KİK Kararı: 2012/UY.III-3480
Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin
Bu karara ve binlerce benzer karara sorunuzu sorun. Kaynak atıflı detaylı yanıtlar alın.
Karar Bilgileri
Kamu İhale Kurumu Kararı
2012/UY.III-3480
5 Eylül 2012
2012/75166 İhale Kayıt Numaralı "Bingöl Devlet ... i Çatı Değişimi Ve Dış Cephe Boyanması" İhalesi
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2012/053
Gündem No : 21
Karar Tarihi : 05.09.2012
Karar No : 2012/UY.III-3480
BAŞVURU SAHİBİ:
Me-Taş İnş. San. Tic. Ltd. Şti., GENÇ CAD. TAŞKAN APT. NO : 104/a BİNGÖL
İHALEYİ YAPAN İDARE:
Devlet Hastanesi -Bingöl, Saray Mahallesı Düzagaç 12000 BİNGÖL
BAŞVURUYA KONU İHALE:
2012/75166 İhale Kayıt Numaralı "Bingöl Devlet Hastanesi Çatı Değişimi Ve Dış Cephe Boyanması" İhalesi
KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:
Bingöl Devlet Hastanesi Başhekimliği tarafından 06.07.2012 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “Bingöl Devlet Hastanesi Çatı Değişimi ve Dış Cephe Boyanması” ihalesine ilişkin olarak Me-Taş İnş. San. Tic. Ltd. Şti.nin 30.07.2012 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 01.08.2012 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 07.08.2012 tarih ve 27873 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 07.08.2012 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.
Başvuruya ilişkin olarak 2012/2977 sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.
KARAR:
Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi:
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle Bingöl Devlet Hastanesi tarafından “Bingöl Devlet Hastanesi Çatı Değişimi ve Dış Cephe Boyanması” işinin 06.07.2012 tarihinde ihale edildiği, söz konusu ihaleye ilişkin 26.07.2012 tarihli kesinleşen ihale kararında ihalenin Varan Oluşum İnş. Pet. Elektrik Gıda Tem. Tic. San. Ltd. Şti. ve Kürüklü İnş. Gıda San. Ltd. Şti. Ortak Girişimi üzerinde bırakıldığının bildirildiği, anılan isteklinin teklifinin 127.000 TL ile aşırı düşük teklif olduğu, idarece isteklinin teklifinin aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutularak sunulan açıklamaların kabul edildiği ancak Varan Oluşum İnş. Pet. Elektrik Gıda Tem. Tic. Ltd. Şti.nin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamalarının Kamu İhale Genel Tebliği’nin ilgili maddelerine uygun olmadığı, Tebliğin ilgili maddeleri çerçevesinde sunulan açıklamaların tekrar incelenmesi gerektiği, söz konusu isteklinin iş kalemlerine ilişkin metrajları yanlış hesaplamış olabileceği, Tebliğ hükümleri doğrultusunda uygun olmayan açıklamaların kabul edilmeyerek anılan isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiğiiddialarına yer verilmiştir.
Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:
Şikâyet konusu husus ile ilgili olarak idareye yapılan şikâyet başvurusu üzerine idarenin cevap yazısında Varan Oluşum İnş. Pet. Elk. Gıda Tem. Tic. Ltd. Şti. ve Kürüklü İnş. Gıda San. Ltd. Şti. Ortak Girişimi’nin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamalarının Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79 uncu maddesi çerçevesinde incelendiği ve sunulan açıklamaların uygun olduğuna karar verildiği belirtilerek başvuru reddedilmiştir.
İnceleme konusu ihalenin; Bingöl Devlet Hastanesi’nin çatı değişimi ve dış cephesinin boyanması işi olduğu, söz konusu işin on bir adet inşaat iş kaleminden oluştuğu, 06.07.2012 tarihinde ihalesi yapılan işin süresinin yer tesliminden itibaren 90 (doksan) takvim günü olduğu, ihalenin anahtar teslimi götürü bedel üzerinden yapıldığı, ihaleye 30 isteklinin teklif verdiği, ihale komisyonunca yapılan değerlendirme neticesinde Ağaoğlu Yatırımlar İnş. Gıda Nak. Tic. Ltd. Şti.nin iş deneyim belgesi ve imza beyannamesinin aslını sunmaması nedeniyle değerlendirme dışı bırakıldığı,
Geçerli teklif olarak belirlenen 29 isteklinin tekliflerinin esas alınarak Kamu İhale Genel Tebliği’nde belirtilen hususlara uygun olarak aşırı düşük teklif sınır değerinin 141.977,60 TL olarak hesaplandığı ve teklifleri hesaplanan bu sınır değerin altında bulunan 12 isteklinin (Varan Oluşum İnş. Pet. Elk. Gıda Tem. Tic. San. Ltd. Şti. ve Kürüklü İnş. Gıda San. Ltd. Şti. Ortak Girişimi, Bilşah İnş. San. Tic. Ltd. Şti., Gürsu İnş. İth. İhr. Tic. San. Ltd. Şti., ACL Müh. Oto. İnş. San. Tic. Ltd. Şti., Ortaklar İnş. San. Tic. Ltd. Şti., Yaşam Mühendislik, Genç Oluşum İnş. Mad. San. Tic. Ltd. Şti., Boyut Proje Müh. İnş. San. Tic. Ltd. Şti., Eser İnş. Gıda Tic. San. Ltd. Şti., Aran İnş. Tic. San. Tic. Ltd. Şti., Öz-Erler Elektrik İnşaat Tic. Ltd. Şti. ve Mele-kan İnş. Tic. San. Ltd. Şti. ) aşırı düşük teklif olarak belirlendiği,
İdarenin 13.07.2012 tarihli aşırı düşük teklif açıklama isteme yazısında,aşırı düşük teklif sahibi olarak belirlenen isteklilerden, tekliflerinin detayına ilişkin olarak yapacakları açıklamaları Kamu İhale Genel Tebliği’ne uygun şekilde sunmalarının istenildiği belirlenmiştir.
