KİK Kararı: 2012/UH.II-4638

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2012/072
Gündem No : 53
Karar Tarihi : 05.12.2012
Karar No : 2012/UH.II-4638
BAŞVURU SAHİBİ:
Ortem Temizlik İnşaat Taahhüt Harfiyat Nakliye Mühendislik Müşavirlik Madencilik Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi, ÜÇLER MAH. TANAY CAD. ESRA SK. NO : 12/5 BURSA

İHALEYİ YAPAN İDARE:
Burdur Belediyesi Temizlik İşleri Müdürlüğü, Özgür Mah. Otogar Arkası 1 15100 BURDUR

BAŞVURUYA KONU İHALE:
2012/146312 İhale Kayıt Numaralı "2013 Yılı Burdur Belediye Başkanlığı Şehir İçi Temizliği, Çöp Toplama Ve Taşıma İşi" İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

Burdur Belediyesi Temizlik İşleri Müdürlüğütarafından 12.11.2012 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “2013 Yılı Burdur Belediye Başkanlığı Şehir İçi Temizliği, Çöp Toplama ve Taşıma İşi” ihalesine ilişkin olarak Ortem Temizlik İnşaat Taahhüt Harfiyat Nakliye Mühendislik Müşavirlik Turizm Madencilik Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi’nin 02.11.2012 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 10.11.2012 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 19.11.2012 tarih ve 37873 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 19.11.2012 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2012/4243 sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,

1 ) İdari Şartname’nin 46’ncı maddesinde ihale konusu iş için sözleşmenin uygulanması sırasında fiyat farkının hesaplanacağı ve 46.1’inci maddesinde ise asgari ücret dışı işçilikler için a2 katsayısının 0,46 olarak belirlendiği ve fiyat farkı kararnamesi hükümleri doğrultusunda fiyat farkı hesaplanacağının düzenlendiği, bahse konu mevzuat hükümleri ve İdari Şartname düzenlemeleri birlikte değerlendirildiğinde; İdari Şartname’nin 25.1’inci maddesinde, ihale konusu işin gerçekleştirilmesi aşamasında çalıştırılması öngörülen çalışan personelin ücretinin teklif fiyata dahil olduğu, 25.2’nci maddesinde ise 25.1’inci maddede yer alan gider kalemlerindeki artış ve farkların talep edilemeyeceği, yönünde düzenleme yapıldığı, İdari Şartname’nin 46.1.1’inci maddesinde işçilik için fiyat farkı verileceği belirtildiğinden, 12 sürecek olan ihale konusu iş kapsamında çalıştırılacak personelin ücretlerindeki olası artışların teklif fiyata yansıtılması noktasında tereddüde neden olacağı,

2 )İdari Şartname’nin 25.1’inci maddesinde kıdem, ihbar tazminatlarını dahil her türlü hak ve alacaklarından yüklenici şirketin, çalışma süresi ile sınırlı olmak üzere asıl ve birinci derece sorumlu olduğu ve bu giderlerin teklif fiyata dahil olduğunun belirtildiği, her ne kadar Kamu İhale Genel Tebliği’nin 78.3’üncü maddesinde çöp toplama işlerinin personele dayalı hizmet alımı işi olarak değerlendirilmeyeceği belirtilmiş ise de personel çalıştırılmasına dayalı olmayan bir hizmet alımına ilişkin ihale dokümanında haftalık çalışma saatlerinin tamamını idarede geçirecek personel sayısının belirlenmesi halinde teklif fiyata dahil giderler arasında işçilik giderine yer verilmesi gerektiğinin ve 79.3’üncü maddesinde asgari işçilik maliyetinin hangi giderlerden oluştuğunun belirtildiği, bu nedenle, kıdem, ihbar tazminatı gibi giderlere teklif fiyat dahil giderler içerisinde yer verilmesinin mevzuata aykırı olduğu,

3. Teknik Şartname’nin 2.10’uncu maddesinde çöp sahasında çalışacak olan dozerin tamir bakım giderlerinin yükleniciye ait olacağı belirtilmiş olmasına rağmen bu gidere ilişkin İdari Şartname’de düzenleme yapılmadığı, ayrıca birim fiyat teklif cetvelinde iş kalemi olarak belirlenmediği, ayrıca aracın çalışma saati ve çalışma şartlarına ilişkin hiçbir açıklamanın yapılmadığı, bu aracın tamir bakım giderlerinin bu verilerle hesaplanmasının mümkün olmadığı, bu giderin genel giderler içerisinde değerlendirilebilecek ve ihmal edilebilecek bir gider olmadığı, bu durumun teklif verilmesi sırasında tereddüde neden olduğu,

