KİK Kararı: 2013/UY.III-4725

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2013/078
Gündem No : 108
Karar Tarihi : 11.12.2013
Karar No : 2013/UY.III-4725
BAŞVURU SAHİBİ:
Dizayn İnşaat Temizlik Ve Sosyal Hizmetler Kuyumculuk Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi, KANİREŞ MAH. SAİDİ NURSİ CAD. NO : 33/3 BİNGÖL

İHALEYİ YAPAN İDARE:
Bingöl İl Özel İdaresi , Saray Mah. (Eski Köy Hizmetleri Hizmet Binası) 12000 BİNGÖL

BAŞVURUYA KONU İHALE:
2013/92532 İhale Kayıt Numaralı "Bingöl Vali Güner Orbay 32 Derslikli İ.Ö.O. Yapım İşi" İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

Bingöl İl Özel İdaresitarafından 07.08.2013tarihinde açık ihale usulüile yapılan “Bingöl Vali Güner Orbay 32 Derslikli İ.Ö.O. Yapım İşi” ihalesine ilişkin olarak Dizayn İnşaat Temizlik ve Sosyal Hizmetler Kuyumculuk Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’nin 11.10.2013tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 23.10.2013tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 30.10.2013tarih ve 33121sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 30.10.2013tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2013/3822sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,ihale üzerinde bırakılan isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklamasının isteklice öngörülen imalat miktarları ile idarece yaklaşık maliyetin hesabında kullanılan miktarlar arasında kabul edilebilir olmayan farklılıklar bulunması, açıklama istenilmeyen iş kalemlerine öngörülen fiyatlar ile işçilik giderlerini dahi karşılama imkanı bulunmaması, isteklinin bu şekilde teklifini manipüle etmesi nedenleriyle uygun bulunmaması gerektiği, bu durumun kesinleşen ihale kararına katılmayan iki ihale komisyonu üyesinin kararda yer alan karşı görüşlerinden de anlaşılacağı iddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

Bingöl İl Özel İdaresi tarafından 07.08.2013 tarihinde açık ihale usulü ve anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle gerçekleştirilen Vali Güner Orbay 32 Derslikli İlk Öğretim Okulu yapım işi ihalesine ait İdari Şartname’nin “İhale konusu işe ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu işin

a) Adı:Bingöl Vali Güner Orbay 32 Derslikli İ.Ö.O. yapım işi

b) Yatırım proje no'su/kodu:

c) Miktarı ve türü:

Bingöl Vali Güner Orbay 32 Derslikli İ.Ö.O. yapımı İnşaat İmalatları, Kalorifer Tesisatı, Müşterek Tesisat, Sıhhi Tesisat, Havalandırma Tesisatı, Yangından Korunma, Elektrik Tesisatı, Çevre Düzenlemesi İnşaat ve Çevre Düzenlemesi Elektrik işleridir.

Bingöl Vali Güner Orbay 32 Derslikli İ.Ö.O. yapımı İnşaat İmalatları, Kalorifer Tesisatı, Müşterek Tesisat, Sıhhi Tesisat, Havalandırma Tesisatı, Yangından Korunma, Elektrik Tesisatı, Çevre Düzenlemesi İnşaat ve Çevre Düzenlemesi Elektrik işleridir.” düzenlemesi yer almaktadır.

İnceleme konusu ihaleye 22 isteklinin teklif sunmuş olduğu, söz konusu isteklilerden 3’ünün teklifinin çeşitli gerekçelerle değerlendirme dışı bırakıldığı, geçerli teklif vermiş olan 19 isteklinin teklifleri üzerinden sınır değerin 3.332.663,40 TL olarak hesaplandığı ve söz konusu hesaplamanın doğru olduğu, bu tutarın altında teklif vermiş olan geçerli teklif sahibi 5 istekliden aşırı düşük teklif açıklaması istenildiği, yalnızca Bayram İnş. Gıda Teks. Mad. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından açıklama sunulduğu ve ihale komisyonunca yapılan değerlendirmeler neticesinde söz konusu açıklamanın oy çokluğuyla uygun görüldüğü ve 03.10.2013 tarihli ihale komisyonu kararı ile ihalenin anılan istekli üzerinde bırakıldığı görülmüştür.

Başvuru sahibi tarafından ihale üzerinde kalan isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklamasının açıklama istenilmeyen kalemler için çok düşük tutarda birim fiyat teklif etmiş olması ve sunmuş olduğu açıklamada öngörülen kalemler ile idarece hesaplanan miktarlar arasında önemli oranda fark olduğu iddia edilmekte ve söz konusu iddia ihale komisyonu kararında yer alan iki üyenin karşı görüşüne dayandırılmaktadır.

Söz konusu ihale komisyonunda görevli iki üyenin açıklamaların uygun görülmemesi yönünde görüş belirttiği ve bu görüşün kararda _“…bazı kalemlerdeki imalat kalemleri idarenin metrajındaki miktarlar ile kıyaslandığında oluşan farklılıklar kabul edilebilir miktarlar olmadığı tespit edilmiştir. Bunlara örnek olarak Çevre düzenlemesi imalat kalemlerinde Y.16.050/01 pozunda idarece tespit edilen miktar 0,193 m 3 isteklice tespit edilen miktar 0,300 m3 olduğu görülmüştür. Kaldı ki açıklama istenilmeyen iş kalemlerine ait hesaplama tablosunda belirtilen kârlı birim fiyat tutarlarının ise 0,20 TL olarak belirtilmesi bu pozlarda bulunan işçilik bedellerinin hiç birini karşılamayacağı aşikârdır. Bu duruma örnek olarak inşaat imalat kalemlerinde 21.066 pozu açıklama istenilen kalemler arasında yer aldığından kârsız tutar olarak 3,97 TL teklif ettiği, 21.065 pozu açıklama istenilmeyen kalemler arasında yer aldığından bu kaleme isteklice kârsız 0,10 TL fiyat teklif ettiği her iki pozun işçilik giderlerinin aynı kalem olduğu dikkate alındığında 21.065 pozu için teklif edilen bedel bu pozdaki işçilik bedellerini dahi karşılamayacağı görülmektedir. Açıklama istenilen iş kalemleri listesinin 28’inci sırasında 26.006/063A poz numaralı imalata benzer bir imalat olan ve açıklama istenilmeyen iş kalemleri listesinin 33’üncü sırasında 26.005/030A pozları kıyaslandığında Bayram İnş. San. Tic. Ltd. Şti.nin inşaat maliyet cetvelinde …20,69 TL birim fiyat teklif edildiği, 26.005/030A poz numaralı imalat ile 26.006/063A poz numaralı imalatların analizleri mukayese edildiğinde; her iki analizi oluşturan unsurların birbirine çok yakın olduğu, sadece analizin ana girdisi … farklılık gösterdiği, … bu iki imalat arasında teklif birim fiyatlara göre 26.005/030A pozuna 0,10 TL, 26.006/063A pozuna 20,05 TL teklif verdiği, bu analizleri aynı olan iki imalat kalemleri arasında 19,95 TL farklılığa sebep olacak bir hususun bulunmadığı anlaşılmıştır. Açıklama istenilen iş kalemleri için poz numarasıyla atıf yapılan teknik tarifine uygun birim fiyat teklif ettiği, açıklama istenilmeyen iş kalemleri için ise kendi yapmış olduğu açıklamalarla çelişecek nitelikte, birbiri ile uyumlu olmayan birim fiyatlar teklif ederek sonuçta aynı imalat yapımı için farklı fiyatlar teklif edilmesi durumunun ortaya çıkmasına sebep olduğu görülmüştür. İsteklilerce açıklama istenilecek iş kalemlerine makul ve kabul edilebilir teklifler verilirken, açıklama istenilmeyecek iş kalemleri için teklifi manipüle ederek, kendi beyanlarına, işin Teknik Şartnamesine ve fen ve sanat kurallarına uygun olmayacak bir imalatın yapılmasını gündeme getirebilecek fiyat tekliflerinin kabulü mümkün görülmediği 2012/UY-II-3166 nolu kararında da belirtilmiştir… Anılan örnek karar dikkate alındığından isteklinin dokümanlarındaki yukarıda belirtilen hatalardan dolayı açıklamanın red edilmesi gerektiğinden, aşırı düşük sorgulamasının kabul edilmesi kararına katılmadığımızı belirtmekteyiz…” _şeklinde ifade edildiği görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde “İhale komisyonu verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

Hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

İhale komisyonu, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterleri esas alır. Kurum bu maddenin uygulanmasında; aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkilidir.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Aşırı düşük teklif değerlendirmesi” başlıklı 45’inci maddesinde “45.1.2. Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntılar yazılı olarak istenir. Bu çerçevede; istenen açıklamanın niteliği dikkate alınarak, isteklilere beş (5) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir.

45.1.2.1. İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.

45.1.2.2. İhale komisyonu tarafından, açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına ait idarece (38.1) maddesine göre oluşturulan “sıralı analiz girdileri listesi” kullanılarak tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdileri tespit edilecektir.

Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemi/grubu analizlerindeki analiz girdilerinden, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit ve altında olanlar için isteklilerden açıklama yapılması istenilmeyecektir.

…

Analizlerdeki işçilik girdisi, tutarları analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olsa dahi, açıklama istenilmeyecek girdiler arasında yer alamaz.

45.1.2.3. İhale komisyonu teklifleri aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden (45.1.2.1) maddesinde belirlediği iş kalemleri/grupları için isteyeceği açıklama ile ilgili yazıda, (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerini de belirtecektir.

İstekliler, teklifi kapsamında yer alan iş kalemleri/grupları için hazırlayacakları analizlerde (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdileri de dahil analizlerini oluşturan tüm girdileri göstereceklerdir.

…

45.1.3. İsteklilerden teklifleri kapsamında analiz ve hesap cetveli sunmaları istenmeyecektir. Analizler ve hesap cetveli, Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklif fiyatı aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerin tekliflerinin önemli bileşenleri ile ilgili ayrıntıların belirlenmesi amacıyla, sadece aşırı düşük teklif sahibi isteklilerden istenecektir. Bu çerçevede; teklif fiyatının aşırı düşük olduğu tespit edilen istekliler tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenlerine ilişkin olarak yapacakları açıklama kapsamında;

a) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,

…

sunacaklardır. Sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulması istenmeyecektir.

45.1.4. İdare tarafından ihale dokümanı kapsamında;

…

b) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; iş kalemleri ve/veya iş gruplarının yapım şartlarına bağlı kalınarak, her iş kalemi/iş grubunun içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği,

(Ek-Y.2)’de yer alan örneğe uygun analiz formatının isteklilere verilmesi, isteklilerin de tekliflerinin aşırı düşük olarak tespit edilerek kendilerinden açıklama istenmesi durumunda, yapacakları açıklamada sunacakları analizlerin verilen bu formata uygun olması gerekmektedir.