İdare tarafından verilen süre içerisinde sadece iki isteklinin (Varan Oluşum İnş. Pet. Elk. Gıda Tem. Tic. San. Ltd. Şti. ile Kürüklü İnş. Gıda San. Ltd. Şti. Ortak Girişimi ve Bilşah İnş. San. Tic. Ltd. Şti.) açıklamalarını sunduğu, açıklamaları sunmayan 10 isteklinin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakıldığı, ihale komisyonu tarafından aşırı düşük teklif açıklamalarını sunan iki isteklinin açıklamalarının incelendiği ve 26.07.2012 tarihli kesinleşen ihale kararı ile Varan Oluşum İnş. Pet. Elk. Gıda Tem. Tic. San. Ltd. Şti. ile Kürüklü İnş. Gıda San. Ltd. Şti. Ortak Girişimi’nin ekonomik açıdan en avantajlı teklif, Bilşah İnş. San. Tic. Ltd. Şti.nin de ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlendiği tespit edilmiştir.
İdarenin aşırı düşük teklif açıklama isteme yazısı ekinde teklifin önemli bileşenini oluşturan ve açıklama istenilen 5 iş kaleminin belirtildiği, ayrıca açıklama istenilen analiz girdileri listelerinin, örnek analiz formatının aşırı düşük teklif olarak belirlenen isteklilere gönderildiği belirlenmiştir. Dolayısıyla ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlenen Varan Oluşum İnş. Pet. Elk. Gıda Tem. Tic. San. Ltd. Şti. ile Kürüklü İnş. Gıda San. Ltd. Şti. Ortak Girişimi tarafından sunulan idarece açıklama istenilen 5 iş kalemi için belgelerin uygun olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler”başlıklı 60’ıncı maddesinde “İhale komisyonu verilen tekliflerden teklif fiyatı, Kurum tarafından belirlenen hesaplama yöntemine göre yapılan hesaplama sonucunda ortaya çıkan aşırı düşük teklif sınır değerinin altında olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenlere ilişkin;
a) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,
b) Teklif birim fiyatlı işlerde; açıklama istenen iş kalemlerinin birim fiyatlarına ilişkin olarak ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,
c) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen analizlerin girdi maliyetlerine ilişkin bilgi ve belgeleri,
yazılı olarak ister.
(2) İhale komisyonu;
a) Yapım yönteminin ekonomik olması,
b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,
c) Teklif edilen işin özgünlüğü,
hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları, isteklinin teklifinin hesaplanmasına dayanak teşkil eden bütün bilgi ve belgeleri de dikkate almak suretiyle değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir. İhale komisyonunca reddedilmeyen aşırı düşük teklifler, geçerli teklif olarak dikkate alınır.
(3) Aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde; Kamu İhale Kurumu tarafından aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlenmiş ise ihale komisyonu bu düzenlemeyi esas alır.” hükümleri,
Kamu İhale Genel Tebliği’nin“Aşırı düşük teklif değerlendirmesi”başlıklı 45’inci maddesinde ise,
“…
45.1.5. İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış cari yıl birim fiyatları veya bu fiyatlardan daha yüksek fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları durumunda analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları halinde de, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda isteklilerin analiz düzenlemeleri zorunlu olmayan söz konusu iş kalemleri/grupları için (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı (Ek: O-5, O-6, O-7) ve stok tespit tutanağı (Ek: O-8) sunmalarına da gerek bulunmamaktadır.
…
45.1.13. Teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamada; sorgulamaya konu iş kalemlerine/gruplarına ilişkin analizler ile bu analizlere dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerekmektedir.
İsteklinin analizlerine dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler;
a. Tedarikçi veya üreticilerden alınan proforma faturalar,
b. Fiyat teklifleri,
c. Çimento ve demir ürünleri için üreticinin ilan edilmiş fiyat tarifeleri
ç. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin ilan edilmiş fiyat tarifeleri veya bunlardan alınmış fiyat teklifleri,
d. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilgili mala ilişkin ilan edilen asgari fiyatlar,
e. Ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanakları,
f. Stoğunda bulunan mallara ilişkin stok tespit tutanakları,
g. İdarece istenmesi durumunda yardımcı analizler v.b. dir.