4 ) Teknik Şartname’nin 3.1’inci maddesinde işin yapılması sırasında kullanılacak olan giyim kuşam ve malzemelere ilişkin düzenlemelerin yapıldığı, İdari Şartname’nin 25.3’üncü maddesinde giyim bedelinin teklif fiyata dahil edileceği belirtilmişken malzeme giderlerinin teklif fiyata dahil edileceğine ilişkin düzenlemenin yapılmadığı, sarf malzeme birim fiyat tarifinin, Teknik Şartname’de cinsi ve miktarı belirtilen malzeme ve giyim kuşamın sözleşme gideri, yüklenici karı ve genel giderleri dahil 1 aylık bedeli olarak yapıldığı, bu nedenle giyim giderinin işçilik maliyeti içerisinde belirtilmeyip sarf malzeme birim fiyatı içerisinde belirtilmesinin Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.3’üncü maddesine aykırı olduğu, ayrıca sarf malzeme iş kaleminin biriminin ay olarak belirlenmiş olması nedeniyle giyim ve kuşamında bu gider içerisinde yer alması, yazlık ve kışlık iş elbiselerinin adet olarak belirlenmesi nedeniyle, personel sayısında değişiklik olması durumunda elbise adetlerinin değiştirilemeyeceği, bu durumun tekliflerin oluşturulmasında tereddütlere neden olacağı ve hakediş ödemelerinde sorun yaratacağı,

5. Teknik Şartname’nin 3.2’nci maddesinde “Çalışma saatlerine göre yüklenici işçileri vardiyalı olarak çalıştırabilir. Eksik işçi çalıştırılmasının tespiti halinde her işçi için ayrı ceza uygulanır.”, Sözleşme Tasarısı’nın 16.1.1’nci maddesinde “ Eksik işçi çalıştırılmasının tespiti halinde Yükleniciye tebliğ edilerek her işçi için aylık hakedişten, asgari ücret kadar kesinti yapılır.” düzenlemelerine yer verildiği, ihale konusu işin birim fiyat teklif alınmak suretiyle ihale edilmiş olması nedeniyle iş artışı ve iş eksilişleri olmasının mümkün olduğu, bu durumda Teknik Şartname’de yer alan sayıda personelin işin doğası gereği çalıştırılamaması durumunda haksız bir cezai yaptırım uygulanacağı,

6. Teknik Şartname’nin 3.5’inci maddesinde “Yüklenici, henüz kaldırılmamış çöp konteynerlerinin boya, bakım, yazılım, resim ve onarımlarını yapacak, bunun için Yükleniciye ayrıca bir bedel ödenmeyecektir.” düzenlemesine yer verildiği, konteynırlara ilişkin bu giderin birim fiyat teklif cetvelinde yer alması ve teklif fiyata dahil giderler içerisinde belirtilmesi gerekirken herhangi bir düzenlemenin yapılmadığı, Teknik Şartname’de konteynır sayısının ve konteynırların tamir bakımı için gerekli sarf malzeme miktarının belirtilmemesinin teklif fiyatın oluşturulmasında tereddüde neden olduğu,

7. Teknik Şartname’nin 6.1.’inci maddesinde “Yüklenici kullandığı araç ve ekipmanların arıza, kaza ve çalınmaları halinde yaptıracağı veya yaptırmadığı sigortadan kendisi sorumludur.”, Sözleşme Tasarısı’nın 21.2.1’inci maddesinde “1-Yüklenici, çalışma süresince; çalışan personel ve kullanılan ekipmanın her türlü koruma önlemini ve sigortalama gereklerini yerine getirmek zorundadır, 2-Bu konuda tüm sorumluluk yükleniciye ait olacaktır.” düzenlemelerine yer verildiği, Sözleşme Tasarısı ve Teknik Şartname’de yapılan sigortalamaya ilişkin düzenlemeler için Kamu İhale Genel Tebliği’nin 76’ncı maddesi uyarınca sigorta tür ve sigorta kapsam ve limitlerinin belirtilmemesi ve bu gidere teklif fiyata dahil olan giderler içerisinde yer verilmemesinin anılan mevzuat hükümlerine aykırı olduğu, aynı zamanda teklif verilmesinde tereddüde neden olduğu iddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

1 ) Başvuru sahibinin birinci iddiasına ilişkin olarak:

İdari Şartname’nin 25’inci maddesinde “25.1. Vergi (KDV Hariç), resim, harç ve benzeri giderler, ulaşım giderleri, teklif fiyata dahil edilecektir. K.D.V hariç değer tüm vergi resim ve harç giderleri ile tüm personel giderleri (Çalışan personelin ücret, kıdem, ihbar tazminatları dahil her türlü hak ve alacaklarından yüklenici şirket, çalışma süresi ile sınırlı olmak üzere asıl ve birinci derecede sorumlu olup; bu konuda idareden hiçbir maddi talepte bulunamayacaktır. Yüklenici bu edimini yerine getirmekten hiçbir şekilde kaçınamayacaktır.) dahil.

