KİK Kararı: 2012/UY.I-2191

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2012/029
Gündem No : 67
Karar Tarihi : 21.05.2012
Karar No : 2012/UY.I-2191 Mahkeme Kararını Göster
BAŞVURU SAHİBİ:
Can Altınışık İnş. Taah.Müh.peyzaj Dekorasyon Yalıtım Tesisat ve Yapı Malzemeleri Akaryakıt San. ve Tic. Ltd. Şti., Ali Beyli Mah. Güntürkün İş Hanı Kat : 4 No : 404 OSMANİYE

İHALEYİ YAPAN İDARE:
Erzin Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğü, Cumhuriyet Mahallesi Şükrüpaşa Caddesi 5 31960 HATAY

BAŞVURUYA KONU İHALE:
2012/23370 İhale Kayıt Numaralı "Şehirlerarası Otobüs Terminali" İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

14.05.2012tarih ve B.07.6.KİK.0.06.00.00-101.04-.Y.[1625].(0227)./2012-33Esayılı Esas İnceleme Raporunda;

Erzin Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğütarafından 12.03.2012tarihinde açık ihale usulüile yapılan “Şehirlerarası Otobüs Terminali” ihalesine ilişkin olarak Can Altınışık İnş. Taah.Müh.Peyzaj Dekorasyon Yalıtım Tesisat Ve Yapı Malzemeleri Akaryakıt San. Ve Tic. Ltd. Şti.’nin 10.04.2012tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 16.04.2012tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibinin 24.04.2012tarih ve 15729sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 20.04.2012tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunduğu,

İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden;

4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (a) bendi gereğince ihalenin iptaline,

Karar verilmesinin uygun olacağı hususlarına yer verilmiştir.

KARAR:

Esas İnceleme Raporu ve ekleri incelendi:

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle;

1. Birim fiyat teklif cetvelinde idare tarafından verilen miktarların virgülden sonra 3 haneli olarak hazırlandığı, başvuru sahibi tarafından söz konusu miktarların virgülden sonra 2 haneli olacak şekilde yuvarlandığı, idare bu gerekçe ile teklifin değerlendirme dışı bırakıldığı, idarenin kararının hatalı olduğu,

2. İhale üzerinde bırakılan isteklinin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata uygun olmadığı, idare tarafından uygun görülmesi işleminin hatalı olduğu,

İddialarına yer verilmiştir.

A- Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

1 ) Başvuru sahibinin 1 inci iddiasına ilişkin olarak:

İdari şartnamenin 2 nci maddesinde ihale konusu işin adı, “ Şehirlerarası otobüs terminalı yapımı” şeklinde belirtilmiş olup, ihale dokümanı ekinde isteklilere sunulan birim fiyat teklif cetveli standart formu incelendiğinde, toplam 124 kalemden oluştuğu ve miktarların idare tarafından virgülden sonra 3 haneli olacak şekilde oluşturulduğu anlaşılmıştır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 37 nci maddesinde; “ İhale komisyonunun talebi üzerine idare tekliflerin incelenmesi, karşılaştırılması ve değerlendirilmesinde yararlanmak üzere net olmayan hususlarla ilgili isteklilerden yazılı olarak tekliflerini açıklamalarını isteyebilir. Ancak bu açıklama, hiçbir şekilde teklif fiyatında değişiklik yapılması veya ihale dokümanında yer alan şartlara uygun olmayan tekliflerin uygun hale getirilmesi amacıyla istenilmez ve yapılmaz.

Tekliflerin değerlendirilmesinde, öncelikle belgeleri eksik olduğu veya teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olmadığı 36 ncı maddeye göre ilk oturumda tespit edilen isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verilir. Ancak, teklifin esasını değiştirecek nitelikte olmaması kaydıyla, belgelerde bilgi eksikliği bulunması halinde idarece belirlenen sürede isteklilerden bu eksik bilgilerin tamamlanması yazılı olarak istenir. Belirlenen sürede bilgileri tamamlamayan istekliler değerlendirme dışı bırakılır ve geçici teminatları gelir kaydedilir. Bu ilk değerlendirme ve işlemler sonucunda belgeleri eksiksiz ve teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olan isteklilerin tekliflerinin ayrıntılı değerlendirilmesine geçilir. Bu aşamada, isteklilerin ihale konusu işi yapabilme kapasitelerini belirleyen yeterlik kriterlerine ve tekliflerin ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığı ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunup bulunmadığı incelenir. Uygun olmadığı belirlenen isteklilerin teklifleri ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunan teklifler değerlendirme dışı bırakılır.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliğinin 16.5.1 inci maddesinde; “ Birim fiyat teklif cetvelindeki çarpım ve toplamlarda hata olması durumunda aritmetik hata olduğu kabul edilecek ve teklif doğrudan değerlendirme dışı bırakılacaktır. Kısmi teklif verilmesine imkan tanınan ihalelerde, isteklinin aritmetik hata yapılan kısma ilişkin teklifi değerlendirme dışı bırakılarak, teklif verdiği diğer kısımlar üzerinden ihale sonuçlandırılacaktır.” Açıklaması,