İstekliler tekliflerine ilişkin olarak yukarıda sayılan belgelerden kendileri için uygun olanları (45.1.13.1 – 45.1.13.8) maddelerine göre yapacakları açıklamalar kapsamında sunacaklardır.
Yukarıda sayılan belge ve bilgilerden hiçbiri ile açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığının anlaşıldığı durumlarda istekli tarafından gerekçesi belirtilmek suretiyle ilgili mevzuatına göre son 12 ay içinde düzenlenen açıklamaya elverişli diğer belge ve bilgiler kullanılarak da açıklama yapılabilir. (Örnek: Yurt dışından ithal edilen mallara ilişkin olarak gümrük giriş beyannamesi kullanılarak açıklama yapılabilir.) Yüklenicinin dışında üçüncü kişilerce inşaat mahalli dışında imal edilen ve esaslı başka bir işçilik veya malzeme katkısı yapılmaksızın yapıya monte edilen yapı elemanları için teklif edilen fiyatın, malzeme ve işçilik (gerekiyorsa nakliye de) fiyatlarının da belirtildiği proforma fatura veya fiyat teklifi ile belgelendirilmesi durumunda, bu iş kalemlerine ilişkin ayrıca analiz sunulması zorunlu değildir.”
45.1.13.1. Tedarikçi veya imalatçılardan alınan ve birim fiyatları gösteren proforma fatura sunularak açıklama yapılması durumunda proforma faturadaki birim satış tutarı;
a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim maliyetin,
b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,
altında olamaz.
Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
Kaşeleme işlemi bu Tebliğin 8.4 maddesinde belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.
45.1.13.2. İsteklilerce yapılan açıklamalarda; teklifin bir bölümünü oluşturan iş kalemlerine/gruplarına ilişkin olarak piyasada o alanda faaliyet gösteren kişilerden alınan fiyat tekliflerinin sunulması halinde, fiyat teklifinde belirtilen veya fiyat teklifine göre hesaplanan birim fiyat;
a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında (Ek-O.6) yer alan toplam birim maliyet tutarının,
b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında (Ek-O.6) yer alan ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,
altında olamaz.
Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından fiyat teklifinin üzerine; “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından fiyat teklifinin üzerine; “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
Kaşeleme işlemi bu Tebliğin 8.4 maddesinde belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.
İstekli tarafından teklif kapsamındaki harita, kadastro ve proje işlerine ilişkin olarak yapılacak açıklamalarda sadece bu işlere ilişkin fiyat tekliflerinin sunulması yeterlidir.
45.1.13.3. İsteklinin teklifine konu çimento veya demir ürünlerine ilişkin açıklamalarında çimento veya demir ürünleri üreticisinin ilan edilmiş fiyat tarifelerini kullanması halinde, sadece ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olan bir tarifeyi gösterir belgeyi sunması yeterlidir.
45.1.13.4. İsteklinin, kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulanmal ve hizmetlere ilişkin ilan edilen fiyat tarifelerinde belirtilen fiyatları kullanması halinde, sadece ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olan bir tarifeyi gösterir belgeyi sunması yeterlidir. (Örnek: Orman Genel Müdürlüğüne bağlı işletmeler tarafından satılan ürünlere ilişkin ilan edilmiş fiyatlar vb.)
45.1.13.4.1. İsteklinin, kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulanmal ve hizmetlere ilişkin fiyat tekliflerini kullanması halinde, sadece ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) düzenlenmiş fiyat teklifini sunması yeterlidir. (Örnek: Karayolları Genel Müdürlüğü, İl Özel İdareleri, Belediyeler vb.nin sattıkları kum, çakıl, kırmataş vb. mallara ilişkin verdikleri fiyat teklifleri.)
45.1.13.5. İstekli tarafından açıklaması yapılacak girdinin fiyatı, kamu kurum ve kuruluşlarınca ilan edilen ilgili mala ilişkin asgari fiyatlara uygun olması halinde, sadece ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olan asgari fiyatın belgelendirilmesi suretiyle açıklama yapılması yeterlidir. (Örnek: EPDK tarafından il bazında günlük yayımlanan akaryakıt fiyatları vb.)
45.1.13.6. İsteklinin açıklamalarını kendi ürettiği, aldığı veya sattığı mallara dayandırması durumunda ihale konusu işte kullanılması öngörülen mala ilişkin ağırlıklı ortalama birim maliyetin veya ağırlıklı ortalama birim satış tutarının belirtildiği “maliyet/satış tutarı tespit tutanağı” (Ek-O.7) sunulacaktır. İsteklilerce teklif edilen tutara ilişkin birim fiyatlar,
a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, ağırlıklı ortalama birim maliyetin,
b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,
altında olamaz.
İsteklinin satışlar üzerinden açıklama yapabilmesi için malın ticareti ile iştigal ediyor olması; maliyete dayalı açıklama yapabilmesi için ise, son geçici vergi beyanname döneminde ihale konusu işte kullanılmasını öngördüğü mal miktarının en az yarısı kadar alış yapmış olması gerekmektedir.