_25.2._25.1. maddesinde yer alan gider kalemlerinde artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış ya da farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edilir. Yüklenici, bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamaz.”,

İdari Şartname’nin “Fiyat farkı” başlıklı 46’ncı maddesinde “46.1. İhale konusu iş için sözleşmenin uygulanması sırasında aşağıdaki esaslara göre fiyat farkı hesaplanacaktır.

46.1.1.

Fiyat farkı hesabı

Fiyat farkı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

F = An x B x ( Pn -1)

İn Yn Gn Kn Mn

Pn = (a1 + a2 ------ + b1 ------ + b2 ------ + c ------ + d ------ )

İo Yo Go Ko Mo

Formülde ;

F : Fiyat farkını (TL),

An: İlk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hakedişte, teklif birim fiyatlı işlerde uygulama ayında gerçekleşen iş kalemlerinin sözleşme fiyatlarıyla çarpılması sonucu bulunan tutarı (TL); götürü bedel işlerde ise, uygulama ayı ilerleme yüzdesine göre gerçekleşen iş grubu ve/veya iş kalemi imalat miktarlarının sözleşme fiyatlarıyla çarpılması sonucu bulunan tutarı (TL),

B : 0,90 katsayısını,

Pn : İlk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hakedişte, fiyat farkı hesabında kullanılan temel indeksler ve güncel indeksler ile a1, a2, b1, b2, c ve d değerlerinin ağırlık oranları temsil katsayılarının yukarıdaki formüle uygulanması sonucu bulunan fiyat farkı katsayısını,

a1: Sözleşme kapsamındaki işlerin yapılmasında kullanılacak ve bu Esasların 8 inci maddesine göre artış farkı ödenecek olan asgari ücrete dayalı işçiliklerin oranını temsil eden ve yukarıdaki formülde artış öngörülmeyen sabit bir katsayıyı,

a2: Sözleşme kapsamındaki işlerin yapılmasında kullanılacak olan ve a1 katsayısının dışındaki işçiliklerin ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı,

b1: Sözleşme kapsamındaki işlerin yapılmasında kullanılacak akaryakıtın ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı,

b2: Sözleşme kapsamındaki işlerin yapılmasında kullanılacak akaryakıt dışındaki malzemelerin ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı,

c: Sözleşme kapsamındaki işlerin mühendislik ve müşavirlik oranını temsil eden sabit bir katsayıyı,

d: Sözleşme kapsamındaki işlerin yapılmasında kullanılacak makine ve ekipmanın amortismanına ilişkin ağırlık oranını temsil eden sabit bir katsayıyı,

İfade eder.

a1, a2, b1, b2, c ve d sabit katsayılarından biri, birkaçı veya tamamının, ihale konusu hizmetteki oranı dikkate alınmak suretiyle ve toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde ihaleden önce idarece belirlenerek ihale dokümanında gösterilmesi zorunludur. Bu sabit katsayılar, sözleşmenin uygulanması sırasında hiçbir gerekçeyle değiştirilemez.

Formüldeki temel indeksler (o) ve güncel indeksler (n) ise;

İo, İn : İşçilikle ilgili temel asgari ücreti ve güncel asgari ücreti,

Yo, Yn: Akaryakıt temel indeksleri ve güncel indeksleri; Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından aylık yayımlanan (1994=100) bazlı Tablo-2: Toptan Eşya Fiyatları İndeks Sayıları Tablosunun ?Kok Kömürü, Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri? satırındaki sayıyı,

Go, Gn: Akaryakıt dışındaki malzemelerin temel indeksleri ve güncel indeksleri; Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından aylık yayımlanan (1994=100) bazlı Tablo-2: Toptan Eşya Fiyatları İndeks Sayıları Tablosunun ?Genel? satırındaki sayıyı,

_Ko, Kn: Mühendislik ve müşavirlikle ilgili temel aylık katsayısı ve güncel aylık katsayısını,
Mo, Mn: Makine ve ekipmana ait amortismanın temel indeksleri ve güncel indeksleri; Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından aylık yayımlanan (1994=100) bazlı Tablo 2: Toptan Eşya Fiyatları İndeks Sayıları Tablosunun ?Makine ve Teçhizat İmalatı? satırındaki sayıyı, _

İfade eder.

Yukarıda yer alan indekslerden biri veya birkaçının sözleşmenin uygulanması sırasında Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından değiştirilmesi halinde değiştirilen indekse eşdeğer yeni bir indeks belirlenir ise bu indeks; yeni bir indeks belirlenmez ise Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından aylık yayımlanan (1994=100) bazlı Tablo- 2: Toptan Eşya Fiyatları İndeks Sayıları Tablosunun ?Genel? satırındaki sayı esas alınarak fiyat farkı hesaplanır.