39 uncu maddesinde; “39.1. Birim fiyat teklif cetvelinde iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatlar ve analizlerdeki rayiç fiyatlar, virgülden sonra iki ondalık basamaklı sayıdan fazla olacak şekilde yazılabilecektir.

39.2. Birim fiyat teklif cetvelinde, her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemi için teklif edilen birim fiyatın çarpımı sonucu bulunan tutar, analizlerde de her bir girdi miktarı ile rayicinin çarpımı sonucu bulunan tutar, virgülden sonra iki ondalık basamaklı sayıdan fazla olacak şekilde yazılabilecektir. Ancak toplam teklif tutarı, virgülden sonra en yakın iki ondalık basamaklı sayıya yuvarlanarak yazılacaktır. Yuvarlama işleminde yarım kuruş ve üzerindeki değerler bir kuruşa tamamlanacak; yarım kuruşun altındaki değerler ise dikkate alınmayacaktır.”

39.3. Birim fiyat teklif cetvellerinde çarpım ve toplamlarda aritmetik hata yapan istekliler değerlendirme dışı bırakılacaktır. Kısmi teklife açık ihalelerde ise isteklinin aritmetik hata yapılan kısma ilişkin teklifi değerlendirme dışı bırakılacaktır.” açıklaması, yer almaktadır.

Başvuru sahibi tarafından sunulan birim fiyat teklif cetveli incelendiğinde, idarenin ihale dokümanı kapsamında isteklilere verdiği birim fiyat teklif cetvelinde yer alan ve virgülden sonra 3 haneli olacak şekilde hazırlanan miktarların, virgülden sonra 2 hane olacak şekilde yuvarlandığı, idare tarafından anılan durumun uygun bulunmayarak teklifin değerlendirme dışı bırakıldığı anlaşılmıştır.

Kanunun 37 nci maddesinde idarelerin yapacakları değerlendirmede teklif cetvelinde aritmetik hata bulunanları değerlendirme dışı bırakmaları gerektiği belirtilmiş olup, Tebliğin 39 uncu maddesinde de birim fiyatların virgülden sonra iki haneden fazla şekilde yazılabileceği ancak toplam teklif tutarının virgülden sonra iki ondalıklı şekilde yuvarlanması gerektiği ifade edilmiştir.

Başvuru sahibi tarafından sunulan birim fiyat teklif cetveli ile ihale dokümanında yer alan birim fiyat teklifi standart formu birlikte incelendiğinde, başvuru sahibinin miktarları virgülden sonra iki hane olacak şekilde yuvarladığı, ancak birim fiyat ve miktarların çarpımı işleminde, standart formda yer alan virgülden sonra 3 basamaklı miktarları kullandığı tespit edilmiştir.

Örneğin, 16.059/1A poz nolu 3 numaralı iş kalemine ilişkin hesaplamada başvuru sahibi idarenin belirlemiş olduğu, 502,065 m3 lük miktarına, 502,07 m3 olarak birim fiyat teklif cetvelinde yer vermiş ancak hesaplamada birim fiyatı olan 94,00 TL ‘yi 502,065 m3 ile çarparak 47.194,11 TL toplam bedeline ulaşmıştır. Yani başka bir deyişle her ne kadar teklif cetvelinde miktarları virgülden sonra 2 basamaklı şekilde yuvarlamış olsa da, hesaplamalarda virgülden sonra 3 basamaklı miktarları esas almıştır.