İsteklinin son geçici vergi beyanname döneminde 4734 sayılı Kanun kapsamındaki idarelere açıklama konusu mala ilişkin satış yapmış olması ve satılan malın idarece kabul edilmiş olması durumunda “maliyet/satış tutarı tespit tutanağı” (Ek-O.7) sunmasına gerek bulunmayıp sadece söz konusu satışa ilişkin fatura suretleri ile de belgelendirme yapılabilecektir.
45.1.13.7. İstekliler tarafından yapılan açıklamada; malın ihale tarihi itibariyle stoklarda bulunduğunun belirtilmesi durumunda, stokta bulunan mala ilişkin “stok tespit tutanağı”nın (Ek-O.8) sunulması zorunludur. Stok tespit tutanağında ilgili malın ağırlıklı ortalama birim maliyeti gösterilecektir. İsteklilerce teklif edilen tutara ilişkin birim fiyatlar, stok tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olamaz. Ayrıca stoklarda olduğu belirtilen söz konusu malın miktarının, ihale konusu işte kullanılacağı belirtilen miktardan az olması halinde eksik kalan miktar için bu Tebliğdeki diğer açıklama yöntemlerine uygun olarak açıklama yapılması gereklidir.
45.1.13.8. İsteklinin ortağı olduğu tüzel kişiye ait işletmeden mal çekmesi veya satın alması durumunda söz konusu malın emsal bedeli ile değerlenmesi gereklidir. Emsal bedelinin tespitinde Vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri esas alınır. Bu durumda, Vergi Usul Kanununa göre hesaplanan emsal bedeli gösteren ve istekliyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından hazırlanarak imzalanan ve kaşelenen beyanın verilmesi yeterlidir.
Kaşeleme işlemi bu Tebliğin 8.4 maddesinde belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.
45.1.13.9. İstekliler tarafından aşırı düşük teklif sorgulaması kapsamındaki mallara ilişkin olarak stok tespit tutanağı veya proforma fatura ya da fiyat teklifi yerine sadece alış faturası ile açıklamada bulunulması geçerli bir açıklama olarak kabul edilmeyecektir.
45.1.13.10. Proforma fatura ve fiyat tekliflerinin, proforma fatura veya fiyat teklifine konu alanda faaliyet gösterenlerden alınması gerekmekte olup bu belgelerin ihale tarihinden önce düzenlenmiş olması zorunlu değildir.
45.1.13.11. Maliyet/satış tutarı tespit tutanakları ve stok tespit tutanaklarının; 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre çalışan meslek mensuplarından, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olanlar tarafından düzenlenmesi, bütün belge ve tutanakların her sayfasının taraflar tarafından imzalanarak kaşelenmesi gerekmektedir.
(45.1.13.1) maddesine göre düzenlenen tutanak meslek mensubu ve proforma fatura veren tedarikçi veya imalatçı tarafından, (45.1.13.2) maddesine göre düzenlenen tutanak meslek mensubu ile istekliye fiyat teklifini veren kişi tarafından imzalanarak kaşelenecek ancak bu tutanaklar proforma fatura veya fiyat teklifi ekinde idareye verilmeyecek ve düzenleyen meslek mensubu tarafından muhafaza edilecektir.
(45.1.13.6) maddesine ve (45.1.13.7) maddesine göre düzenlenen tutanaklar ise meslek mensubu ile ihaleye katılan istekli tarafından imzalanarak kaşelenecek ve açıklama ekinde idareye sunulacaktır.
Meslek mensubu proforma fatura veya fiyat teklifi üzerindeki beyanı ile O-5, O-6, O-7 ve O-8 nolu tutanaklardaki beyanlarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine uygunluğundan sorumludur.
Gerekli görülmesi durumunda ihaleyi yapan idare, proforma fatura ve fiyat tekliflerine ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarını, incelemek üzere muhafaza eden meslek mensubundan isteyebilir.
İhale komisyonunun, gerek meslek mensubundan istenen tutanaklar gerekse istekliler tarafından açıklama kapsamında ihale komisyonuna sunulan tutanaklar üzerinde yaptığı inceleme sonucunda sunulan proforma fatura / fiyat teklifi ile bu belgeler arasında uyumsuzluk olduğunu tespit etmesi durumunda teklif reddedilerek uyumsuzluğun niteliğine göre söz konusu belgeler mükellef ve/veya isteklinin bağlı olduğu vergi dairesine gönderilir ve gerekli olması halinde Cumhuriyet Savcılığına bildirim yapılır.
İhale komisyonunca yapılan inceleme sonucunda, yukarıda belirtildiği şekilde bir uyumsuzluk olduğu tespit edilmemekle birlikte, belgelerde yer alan bilgilerin ticari hayatın olağan durumuna ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığının değerlendirilmesi durumunda isteklinin teklifi reddedilmeyecek ancak proforma fatura ve fiyat teklifleri ile maliyet/satış tutarı tespit tutanakları ve stok tespit tutanağı mükellef ve/veya isteklinin bağlı olduğu vergi dairesine gönderilecektir.” açıklamaları bulunmaktadır.