İdare tarafından bütün iş kalemleri/iş grupları için tek bir analiz formatı düzenlenebileceği gibi, iş kalemleri/iş gruplarının yapım şartlarına göre birden fazla analiz formatı da düzenlenebilir. Ancak bu durumda, idare ihale dokümanında hangi analiz formatının hangi iş kalemleri/iş grupları için kullanılacağını belirtmek zorundadır.

45.1.5. İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış cari yıl birim fiyatları veya bu fiyatlardan daha yüksek fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları durumunda analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları halinde de, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda isteklilerin analiz düzenlemeleri zorunlu olmayan söz konusu iş kalemleri/grupları için (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı (Ek: O-5, O-6, O-7) ve stok tespit tutanağı (Ek: O-8) sunmalarına da gerek bulunmamaktadır.

…

45.1.6. Analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından belirlenerek yayımlanmış rayiçleri kullanan ve söz konusu rayiçleri poz numaraları da belirterek liste halinde sunan isteklilerin, söz konusu rayiçlere ilişkin olarak (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı ve stok tespit tutanağı sunmalarına gerek bulunmamaktadır.

…

45.1.8. Aşırı düşük teklifine ilişkin olarak yaptığı açıklamada sunduğu analizler, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmayan, analiz fiyat tutarları teklif fiyatların üzerinde olan isteklilere ait teklifler reddedilecektir. Analizler üzerinde yapılan incelemede; çarpım ve toplamlarda hesaplama hatası bulunması durumunda, analiz girdilerine ait fiyatlar esas alınarak, hesaplama hatası ihale komisyonu tarafından re’sen düzeltilir. Bu şekilde düzeltilmiş analiz fiyatı, teklif fiyatın üzerinde olan isteklilerin teklifleri reddedilir.

45.1.9. İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz.

45.1.10. İhale komisyonu, sınır değerin altındaki tekliflerin önemli bileşenlerini;

a) Yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve yapım işinin yerine getirilmesinde kullanılacak avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen yapım işinin özgünlüğü,

hususlarında istekliler tarafından belgelere dayalı olarak yapılan yazılı açıklamaları da dikkate almak suretiyle değerlendirir ve ihaleyi sonuçlandırır…” açıklaması yer almaktadır.

Başvuru konusu ile ilgili olarak ihale üzerinde bırakılan isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklaması incelendiğinde aşağıda yer alan hususlar tespit edilmiştir:

İhale üzerinde bırakılan istekli Bayram İnş. Gıda Teks. Mad. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan aşırı düşük açıklamasının toplam 18 sayfadan oluştuğu, bir adet 2013 yılı kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanan birim fiyatların kullanıldığını gösterir listenin, genel maliyet icmalinin, maliyet hesap cetvellerinin ve iki adet analizin sunulduğu görülmüştür.

İstekli tarafından sunulan açıklama kapsamında yer alan 30 kalemden 28’i için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanan 2013 yılına ait birim fiyatların kullanıldığını gösterir listenin sunulduğu, listede yer alan birim fiyatların 2013 yılı birim fiyatlarının kârsız tutarları üzerine %3,2 oranında kâr eklenerek oluşturulduğu ve hesaplamaların doğru olduğu belirlenmiştir.

İstekli tarafından sunulan maliyet hesap cetvelinde yer alan kalemler ile idarece yaklaşık maliyet hesabında kullanılan iş kalemlerinin aynı olduğu, cetvelde eksik bulunmadığı tespit edilmiştir.

Buna ek olarak, açıklama kapsamında yer alan 21.054 poz numaralı “Ahşap kalıp iskelesi (4 metreye kadar, 4 m dahil)” ve 21.066 poz numaralı “İş İskelesi (tavanlar için) (0.00-12,50 m yükseklik için)” iş kalemlerine ait kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanmış 2013 yılı birim fiyatları bulunmadığı için, istekli tarafından bu kalemlere ilişkin olarak fiyat analizlerinin sunulduğu, söz konusu analizlerin, analiz girdilerinin 2013 yılı rayiçlerinin kullanılmasıyla oluşturulduğu ve kullanılan rayiçlerin ve miktarlarının doğru olduğu anlaşılmıştır.

Diğer yandan, istekli tarafından açıklama istenilen iş kalemlerine ilişkin olarak öngörülen imalat miktarları ile idare tarafından yaklaşık maliyet hesabında öngörülen miktarlar karşılaştırıldığında, isteklinin lehine yer alan imalat eksikliğinin sadece 11 iş kaleminde söz konusu olduğu ve eksikliğin en fazla %7,80 oranında olduğu, dolayısıyla açıklama istenilen iş kalemlerine ilişkin metraj farklılıklarına ilişkin olarak ihale komisyonu üyelerinin kararda yer alan karşı görüşünde belirtilen ve başvuru sahibinin iddiasına konu olan miktar farklılıklarının yanlış hesaplandığı ve makul mertebelerde olduğu belirlenmiştir.

Açıklama istenilen iş kalemlerine ilişkin olarak sunulan açıklamalarda yer alan birim fiyatların kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanan birim fiyatlarla uyumlu olması, isteklinin 2013 yılı birim fiyatı bulunmayan iki iş kalemine ilişkin olarak ise sunduğu analizlerin mevzuata uygun olması ve istekli tarafından açıklama istenilen iş kalemleri için öngörülen imalat miktarları ile idarece hesaplanan miktarlar arasındaki farkın makul mertebelerde olması dikkate alındığında, başvuru sahibi isteklinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine,

Oyçokluğu ile karar verildi.

Mahmut GÜRSES

Başkan

Kazım ÖZKAN

II. Başkan

Ali Kemal AKKOÇ

Kurul Üyesi

Erkan DEMİRTAŞ

Kurul Üyesi

Ahmet ÖZBAKIR

Kurul Üyesi

Mehmet Zeki ADLI

Kurul Üyesi

Hasan KOCAGÖZ

Kurul Üyesi

Hamdi GÜLEÇ

Kurul Üyesi

Mehmet AKSOY

Kurul Üyesi

KARŞI OY

Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru dilekçesinde özetle, “ ihale üzerinde bırakılan isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklamasının isteklice öngörülen imalat miktarları ile idarece yaklaşık maliyetin hesabında kullanılan miktarlar arasında kabul edilebilir olmayan farklılıklar bulunması, açıklama istenilmeyen iş kalemlerine öngörülen fiyatlar ile işçilik giderlerini dahi karşılama imkanı bulunmaması, isteklinin bu şekilde teklifini manipüle etmesi nedenleriyle uygun bulunmaması gerektiği, bu durumun kesinleşen ihale kararına katılmayan iki ihale komisyonu üyesinin kararda yer alan karşı görüşlerinden de anlaşılacağı” şeklinde belirtilen iddiası kapsamında Kurul çoğunluğunca, “** İtirazen şikayet başvurusunun reddine”** karar verilmiştir.

Bingöl İl Özel İdaresi tarafından 07.08.2013 tarihinde açık ihale usulü ve anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle gerçekleştirilen Vali Güner Orbay 32 Derslikli İlk Öğretim Okulu yapım işine ait İdari Şartname’nin “ İhale konusu işe ilişkin bilgiler ” başlıklı 2’nci maddesinde,

“2.1. İhale konusu işin

a) Adı:Bingöl Vali Güner Orbay 32 Derslikli İ.Ö.O. yapım işi

b) Yatırım proje no'su/kodu:

c) Miktarı ve türü:

Bingöl Vali Güner Orbay 32 Derslikli İ.Ö.O. yapımı İnşaat İmalatları, Kalorifer Tesisatı, Müşterek Tesisat, Sıhhi Tesisat, Havalandırma Tesisatı, Yangından Korunma, Elektrik Tesisatı, Çevre Düzenlemesi İnşaat ve Çevre Düzenlemesi Elektrik işleridir.

Bingöl Vali Güner Orbay 32 Derslikli İ.Ö.O. yapımı İnşaat İmalatları, Kalorifer Tesisatı, Müşterek Tesisat, Sıhhi Tesisat, Havalandırma Tesisatı, Yangından Korunma, Elektrik Tesisatı, Çevre Düzenlemesi İnşaat ve Çevre Düzenlemesi Elektrik işleridir.” düzenlemesi yer almaktadır.

İnceleme konusu ihaleye 22 isteklinin teklif sunmuş olduğu, söz konusu isteklilerden 3’ünün teklifinin çeşitli gerekçelerle değerlendirme dışı bırakıldığı, geçerli teklif vermiş olan 19 isteklinin teklifleri üzerinden sınır değerin 3.332.663,40 TL olarak hesaplandığı ve söz konusu hesaplamanın doğru olduğu, bu tutarın altında teklif vermiş olan geçerli teklif sahibi 5 istekliden aşırı düşük teklif açıklaması istenildiği, yalnızca Bayram İnş. Gıda Teks. Mad. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından açıklama sunulduğu ve ihale komisyonunca yapılan değerlendirmeler neticesinde söz konusu açıklamanın oy çokluğuyla uygun görüldüğü ve 03.10.2013 tarihli ihale komisyonu kararı ile ihalenin anılan istekli üzerinde bırakıldığı görülmüştür.

Başvuru sahibi tarafından ihale üzerinde kalan isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklamasının açıklama istenilmeyen kalemler için çok düşük tutarda birim fiyat teklif etmiş olması ve sunmuş olduğu açıklamada öngörülen kalemler ile idarece hesaplanan miktarlar arasında önemli oranda fark olduğu iddia edilmekte ve söz konusu iddia ihale komisyonu kararında yer alan iki üyenin karşı görüşüne dayandırılmaktadır.