ASGARİ ÜCRET VE SİGORTA PRİMİ ALT SINIR ARTIŞINDAN KAYNAKLANAN FARK:

İhale konusu hizmetin gerçekleştirilmesi için çalıştırılacak 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa tabi personelin, sayısı ve günlük çalışma saatinin belirtilmesi kaydıyla; asgari ücret tespit komisyonlarınca, ihale (son teklif verme) tarihinde tarım dışında ve 16 yaşından büyük işçiler için belirlenmiş olan asgari ücretin artırılması halinde, eski ve yeni asgari ücretler arasındaki fark; ayrıca bu farktan doğan ve işverence karşılanması gereken sosyal sigorta primleri ile sigorta primi alt sınır artışından kaynaklanan fark ve bu farklara ait işsizlik ödeneği, bu Esasların 7 nci maddesi uygulanmaksızın yükleniciye ödenir.

UYGULAMA ESASLARI

Fiyat farkı hesabında aşağıdaki hususlara uyulması zorunludur:

a) Sözleşmelerde yer alan fiyat farkına ilişkin esas ve usullerde sözleşme imzalandıktan sonra değişiklik yapılamaz.

b) Bu Esasların uygulanması sonucu sözleşme bedeline ek olarak ödenecek ya da kesilecek bedeller fiyat farkı niteliğinde olup, sözleşme bedelini etkilemez.

c) Bedeli yabancı para cinsinden veya kur farkları ayrıca hesaplanmak suretiyle yabancı para birimi karşılığı Türk Lirası ile ödenen işler için bu Esaslar uygulanmaz.

d) Hakedişlerin düzenlenmesi sırasında, hakedişe uygulanacak indeksin henüz belli olmadığı durumlarda, bir önceki güncel indeks kullanılarak fiyat farkı hesaplanır. Yeni indeksler belli olduğunda sonraki hakedişlerde fiyat farkları buna göre hesaplanarak düzeltilir.

e) Bu Esaslara göre hesaplanan fiyat farkları, fiyat farkı ödenmesine konu olabilecek tüm fiyat artışlarını kapsar. Bunun dışında yüklenicinin kullandığı usuller, makine, ekipman, malzeme ve işçiliğin cins ve miktarı, Türk Lirasının yabancı paralar karşısında değer kaybetmesi, yurtdışından temin edilen malzemenin menşei ülkede fiyatının artması ve benzeri diğer nedenlerle ilave fiyat farkı ödenemez.

f) Avans ödenen işlerde, avansın hakedişten mahsubundan sonra yükleniciye ödenecek tutar, (An) tutarı olarak alınır. Fiyat farkı katsayısının (Pn) birden küçük olması halinde (An) tutarından avans miktarı düşülmez.

g) Bu Esaslar, iş programına uygun olarak yapılan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına uygulanır.

h) Birim fiyat sözleşmelerde, sözleşmede teklif birim fiyatı bulunmayan ve yapılması idarece istenen bir iş kalemi için işin devamı sırasında yeni birim fiyat yapılması halinde, bu fiyat hazırlandığı uygulama ayının rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edilir. Belirlenen bu yeni birim fiyatın uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek bulunan fiyatı, iş kaleminin miktarı ile çarpılır ve bulunan tutar hakedişteki sözleşme birim fiyatları ile yapılan işler sütununa dahil edilerek yeni iş kaleminin sözleşme bazında bedeli yükleniciye ödenir. Bu iş kalemine ait fiyat farkı ise, uygulama ayının indeksleri üzerinden hesaplanarak bulunur.

FİYAT FARKI HESABINDA UYGULANACAK KATSAYILAR:

Asgari ücret dışındaki işçilik oranı: (a2=0,46)

Akaryakıt ağırlık oranı: (b1=0,25)

Akaryakıt dışındaki malzemelerin oranı: (b2=0,19)

Makine ve ekipmanın amortisman oranı: (d=0,1)

İhale konusu hizmetin gerçekleştirilmesi için çalıştırılacak 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa tabi personelin sayısı (110) ve günlük çalışma saati (8)

Asgari ücret ve diğer işçilik maliyetlerindeki değişiklikten kaynaklanan fark hesabına ilişkin detaylar:

a) Asgari ücret tespit komisyonunca ihale (son teklif verme) tarihinde 16 yaşını doldurmuş işçiler için belirlenmiş asgari ücretin değiştirilmesi halinde eski ve yeni asgari ücret arasındaki fark,

b) İhale (son teklif verme) tarihi itibarıyla işveren tarafından karşılanacak olan sosyal sigorta primi ve işsizlik sigortası primine ilişkin toplam tutarda; asgari ücret değişikliği veya sigorta primi alt sınır değişikliği ile prim oranlan değişikliği gibi sebeplerle meydana gelecek fark,