Açıklama istenilen 5 iş kalemi,
“18.194: Her türlü ahşap çatı sökülmesi,
18.233/1: Ahşap çatı üz. 0,70 mm düz alüm. levha ile çatı örtüsü yapılması,
18.246/4: Ahşap çatı üzerine 3 mm kalınlıkta cam tülü taş. Pol. Bit. Ört. İle çatı örtüsü altı
1 kat su yalıtımı yapılması,
21.245: Kull. çam kereste ahş. oturtma çatı yapılması (çatı örtüsü altı lata kaplı),
25.048/13: Çıp. Beton ince sıva üst. su bazlı silikon es. koruyu. astar. çek. fotokatalitik
öz. su bazlı dış cephe boyası” olarak belirtilmiştir.
Aşırı düşük teklif olarak belirlenen ve açıklamaları kabul edilerek ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlenen Varan Oluşum İnş. Pet. Elk. Gıda Tem. Tic. San. Ltd. Şti. ile Kürüklü İnş. Gıda San. Ltd. Şti. Ortak Girişimi’nin teklifinin yaklaşık maliyetin % 55,41’ine tekabül ettiği belirlenmiştir.
Varan Oluşum İnş. Pet. Elk. Gıda Tem. Tic. San. Ltd. Şti. ile Kürüklü İnş. Gıda San. Ltd. Şti. Ortak Girişimi’nin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamaları incelendiğinde;
Söz konusu isteklinin teklifinin,
Teklif bileşenleri
Teklif (TL)
İnşaat İmalatları
117.760,74
SSK Giderleri
4.200,00
Stopaj Vergisi Giderleri
1.020,00
All risk sigorta maliyeti
450,00
Teminat mektubu giderleri
100,00
Şantiye genel giderleri ve nakliye
500,00
Müteahhit kârı
2.969,26
TEKLİF
127.000,00
olarak belirtildiği görülmüştür.
Anılan isteklinin teklif bedelini oluşturan iş kalemlerini, iş kalemlerinin miktarlarını, hangi kalem için hangi kamu kurum/kuruluşunun birim fiyatının kullanıldığını gösterir listeyi sunduğu belirlenmiştir.
18.194: Her türlü ahşap çatı sökülmesi iş kalemi için Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 2012 yılı birim fiyatlarının kullanıldığının belirtildiği, bu kaleme ilişkin 2012 yılı birim fiyatının 10,31 TL/m2 olduğu, kâr ve genel gider hariç birim fiyat olan 8.24 TL/m2 fiyatının üzerine kendi belirledikleri kâr ve genel giderler oranının eklendiği ve teklif birim fiyatlarının oluşturulduğu belirlenmiştir. Bu durumda mevzuat uyarınca bu iş kalemine ilişkin analiz düzenlenmesi veya başka bir belgelendirme yapılması gerekmemektedir.
18.233/1: Ahşap çatıüz. 0,70 mm düz alüm. levha ile çatı örtüsü yapılması iş kalemi için piyasa araştırması yapılarak teklif fiyatlarının oluşturulduğunun belirtildiği, bu kalem için tekliflerinin 38,61 TL/m2 olduğu, idarenin yaklaşık maliyetinde bu kaleme ilişkin birim fiyatın 51,80 TL/m2 olduğu, bu kaleme ilişkin kamu kurum veya kuruluşuna ilişkin birim fiyat kullanılmadığı için mevzuat uyarınca analiz düzenlenmesi gerektiğinden bu iş kalemine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığının analizine uygun şekilde analiz düzenlendiği, düzenlenen analizde analiz girdi miktarlarının aynen Çevre ve Şehircilik Bakanlığının analizinde yer alan miktarlardan alındığı, analiz girdileri içerisinde yer alan çam kerestesi ve 0,70 mm alüminyum düz levha için piyasadan fiyat teklifi alındığı, alüminyum levha için Ulaşoğulları Çivi Sac Üretim İnş. Nak. Tur. ve Tic. San. Ltd. Şti.nden alınan 20.07.2012 tarihli proforma faturanın sunulduğu, proforma faturanın SMMM tarafından onaylandığı, proforma faturanın üzerinde satışlar üzerinden açıklama yapılması durumunda mevzuat uyarınca bulunması gereken ifadenin bulunduğu, çam kerestesi için Kalkan İnş. Or. Ür. Tic. ve San. Ltd. Şti.nden alınan 18.07.2012 tarihli proforma faturanın sunulduğu, proforma faturanın içeriğinde malzeme için kullanılmış kereste çam için fiyat alındığı, çam kerestenin çatıda taşıyıcı sistem olarak kullanılacağı ve ihale konusu işin mevcut çatının yenilenmesi işi olduğu dikkate alındığında, kullanılmış kerestenin teklif edilmesinin uygun olmadığı, zira bu malzemenin Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 2012 yıl rayici 590 TL/m3 iken isteklinin 200 TL/m3 teklif aldığı, proforma faturanın serbest muhasebeci tarafından onaylandığı ve proforma faturanın üzerinde satışlar üzerinden açıklama yapılması durumunda mevzuat uyarınca bulunması gereken ifadenin bulunduğu tespit edilmiştir.