İdari şartnamenin 7.1.c maddesinde, doküman içerisinde verilen standart forma uygun teklif mektubunun yeterlik kriteri olarak belirlendiği, birim fiyat teklif cetvelinin birim fiyat teklif mektubu içerisinde değerlendirilmesi gerektiği, anılan teklif cetvelinde yapılacak değişikliklerinde standart forma uygunsuzluk şeklinde yorumlanması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Öncelikle, başvuru sahibi idarenin hazırladığı teklif cetveli standart formunda yer alan miktarları değiştirerek virgülden sonra iki haneli olacak şekilde kendi birim fiyat teklif cetvelinde belirtmiş olup, idarenin hazırladığı standart forma uygun olmayan teklif verdiği anlaşılmıştır.

Ayrıca, Kanunun ve Tebliğin anılan hükümleri gereğince, aritmetik hatanın tanımı miktar ile birim fiyatın çarpılması sonucunda yapılan hatalar şeklinde yapılmış olup, başvuru sahibinin teklif cetvelinde, kendi miktarları ile birim fiyatları çarpımlarının sonucu matematiksel olarak doğru bulunmamıştır. Bu durumun sebebi de, teklif cetveli standart formunda yer alan miktarlar virgülden sonra 2 haneli olacak şekilde yuvarlanması, ancak çarpma işleminde virgülden sonraki 3 haneninde kullanılması durumudur.

Sonuç olarak, başvuru sahibinin teklifinin hem standart forma uygun teklif sunulmadığı, hem de teklif cetvelinde aritmetik hata olduğu gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılması gerekmekte olup, idarenin söz konusu işleminde mevzuata aykırılık tespit edilmemiştir. Ayrıca, aynı husus isteklilerden Özcanoğulları İnş. Turz. Ltd. Şti. tarafından yapılmış olup, birim fiyat teklif cetvelindeki miktarlar iki haneye indirildiği ancak hesaplamalarda virgülden sonraki 3 hanenin esas alındığı anlaşılmış olup, söz konusu isteklinin de değerlendirme dışı bırakılması işlemi mevzuata uygun bulunmuştur.

2 ) Başvuru sahibinin 2 nci iddiasına ilişkin olarak:

05.04.2012 tarihli ihale komisyon kararı incelendiğinde, yaklaşık maliyet ve geçerli teklif bedelleri göz önünde bulundurularak idare tarafından hesaplanan sınır değerin altında sadece Özhan Uğur Bayraktar’ın teklif bedelinin kaldığı, kendisinden yaklaşık maliyetin %80 ini oluşturan iş kalemlerine ilişkin aşırı düşük teklif açıklaması sunulmasının istenildiği, 14.03.2012 tarihli ve 573 sayılı yazılarında açıklama istenilmesi gereken kalemlere yer verildiği, isteklinin açıklamasını en geç 04.04.2012 tarihine kadar idareye sunması gerektiği belirtilmiş olup, süresi içerisinde sunulan açıklamanın idare tarafından kabul edildiği anlaşılmıştır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde; “İhale komisyonu verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

Hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

İhale komisyonu, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterleri esas alır. Kurum bu maddenin uygulanmasında; aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkilidir.” hükmü yer almaktadır.

Kamu İhale Genel Tebliğinin 45 inci maddesinde, “45.1.2. Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntılar yazılı olarak istenir. Bu çerçevede; istenen açıklamanın niteliği dikkate alınarak, isteklilere beş (5) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir.

45.1.2.1. İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.

45.1.2.2. İhale komisyonu tarafından, açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına ait idarece (38.1) maddesine göre oluşturulan “sıralı analiz girdileri listesi” kullanılarak tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdileri tespit edilecektir.

Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemi/grubu analizlerindeki analiz girdilerinden, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit ve altında olanlar için isteklilerden açıklama yapılması istenilmeyecektir.

Tutarı, kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olması nedeniyle sorgulamaya tabi tutulmayacak analiz girdilerinin tutarlarının kümülatif toplamının kar ve genel gider hariç analiz toplamının %15’ini aşması durumunda; en küçük tutardan itibaren kümülatif toplamda % 15’lik tutarın aşılmasına neden olan analiz girdisi belirlenecek, tutarı bu girdinin tutarından daha az olan girdiler için açıklama istenilmeyecektir.

