesi yönünden Kurul kararına dayanak teşkil eden esas inceleme raporu ve eki belgeler üzerinde yapılan inceleme sonucunda; ticari şirketlerin iktisadi amacının kâr elde etmek olduğu, kâr elde etmese dahi en azından zarar etmemek üzere ticari faaliyetlerine devam etmelerinin bir zorunluluk olduğu aksitakdirde söz konusu şirketlerin zarar etmemek ve kâr elde etmek için kayıt dışı ticari yollara başvurmalarının kuvvetle muhtemel olduğu düşüncesi ile, inceleme konusu ihalede giyim giderine ilişkin açıklamaları kapsamında verdikleri maliyet satış tutanağındaönerilen teklif fiyatların maliyet muhasebesi kayıtları açısından ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığı belirlenen; aşırı düşük teklif açıklaması Kurulca “ aracın tevsikine yönelik sunulan fiyat teklifinin bir bütün olarak sunulduğu, alt maliyet bileşenleri yönünden ayrıştırılmadığı ” gerekçesi açısından uygun bulunmayan başvuru sahibi Hazarpir Taah. Paz. Tem. Bilg. Donanımları İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.-Polo Özel Güvenlik Özel Eğt. Tem. Gıda İnş. Malz. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ile başvuru sahibinin iddialarının İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesi yönünden incelenmesine göre, aşırı düşük teklif açıklaması idarece yerinde bulunmayan Münir TEMELLİ’nin tekliflerinin bu gerekçe üzerinden de değerlendirme dışı bırakılması gerektiğive bu gerekçenin de Kurul kararı gerekçeleri içinde yer alması gerektiği,

Ayrıca, Münir TEMELLİtarafındanaşırı düşük teklif açıklaması kapsamında ihale konusu işte çalışacak personelin giyim giderinin maliyetine dayalı açıklamasının tevsiki için; çeşitli giyim malzemelerinin her birine ayrı ayrı olmak üzere 0,005 TL ile 0,0068 TLarasındadeğişen birim fiyatların 5083 sayılı Türkiye Cumhuriyetinin Para Birimi Hakkında Kanunda belirtilen tedavüldeki para birimleri arasında yer almadığı, tedavülden çıkarılmış para birimine denk gelecek birim fiyatların önerilmesinin belge düzenlenmesinde sahteciliğe ışık tuttuğu da değerlendirildiğinden,

5083 sayılı Türkiye Cumhuriyetinin Para Birimi Hakkında Kanunda belirtilen tedavüldeki para birimleri arasında sayılmayan birim fiyat teklif edilmesinin belge düzenlemesinde sahteciliğe ışık tuttuğu hususlarınasebep olan Mimar Sinan iş Elbiseleri Temizlik Malzemeleri Taah. Hizm. ve Dış Tic. Ltd. Şti. ile anılan şirketin SMMM’si olan Ömer ARITÜRK’ün bu yöndekikusurlarının incelenerek gereğinin yapılması hususlarında Bursa Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerektiği,

Yönündeki düşüncem ile, Kurul çoğunluğu kararına katılmıyorum.

Ali Kemal AKKOÇ

Kurul Üyesi

KISMEN FARKLI GEREKÇE

Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru dilekçesinde belirttiği iddiası kapsamında Kurul çoğunluğunca Esenbey Otomotiv İnş. Turz. Taş. Temz. ve Gıda San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.nin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması, Beltur Turz. Taş. Otom. Gıda Ürün. Temz. Hizm. İletişim San. ve Dış Tic. Ltd. Şti. ile Cantem Temz. İnş. Turz. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.den aşırı düşük teklif açıklaması istenmesi yönünde “düzeltici işlem belirlenmesine” karar verilmiştir.

Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru dilekçesinde belirttiği iddiaları kapsamında yapılan incelemeye göre;

Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan bir hizmet işi olan ihale konusu işte kârsız yaklaşık maliyetin altında teklif sunan isteklilerden aşırı düşük açıklaması istenilmesi gerekmektedir.