18.246/4: Ahşap çatı üzerine 3 mm kalınlıkta cam tülü taş. Pol. Bit. Ört. İle çatı örtüsü altı 1 kat su yalıtımı yapılması iş kalemi için Çevre ve Şehircilik Bakanlığının birim fiyatının kullanıldığının belirtildiği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının bu kaleme ilişkin 2012 yılı birim fiyatının 12,76 TL/m2 olduğu, bu rakamın kâr ve genel gider hariç tutarının 10,208 TL/m2 olduğu, ancak isteklinin teklifinde 7,93 TL/m2 fiyat öngörüldüğü, dolayısıyla mevzuat uyarınca bu kalem için de açıklama sunulması gerektiği, bu kaleme ilişkin analiz düzenlendiği ancak 3 mm plastomer cam tülü taşıyıcı örtüsü için 2,50 TL/m2 fiyatının rayiçlerin altında olduğu anlaşılmasına rağmen (rayiç fiyatı= 4,55 TL/m2) bu girdiye ilişkin herhangi bir açıklama sunulmadığı belirlenmiştir.
21.245: Kull. çam kereste ahş. oturtma çatı yapılması (çatı örtüsü altı lata kaplı) iş kalemi için, listede Çevre ve Şehircilik Bakanlığının birim fiyatlarının kullanıldığının belirtildiği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının bu kaleme ilişkin 2012 yılı birim fiyatının 26,34 TL/m2 olduğu, bu rakamın kâr ve genel gider hariç tutarının 16,996 TL/m2 olduğu, ancak isteklinin teklifinde 13,66 TL/m2 fiyat öngörüldüğü, dolayısıyla mevzuat uyarınca bu kalem için de açıklama sunulması gerektiği,bu kaleme ilişkin analiz düzenlendiği, analizin Çevre ve Şehircilik Bakanlığının analizine uygun olduğu, analiz girdi miktarlarının aynen alındığı, analizde yer alan kullanılmış kerestenin bu iş kalemi için uygun olduğu, çünkü idarece bu kalem için kullanılmış kereste kullanılacağının belirtildiği, kullanılmış kereste için alınan proforma faturanın serbest muhasebeci tarafından onaylandığı, bu kaleme ilişkin açıklamanın mevzuata uygun olduğu tespit edilmiştir.
25.048/13: Çıp. Beton ince sıva üst. su bazlı silikon es. koruyu. astar. çek. fotokatalitik öz.su bazlı dış cephe boyası iş kalemi için, listede piyasadan fiyat alındığının belirtildiği, isteklinin bu kalem için teklifinin 5,23 TL/m2 olduğu, idarenin bu kalem için yaklaşık maliyet hesabındaki birim fiyatının 12,06 TL/m2 olduğu, bu kalem için analiz düzenlendiği, analizin Çevre ve Şehircilik Bakanlığının analizine uygun olduğu, analiz girdileri içerisinde yer alan su bazlı silikon esaslı koruyucu astar, fotokatalitik özellikli su bazlı dış cephe boyası için piyasadan fiyat teklifi alındığı, Nur Ticaret’ten alınan 17.07.2012 tarihli fiyat teklifinin serbest muhasebeci tarafından onaylandığı, proforma faturanın üzerinde mevzuat uyarınca satışlar üzerinden açıklama yapılması durumunda bulunması gereken ifadenin bulunduğu, ancak söz konusu proforma faturada su bazlı silikonlu dış cephe boyası için 2,40 TL/kg fiyat verilmiş iken, analizde 0,6 TL/kg belirtildiği, yine fotokatalitik özellikli su bazlı dış cephe boyası için proforma faturada belirtilen fiyat 4,50 TL/kg olmasına rağmen, analizde 0,90 TL/kg olarak belirtildiği görülmüştür. Dolayısıyla bu kaleme ilişkin açıklamanın da uygun olmadığı anlaşılmıştır.
Anılan isteklinin açıklama istenilen 5 iş kalemi için teklifindeki miktarlar ile idarenin bu kalemlere ilişkin yaklaşık maliyet hesabındaki miktarların karşılaştırılmasına ilişkin tabloya aşağıda yer verilmiştir:
İş kalemi
İdarenin metrajı
İsteklinin metrajı
18.194
1.625,00 m2
1.480,23 m2
18.233/1
1.642,00 m2
1.488,01 m2
18.246/4
1.642,00 m2
1.488,01 m2
21.245
821,100 m2
752,00 m2
25.048/13
4.187,60 m2
3.930,15 m2
Yukarıdaki tablodan da görüldüğü üzere, anahtar teslimi götürü bedel üzerinden ihale edilen söz konusu işte idarenin metrajları ile isteklinin metrajlarının birebir örtüşmesi beklenmemekle birlikte idarenin metrajlarından isteklinin metrajlarının ortalama yaklaşık %11-12 oranında düşük olduğu tespit edilmiştir.