_c) 506 sayılı Kanunun 77 nci maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde sözleşmede öngörülen ücret ekleri nedeniyle, işveren tarafından karşılanmakta olan sosyal sigorta primi ve işsizlik sigorta primine ilişkin toplam tutarda meydana gelecek fark,
toplamı (a), (b) ve (c) bentleri toplamı), 506 sayılı Kanun gereğince işveren nâm ve hesabına Hazinece yapılacak olan ödemeler de dikkate alınmak suretiyle ilgili Bakanlar Kurulu Kararının 7 nci maddesi uygulanmaksızın ödenir veya kesilir.”_düzenlemelerine yer verilmiştir.

İdare tarafından İdari Şartname’nin 25’inci maddesinde çalışan personelin ücretinde artış olması durumunda yüklenicinin, bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamayacağı düzenlenmiş olmasına rağmen İdari Şartname’nin 46’ncı maddesinde sözleşmenin uygulanması sırasında fiyat farkı ödeneceğinin belirtildiği ve fiyat farkında uygulanacak hesap katsayıları arasında “asgari ücret dışındaki işçilik oranı: (a2=0,46)” katsayısına yer verildiği görülmüştür. Bu nedenle, sözleşmenin yürütülmesi aşamasında çalışan personelin ücretinde artış olması durumunda bu farkın yükleniciye ödenip ödenmeyeceğine ilişkin olarak idarece yapılan düzenlemenin çelişkiye neden olduğu açıktır. Bununla birlikte, idare tarafından işçilik ile ilgili belirlenen a2 katsayısının haftalık çalışma saatlerinin tamamının ilgili idare içinde kullanılmadığı işlerde belirlenmesi gerektiği, incelenen ihalede çalışacak personel sayısının belirlenmiş olduğu ve haftalık çalışma saatinin tamamının idare için kullanılacağı, bu nedenle işçilik ile ilgili katsayının a1 olarak belirlenmesi gerektiği anlaşıldığından, idarece fiyat farkının verilmesi durumunda bu farkın sağlıklı olarak hesaplanamayacağı sonucuna varılmıştır.

2 ) Başvuru sahibinin ikinci iddiasına ilişkin olarak:

İdari Şartname’nin 25’inci maddesinde “25.1. Vergi (KDV Hariç), resim, harç ve benzeri giderler, ulaşım giderleri, teklif fiyata dahil edilecektir. K.D.V hariç değer tüm vergi resim ve harç giderleri ile tüm personel giderleri (Çalışan personelin ücret, kıdem, ihbar tazminatları dahil her türlü hak ve alacaklarından yüklenici şirket, çalışma süresi ile sınırlı olmak üzere asıl ve birinci derecede sorumlu olup; bu konuda idareden hiçbir maddi talepte bulunamayacaktır. Yüklenici bu edimini yerine getirmekten hiçbir şekilde kaçınamayacaktır.) dahil.” düzenlemesine yer verilmiştir.

1475 sayılı İş Kanunu’nun 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında sayılan durumların gerçekleşmesi halinde her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenmesi öngörülmüştür.

4857 sayılı İş Kanunu’nun Geçici 6’ncı maddesinde ise “ Kıdem tazminatı için bir kıdem tazminatı fonu kurulur. Kıdem tazminatı fonuna ilişkin Kanunun yürürlüğe gireceği tarihe kadar işçilerin kıdemleri için 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesi hükümlerine göre kıdem tazminatı hakları saklıdır.” hükmü yer almaktadır.

Kıdem tazminatına ilişkin hak ve yükümlülükler İş Kanunu’nda ayrıntılı olarak düzenlenmiş olup hizmet akdinin, kıdem tazminatı ödenmesini gerektiren sebeplerle sona ermesi durumunda tazminat ödemesinin söz konusu olabileceği, ancak ihale öncesinde yüklenici tarafından istihdam edilecek personelden kaç kişinin kıdem tazminatı hak ederek işten ayrılacağına ilişkin tespitin yapılamayacağı açıktır.

Kaldı ki kıdem tazminat tutarı hesaplanarak tekliflerin verildiği ve sözleşmenin bu tutar üzerinden yapıldığı hallerde de sözleşme sonunda yüklenicinin işçilere kıdem tazminatını ödememesi halinde Yargıtay içtihatlarına göre ihaleyi yapan idarenin kıdem tazminatı sorumluluğunun devam ettiği dikkate alındığında, idarenin mükerrer kıdem tazminatı ödemesi de söz konusu olabilecektir.