Söz konusu ihale komisyonunda görevli iki üyenin açıklamaların uygun görülmemesi yönünde görüş belirttiği ve bu görüşün kararda _“…bazı kalemlerdeki imalat kalemleri idarenin metrajındaki miktarlar ile kıyaslandığında oluşan farklılıklar kabul edilebilir miktarlar olmadığı tespit edilmiştir. Bunlara örnek olarak Çevre düzenlemesi imalat kalemlerinde Y.16.050/01 pozunda idarece tespit edilen miktar 0,193 m 3 isteklice tespit edilen miktar 0,300 m3 olduğu görülmüştür. Kaldı ki açıklama istenilmeyen iş kalemlerine ait hesaplama tablosunda belirtilen kârlı birim fiyat tutarlarının ise 0,20 TL olarak belirtilmesi bu pozlarda bulunan işçilik bedellerinin hiç birini karşılamayacağı aşikârdır. Bu duruma örnek olarak inşaat imalat kalemlerinde 21.066 pozu açıklama istenilen kalemler arasında yer aldığından kârsız tutar olarak 3,97 TL teklif ettiği, 21.065 pozu açıklama istenilmeyen kalemler arasında yer aldığından bu kaleme isteklice kârsız 0,10 TL fiyat teklif ettiği her iki pozun işçilik giderlerinin aynı kalem olduğu dikkate alındığında 21.065 pozu için teklif edilen bedel bu pozdaki işçilik bedellerini dahi karşılamayacağı görülmektedir. Açıklama istenilen iş kalemleri listesinin 28’inci sırasında 26.006/063A poz numaralı imalata benzer bir imalat olan ve açıklama istenilmeyen iş kalemleri listesinin 33’üncü sırasında 26.005/030A pozları kıyaslandığında Bayram İnş. San. Tic. Ltd. Şti.nin inşaat maliyet cetvelinde …20,69 TL birim fiyat teklif edildiği, 26.005/030A poz numaralı imalat ile 26.006/063A poz numaralı imalatların analizleri mukayese edildiğinde; her iki analizi oluşturan unsurların birbirine çok yakın olduğu, sadece analizin ana girdisi … farklılık gösterdiği, … bu iki imalat arasında teklif birim fiyatlara göre 26.005/030A pozuna 0,10 TL, 26.006/063A pozuna 20,05 TL teklif verdiği, bu analizleri aynı olan iki imalat kalemleri arasında 19,95 TL farklılığa sebep olacak bir hususun bulunmadığı anlaşılmıştır. Açıklama istenilen iş kalemleri için poz numarasıyla atıf yapılan teknik tarifine uygun birim fiyat teklif ettiği, açıklama istenilmeyen iş kalemleri için ise kendi yapmış olduğu açıklamalarla çelişecek nitelikte, birbiri ile uyumlu olmayan birim fiyatlar teklif ederek sonuçta aynı imalat yapımı için farklı fiyatlar teklif edilmesi durumunun ortaya çıkmasına sebep olduğu görülmüştür. İsteklilerce açıklama istenilecek iş kalemlerine makul ve kabul edilebilir teklifler verilirken, açıklama istenilmeyecek iş kalemleri için teklifi manipüle ederek, kendi beyanlarına, işin Teknik Şartnamesine ve fen ve sanat kurallarına uygun olmayacak bir imalatın yapılmasını gündeme getirebilecek fiyat tekliflerinin kabulü mümkün görülmediği 2012/UY-II-3166 nolu kararında da belirtilmiştir… Anılan örnek karar dikkate alındığından isteklinin dokümanlarındaki yukarıda belirtilen hatalardan dolayı açıklamanın red edilmesi gerektiğinden, aşırı düşük sorgulamasının kabul edilmesi kararına katılmadığımızı belirtmekteyiz…” _şeklinde ifade edildiği görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “ Aşırı düşük teklifler ” başlıklı 38’inci maddesinde “İhale komisyonu verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

Hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

İhale komisyonu, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterleri esas alır. Kurum bu maddenin uygulanmasında; aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkilidir.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “ Aşırı düşük teklif değerlendirmesi ” başlıklı 45’inci maddesinde “45.1.2. Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntılar yazılı olarak istenir. Bu çerçevede; istenen açıklamanın niteliği dikkate alınarak, isteklilere beş (5) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir.

45.1.2.1. İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.

45.1.2.2. İhale komisyonu tarafından, açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına ait idarece (38.1) maddesine göre oluşturulan “sıralı analiz girdileri listesi” kullanılarak tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdileri tespit edilecektir.

Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemi/grubu analizlerindeki analiz girdilerinden, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit ve altında olanlar için isteklilerden açıklama yapılması istenilmeyecektir.

…

Analizlerdeki işçilik girdisi, tutarları analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olsa dahi, açıklama istenilmeyecek girdiler arasında yer alamaz.

45.1.2.3. İhale komisyonu teklifleri aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden (45.1.2.1) maddesinde belirlediği iş kalemleri/grupları için isteyeceği açıklama ile ilgili yazıda, (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerini de belirtecektir.

İstekliler, teklifi kapsamında yer alan iş kalemleri/grupları için hazırlayacakları analizlerde (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdileri de dahil analizlerini oluşturan tüm girdileri göstereceklerdir.

…

45.1.3. İsteklilerden teklifleri kapsamında analiz ve hesap cetveli sunmaları istenmeyecektir. Analizler ve hesap cetveli, Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklif fiyatı aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerin tekliflerinin önemli bileşenleri ile ilgili ayrıntıların belirlenmesi amacıyla, sadece aşırı düşük teklif sahibi isteklilerden istenecektir. Bu çerçevede; teklif fiyatının aşırı düşük olduğu tespit edilen istekliler tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenlerine ilişkin olarak yapacakları açıklama kapsamında;

a) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,

…

sunacaklardır. Sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulması istenmeyecektir.

45.1.4. İdare tarafından ihale dokümanı kapsamında;

…

b) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; iş kalemleri ve/veya iş gruplarının yapım şartlarına bağlı kalınarak, her iş kalemi/iş grubunun içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği,

(Ek-Y.2)’de yer alan örneğe uygun analiz formatının isteklilere verilmesi, isteklilerin de tekliflerinin aşırı düşük olarak tespit edilerek kendilerinden açıklama istenmesi durumunda, yapacakları açıklamada sunacakları analizlerin verilen bu formata uygun olması gerekmektedir.

İdare tarafından bütün iş kalemleri/iş grupları için tek bir analiz formatı düzenlenebileceği gibi, iş kalemleri/iş gruplarının yapım şartlarına göre birden fazla analiz formatı da düzenlenebilir. Ancak bu durumda, idare ihale dokümanında hangi analiz formatının hangi iş kalemleri/iş grupları için kullanılacağını belirtmek zorundadır.

45.1.5. İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış cari yıl birim fiyatları veya bu fiyatlardan daha yüksek fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları durumunda analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları halinde de, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda isteklilerin analiz düzenlemeleri zorunlu olmayan söz konusu iş kalemleri/grupları için (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı (Ek: O-5, O-6, O-7) ve stok tespit tutanağı (Ek: O-8) sunmalarına da gerek bulunmamaktadır.

…

45.1.6. Analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından belirlenerek yayımlanmış rayiçleri kullanan ve söz konusu rayiçleri poz numaraları da belirterek liste halinde sunan isteklilerin, söz konusu rayiçlere ilişkin olarak (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı ve stok tespit tutanağı sunmalarına gerek bulunmamaktadır.

…

45.1.8. Aşırı düşük teklifine ilişkin olarak yaptığı açıklamada sunduğu analizler, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmayan, analiz fiyat tutarları teklif fiyatların üzerinde olan isteklilere ait teklifler reddedilecektir. Analizler üzerinde yapılan incelemede; çarpım ve toplamlarda hesaplama hatası bulunması durumunda, analiz girdilerine ait fiyatlar esas alınarak, hesaplama hatası ihale komisyonu tarafından re’sen düzeltilir. Bu şekilde düzeltilmiş analiz fiyatı, teklif fiyatın üzerinde olan isteklilerin teklifleri reddedilir.

45.1.9. İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz.

45.1.10. İhale komisyonu, sınır değerin altındaki tekliflerin önemli bileşenlerini;

a) Yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve yapım işinin yerine getirilmesinde kullanılacak avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen yapım işinin özgünlüğü,

hususlarında istekliler tarafından belgelere dayalı olarak yapılan yazılı açıklamaları da dikkate almak suretiyle değerlendirir ve ihaleyi sonuçlandırır…” açıklaması yer almaktadır.

Başvuru konusu ile ilgili olarak ihale üzerinde bırakılan isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklaması incelendiğinde aşağıda yer alan hususlar tespit edilmiştir:

İhale üzerinde bırakılan istekli Bayram İnş. Gıda Teks. Mad. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan aşırı düşük açıklamasının toplam 18 sayfadan oluştuğu, bir adet 2013 yılı kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanan birim fiyatların kullanıldığını gösterir listenin, genel maliyet icmalinin, maliyet hesap cetvellerinin ve iki adet analizin sunulduğu görülmüştür.

İstekli tarafından sunulan açıklama kapsamında yer alan 30 kalemden 28’i için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanan 2013 yılına ait birim fiyatların kullanıldığını gösterir listenin sunulduğu, listede yer alan birim fiyatların 2013 yılı birim fiyatlarının kârsız tutarları üzerine % 3,2 oranında kâr eklenerek oluşturulduğu ve hesaplamaların doğru olduğu belirlenmiştir.

İstekli tarafından sunulan maliyet hesap cetvelinde yer alan kalemler ile idarece yaklaşık maliyet hesabında kullanılan iş kalemlerinin aynı olduğu, cetvelde eksik bulunmadığı tespit edilmiştir.

Bununla birlikte, açıklama kapsamında yer alan 21.054 poz numaralı “ Ahşap kalıp iskelesi (4 metreye kadar, 4 m dahil)” ve 21.066 poz numaralı “ İş İskelesi (tavanlar için) (0.00-12,50 m yükseklik için) ” iş kalemlerine ait kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanmış 2013 yılı birim fiyatları bulunmadığı için, istekli tarafından bu kalemlere ilişkin olarak fiyat analizlerinin sunulduğu, söz konusu analizlerin, analiz girdilerinin 2013 yılı rayiçlerinin kullanılmasıyla oluşturulduğu ve kullanılan rayiçlerin ve miktarlarının doğru olduğu anlaşılmıştır.

Diğer yandan, istekli tarafından açıklama istenilen iş kalemlerine ilişkin olarak öngörülen imalat miktarları ile idare tarafından yaklaşık maliyet hesabında öngörülen miktarlar karşılaştırıldığında, isteklinin lehine yer alan imalat eksikliğinin sadece 11 iş kaleminde söz konusu olduğu ve eksikliğin en fazla % 7, 80 oranında olduğu, dolayısıyla açıklama istenilen iş kalemlerine ilişkin metraj farklılıklarının kabul edilebilir mertebelerde olduğu belirlenmiştir. İhale komisyonu üyelerinin kararda yer alan karşı görüşünde belirtilen başvuru sahibinin iddiasına konu olan miktar farklılıklarının yanlış hesaplandığı ve makul mertebelerde olduğu belirlenmiştir.