Yapılan tespitler neticesinde ihale üzerinde bırakılan isteklinin aşırı düşük teklif açıklamalarının mevzuata uygun olmadığı belirlendiğinden, anılan istekli tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarının kabul edilmeyerek teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Söz konusu ihalede ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlenen isteklinin aşırı düşük teklif açıklamaları da incelenmiş olup, sunulan açıklamaların mevzuata uygun olduğu belirlenmiştir.
Sonuç olarak yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, Varan Oluşum İnş. Pet. Elektrik Gıda Tem. Tic. San. Ltd. Şti. ve Kürüklü İnş. Gıda San. Ltd. Şti. Ortak Girişimi’nin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle 4734 sayılı Kanun’un 65’inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
Anılan Kanun’un 54’üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,
Esasta
Oybirliği gerekçede oyçokluğu ile karar verildi.
Mahmut GÜRSES
Başkan
Ali Kemal AKKOÇ
Kurul Üyesi
Erkan DEMİRTAŞ
Kurul Üyesi
Ahmet ÖZBAKIR
Kurul Üyesi
Mehmet Zeki ADLI
Kurul Üyesi
Mehmet AKSOY
Kurul Üyesi
EK GEREKÇE
İnceleme konusu ihalede;
Başvuru sahibinin itirazen şikâyet dilekçesinde, ihale üzerinde bırakılan ortak girişimin sunduğu, aşırı düşük teklif açıklamasına yönelik açıklamaların, mevzuata uygun olmadığına ilişkin iddialarına yönelik Kurulca, ihale üzerinde bırakılan isteklinin aşırı düşük teklif açıklamalarının mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmiş olup, bu nedenle, anılan istekli tarafından sunulan, aşırı düşük teklif açıklamalarının kabul edilmeyerek, teklifinin değerlendirme dışı bırakılması hususlarına yönelik olarak “ düzeltici işlem belirlenmesine ” kararı verilmiştir.
İdarece, aşırı düşük teklif açıklamaları uygun bulunarak, ihale üzerinde bırakılan isteklinin “ 21.245 poz nolu ” iş kaleminin kullanılmış kereste analiz girdisinin açıklamasına yönelik sunduğu proforma faturanın SMMM ya da YMM tarafından onaylanması gerekirken serbest muhasebeci tarafından onaylanması işlemleri ile, “ 25.048/13 poz no’lu: Çıp. Beton ince sıva üst. su bazlı silikon es. koruyu. astar. çek. fotokatalitik öz.su bazlı dış cephe boyası ” iş kalemi analiz girdileri içerisinde yer alan “ su bazlı silikon esaslı koruyucu astar, fotokatalitik özellikli su bazlı dış cephe boyası ” girdilerininaçıklanmasına yönelik olarak, ortak girişim tarafından sunulan Nur Ticaret’ten alınan 17.07.2012 tarihli fiyat teklifinin, serbest muhasebeci Mehmet ÖZENtarafından onaylanması işlemleri anılan Kurul kararı ile mevzuata uygun bulunmuştur.
3568 sayılı Kanunun “Muhasebecilik ve Mali Müşavirlik Mesleğinin Konusu” başlığı altında düzenlenen 2. maddesinin (A) fıkrasında;
“Gerçek ve tüzelkişilere ait teşebbüs ve işletmelerin;
a) Genel kabul görmüş muhasebe prensipleri ve ilgili mevzuat hükümleri gereğince, defterlerini tutmak, bilanço, kar-zarar tablosu ve beyannameleri ile diğer belgelerini düzenlemek ve benzeri işleri yapmak.
b) Muhasebe sistemlerini kurmak, geliştirmek, işletmecilik, muhasebe, finans, mali mevzuat ve bunların uygulamaları ile ilgili işlerini düzenlemek veya bu konularda müşavirlik yapmak.
c) Yukarıdaki bentte yazılı konularda, belgelerine dayanılarak, inceleme, tahlil, denetim yapmak, mali tablo ve beyannamelerle ilgili konularda yazılı görüş vermek, rapor ve benzerlerini düzenlemek, tahkim, bilirkişilik ve benzeri işleri yapmak.
Yukarıda sayılan işleri; bir işyerine bağlı olmaksızın yapanlara serbest muhasebeci mali müşavir denir.” hükmü yer almaktadır.
13.06.1989 tarih ve 20194 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 3568 sayılı “ Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu ” incelendiğinde; Kanun metinlerinde geçen “ serbest muhasebeci ” ibarelerinin 10.07.2008 tarih ve 5786 sayılı Kanunun 19. maddesi uyarınca metinden çıkarıldığı, Kanuna eklenen geçici 11. maddede de geçiş hükümlerine yer verildiği görülmektedir.