Bu sebeplerle kıdem tazminatı tutarının ihalenin yaklaşık maliyetine dahil edilmesi ve teklif fiyata dahil olacak masraflar içinde gösterilmesi ve böylece aşırı düşük teklif sorgulamasında dikkate alınması mümkün gözükmemektedir. İşçilere ödenmesi ihtimale dayalı olan ve idarenin sorumluğunu da devam ettiren bir maliyet kaleminin, 4734 sayılı Kanun kapsamında yapılan ihalelerin idari şartname ve sözleşmelerine dahil edilmemesi uygun olacaktır.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 17’nci maddesinde “ Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir.

İş sözleşmeleri;

a. İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,

b. İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,

c. İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra,

d. İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra,

Feshedilmiş sayılır.

Bu süreler asgari olup sözleşmeler ile artırılabilir.

Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır.

İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir.

İşverenin bildirim şartına uymaması veya bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi feshetmesi, bu Kanunun 18, 19, 20 ve 21 inci maddesi hükümlerinin uygulanmasına engel olmaz. 18 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca bu Kanunun 18, 19, 20 ve 21 inci maddelerinin uygulanma alanı dışında kalan işçilerin iş sözleşmesinin, fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirildiği durumlarda işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenir. Fesih için bildirim şartına da uyulmaması ayrıca dördüncü fıkra uyarınca tazminat ödenmesini gerektirir. ” hükmü yer almaktadır. İhbar tazminatı belirsiz süreli işler için söz konusu olabileceğinden, ihale edilen ve sözleşmesinin bitiş tarihi belli olan işlerde ihbar tazminatı doğmayacaktır. Yine kıdem tazminatında olduğu gibi yüklenici ile çalıştırdığı personel arasında ortaya çıkabilecek bir ihtimale ilişkin maliyet kaleminin işin süresinin belli olduğu da dikkate alınarak 4734 sayılı Kanun kapsamında yapılan ihalelerin idari şartname ve sözleşmelerine dahil edilmemesi uygun olacaktır.

3. Başvuru sahibinin üçüncü iddiasına ilişkin olarak:

Teknik Şartname’nin 2.10’uncu maddesinde “Şehir çöplüğünün düzenlenmesi Belediyemize aittir. Çöp deponi alanında hazır bulunan Belediyemize ait dozer ile deponi alanına getirilen çöpler düzenli olarak her gün tesviye edilip düzeltilecektir. Yüklenici dozeri kullanmak üzere, sertifikalı iş makinesi operatörünü temin edecektir. Yükleniciye teslim edilen iş makinesinin her türlü bakım ve onarımı Yükleniciye, akaryakıtı Belediyeye ait olacaktır. Belediye; Yükleniciye vereceği iş makinesini İdare tarafından oluşturulacak bir komisyon huzurunda hazırlanacak bir rapor ile çalışır vaziyette teslim edecek ve iş bitiminde yine komisyon tarafından hazırlanacak bir raporla teslim alacaktır. İş bitiminde iş makinesi teslim edilirken tutulan fenni ve teknik tutanak haricinde arıza, hasar ve eksiklikler varsa, saptanacak olan bu arıza, eksiklik ya da hasara ait yedek parça bedelleri ve bakım-onarım giderleri Yüklenici tarafından ödenecektir. Yüklenicinin bu bedeli ödememesi halinde belirlenen miktar son hak edişten kesilir. Yüklenici hiçbir surette şehir içinde ve çöp döküm alanında kendisi ve personeli için geri dönüşümlü atık toplayamaz ayrıştırma yapamaz.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Şehir çöplüğü deponi alanına getirilen çöplerin her gün tesviye edilip düzenlenmesi amacıyla çalıştırılması öngörülen idareye ait dozerin yakıt gideri dışındaki tüm giderlerinin yükleniciye ait olduğu anlaşılmaktadır. Her ne kadar söz konusu giderin birim fiyat teklif cetvelinde iş kalemi olarak belirlenmediği görülmekte ise de, çalıştırılması öngörülen operatörün maliyeti ile ilgili giderin birim fiyat teklif cetvelinde iş kalemi olarak belirlendiği, bunun dışındaki yedek parça ve bakım-onarım giderlerinin işin yürütülmesi sırasında ortaya çıkabilecek ve ihale öncesinde tespiti mümkün olmayan giderler olduğu anlaşıldığından, söz konusu giderlerin genel giderler içerisinde yer aldığı kabul edilerek teklif verilmesi gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle başvuru sahibinin iddiası uygun bulunmamıştır.