Aynı girdinin yaklaşık maliyeti oluşturan birden fazla iş kalemi/grubunun analizinde yer alması halinde bu girdinin oranı her analiz için ayrı ayrı değerlendirilerek analiz toplamının % 3’ünün altında kalıp kalmadığına göre işlem yapılır. Herhangi bir analizdeki oranı %3’ün üstünde olan analiz girdisi için açıklama istenilecektir.

Analizlerdeki işçilik girdisi, tutarları analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olsa dahi, açıklama istenilmeyecek girdiler arasında yer alamaz.

…

45.1.5. İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış cari yıl birim fiyatları veya bu fiyatlardan daha yüksek fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları durumunda analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları halinde de, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda isteklilerin analiz düzenlemeleri zorunlu olmayan söz konusu iş kalemleri/grupları için (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı (Ek: O-5, O-6, O-7) ve stok tespit tutanağı (Ek: O-8) sunmalarına da gerek bulunmamaktadır.

…

45.1.13.1. Tedarikçi veya imalatçılardan alınan ve birim fiyatları gösteren proforma fatura sunularak açıklama yapılması durumunda proforma faturadaki birim satış tutarı;

a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim maliyetin,

b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,

altında olamaz.

Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Kaşeleme işlemi bu Tebliğin 8.4 maddesinde belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.

45.1.13.2. İsteklilerce yapılan açıklamalarda; teklifin bir bölümünü oluşturan iş kalemlerine/gruplarına ilişkin olarak piyasada o alanda faaliyet gösteren kişilerden alınan fiyat tekliflerinin sunulması halinde, fiyat teklifinde belirtilen veya fiyat teklifine göre hesaplanan birim fiyat;

a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında (Ek-O.6) yer alan toplam birim maliyet tutarının,

b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında (Ek-O.6) yer alan ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,

altında olamaz.

Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından fiyat teklifinin üzerine; “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından fiyat teklifinin üzerine; “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Kaşeleme işlemi bu Tebliğin 8.4 maddesinde belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.

İstekli tarafından teklif kapsamındaki harita, kadastro ve proje işlerine ilişkin olarak yapılacak açıklamalarda sadece bu işlere ilişkin fiyat tekliflerinin sunulması yeterlidir.” hükmü yer almaktadır.

4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesine göre ihale komisyonunun verilen teklifleri anılan Kanunun 37 nci maddesine göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit edeceği, bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak isteyeceği, sunulan açıklamaların yapım yönteminin ekonomik olması, seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar ve teklif edilen yapım işinin özgünlüğü çerçevesinden değerlendireceği hüküm altına alınmıştır.

Kamu İhale Genel Tebliğinin, yapım işi ihalelerinde aşırı düşük teklif açıklamasını düzenleyen 45.1.1 inci maddesinde, ihaledeki geçerli teklifler tespit edildikten sonra hesaplanacak aşırı düşük teklif sınır değeri formülü açıklanmış; 45.1.13 üncü maddesinde teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin fiyatlarını açıklama yöntemleri belirtilmiş; 45.1.13.1 inci maddesinde, tedarikçi veya imalatçılardan alınan ve birim fiyatları gösteren proforma fatura sunularak açıklama yapılması durumunda, proforma faturadaki birim satış tutarının, maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan ağırlıklı ortalama birim maliyetin, satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olamayacağı; maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerektiği; satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerektiği düzenlenmiştir.

Öte yandan aynı Tebliğin 45.1.10 ve 45.1.13 üncü maddelerinde, idarelerin istekliler tarafından belgelere dayalı olarak yapılan yazılı açıklamaları dikkate almak suretiyle değerlendirme yapacağı; teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamada; sorgulamaya konu iş kalemlerine/gruplarına ilişkin analizler ile bu analizlere dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerektiği belirtilmiştir.

Aktarılan mevzuattan hareketle, kamu ihale hukukunda, aşırı düşük olarak tespit edilen teklifin, kural olarak reddedileceği, ancak bu işlemden önce yapılacak sorgulama sonucunda, söz konusu isteklinin, ihale konusu yapım işine ilişkin, ekonomik bir yönteme sahip olması (i), seçilen teknik çözüm sayesinde avantajlı koşullarının bulunması (ii) ve teklif edilen yapım işinin özgünlüğü (iii) gibi üç ana konunun tamamı ya da herhangi bir çerçevesinde açıklama sunacağı, açıklamaya ilişkin olarak Kamu İhale Genel Tebliğindeki usullerin esas alınacağı, açıklama yapılırken ilgilinin maliyet bileşenlerine ilişkin bilgi ve belgelere dayanan bir yöntem kullanılacağı, dayanağı olmayan ve sadece beyana dayanan açıklamaların geçerli kabul edilmesine hukuki olanak bulunmadığı anlaşılmaktadır.

İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından sunulan açıklama incelendiğinde, idarenin aşırı düşük teklif sorgu yazısı içerisinde belirttiği 20 iş kaleminden 13 ü için 2011 yılı kârsız Bayındırlık birim fiyatlarının kullanıldığı, geriye kalan 7 kalem için ise piyasada faaliyet gösteren firmalardan teklif ve proforma fatura alma yoluyla açıklama yolunun tercih edildiği anlaşılmıştır.

Piyasadan proforma fatura alınan kalemler incelendiğinde, söz konusu kalemlerin “Öngörülmeyen harcamalar ve 110 kVA jeneratör”, “48000 BTÜ salon tipi klima”, “Kompozit panel kaplama”, “500/400 alüminyum silikon pencere”, “Perde duvar üzerine panel çit çekilmesi”, “Çelik Konstrüksiyon Çatı Üzerine Polikarbon kaplama yapılması”, “Klinker Tuğla Kaplaması” olduğu, anılan kalemlere ilişkin sunulan proforma faturaların alt kısmında “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ifadesinin bulunduğu ancak hiçbir proforma faturanın SMMM veya YMM tarafından kaşelenip, imzalanıp onaylanmadığı, Tebliğin 45.1.13.1 inci maddesinde anılan belgelerin SMMM veya YMM tarafından imzalanıp kaşelenmesi gerektiği belirtilmiş olup, söz konusu açıklamanın bu şekliyle kabul edilmesi mümkün bulunmamaktadır.

Yukarıda anılan gerekçelerle aşırı düşük teklif açıklamasının uygun görülmeyerek teklifin reddedilmesi gerekmekte olup, idare tarafından anılan açıklamanın uygun görülmesi işlemi mevzuata uygun bulunmamıştır.

B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda tespit edilen aykırılıklar ve buna ilişkin inceleme ve hukuki değerlendirme aşağıda yapılmıştır:

05.04.2012 ihale komisyon kararı incelendiğinde; Seril İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin teklifinin, teklif cetvelinde aritmetik hata olduğu gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldığı anlaşılmıştır. Karar içeriğinde, birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir iş kalemi için verilen tutarların toplamının 844.843,97 TL olduğu ancak isteklinin bu bedeli yuvarlayarak 844.844,00 TL şeklinde toplam teklif bedelinin oluşturulduğu, toplam teklif tutarında aritmetik hata yapıldığı ifade edilmiştir.

Yapılan inceleme neticesinde, anılan istekli tarafından birim fiyatların virgülden sonra iki haneli olacak şekilde teklif cetveline yansıtıldığı, virgülden sonra 3 haneli miktarlar ile kendi belirlediği virgülden sonra 2 haneli birim fiyatları çapması sonucuna her bir iş kalemi için virgülden sonra 2 haneli olacak şekilde toplam tutarın belirlendiği, toplam teklifin belirlenmesinde de bu virgülden sonra 2 haneli iş kalemi bedellerinin esas alındığı anlaşılmış olup, toplam tutarın bu şekildeki hesaplanmasıyla 844.844,00 TL olarak belirlendiği anlaşılmıştır.

İdare hesaplamalarını yaparken, birim fiyatlar ile miktarların çarpımından ortaya çıkan sonuçları virgülden sonra iki haneye kadar yuvarlamamış ve toplam teklif tutarını hesaplarken virgülden sonra 4 haneye kadar tüm verileri kullanmış olup, en sonunda toplam teklifi hesaplarken virgülden sonra 2 haneli olacak şekilde yuvarlama işleminde bulunmuştur. İdarenin hesaplaması sonrasında toplam teklif bedelinin 844.843,97 TL olduğu da anlaşılmıştır.