Açıklama istenilen iş kalemlerine ilişkin olarak sunulan açıklamalarda yer alan birim fiyatların kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanan birim fiyatlarla uyumlu olması, isteklinin 2013 yılı birim fiyatı bulunmayan iki iş kalemine ilişkin olarak ise sunduğu analizlerin mevzuata uygun olması ve istekli tarafından açıklama istenilen iş kalemleri için öngörülen imalat miktarları ile idarece hesaplanan miktarlar arasındaki farkın makul mertebelerde olması dikkate alındığında, başvuru sahibi isteklinin iddiasının yerinde olmadığı değerlendirilebilecektir ve bu doğrultuda çok sayıda emsal karar bulunmaktadır.

Diğer yandan doğrudan iddia konusu olmamakla birlikte, ihale üzerinde bırakılan isteklinin sunmuş olduğu açıklamanın yetersiz olduğu iddiasından hareketle, açıklama istenilen iş kalemlerine ait nakliye girdilerine ilişkin olarak yapılan inceleme neticesinde aşağıdaki husus tespit edilmiştir:

İdare tarafından açıklama istenilen iş kalemlerinden 26.0417MK, 27.501/MK, 27.581/MK, Y.18.001/C04, Y.23.014, Y.23.015, 17.155/MK poz numaralı iş kalemlerinin tamamında yaklaşık maliyet hesabında nakliye iş kalemleri (kum, çakıl, tuğla vs.) ayrı bir satır açılmaksızın ilgili olduğu iş kalemlerinin altında öngörüldüğüve sıralı iş kalemleri listesi oluşturulurken, söz konusu kalemler için nakliye dahil toplam tutarların hesaba katıldığı, istekli tarafından sunulan hesap cetvelleri incelendiğinde ise, anılan iş kalemlerine ilişkin olarak herhangi bir nakliye kalemine yer verilmediği tespit edilmiştir.

Dolayısıyla yukarıda sıralanan iş kalemleri açısından, isteklinin yalnızca poz numarası verilen kalemlere ilişkin olarak yayınlanan kârsız birim fiyatlar üzerine % 3 dolaylarında kâr ekleyerek açıklama yapması ve söz konusu iş kalemlerinin nakliyelerini açıklayacak herhangi bir bilgi veya belgeye açıklamasında yer vermemesi mevzuata aykırı olarak değerlendirilmiştir.

Açıklanan nedenlerle; başvuruya konu ihalede, Bayram İnş. Gıda Teks. Mad. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilerek isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesine ilişkin “ Düzeltici işlem belirlenmesine” karar verilmesi gerektiği yönündekidüşüncemle, bu hususa ilişkin Kurul çoğunluğunca verilen “ İtirazen şikayet başvurusunun reddine” niteliğindeki karara katılmıyorum.

Erkan DEMİRTAŞ

Kurul Üyesi

KARŞI OY

Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru dilekçesinde özetle, “ ihale üzerinde bırakılan isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklamasının isteklice öngörülen imalat miktarları ile idarece yaklaşık maliyetin hesabında kullanılan miktarlar arasında kabul edilebilir olmayan farklılıklar bulunması, açıklama istenilmeyen iş kalemlerine öngörülen fiyatlar ile işçilik giderlerini dahi karşılama imkanı bulunmaması, isteklinin bu şekilde teklifini manipüle etmesi nedenleriyle uygun bulunmaması gerektiği, bu durumun kesinleşen ihale kararına katılmayan iki ihale komisyonu üyesinin kararda yer alan karşı görüşlerinden de anlaşılacağı” şeklinde belirtilen iddiası kapsamında Kurul çoğunluğunca, “** İtirazen şikayet başvurusunun reddine”** karar verilmiştir.

Bingöl İl Özel İdaresi tarafından 07.08.2013 tarihinde açık ihale usulü ve anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle gerçekleştirilen Vali Güner Orbay 32 Derslikli İlk Öğretim Okulu yapım işine ait İdari Şartname’nin “ İhale konusu işe ilişkin bilgiler ” başlıklı 2’nci maddesinde,

“2.1. İhale konusu işin

a) Adı:Bingöl Vali Güner Orbay 32 Derslikli İ.Ö.O. yapım işi

b) Yatırım proje no'su/kodu:

c) Miktarı ve türü:

Bingöl Vali Güner Orbay 32 Derslikli İ.Ö.O. yapımı İnşaat İmalatları, Kalorifer Tesisatı, Müşterek Tesisat, Sıhhi Tesisat, Havalandırma Tesisatı, Yangından Korunma, Elektrik Tesisatı, Çevre Düzenlemesi İnşaat ve Çevre Düzenlemesi Elektrik işleridir.

Bingöl Vali Güner Orbay 32 Derslikli İ.Ö.O. yapımı İnşaat İmalatları, Kalorifer Tesisatı, Müşterek Tesisat, Sıhhi Tesisat, Havalandırma Tesisatı, Yangından Korunma, Elektrik Tesisatı, Çevre Düzenlemesi İnşaat ve Çevre Düzenlemesi Elektrik işleridir.” düzenlemesi yer almaktadır.

İnceleme konusu ihaleye 22 isteklinin teklif sunmuş olduğu, söz konusu isteklilerden 3’ünün teklifinin çeşitli gerekçelerle değerlendirme dışı bırakıldığı, geçerli teklif vermiş olan 19 isteklinin teklifleri üzerinden sınır değerin 3.332.663,40 TL olarak hesaplandığı ve söz konusu hesaplamanın doğru olduğu, bu tutarın altında teklif vermiş olan geçerli teklif sahibi 5 istekliden aşırı düşük teklif açıklaması istenildiği, yalnızca Bayram İnş. Gıda Teks. Mad. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından açıklama sunulduğu ve ihale komisyonunca yapılan değerlendirmeler neticesinde söz konusu açıklamanın oy çokluğuyla uygun görüldüğü ve 03.10.2013 tarihli ihale komisyonu kararı ile ihalenin anılan istekli üzerinde bırakıldığı görülmüştür.

Başvuru sahibi tarafından ihale üzerinde kalan isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklamasının açıklama istenilmeyen kalemler için çok düşük tutarda birim fiyat teklif etmiş olması ve sunmuş olduğu açıklamada öngörülen kalemler ile idarece hesaplanan miktarlar arasında önemli oranda fark olduğu iddia edilmekte ve söz konusu iddia ihale komisyonu kararında yer alan iki üyenin karşı görüşüne dayandırılmaktadır.

Söz konusu ihale komisyonunda görevli iki üyenin açıklamaların uygun görülmemesi yönünde görüş belirttiği ve bu görüşün kararda _“…bazı kalemlerdeki imalat kalemleri idarenin metrajındaki miktarlar ile kıyaslandığında oluşan farklılıklar kabul edilebilir miktarlar olmadığı tespit edilmiştir. Bunlara örnek olarak Çevre düzenlemesi imalat kalemlerinde Y.16.050/01 pozunda idarece tespit edilen miktar 0,193 m 3 isteklice tespit edilen miktar 0,300 m3 olduğu görülmüştür. Kaldı ki açıklama istenilmeyen iş kalemlerine ait hesaplama tablosunda belirtilen kârlı birim fiyat tutarlarının ise 0,20 TL olarak belirtilmesi bu pozlarda bulunan işçilik bedellerinin hiç birini karşılamayacağı aşikârdır. Bu duruma örnek olarak inşaat imalat kalemlerinde 21.066 pozu açıklama istenilen kalemler arasında yer aldığından kârsız tutar olarak 3,97 TL teklif ettiği, 21.065 pozu açıklama istenilmeyen kalemler arasında yer aldığından bu kaleme isteklice kârsız 0,10 TL fiyat teklif ettiği her iki pozun işçilik giderlerinin aynı kalem olduğu dikkate alındığında 21.065 pozu için teklif edilen bedel bu pozdaki işçilik bedellerini dahi karşılamayacağı görülmektedir. Açıklama istenilen iş kalemleri listesinin 28’inci sırasında 26.006/063A poz numaralı imalata benzer bir imalat olan ve açıklama istenilmeyen iş kalemleri listesinin 33’üncü sırasında 26.005/030A pozları kıyaslandığında Bayram İnş. San. Tic. Ltd. Şti.nin inşaat maliyet cetvelinde …20,69 TL birim fiyat teklif edildiği, 26.005/030A poz numaralı imalat ile 26.006/063A poz numaralı imalatların analizleri mukayese edildiğinde; her iki analizi oluşturan unsurların birbirine çok yakın olduğu, sadece analizin ana girdisi … farklılık gösterdiği, … bu iki imalat arasında teklif birim fiyatlara göre 26.005/030A pozuna 0,10 TL, 26.006/063A pozuna 20,05 TL teklif verdiği, bu analizleri aynı olan iki imalat kalemleri arasında 19,95 TL farklılığa sebep olacak bir hususun bulunmadığı anlaşılmıştır. Açıklama istenilen iş kalemleri için poz numarasıyla atıf yapılan teknik tarifine uygun birim fiyat teklif ettiği, açıklama istenilmeyen iş kalemleri için ise kendi yapmış olduğu açıklamalarla çelişecek nitelikte, birbiri ile uyumlu olmayan birim fiyatlar teklif ederek sonuçta aynı imalat yapımı için farklı fiyatlar teklif edilmesi durumunun ortaya çıkmasına sebep olduğu görülmüştür. İsteklilerce açıklama istenilecek iş kalemlerine makul ve kabul edilebilir teklifler verilirken, açıklama istenilmeyecek iş kalemleri için teklifi manipüle ederek, kendi beyanlarına, işin Teknik Şartnamesine ve fen ve sanat kurallarına uygun olmayacak bir imalatın yapılmasını gündeme getirebilecek fiyat tekliflerinin kabulü mümkün görülmediği 2012/UY-II-3166 nolu kararında da belirtilmiştir… Anılan örnek karar dikkate alındığından isteklinin dokümanlarındaki yukarıda belirtilen hatalardan dolayı açıklamanın red edilmesi gerektiğinden, aşırı düşük sorgulamasının kabul edilmesi kararına katılmadığımızı belirtmekteyiz…” _şeklinde ifade edildiği görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “ Aşırı düşük teklifler ” başlıklı 38’inci maddesinde,

“İhale komisyonu verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

Hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

İhale komisyonu, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterleri esas alır. Kurum bu maddenin uygulanmasında; aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkilidir.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “ Aşırı düşük teklif değerlendirmesi ” başlıklı 45’inci maddesinde,

“45.1.2. Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntılar yazılı olarak istenir. Bu çerçevede; istenen açıklamanın niteliği dikkate alınarak, isteklilere beş (5) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir.

45.1.2.1. İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.

45.1.2.2. İhale komisyonu tarafından, açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına ait idarece (38.1) maddesine göre oluşturulan “sıralı analiz girdileri listesi” kullanılarak tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdileri tespit edilecektir.

Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemi/grubu analizlerindeki analiz girdilerinden, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit ve altında olanlar için isteklilerden açıklama yapılması istenilmeyecektir.

…

Analizlerdeki işçilik girdisi, tutarları analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olsa dahi, açıklama istenilmeyecek girdiler arasında yer alamaz.

45.1.2.3. İhale komisyonu teklifleri aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden (45.1.2.1) maddesinde belirlediği iş kalemleri/grupları için isteyeceği açıklama ile ilgili yazıda, (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerini de belirtecektir.

İstekliler, teklifi kapsamında yer alan iş kalemleri/grupları için hazırlayacakları analizlerde (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdileri de dahil analizlerini oluşturan tüm girdileri göstereceklerdir.

…

45.1.3. İsteklilerden teklifleri kapsamında analiz ve hesap cetveli sunmaları istenmeyecektir. Analizler ve hesap cetveli, Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklif fiyatı aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerin tekliflerinin önemli bileşenleri ile ilgili ayrıntıların belirlenmesi amacıyla, sadece aşırı düşük teklif sahibi isteklilerden istenecektir. Bu çerçevede; teklif fiyatının aşırı düşük olduğu tespit edilen istekliler tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenlerine ilişkin olarak yapacakları açıklama kapsamında;

a) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,

…

sunacaklardır. Sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulması istenmeyecektir.

45.1.4. İdare tarafından ihale dokümanı kapsamında;

…

b) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; iş kalemleri ve/veya iş gruplarının yapım şartlarına bağlı kalınarak, her iş kalemi/iş grubunun içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği,

(Ek-Y.2)’de yer alan örneğe uygun analiz formatının isteklilere verilmesi, isteklilerin de tekliflerinin aşırı düşük olarak tespit edilerek kendilerinden açıklama istenmesi durumunda, yapacakları açıklamada sunacakları analizlerin verilen bu formata uygun olması gerekmektedir.

İdare tarafından bütün iş kalemleri/iş grupları için tek bir analiz formatı düzenlenebileceği gibi, iş kalemleri/iş gruplarının yapım şartlarına göre birden fazla analiz formatı da düzenlenebilir. Ancak bu durumda, idare ihale dokümanında hangi analiz formatının hangi iş kalemleri/iş grupları için kullanılacağını belirtmek zorundadır.

45.1.5. İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış cari yıl birim fiyatları veya bu fiyatlardan daha yüksek fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları durumunda analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları halinde de, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda isteklilerin analiz düzenlemeleri zorunlu olmayan söz konusu iş kalemleri/grupları için (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı (Ek: O-5, O-6, O-7) ve stok tespit tutanağı (Ek: O-8) sunmalarına da gerek bulunmamaktadır.

…

45.1.6. Analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından belirlenerek yayımlanmış rayiçleri kullanan ve söz konusu rayiçleri poz numaraları da belirterek liste halinde sunan isteklilerin, söz konusu rayiçlere ilişkin olarak (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı ve stok tespit tutanağı sunmalarına gerek bulunmamaktadır.

…

45.1.8. Aşırı düşük teklifine ilişkin olarak yaptığı açıklamada sunduğu analizler, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmayan, analiz fiyat tutarları teklif fiyatların üzerinde olan isteklilere ait teklifler reddedilecektir. Analizler üzerinde yapılan incelemede; çarpım ve toplamlarda hesaplama hatası bulunması durumunda, analiz girdilerine ait fiyatlar esas alınarak, hesaplama hatası ihale komisyonu tarafından re’sen düzeltilir. Bu şekilde düzeltilmiş analiz fiyatı, teklif fiyatın üzerinde olan isteklilerin teklifleri reddedilir.

45.1.9. İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz.

45.1.10. İhale komisyonu, sınır değerin altındaki tekliflerin önemli bileşenlerini;

a) Yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve yapım işinin yerine getirilmesinde kullanılacak avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen yapım işinin özgünlüğü,

hususlarında istekliler tarafından belgelere dayalı olarak yapılan yazılı açıklamaları da dikkate almak suretiyle değerlendirir ve ihaleyi sonuçlandırır…” açıklaması yer almaktadır.

Başvuru konusu ile ilgili olarak ihale üzerinde bırakılan isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklaması incelendiğinde aşağıda yer alan hususlar tespit edilmiştir:

İhale üzerinde bırakılan istekli Bayram İnş. Gıda Teks. Mad. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan aşırı düşük açıklamasının toplam 18 sayfadan oluştuğu, bir adet 2013 yılı kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanan birim fiyatların kullanıldığını gösterir listenin, genel maliyet icmalinin, maliyet hesap cetvellerinin ve iki adet analizin sunulduğu görülmüştür.

İstekli tarafından sunulan açıklama kapsamında yer alan 30 kalemden 28’i için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanan 2013 yılına ait birim fiyatların kullanıldığını gösterir listenin sunulduğu, listede yer alan birim fiyatların 2013 yılı birim fiyatlarının kârsız tutarları üzerine % 3,2 oranında kâr eklenerek oluşturulduğu ve hesaplamaların doğru olduğu belirlenmiştir.

İstekli tarafından sunulan maliyet hesap cetvelinde yer alan kalemler ile idarece yaklaşık maliyet hesabında kullanılan iş kalemlerinin aynı olduğu, cetvelde eksik bulunmadığı tespit edilmiştir.

Bununla birlikte, açıklama kapsamında yer alan 21.054 poz numaralı “ Ahşap kalıp iskelesi (4 metreye kadar, 4 m dahil)” ve 21.066 poz numaralı “ İş İskelesi (tavanlar için) (0.00-12,50 m yükseklik için) ” iş kalemlerine ait kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanmış 2013 yılı birim fiyatları bulunmadığı için, istekli tarafından bu kalemlere ilişkin olarak fiyat analizlerinin sunulduğu, söz konusu analizlerin, analiz girdilerinin 2013 yılı rayiçlerinin kullanılmasıyla oluşturulduğu ve kullanılan rayiçlerin ve miktarlarının doğru olduğu anlaşılmıştır.

Diğer yandan, istekli tarafından açıklama istenilen iş kalemlerine ilişkin olarak öngörülen imalat miktarları ile idare tarafından yaklaşık maliyet hesabında öngörülen miktarlar karşılaştırıldığında, isteklinin lehine yer alan imalat eksikliğinin sadece 11 iş kaleminde söz konusu olduğu ve eksikliğin en fazla % 7, 80 oranında olduğu, dolayısıyla açıklama istenilen iş kalemlerine ilişkin metraj farklılıklarının kabul edilebilir mertebelerde olduğu belirlenmiştir. İhale komisyonu üyelerinin kararda yer alan karşı görüşünde belirtilen başvuru sahibinin iddiasına konu olan miktar farklılıklarının yanlış hesaplandığı ve makul mertebelerde olduğu belirlenmiştir.

Açıklama istenilen iş kalemlerine ilişkin olarak sunulan açıklamalarda yer alan birim fiyatların kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanan birim fiyatlarla uyumlu olması, isteklinin 2013 yılı birim fiyatı bulunmayan iki iş kalemine ilişkin olarak ise sunduğu analizlerin mevzuata uygun olması ve istekli tarafından açıklama istenilen iş kalemleri için öngörülen imalat miktarları ile idarece hesaplanan miktarlar arasındaki farkın makul mertebelerde olması dikkate alındığında, başvuru sahibi isteklinin iddiasının yerinde olmadığı değerlendirilebilecektir ve bu doğrultuda çok sayıda emsal karar bulunmaktadır.

Diğer yandan doğrudan iddia konusu olmamakla birlikte, ihale üzerinde bırakılan isteklinin sunmuş olduğu açıklamanın yetersiz olduğu iddiasından hareketle, açıklama istenilen iş kalemlerine ait nakliye girdilerine ilişkin olarak yapılan inceleme neticesinde aşağıdaki husus tespit edilmiştir:

İdare tarafından açıklama istenilen iş kalemlerinden 26.0417MK, 27.501/MK, 27.581/MK, Y.18.001/C04, Y.23.014, Y.23.015, 17.155/MK poz numaralı iş kalemlerinin tamamında yaklaşık maliyet hesabında nakliye iş kalemleri (kum, çakıl, tuğla vs.) ayrı bir satır açılmaksızın ilgili olduğu iş kalemlerinin altında öngörüldüğüve sıralı iş kalemleri listesi oluşturulurken, söz konusu kalemler için nakliye dahil toplam tutarların hesaba katıldığı, istekli tarafından sunulan hesap cetvelleri incelendiğinde ise, anılan iş kalemlerine ilişkin olarak herhangi bir nakliye kalemine yer verilmediği tespit edilmiştir.

Dolayısıyla yukarıda sıralanan iş kalemleri açısından, isteklinin yalnızca poz numarası verilen kalemlere ilişkin olarak yayınlanan kârsız birim fiyatlar üzerine % 3 dolaylarında kâr ekleyerek açıklama yapması ve söz konusu iş kalemlerinin nakliyelerini açıklayacak herhangi bir bilgi veya belgeye açıklamasında yer vermemesi mevzuata aykırı olarak değerlendirilmiştir.

Bununla birlikte, gerek başvuru sahibi istekli tarafından iddianın doğrudan açıklama istenilmeyen iş kalemlerine öngörülen birim fiyatların teklifi manipüle edici nitelikte olduğu üzerinden yöneltilmesi, gerekse söz konusu hususun detaylı olarak ihale komisyonu kararında yer alması nedeniyle ayrıntılı olarak inceleme aşağıda yapılmıştır:

İstekli tarafından işi oluşturan 360 iş kaleminden açıklama istenilmeyen 330 iş kalemine ilişkin birim fiyat olarak kâr hariç 0,10 TL, kâr tutarı olarak 0,10 TL, toplamda 0,20 TL öngörüldüğü belirlenmiştir.

Söz konusu fiyatlandırma sonucunda, istekli tarafından açıklama istenilen iş kalemlerine öngörülen fiyat ve miktarlar üzerinden yapılan hesaplama neticesinde elde edilen tutar (3.153.154,87 TL), isteklinin teklif tutarının (3.166.000,00 TL) % 99,61’ini oluşturmaktadır. Dolayısıyla istekli teklif tutarının % 99,61’ini açıklama istenilen 30 iş kalemine öngörürken, teklif tutarının % 0,39’u (12.485,13 TL) ile yaklaşık maliyetin açıklama istenilmeyen % 20’sini oluşturan 330 iş kalemini gerçekleştireceği yönünde açıklama yapmaktadır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45’inci maddesinde yer alan düzenlemeler, yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin olarak açıklama ve belgelendirme zorunluluğu getirmekle birlikte, geriye kalan kısmın sorgulamaya konu edilmesini engellemektedir.