4 ) Başvuru sahibinin dördüncü iddiasına ilişkin olarak:

Teknik Şartname’nin 3.1’inci maddesinde “İşin yürütülmesi sırasında da iş süresi boyunca personele aşağıdaki miktarlarda ekipman sağlanacaktır.”

Malzeme Cinsi

Adet

Çalı süpürge (saplı)

3500

Kürek

150

Kürek sapı

150

Plastik mevkici arabası

20

Tırmık (saplı)

62

Çapa (saplı)

62

Yağmurluk

110

El arabası

20

Çizme

220

Eldiven

4176

İş elbisesi (kışlık)

110

İş elbisesi (yazlık)

110

Ayakkabı

220

Sanayi tipi konteyner

20

Çalı tırpanı

2

Kaldırım üzeri yol süpürme aracı

1

İdari Şartname’nin 25.3.1.2’nci maddesinde “Teknik şartnamede tanımlanmış olan personel giyecek bedeli teklif fiyata dahildir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

Birim fiyat teklif cetvelinde 26 sıra nolu iş kalemi “Sarf Malzemesi” olarak belirtilmiştir.

İdare tarafından İdari Şartname’de, Teknik Şartname’de tanımlanmış olan personel giyecek giderlerinin teklif fiyata dahil edileceği belirtilmiş olmasına rağmen, ihale dokümanında bu giderin birim fiyat teklif cetvelinde her bir ücret grubuna ve görev tanımına göre ayrı bir iş kalemi olarak belirlenen işçilik giderleri içerisinde mi yoksa malzeme gideri içerisinde mi yer alacağına ilişkin bir düzenlemenin açıkça yapılmadığı, ancak ihale onay belgesi ekinde yer alan belgeler incelendiğinde, bu giderin malzeme gideri içerisinde yer aldığı, idare tarafından belirlenen yöntem esas alındığında, söz konusu giderin malzeme gideri içerisinde yer aldığında işçi sayısının artması durumunda malzeme giderine ilişkin birim fiyat teklif cetvelinde birimin ay olarak belirlenmiş olması nedeniyle bu durumun sözleşmenin yürütülmesi sırasında sorun yaratacağı, bununla birlikte, söz konusu giyim giderinin malzeme gideri mi yoksa işçilik gideri mi içerisinde yer alacağına ilişkin düzenlemenin ihale dokümanında açıkça belirtilmemiş olmasının da hem tekliflerin verilmesinde hem de değerlendirilmesinde tereddüde neden olacağı sonucuna varılmıştır.

5 ) Başvuru sahibinin beşinci iddiasına ilişkin olarak:

Teknik Şartname’nin 3.2’nci maddesinde “Çalışma saatlerine göre yüklenici işçileri vardiyalı olarak çalıştırabilir. Eksik işçi çalıştırılmasının tespiti halinde her işçi için ayrı ceza uygulanır.”,

Sözleşme Tasarısı’nın 16.1.1’inci maddesinde “ Eksik işçi çalıştırılmasının tespiti halinde Yükleniciye tebliğ edilerek her işçi için aylık hakedişten, asgari ücret kadar kesinti yapılır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 32’nci maddesinde “Kontrol teşkilatı, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren belirtiler ve kanıtlara ulaştığı takdirde, gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklik, hata ve kusurların incelenmesi ve tespiti için yüklenicinin yapması gerekenleri kendisine tebliğ eder.

Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak çağrıya uymazsa incelemeler kontrol teşkilatı tarafından tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir.

Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur.

Sorumluluğunun yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi kötü işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, işin gerçekleştirilme şekil ve durumuna göre yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden veya teminatından kesilir.

Belli dönemler halinde (günlük, haftalık, vs ) tekrarlanmak suretiyle ifa edilen sürekli nitelikteki işlerde kontrol teşkilatı, yapılan işle ilgili olarak Genel Şartnamenin 34 üncü maddesindeki esaslara göre bu dönemler itibariyle kayıt tutar. Hakediş ödemelerinde bu kayıtlar da dikkate alınır ve sözleşme ve eklerine aykırı olarak gerçekleştirildiği tutanağa yazılan işler için sözleşmesinde belirtilen kesinti ve cezalar uygulanır.” hükmü yer almaktadır.

İhale konusu işin süreklilik arz eden bir hizmet alımı işi olduğu ve idare tarafından işin yürütülmesinde kaç personel çalıştırılacağının ihale dokümanında belirtildiği, Teknik Şartname’de ve Sözleşme Taslağı’nda yapılan düzenlemelerin işin aksamamasına yönelik bir düzenlemeler olduğu, Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’ne göre işin yürütülmesi sırasında sorumluluğun yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi kötü işlerin bedellerinin, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, işin gerçekleştirilme şekil ve durumuna göre yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden veya teminatından kesilebileceğinin belirtildiği, bu nedenle, eksik işçi çalıştırılması durumunun ancak idarenin takdirinde olabileceği, Sözleşme Taslağı’nda belirtilen cezanın yüklenici tarafından işin yürütülmesi sırasında eksik işçi çalıştırılması durumunda uygulanacağı anlaşıldığından, başvuru sahibinin iddiası uygun bulunmamıştır.