Öncelikle, Tebliğin 39 uncu maddesinde isteklilerin tekliflerini oluştururken, birim fiyatların, rayiç bedellerin ve miktarlar ile birim fiyatların çarpımı sonucunda belirlenen toplam bedellerin virgülden sonra 2 haneden fazla şekilde yazılabileceği, ancak toplam bedelinin mutlaka virgülden sonra 2 haneli şekilde yuvarlanması gerektiği ifade edilmiş olup, isteklilerin virgülden sonra 2 haneli yapmamalarının şart koşulmadığı yalnızca virgülden sonra 2 haneden fazla şekilde belirtenlerinde kabul edilebileceği şeklinde açıklama bulunduğu ve isteklilerin toplam iş kalemi bedellerini isterlerse virgülden sonra 2 haneli, isterlerse daha yüksek haneli şekillerde oluşturabilecekleri sonucuna ulaşılmıştır.

Söz konusu istekli tarafından, her bir iş kalemi bedeli virgülden sonra iki haneli olacak şekilde yuvarlanmış, toplam teklif bedeli de bu tutarlar esas alınarak hesaplanmış olup, elle yapılan hesaplama sonucunda 844.844,00 TL lik bedelin anılan yöntemle hesaplanmasında mevzuata aykırılık tespit edilmediğinden, idare tarafından teklifin aritmetik hata bulunduğu gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılması işlemi mevzuata uygun bulunmamıştır.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılığı belirlenen ihale işlemlerinin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklifinin açıklamanın uygun bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmesi, Seril İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. teklifinin değerlendirmeye alınması ve bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanunun 65 inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere;

Anılan Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Oyçokluğu ile karar verildi.

Mahmut GÜRSES

Başkan

Kazım ÖZKAN

II. Başkan

Ali Kemal AKKOÇ

Kurul Üyesi

Ahmet ÖZBAKIR

Kurul Üyesi

Hasan KOCAGÖZ

Kurul Üyesi

Hamdi GÜLEÇ

Kurul Üyesi

Mehmet AKSOY

Kurul Üyesi

KARŞI OY

Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru dilekçesinde belirtilen birinci iddiasına yönelik olarak Kurulca “ Düzeltici işlem belirlenmesine ” karar verilmiştir.

Başvuru sahibinin 1 inci iddiasına yönelik yapılan inceleme sonucunda;

İdari şartnamenin 2 nci maddesinde ihale konusu işin adı, “ Şehirlerarası otobüs terminalı yapımı” şeklinde belirtilmiş olup, ihale dokümanı ekinde isteklilere sunulan birim fiyat teklif cetveli standart formu incelendiğinde, toplam 124 kalemden oluştuğu ve miktarların idare tarafından virgülden sonra 3 haneli olacak şekilde oluşturulduğu anlaşılmıştır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 37 nci maddesinde; “ İhale komisyonunun talebi üzerine idare tekliflerin incelenmesi, karşılaştırılması ve değerlendirilmesinde yararlanmak üzere net olmayan hususlarla ilgili isteklilerden yazılı olarak tekliflerini açıklamalarını isteyebilir. Ancak bu açıklama, hiçbir şekilde teklif fiyatında değişiklik yapılması veya ihale dokümanında yer alan şartlara uygun olmayan tekliflerin uygun hale getirilmesi amacıyla istenilmez ve yapılmaz.

Tekliflerin değerlendirilmesinde, öncelikle belgeleri eksik olduğu veya teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olmadığı 36 ncı maddeye göre ilk oturumda tespit edilen isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verilir. Ancak, teklifin esasını değiştirecek nitelikte olmaması kaydıyla, belgelerde bilgi eksikliği bulunması halinde idarece belirlenen sürede isteklilerden bu eksik bilgilerin tamamlanması yazılı olarak istenir. Belirlenen sürede bilgileri tamamlamayan istekliler değerlendirme dışı bırakılır ve geçici teminatları gelir kaydedilir. Bu ilk değerlendirme ve işlemler sonucunda belgeleri eksiksiz ve teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olan isteklilerin tekliflerinin ayrıntılı değerlendirilmesine geçilir. Bu aşamada, isteklilerin ihale konusu işi yapabilme kapasitelerini belirleyen yeterlik kriterlerine ve tekliflerin ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığı ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunup bulunmadığı incelenir. Uygun olmadığı belirlenen isteklilerin teklifleri ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunan teklifler değerlendirme dışı bırakılır.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliğinin 16.5.1 inci maddesinde; “ Birim fiyat teklif cetvelindeki çarpım ve toplamlarda hata olması durumunda aritmetik hata olduğu kabul edilecek ve teklif doğrudan değerlendirme dışı bırakılacaktır. Kısmi teklif verilmesine imkan tanınan ihalelerde, isteklinin aritmetik hata yapılan kısma ilişkin teklifi değerlendirme dışı bırakılarak, teklif verdiği diğer kısımlar üzerinden ihale sonuçlandırılacaktır.” açıklaması ile,

39 uncu maddesinde; “39.1. Birim fiyat teklif cetvelinde iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatlar ve analizlerdeki rayiç fiyatlar, virgülden sonra iki ondalık basamaklı sayıdan fazla olacak şekilde yazılabilecektir.