Ancak toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetvelinde sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemlerinin de yer alması gerektiği açıktır.

Dolayısıyla teklifin, açıklama istenilen iş kalemlerinden oluşmadığı, bu kalemlerle birlikte açıklama istenilmeyen iş kalemleri ile birlikte bir bütün olarak hazırlandığı dikkate alındığında, istekli tarafından açıklanan iş kalemleri ile açıklama istenilmeyen iş kalemleri için öngörülen tutarların birbiri ile uyumlu olması gerekmektedir. Aksi halde tekliflerin sağlıklı ve gerçekçi olarak oluşturulmadığı dolayısıyla sağlıklı bir rekabet ortamının oluştuğu sonucuna varılamayacağı değerlendirilmektedir.

Hesap cetvelinde yer alan iş kalemlerinden, açıklama istenilmeyecek iş kalemleri ile benzer nitelikli olan açıklama istenilecek iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatlar mukayese edildiğinde aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

Açıklama istenilmeyeniş kalemi olarak belirlenen 21.065 poz numaralı “ 0-12,50 m arası yükseklikteki duvarlar için iş iskelesi kurulması (12,50 m. dahil)” iş kalemi için kâr dahil 0,20 TL birim fiyat teklif edildiği,

Açıklama istenilen iş kalemleri listesinde yer alan 21.065 poz numaralı imalata benzer bir imalatın 21.066 poz numarası adı altında yer aldığı,

Başvuru sahibinin açıklama istenilecek iş kalemi olarak belirlenen 21.066 poz numaralı “ 0-12,50 m arası yükseklikteki tavanlar için iş iskelesi kurulması (12,50 m dahil)” imalatına ise, ilan edilen 2013 yılına ilişkin resmi fiyat bulunmadığı için analiz sunulduğu, söz konusu analizde yer alan 04.152 poz numaralı “ Çam Kerestesi (II. Sınıf)” analiz girdisine birim fiyat olarak 600,00 TL teklif edildiği, miktar ile çarpımı sonucunda iş kalemi fiyatının 0,60 TL’sini söz konusu kalemin teşkil ettiği, ayrıca birim fiyatın 2,95 TL’sini işçilik giderlerinin oluşturduğu, toplamda söz konusu iş kalemine 3,67 TL (kâr hariç) teklif edildiği,

21.065 poz numaralı imalat ile 21.066 poz numaralı imalatların analizleri mukayese edildiğinde; analizi oluşturan unsurlarının miktarları dahil olmak üzere birebir aynı olduğu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yayınlanan fiyatlarının da aynı olduğu, buna rağmen istekli tarafından açıklaması istenilen 21.066 poz numaralı iş kalemine 3,97 TL teklif edilirken açıklama istenilmeyen 21.065 poz numaralı iş kalemine 0,20 TL teklif edildiği tespit edilmiştir.

Benzer durum, özellikle işçilik gider kalemleri ile ilgili olmak üzere açıklama istenilen 26.005/063A, Y.18.004/C04, Y.23.244/A ile açıklama istenilmeyen 26.005/030A, Y.18.004/C01, Y.23.244/F poz numaralı iş kalemlerinde olduğu gibi birçok iş kalemi arasında da mevcuttur.

Dolayısıyla, istekli tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklaması bir bütün olarak ele alındığında, her ne kadar açıklama yapılması istenilmeyen kalemler de olsa söz konusu bu kalemlerin birim fiyat tarifi olarak belirlenen poz numarasına, yapım şartlarına, fen ve sanat kurallarına aykırı yapılamayacağı hususu, teklifin bir bütün olarak ve birbiriyle uyumlu olması gerektiği hususu göz önüne alındığında, başvuru sahibinin, açıklama istenilen iş kalemleri için, poz numarasıyla atıf yapılan teknik tarifine uygun birim fiyat teklif ettiği; açıklama istenilmeyen iş kalemleri için ise kendi yapmış olduğu açıklamalarla da çelişecek nitelikte, birbiri ile uyumlu olmayan birim fiyatlar teklif ederek sonuçta aynı imalatın yapımı için farklı fiyatlar teklif edilmesi durumunun ortaya çıkmasına sebep olduğu görülmüştür.

İsteklilerce, açıklama istenilecek iş kalemlerine makul ve kabul edilebilir teklifler verilirken; açıklama istenilmeyecek iş kalemleri için, teklifi manipüle ederek, kendi beyanlarına, işin Teknik Şartnamesine, fen ve sanat kurallarına uygun olmayacak bir imalatın yapılmasını gündeme getirebilecek fiyat tekliflerinin kabulü mümkün görünmemektedir.

Kaldı ki 4734 sayılı Kanun ve bu Kanuna göre Kurumca hazırlanan ikincil mevzuatta, aşırı düşük teklif sahibi isteklilerin yaklaşık maliyetin %20’sini oluşturan iş kalemleri için sorgulamaya tabi tutulamayacağı ve bu gibi iş kalemleri için isteklilerce belgeye dayalı açıklama yapılmayacağı düzenlenmiştir. Bu düzenleme, aşırı düşük teklif sahibi isteklilerin, belgelendirme yapmayacakları iş kalemleri için gayri ciddi fiyatlar teklif edebilecekleri anlamı taşımamaktadır.

Yaklaşık maliyetin %20’sine tekabül eden imalatlar için isteklilerce açıklama sunulması gerekmediğinden, bu kısım için teklif edilen fiyatların incelenmemesi gerektiği şeklinde Kamu İhale Kurulu kararları mevcut olmakla birlikte; somut olayda isteklinin hesap cetvelindeki uyumsuzlukların göz ardı edilemeyeceği, 4734 sayılı Kanun, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve Kamu İhale Genel Tebliği’nin, aşırı düşük tekliflere ilişkin hüküm ve açıklamalarının, gerçekçi olmayan bir teklifin kabulünü sağlamayı amaçlamadığı, aksine bir yaklaşımın 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırılık oluşturacağı açıktır. Bu konu ile ilgili olarak da bu görüş doğrultusunda alınmış Kamu İhale Kurulu kararları (2012/UY.II-3166, 2012/UY.I-4539) bulunmaktadır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.9 uncu maddesinde yer alan“İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz.” şeklindeki açıklama göz önünde bulundurulduğunda, başvuru sahibi isteklinin yukarıda yer verilen 21.067 poz numaralı imalat da dâhil olmak üzere, açıklama istenilmeyen iş kalemleri için teklif etmiş olduğu birim fiyatların ihale tarihinde yürürlükte olan asgari ücrete göre hesaplanan işçilik ücretlerini dâhi karşılamadığı görülmüştür.

Asgari ücretin altında işçi çalıştırılacağı anlamına gelen bu nitelikteki fiyat tekliflerinin, açıklama istenilen iş kalemi olsun ya da olmasın, iş mevzuatına aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Dolayısıyla yukarıda yer verilen aykırılıklardan dolayı isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilerek teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği değerlendirilmiştir.

Açıklanan nedenlerle; başvuruya konu ihalede, Bayram İnş. Gıda Teks. Mad. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilerek isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesine ilişkin “ Düzeltici işlem belirlenmesine” karar verilmesi gerektiği yönündekidüşüncemizle, bu hususa ilişkin Kurul çoğunluğunca verilen “ İtirazen şikayet başvurusunun reddine” niteliğindeki karara katılmıyoruz.

Kazım ÖZKAN

II. BAŞKAN

Ali Kemal AKKOÇ

Kurul Üyesi

KARŞI OY

Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru dilekçesinde özetle, “ ihale üzerinde bırakılan isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklamasının isteklice öngörülen imalat miktarları ile idarece yaklaşık maliyetin hesabında kullanılan miktarlar arasında kabul edilebilir olmayan farklılıklar bulunması, açıklama istenilmeyen iş kalemlerine öngörülen fiyatlar ile işçilik giderlerini dahi karşılama imkanı bulunmaması, isteklinin bu şekilde teklifini manipüle etmesi nedenleriyle uygun bulunmaması gerektiği, bu durumun kesinleşen ihale kararına katılmayan iki ihale komisyonu üyesinin kararda yer alan karşı görüşlerinden de anlaşılacağı” şeklinde belirtilen iddiası kapsamında Kurul çoğunluğunca, “** İtirazen şikayet başvurusunun reddine”** karar verilmiştir.

Bingöl İl Özel İdaresi tarafından 07.08.2013 tarihinde açık ihale usulü ve anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle gerçekleştirilen Vali Güner Orbay 32 Derslikli İlk Öğretim Okulu yapım işine ait İdari Şartname’nin “ İhale konusu işe ilişkin bilgiler ” başlıklı 2’nci maddesinde,

“2.1. İhale konusu işin

a) Adı:Bingöl Vali Güner Orbay 32 Derslikli İ.Ö.O. yapım işi

b) Yatırım proje no'su/kodu:

c) Miktarı ve türü:

Bingöl Vali Güner Orbay 32 Derslikli İ.Ö.O. yapımı İnşaat İmalatları, Kalorifer Tesisatı, Müşterek Tesisat, Sıhhi Tesisat, Havalandırma Tesisatı, Yangından Korunma, Elektrik Tesisatı, Çevre Düzenlemesi İnşaat ve Çevre Düzenlemesi Elektrik işleridir.

Bingöl Vali Güner Orbay 32 Derslikli İ.Ö.O. yapımı İnşaat İmalatları, Kalorifer Tesisatı, Müşterek Tesisat, Sıhhi Tesisat, Havalandırma Tesisatı, Yangından Korunma, Elektrik Tesisatı, Çevre Düzenlemesi İnşaat ve Çevre Düzenlemesi Elektrik işleridir.” düzenlemesi yer almaktadır.

İnceleme konusu ihaleye 22 isteklinin teklif sunmuş olduğu, söz konusu isteklilerden 3’ünün teklifinin çeşitli gerekçelerle değerlendirme dışı bırakıldığı, geçerli teklif vermiş olan 19 isteklinin teklifleri üzerinden sınır değerin 3.332.663,40 TL olarak hesaplandığı ve söz konusu hesaplamanın doğru olduğu, bu tutarın altında teklif vermiş olan geçerli teklif sahibi 5 istekliden aşırı düşük teklif açıklaması istenildiği, yalnızca Bayram İnş. Gıda Teks. Mad. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından açıklama sunulduğu ve ihale komisyonunca yapılan değerlendirmeler neticesinde söz konusu açıklamanın oy çokluğuyla uygun görüldüğü ve 03.10.2013 tarihli ihale komisyonu kararı ile ihalenin anılan istekli üzerinde bırakıldığı görülmüştür.