İdarece gönderilen ihale işlem dosyası incelendiğinde, ihaleye 8 teklif verildiği, bir isteklinin ekonomik ve mali yeterlik kriterlerini sağlamadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldığı, yapılan değerlendirme sonucunda üç isteklinin teklifinin aşırı düşük bulunarak ihale konusu işte çalıştırılacak araçlar ve diğer malzemeler için belgelere dayalı detaylı açıklama yapmalarının istenildiği, başvuru sahibinin açıklamalarının aşırı düşük teklif açıklamasının giyim, araç, yemek maliyetlerinin Kamu İhale Genel Tebliğ ile trafik sigortası, kasko sigortası, vergi giderleri ve yol geçiş ücretleri hesaplaması ve sunulan teknik çözümler esas alınarak değerlendirildiğinde yeterli olmadığı gerekçesiyle, Meçe İnş. Temz. Hayv. Yem. Müh. Taş. İth . İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Star Sosyal Hizmetler Özel Sağlık İnş. Nakl. Bilg. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın teklifinin açıklama ekinde proforma fatura ve kira sözleşmeleri bulunmadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldığı, Esenbey Otomotiv İnş. Turz. Taş. Temz. ve Gıda San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.nin açıklamaları yeterli görülerek ihalenin üzerinde bırakıldığı anlaşılmıştır.

Kurul tarafından, Teknik Şartname’de özellikleri belirtilen araçların giderini tevsik etmek üzere başvuru sahibinin Derviş Doğan’dan alınan araçların 12 aylık kiralama bedelini gösteren fiyat teklifini sunduğu, söz konusu fiyat teklifinde “bakım-onarım, yıkama, yol geçiş ücretleri, sigorta dahil” ifadesine yer verildiği, araçların bakım, onarım yıkama, yol geçiş ücretleri, sigorta dahil için tek bir fiyat öngörüldüğü, ancak belirtilen her bir gider kalemi için ayrı ayrı bedel öngörülmek suretiyle açıklama yapılması gerektiği, bu nedenle açıklamasının Kamu İhale Genel Tebliği’ne uygun olarak tevsik etmediği gerekçesiyle, ihale üzerinde bırakılan Esenbey Otomotiv İnş. Turz. Taş. Temz. ve Gıda San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.nin aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında Teknik Şartname’de özellikleri belirtilen araçlar için Akmercan Turizm Taşımacılık İnşaat Güvenlik Sistemleri Temizlik ve Gıda Sanayi Dış Ticaret Ltd. Şti.’den alınan araçların aylık kiralama bedelini gösteren fiyat teklifinin ve ekinde EK.0.6 Maliyet/Satış Tutarı Tespit Tutanağının sunulduğu, söz konusu fiyat teklifinde “söz konusu araçların akaryakıt giderleri hariç olup, tamir, bakım-onarım, kasko, sigorta ve diğer giderleri dahil edilerek teklifimiz verimiştir.” ifadesine yer verildiği, ayrıca araçların bakım, onarım, kasko, sigorta giderleri için tek bir fiyat öngörüldüğü, ancak belirtilen her bir gider kalemi için ayrı ayrı bedel öngörülmek suretiyle açıklama yapılması gerektiği, EK.0.6 Maliyet/Satış Tutarı Tespit Tutanağında trafik sigortası, periyodik bakım ve lastik gibi gider kalemlerinin her birinin birim maliyet tutarlarının nasıl hesaplandığına ilişkin tevsik edici herhangi bir bilgi veya belgeye yer verilmediği gerekçesiyle de teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar vermiştir.

Araçların, tamir, bakım-onarım giderleri daha çok servis hizmeti niteliğinde ortaya çıkması ihtimale dayalı giderler olduğundan, isteklinin bu giderler için fiyat teklifi alması veya belgeye dayalı bir açıklama yapması işin niteliği gereği mümkün bulunmamaktadır. Ancak, bu durum bu giderler için bir bedel öngörülmeyeceği olarak da yorumlanmamalıdır.

Başvuru sahibi ile ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından sunulan belgelerden araçların tamir, bakım-onarım için alınan fiyat teklifi içinde bir bedel öngördüğü anlaşıldığından, bu gider kalemi için mevzuata uygun açıklama yapılmadığı gerekçesinin yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, başvuru sahibi ile ihale üzerinde bırakılan istekli Esenbey Otomotiv İnş. Turz. Taş. Temz. ve Gıda San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.nin aşırı düşük açıklamasının, araçların tamir, bakım-onarım giderine ilişkin açıklamanın uygun bulunmaması yerinde olmamakla birlikte, diğer gerekçelerle uygun bulunmaması yerinde olduğundan Kurul çoğunluğunun “düzeltici işlem belirlenmesine” yönündeki kararına katılıyorum.

Erkan DEMİRTAŞ

Kurul Üyesi