39.2. Birim fiyat teklif cetvelinde, her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemi için teklif edilen birim fiyatın çarpımı sonucu bulunan tutar, analizlerde de her bir girdi miktarı ile rayicinin çarpımı sonucu bulunan tutar, virgülden sonra iki ondalık basamaklı sayıdan fazla olacak şekilde yazılabilecektir. Ancak toplam teklif tutarı, virgülden sonra en yakın iki ondalık basamaklı sayıya yuvarlanarak yazılacaktır. Yuvarlama işleminde yarım kuruş ve üzerindeki değerler bir kuruşa tamamlanacak; yarım kuruşun altındaki değerler ise dikkate alınmayacaktır.”

39.3. Birim fiyat teklif cetvellerinde çarpım ve toplamlarda aritmetik hata yapan istekliler değerlendirme dışı bırakılacaktır. Kısmi teklife açık ihalelerde ise isteklinin aritmetik hata yapılan kısma ilişkin teklifi değerlendirme dışı bırakılacaktır.” açıklaması,

Yer almaktadır.

Başvuru sahibi tarafından sunulan birim fiyat teklif cetveli incelendiğinde, idarenin ihale dokümanı kapsamında isteklilere verdiği birim fiyat teklif cetvelinde yer alan ve virgülden sonra 3 haneli olacak şekilde hazırlanan miktarların, virgülden sonra 2 hane olacak şekilde yuvarlandığı, idare tarafından anılan durumun uygun bulunmayarak teklifin değerlendirme dışı bırakıldığı anlaşılmıştır.

Kanunun 37 nci maddesinde idarelerin yapacakları değerlendirmede teklif cetvelinde aritmetik hata bulunanları değerlendirme dışı bırakmaları gerektiği belirtilmiş olup, Tebliğin 39 uncu maddesinde de birim fiyatların virgülden sonra iki haneden fazla şekilde yazılabileceği ancak toplam teklif tutarının virgülden sonra iki ondalıklı şekilde yuvarlanması gerektiği ifade edilmiştir.

Başvuru sahibi tarafından sunulan birim fiyat teklif cetveli ile ihale dokümanında yer alan birim fiyat teklifi standart formu birlikte incelendiğinde, başvuru sahibinin miktarları virgülden sonra iki hane olacak şekilde yuvarladığı, ancak birim fiyat ve miktarların çarpımı işleminde, standart formda yer alan virgülden sonra 3 basamaklı miktarları kullandığı tespit edilmiştir.

Örneğin, 16.059/1A poz nolu 3 numaralı iş kalemine ilişkin hesaplamada başvuru sahibi idarenin belirlemiş olduğu, 502,065 m3 lük miktarına, 502,07 m3 olarak birim fiyat teklif cetvelinde yer vermiş ancak hesaplamada birim fiyatı olan 94,00 TL ‘yi 502,065 m3 ile çarparak 47.194,11 TL toplam bedeline ulaşmıştır. Yani başka bir deyişle her ne kadar teklif cetvelinde miktarları virgülden sonra 2 basamaklı şekilde yuvarlamış olsa da, hesaplamalarda virgülden sonra 3 basamaklı miktarları esas almıştır.

İdari şartnamenin 7.1.c maddesinde, doküman içerisinde verilen standart forma uygun teklif mektubunun yeterlik kriteri olarak belirlendiği, birim fiyat teklif cetvelinin birim fiyat teklif mektubu içerisinde değerlendirilmesi gerektiği, anılan teklif cetvelinde yapılacak değişikliklerinde standart forma uygunsuzluk şeklinde yorumlanması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Öncelikle, başvuru sahibi idarenin hazırladığı teklif cetveli standart formunda yer alan miktarları değiştirerek virgülden sonra iki haneli olacak şekilde kendi birim fiyat teklif cetvelinde belirtmiş olup, idarenin hazırladığı standart forma uygun olmayan teklif verdiği anlaşılmıştır.