3568 sayılı Kanunun geçici 11. maddesinin 1. fıkrasında, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce serbest muhasebeci unvanını almış olanlar ile serbest muhasebecilik stajına devam edenlerden başarılı olanların; altı ayı geçmemek üzere, TÜRMOB tarafından verilen mesleki uyum eğitimine katılarak bu eğitimi tamamladıkları tarihten itibaren 5 yıl içinde yapılacak, özel serbest muhasebeci mali müşavirlik sınavlarına beş defa girebilecekleri ve bu sınavlarda başarılı olanların, serbest muhasebeci mali müşavir unvanını almaya hak kazanacakları hükme bağlanmıştır.
Söz konusu maddenin 2. fıkrasında ise, bahse konu sınavlarda başarılı olamayanların veya sınava katılmayanların, sadece serbest muhasebeci unvanı ile çalışabileceği, serbest muhasebeci mali müşavir unvanını kullanamayacakları, ayrıca bu durumda olanların Kanunun 2. maddesinin (A) fıkrasının (b) ve (c) bentlerinde belirtilen işleri yapamayacakları hükmüne yer verilmiştir.
Anılan hükümlerin birlikte incelenmesinden, serbest muhasebeci unvanını taşıyan bir meslek mensubunun, yukarıda maddeler halinde sayılmış işlerden sadece (a) bendinde ifade edilen muhasebe prensipleri doğrultusunda defter tutma, bilanço, kâr-zarar tablosu ve beyannameleri düzenleme ve buna benzer işleri yapmaya yetkili kılındığı, ancak bu belgelere dayanarak inceleme, tahlil, denetim yapma, mali tablo ve beyannamelerle ilgili konularda yazılı görüş verme, rapor ve benzerlerini düzenleme, tahkim, bilirkişilik ve benzeri işleri yapma yetkisinin bulunmadığı, Kanunda belirtilen mesleki uyum eğitimini tamamlayıp, sınavda da başarılı olanların “serbest muhasebeci mali müşavir” unvanını almaya hak kazanacağı ve bu tarihten sonra Kanunun 2. maddesinin (A) fıkrasının (b) ve (c) bentlerinde belirtilen işleri yapabilecekleri, bu nedenle de geçiş dönemi içerisinde de serbest muhasebeci olanların, serbest muhasebeci mali müşavirlerin yetkilerini kullanamayacağı anlaşılmaktadır.
Bir başka ifadeyle, Kanun değişikliğinin serbest muhasebecilerin şuanda sahip olduğu yetkiyi kısıtlamadığı, zaten sahip olmadıkları yetkiyi, sınavı kazanmaları halinde unvan değişikliği ile birlikte tanıdığı görülmektedir.
Kamu ihale mevzuatı gereği, aşırı düşük teklif açıklamalarında, teklif edilen fiyatları tevsik etmek amacıyla hazırlanan belgelerin ve üzerinde bulanan beyanların, mükellefin yasal defter ve belgelerinin tahlilini ve incelemesini yapma ve sonucunda, kimi zaman rapor düzenlenmesini gerekli kılması nedeniyle, “ serbest muhasebeci ” tarafından bu belgelerin hazırlanmasının ve onaylanmasının mümkün olmadığı, bu yetkiyi sadece SMMM veya YMM sıfatını taşıyan meslek mensuplarının kullanabileceği değerlendirildiğinden, serbest muhasebecinin beyanı ile imzalanarak ve kaşelenerek sunulan fiyat teklifinin, mevzuata uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle; ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik olarak, anılan Kurul kararında yer alan, tespit ve değerlendirmelere katılmakla beraber, idarece, ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olarak belirlenen, istekli tarafından, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında, “ 21.245 poz nolu ” iş kaleminin kullanılmış kereste analiz girdisinin açıklamasına yönelik olarak sunulan proforma faturanın serbest muhasebeci tarafından onaylanması işlemleri ile, “ 25.048/13 poz no’lu: Çıp. Beton ince sıva üst. su bazlı silikon es. koruyu. astar. çek. fotokatalitik öz.su bazlı dış cephe boyası ” iş kalemi analiz girdileri içerisinde yer alan “ su bazlı silikon esaslı koruyucu astar, fotokatalitik özellikli su bazlı dış cephe boyası ” girdilerininaçıklanmasına yönelik olarak sunulan, Nur Ticaret’ten alınan 17.07.2012 tarihli fiyat teklifinin, serbest muhasebeci Mehmet ÖZENtarafından onaylanması işlemlerinin mevzuata uyarlık taşımadığı, bu nedenle, bu gerekçelerin de anılan isteklinin, aşırı düşük teklif açıklamalarının mevzuata uygun olmadığına ilişkin Kurul kararı gerekçeleri içerisinde yer alması gerektiği yönündeki düşüncemizle, bu hususlara yönelik Kurul çoğunluğunca verilen “ düzeltici işlem belirlenmesine” niteliğindeki karara katılıyoruz.
Ali Kemal AKKOÇ
Kurul Üyesi
Erkan DEMİRTAŞ
Kurul Üyesi
10 Milyon+ Karar Arasında Arayın
Mahkeme, tarih, anahtar kelime ile filtreleyin. AI ile benzer kararları otomatik bulun.