Başvuru sahibi tarafından ihale üzerinde kalan isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklamasının açıklama istenilmeyen kalemler için çok düşük tutarda birim fiyat teklif etmiş olması ve sunmuş olduğu açıklamada öngörülen kalemler ile idarece hesaplanan miktarlar arasında önemli oranda fark olduğu iddia edilmekte ve söz konusu iddia ihale komisyonu kararında yer alan iki üyenin karşı görüşüne dayandırılmaktadır.

Söz konusu ihale komisyonunda görevli iki üyenin açıklamaların uygun görülmemesi yönünde görüş belirttiği ve bu görüşün kararda _“…bazı kalemlerdeki imalat kalemleri idarenin metrajındaki miktarlar ile kıyaslandığında oluşan farklılıklar kabul edilebilir miktarlar olmadığı tespit edilmiştir. Bunlara örnek olarak Çevre düzenlemesi imalat kalemlerinde Y.16.050/01 pozunda idarece tespit edilen miktar 0,193 m 3 isteklice tespit edilen miktar 0,300 m3 olduğu görülmüştür. Kaldı ki açıklama istenilmeyen iş kalemlerine ait hesaplama tablosunda belirtilen kârlı birim fiyat tutarlarının ise 0,20 TL olarak belirtilmesi bu pozlarda bulunan işçilik bedellerinin hiç birini karşılamayacağı aşikârdır. Bu duruma örnek olarak inşaat imalat kalemlerinde 21.066 pozu açıklama istenilen kalemler arasında yer aldığından kârsız tutar olarak 3,97 TL teklif ettiği, 21.065 pozu açıklama istenilmeyen kalemler arasında yer aldığından bu kaleme isteklice kârsız 0,10 TL fiyat teklif ettiği her iki pozun işçilik giderlerinin aynı kalem olduğu dikkate alındığında 21.065 pozu için teklif edilen bedel bu pozdaki işçilik bedellerini dahi karşılamayacağı görülmektedir. Açıklama istenilen iş kalemleri listesinin 28’inci sırasında 26.006/063A poz numaralı imalata benzer bir imalat olan ve açıklama istenilmeyen iş kalemleri listesinin 33’üncü sırasında 26.005/030A pozları kıyaslandığında Bayram İnş. San. Tic. Ltd. Şti.nin inşaat maliyet cetvelinde …20,69 TL birim fiyat teklif edildiği, 26.005/030A poz numaralı imalat ile 26.006/063A poz numaralı imalatların analizleri mukayese edildiğinde; her iki analizi oluşturan unsurların birbirine çok yakın olduğu, sadece analizin ana girdisi … farklılık gösterdiği, … bu iki imalat arasında teklif birim fiyatlara göre 26.005/030A pozuna 0,10 TL, 26.006/063A pozuna 20,05 TL teklif verdiği, bu analizleri aynı olan iki imalat kalemleri arasında 19,95 TL farklılığa sebep olacak bir hususun bulunmadığı anlaşılmıştır. Açıklama istenilen iş kalemleri için poz numarasıyla atıf yapılan teknik tarifine uygun birim fiyat teklif ettiği, açıklama istenilmeyen iş kalemleri için ise kendi yapmış olduğu açıklamalarla çelişecek nitelikte, birbiri ile uyumlu olmayan birim fiyatlar teklif ederek sonuçta aynı imalat yapımı için farklı fiyatlar teklif edilmesi durumunun ortaya çıkmasına sebep olduğu görülmüştür. İsteklilerce açıklama istenilecek iş kalemlerine makul ve kabul edilebilir teklifler verilirken, açıklama istenilmeyecek iş kalemleri için teklifi manipüle ederek, kendi beyanlarına, işin Teknik Şartnamesine ve fen ve sanat kurallarına uygun olmayacak bir imalatın yapılmasını gündeme getirebilecek fiyat tekliflerinin kabulü mümkün görülmediği 2012/UY-II-3166 nolu kararında da belirtilmiştir… Anılan örnek karar dikkate alındığından isteklinin dokümanlarındaki yukarıda belirtilen hatalardan dolayı açıklamanın red edilmesi gerektiğinden, aşırı düşük sorgulamasının kabul edilmesi kararına katılmadığımızı belirtmekteyiz…” _şeklinde ifade edildiği görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “ Aşırı düşük teklifler ” başlıklı 38’inci maddesinde “İhale komisyonu verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

Hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

İhale komisyonu, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterleri esas alır. Kurum bu maddenin uygulanmasında; aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkilidir.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “ Aşırı düşük teklif değerlendirmesi ” başlıklı 45’inci maddesinde “45.1.2. Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntılar yazılı olarak istenir. Bu çerçevede; istenen açıklamanın niteliği dikkate alınarak, isteklilere beş (5) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir.

45.1.2.1. İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.

45.1.2.2. İhale komisyonu tarafından, açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına ait idarece (38.1) maddesine göre oluşturulan “sıralı analiz girdileri listesi” kullanılarak tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdileri tespit edilecektir.

Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemi/grubu analizlerindeki analiz girdilerinden, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit ve altında olanlar için isteklilerden açıklama yapılması istenilmeyecektir.

…

Analizlerdeki işçilik girdisi, tutarları analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olsa dahi, açıklama istenilmeyecek girdiler arasında yer alamaz.

45.1.2.3. İhale komisyonu teklifleri aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden (45.1.2.1) maddesinde belirlediği iş kalemleri/grupları için isteyeceği açıklama ile ilgili yazıda, (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerini de belirtecektir.

İstekliler, teklifi kapsamında yer alan iş kalemleri/grupları için hazırlayacakları analizlerde (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdileri de dahil analizlerini oluşturan tüm girdileri göstereceklerdir.

…

45.1.3. İsteklilerden teklifleri kapsamında analiz ve hesap cetveli sunmaları istenmeyecektir. Analizler ve hesap cetveli, Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklif fiyatı aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerin tekliflerinin önemli bileşenleri ile ilgili ayrıntıların belirlenmesi amacıyla, sadece aşırı düşük teklif sahibi isteklilerden istenecektir. Bu çerçevede; teklif fiyatının aşırı düşük olduğu tespit edilen istekliler tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenlerine ilişkin olarak yapacakları açıklama kapsamında;

a) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,

…

sunacaklardır. Sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulması istenmeyecektir.

45.1.4. İdare tarafından ihale dokümanı kapsamında;

…

b) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; iş kalemleri ve/veya iş gruplarının yapım şartlarına bağlı kalınarak, her iş kalemi/iş grubunun içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği,

(Ek-Y.2)’de yer alan örneğe uygun analiz formatının isteklilere verilmesi, isteklilerin de tekliflerinin aşırı düşük olarak tespit edilerek kendilerinden açıklama istenmesi durumunda, yapacakları açıklamada sunacakları analizlerin verilen bu formata uygun olması gerekmektedir.

İdare tarafından bütün iş kalemleri/iş grupları için tek bir analiz formatı düzenlenebileceği gibi, iş kalemleri/iş gruplarının yapım şartlarına göre birden fazla analiz formatı da düzenlenebilir. Ancak bu durumda, idare ihale dokümanında hangi analiz formatının hangi iş kalemleri/iş grupları için kullanılacağını belirtmek zorundadır.

45.1.5. İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış cari yıl birim fiyatları veya bu fiyatlardan daha yüksek fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları durumunda analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları halinde de, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda isteklilerin analiz düzenlemeleri zorunlu olmayan söz konusu iş kalemleri/grupları için (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı (Ek: O-5, O-6, O-7) ve stok tespit tutanağı (Ek: O-8) sunmalarına da gerek bulunmamaktadır.

…

45.1.6. Analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından belirlenerek yayımlanmış rayiçleri kullanan ve söz konusu rayiçleri poz numaraları da belirterek liste halinde sunan isteklilerin, söz konusu rayiçlere ilişkin olarak (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı ve stok tespit tutanağı sunmalarına gerek bulunmamaktadır.

…

45.1.8. Aşırı düşük teklifine ilişkin olarak yaptığı açıklamada sunduğu analizler, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmayan, analiz fiyat tutarları teklif fiyatların üzerinde olan isteklilere ait teklifler reddedilecektir. Analizler üzerinde yapılan incelemede; çarpım ve toplamlarda hesaplama hatası bulunması durumunda, analiz girdilerine ait fiyatlar esas alınarak, hesaplama hatası ihale komisyonu tarafından re’sen düzeltilir. Bu şekilde düzeltilmiş analiz fiyatı, teklif fiyatın üzerinde olan isteklilerin teklifleri reddedilir.

45.1.9. İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz.

45.1.10. İhale komisyonu, sınır değerin altındaki tekliflerin önemli bileşenlerini;

a) Yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve yapım işinin yerine getirilmesinde kullanılacak avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen yapım işinin özgünlüğü,

hususlarında istekliler tarafından belgelere dayalı olarak yapılan yazılı açıklamaları da dikkate almak suretiyle değerlendirir ve ihaleyi sonuçlandırır…” açıklaması yer almaktadır.

Başvuru konusu ile ilgili olarak ihale üzerinde bırakılan isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklaması incelendiğinde aşağıda yer alan hususlar tespit edilmiştir:

İhale üzerinde bırakılan istekli Bayram İnş. Gıda Teks. Mad. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan aşırı düşük açıklamasının toplam 18 sayfadan oluştuğu, bir adet 2013 yılı kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanan birim fiyatların kullanıldığını gösterir listenin, genel maliyet icmalinin, maliyet hesap cetvellerinin ve iki adet analizin sunulduğu görülmüştür.

İstekli tarafından sunulan açıklama kapsamında yer alan 30 kalemden 28’i için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanan 2013 yılına ait birim fiyatların kullanıldığını gösterir listenin sunulduğu, listede yer alan birim fiyatların 2013 yılı birim fiyatlarının kârsız tutarları üzerine % 3,2 oranında kâr eklenerek oluşturulduğu ve hesaplamaların doğru olduğu belirlenmiştir.

İstekli tarafından sunulan maliyet hesap cetvelinde yer alan kalemler ile idarece yaklaşık maliyet hesabında kullanılan iş kalemlerinin aynı olduğu, cetvelde eksik bulunmadığı tespit edilmiştir.

Bununla birlikte, açıklama kapsamında yer alan 21.054 poz numaralı “ Ahşap kalıp iskelesi (4 metreye kadar, 4 m dahil)” ve 21.066 poz numaralı “ İş İskelesi (tavanlar için) (0.00-12,50 m yükseklik için) ” iş kalemlerine ait kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanmış 2013 yılı birim fiyatları bulunmadığı için, istekli tarafından bu kalemlere ilişkin olarak fiyat analizlerinin sunulduğu, söz konusu analizlerin, analiz girdilerinin 2013 yılı rayiçlerinin kullanılmasıyla oluşturulduğu ve kullanılan rayiçlerin ve miktarlarının doğru olduğu anlaşılmıştır.