Ayrıca, Kanunun ve Tebliğin anılan hükümleri gereğince, aritmetik hatanın tanımı miktar ile birim fiyatın çarpılması sonucunda yapılan hatalar şeklinde yapılmış olup, başvuru sahibinin teklif cetvelinde, kendi miktarları ile birim fiyatları çarpımlarının sonucu matematiksel olarak doğru bulunmamıştır. Bu durumun sebebi de, teklif cetveli standart formunda yer alan miktarlar virgülden sonra 2 haneli olacak şekilde yuvarlanması, ancak çarpma işleminde virgülden sonraki 3 hanede kullanılması durumudur.

Sonuç olarak, başvuru sahibinin teklifinin hem standart forma uygun teklif sunulmadığı, hem de teklif cetvelinde aritmetik hata olduğu gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılması gerekmekte olup, idarenin söz konusu işleminde mevzuata aykırılık tespit edilmemiştir. Ayrıca, aynı husus isteklilerden Özcanoğulları İnş. Turz. Ltd. Şti. tarafından yapılmış olup, birim fiyat teklif cetvelindeki miktarlar iki haneye indirildiği ancak hesaplamalarda virgülden sonraki 3 hanenin esas alındığı anlaşılmış olup, söz konusu isteklinin de değerlendirme dışı bırakılması işlemi mevzuata uygun bulunmuştur.

Bununla birlikte, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinde; “Bu Kanun kapsamındaki idarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım işleri için ihaleye çıkılmadan önce aşağıda belirtilen hususlara uyulması zorunludur:

…

_c)_Yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz. İhale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Uygulama projesi bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılması zorunludur. Ancak, doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan yapım işlerinde ön veya kesin proje üzerinden, her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, yapım işlerinde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Bu işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımlar için anahtar teslimi götürü bedel, uygulama projesi yapılamayan kısımlarda ise her bir kalem iş için birim fiyat teklif almak suretiyle ihale yapılabilir. Arsa temini, mülkiyet ve kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması şartı, baraj ve büyük sulama, içmesuyu isale hattı, enerji nakil hattı, trafo, trafo merkezleri, şalt tesisleri, kaptajlar, su depoları, karayolu, liman ve havaalanı, demiryolu, petrol ve doğalgaz boru hattı projelerinde aranmaz.” hükmü yer almaktadır.

İhale işlem dosyası incelendiğinde, teklif türünün belirlenmesine ilişkin form içeriğinde birim fiyat üzerinden teklif alınmasının uygun görüldüğü, gerekçe olarak projenin uygulanması esnasında muhtemel iş artışı, eksilişi veyahut değişikliği olabileceğinin belirtildiği, ihale konusu işe ait proje türünde de, kesin proje ve uygulama projesinin işaretlendiği anlaşılmıştır.

İdarenin göndermiş olduğu CD içerisinde yer alan proje incelendiğinde söz konusu projenin uygulama projesi olduğu, ihale konusu yapım işinin bina yapımı niteliğinde olduğu ve Kanunun 62 nci maddesi gereğince uygulama projesi yapılmadan ihaleye çıkılamayacağı, söz konusu ihalede de anahtar teslimi götürü bedel üzerinden teklif alınması gerekmektedir.

İncelenen başvuruda şikayet konusunun birim fiyat teklif cetveli ile ilgili olması, birim fiyat teklif cetvelinden yer alan aykırılıklardan dolayı 5 isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakıldığı, söz konusu şikayet konusu incelenirken anılan hususunda incelenmesi gerektiği kanaatine varılmış olup, Kanunun 62 inci maddesinin (c) bendinde yer alan temel kurallardan birinin idare tarafından ihlal edildiği, anılan aykırılık nedeniyle ihalenin sonucunun etkilendiği hususları birlikte değerlendirildiğinde şikayete konu ihalenin iptal edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, başvuruya konu ihaleye ilişkin olarak “ ihalenin iptaline ” karar verilmesi gerektiği yönündeki düşüncemiz ile, Kurulun “ düzeltici işlem belirlenmesine ” ilişkin kararına katılmıyoruz.

Ali Kemal AKKOÇ Kurul Üyesi

Mehmet AKSOY Kurul Üyesi