Diğer yandan, istekli tarafından açıklama istenilen iş kalemlerine ilişkin olarak öngörülen imalat miktarları ile idare tarafından yaklaşık maliyet hesabında öngörülen miktarlar karşılaştırıldığında, isteklinin lehine yer alan imalat eksikliğinin sadece 11 iş kaleminde söz konusu olduğu ve eksikliğin en fazla % 7, 80 oranında olduğu, dolayısıyla açıklama istenilen iş kalemlerine ilişkin metraj farklılıklarının kabul edilebilir mertebelerde olduğu belirlenmiştir. İhale komisyonu üyelerinin kararda yer alan karşı görüşünde belirtilen başvuru sahibinin iddiasına konu olan miktar farklılıklarının yanlış hesaplandığı ve makul mertebelerde olduğu belirlenmiştir.

Açıklama istenilen iş kalemlerine ilişkin olarak sunulan açıklamalarda yer alan birim fiyatların kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanan birim fiyatlarla uyumlu olması, isteklinin 2013 yılı birim fiyatı bulunmayan iki iş kalemine ilişkin olarak ise sunduğu analizlerin mevzuata uygun olması ve istekli tarafından açıklama istenilen iş kalemleri için öngörülen imalat miktarları ile idarece hesaplanan miktarlar arasındaki farkın makul mertebelerde olması dikkate alındığında, başvuru sahibi isteklinin iddiasının yerinde olmadığı değerlendirilebilecektir ve bu doğrultuda çok sayıda emsal karar bulunmaktadır.

Bununla birlikte, gerek başvuru sahibi istekli tarafından iddianın doğrudan açıklama istenilmeyen iş kalemlerine öngörülen birim fiyatların teklifi manipüle edici nitelikte olduğu üzerinden yöneltilmesi, gerekse söz konusu hususun detaylı olarak ihale komisyonu kararında yer alması nedeniyle ayrıntılı olarak inceleme aşağıda yapılmıştır:

İstekli tarafından işi oluşturan 360 iş kaleminden açıklama istenilmeyen 330 iş kalemine ilişkin birim fiyat olarak kâr hariç 0,10 TL, kâr tutarı olarak 0,10 TL, toplamda 0,20 TL öngörüldüğü belirlenmiştir.

Söz konusu fiyatlandırma sonucunda, istekli tarafından açıklama istenilen iş kalemlerine öngörülen fiyat ve miktarlar üzerinden yapılan hesaplama neticesinde elde edilen tutar (3.153.154,87 TL), isteklinin teklif tutarının (3.166.000,00 TL) % 99,61’ini oluşturmaktadır. Dolayısıyla istekli teklif tutarının % 99,61’ini açıklama istenilen 30 iş kalemine öngörürken, teklif tutarının % 0,39’u (12.485,13 TL) ile yaklaşık maliyetin açıklama istenilmeyen % 20’sini oluşturan 330 iş kalemini gerçekleştireceği yönünde açıklama yapmaktadır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45’inci maddesinde yer alan düzenlemeler, yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin olarak açıklama ve belgelendirme zorunluluğu getirmekle birlikte, geriye kalan kısmın sorgulamaya konu edilmesini engellemektedir.

Ancak toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetvelinde sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemlerinin de yer alması gerektiği açıktır.

Dolayısıyla teklifin, açıklama istenilen iş kalemlerinden oluşmadığı, bu kalemlerle birlikte açıklama istenilmeyen iş kalemleri ile birlikte bir bütün olarak hazırlandığı dikkate alındığında, istekli tarafından açıklanan iş kalemleri ile açıklama istenilmeyen iş kalemleri için öngörülen tutarların birbiri ile uyumlu olması gerekmektedir. Aksi halde tekliflerin sağlıklı ve gerçekçi olarak oluşturulmadığı dolayısıyla sağlıklı bir rekabet ortamının oluştuğu sonucuna varılamayacağı değerlendirilmektedir.

Hesap cetvelinde yer alan iş kalemlerinden, açıklama istenilmeyecek iş kalemleri ile benzer nitelikli olan açıklama istenilecek iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatlar mukayese edildiğinde aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

Açıklama istenilmeyeniş kalemi olarak belirlenen 21.065 poz numaralı “ 0-12,50 m arası yükseklikteki duvarlar için iş iskelesi kurulması (12,50 m. dahil)” iş kalemi için kâr dahil 0,20 TL birim fiyat teklif edildiği,

Açıklama istenilen iş kalemleri listesinde yer alan 21.065 poz numaralı imalata benzer bir imalatın 21.066 poz numarası adı altında yer aldığı,

Başvuru sahibinin açıklama istenilecek iş kalemi olarak belirlenen 21.066 poz numaralı “ 0-12,50 m arası yükseklikteki tavanlar için iş iskelesi kurulması (12,50 m dahil)” imalatına ise, ilan edilen 2013 yılına ilişkin resmi fiyat bulunmadığı için analiz sunulduğu, söz konusu analizde yer alan 04.152 poz numaralı “ Çam Kerestesi (II. Sınıf)” analiz girdisine birim fiyat olarak 600,00 TL teklif edildiği, miktar ile çarpımı sonucunda iş kalemi fiyatının 0,60 TL’sini söz konusu kalemin teşkil ettiği, ayrıca birim fiyatın 2,95 TL’sini işçilik giderlerinin oluşturduğu, toplamda söz konusu iş kalemine 3,67 TL (kâr hariç) teklif edildiği,

21.065 poz numaralı imalat ile 21.066 poz numaralı imalatların analizleri mukayese edildiğinde; analizi oluşturan unsurlarının miktarları dahil olmak üzere birebir aynı olduğu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yayınlanan fiyatlarının da aynı olduğu, buna rağmen istekli tarafından açıklaması istenilen 21.066 poz numaralı iş kalemine 3,97 TL teklif edilirken açıklama istenilmeyen 21.065 poz numaralı iş kalemine 0,20 TL teklif edildiği tespit edilmiştir.

Benzer durum, özellikle işçilik gider kalemleri ile ilgili olmak üzere açıklama istenilen 26.005/063A, Y.18.004/C04, Y.23.244/A ile açıklama istenilmeyen 26.005/030A, Y.18.004/C01, Y.23.244/F poz numaralı iş kalemlerinde olduğu gibi birçok iş kalemi arasında da mevcuttur.

Dolayısıyla, istekli tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklaması bir bütün olarak ele alındığında, her ne kadar açıklama yapılması istenilmeyen kalemler de olsa söz konusu bu kalemlerin birim fiyat tarifi olarak belirlenen poz numarasına, yapım şartlarına, fen ve sanat kurallarına aykırı yapılamayacağı hususu, teklifin bir bütün olarak ve birbiriyle uyumlu olması gerektiği hususu göz önüne alındığında, başvuru sahibinin, açıklama istenilen iş kalemleri için, poz numarasıyla atıf yapılan teknik tarifine uygun birim fiyat teklif ettiği; açıklama istenilmeyen iş kalemleri için ise kendi yapmış olduğu açıklamalarla da çelişecek nitelikte, birbiri ile uyumlu olmayan birim fiyatlar teklif ederek sonuçta aynı imalatın yapımı için farklı fiyatlar teklif edilmesi durumunun ortaya çıkmasına sebep olduğu görülmüştür.

İsteklilerce, açıklama istenilecek iş kalemlerine makul ve kabul edilebilir teklifler verilirken; açıklama istenilmeyecek iş kalemleri için, teklifi manipüle ederek, kendi beyanlarına, işin Teknik Şartnamesine, fen ve sanat kurallarına uygun olmayacak bir imalatın yapılmasını gündeme getirebilecek fiyat tekliflerinin kabulü mümkün görünmemektedir.

Kaldı ki 4734 sayılı Kanun ve bu Kanuna göre Kurumca hazırlanan ikincil mevzuatta, aşırı düşük teklif sahibi isteklilerin yaklaşık maliyetin %20’sini oluşturan iş kalemleri için sorgulamaya tabi tutulamayacağı ve bu gibi iş kalemleri için isteklilerce belgeye dayalı açıklama yapılmayacağı düzenlenmiştir. Bu düzenleme, aşırı düşük teklif sahibi isteklilerin, belgelendirme yapmayacakları iş kalemleri için gayri ciddi fiyatlar teklif edebilecekleri anlamı taşımamaktadır.

Yaklaşık maliyetin %20’sine tekabül eden imalatlar için isteklilerce açıklama sunulması gerekmediğinden, bu kısım için teklif edilen fiyatların incelenmemesi gerektiği şeklinde Kamu İhale Kurulu kararları mevcut olmakla birlikte; somut olayda isteklinin hesap cetvelindeki uyumsuzlukların göz ardı edilemeyeceği, 4734 sayılı Kanun, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve Kamu İhale Genel Tebliği’nin, aşırı düşük tekliflere ilişkin hüküm ve açıklamalarının, gerçekçi olmayan bir teklifin kabulünü sağlamayı amaçlamadığı, aksine bir yaklaşımın 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırılık oluşturacağı açıktır. Bu konu ile ilgili olarak da bu görüş doğrultusunda alınmış Kamu İhale Kurulu kararları (2012/UY.II-3166, 2012/UY.I-4539) bulunmaktadır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.9 uncu maddesinde yer alan“İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz.” şeklindeki açıklama göz önünde bulundurulduğunda, başvuru sahibi isteklinin yukarıda yer verilen 21.067 poz numaralı imalat da dâhil olmak üzere, açıklama istenilmeyen iş kalemleri için teklif etmiş olduğu birim fiyatların ihale tarihinde yürürlükte olan asgari ücrete göre hesaplanan işçilik ücretlerini dâhi karşılamadığı görülmüştür.

Asgari ücretin altında işçi çalıştırılacağı anlamına gelen bu nitelikteki fiyat tekliflerinin, açıklama istenilen iş kalemi olsun ya da olmasın, iş mevzuatına aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Dolayısıyla yukarıda yer verilen aykırılıklardan dolayı isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilerek teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği değerlendirilmiştir.

Açıklanan nedenlerle; başvuruya konu ihalede, Bayram İnş. Gıda Teks. Mad. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilerek isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesine ilişkin “ Düzeltici işlem belirlenmesine” karar verilmesi gerektiği yönündekidüşüncemle, bu hususa ilişkin Kurul çoğunluğunca verilen “ İtirazen şikayet başvurusunun reddine” niteliğindeki karara katılmıyorum.

Mehmet AKSOY

Kurul Üyesi