6. Başvuru sahibinin altıncı iddiasına ilişkin olarak:

Teknik Şartname’nin 3.5’inci maddesinde “ Yüklenici, henüz kaldırılmamış çöp konteynerlerinin boya, bakım, yazılım, resim ve onarımlarını yapacak, bunun için Yükleniciye ayrıca bir bedel ödenmeyecektir.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Söz konusu giderin ihale konusu iş içerisinde önemli bir maliyet kalemi oluşturmayacağı ve idare tarafından yapılan düzenlemeden söz konusu giderin genel giderler içerisinde kabul edilerek teklif verilmesi gerektiği anlaşıldığından, başvuru sahibinin iddiası uygun bulunmamıştır.

7. Başvuru sahibinin yedinci iddiasına ilişkin olarak:

Teknik Şartname’nin 6.1’inci maddesinde “Yüklenici kullandığı araç ve ekipmanların arıza, kaza ve çalınmaları halinde yaptıracağı veya yaptırmadığı sigortadan kendisi sorumludur.”,

Sözleşme Tasarısı’nın “İş ve işyerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 21’inci maddesinde “21.1. İş ve işyerlerinin korunması ile işin ve/veya işyerlerinin sigortalattırılmasına ilişkin sorumluluk Genel Şartnamenin 19 uncu maddesinde düzenlenen esaslar dahilinde yükleniciye aittir.

21.2. Sigorta türleri ile teminat kapsamı ve limitleri:

21.2.1 inci maddesinde “1-Yüklenici, çalışma süresince; çalışan personel ve kullanılan ekipmanın her türlü koruma önlemini ve sigortalama gereklerini yerine getirmek zorundadır,

2-Bu konuda tüm sorumluluk yükleniciye ait olacaktır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin“İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 19’uncu maddesinde “İşyerinde, işin başlamasından kabul belgesinin verilmesine kadar her türlü araç, malzeme, ihzarat, makine ve taşıtlar ile sözleşme konusu hizmet işinin korunmasından yüklenici sorumludur.

Yüklenici, kazaların, zarar ve kayıpların meydana gelmesini önlemek amacı ile gereken bütün önlemleri almak ve kontrol teşkilatı tarafından, kaza, zarar ve kayıp ihtimallerini azaltmak için verilecek talimatların hepsine uymak zorundadır.

Yüklenici, işin devamı süresince iş yerinde yapılacak çalışmalarda her türlü güvenlik önlemini almak zorundadır. İş sahasında veya çevresindeki bölgede, yeterli güvenlik önleminin alınmaması nedeniyle doğabilecek hasar ve zararın ödenmesinden yüklenici sorumludur. Ayrıca yüklenici, işyerinde kullanılan ekipmanın neden olabileceği kazalardan korunma usullerini ve önlemlerini çalışanlara öğretmek zorundadır. Bu konularda gerek kontrol teşkilatı tarafından istenen ve gerekse yüklenicinin kendi arzusu ile uyguladığı güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümü yükleniciye aittir.

Hizmet türüne göre sigorta gerektiği takdirde uygulanacak sigorta türü veya türleri ve teminat limitleri günün koşullarına uygun olmak şartıyla sözleşmesinde veya eklerinde belirtilir.

Düzenlenen sigorta poliçelerinde, idare işveren sıfatıyla, yüklenici ise işi gerçekleştiren sıfatıyla ve varsa alt yükleniciler yer almalıdır. Kıymetler tam değer üzerinden sigorta ettirilmelidir.

Sözleşmesinde istenilmiş olması halinde, sigortalara ilişkin limitlerin işe başlama tarihinin yıl dönümündeki güncel değerlere yükseltilmesi zorunludur.

Yüklenici, idarelerce istenen söz konusu sigortalara ilişkin poliçeleri ve ödeme kanıtlarını, iş fiili olarak başlamadan önce idareye vermek zorundadır. Sigortalar tamamlanmadığı sürece avans ve hakediş ödemesi yapılmaz.” hükmü yer almaktadır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 76’ncı maddesinde “76.1. Hizmet alımı ihalelerinde iş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanmasına ilişkin düzenleme Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 19 uncu maddesi ile tip idari şartnamelerin “teklif fiyata dahil olan giderler” maddesi ve tip sözleşmenin 21 inci maddesinde yer almaktadır.

76.1.1 Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 19 uncu maddesinde “İşyerinde, işin başlamasından kabul belgesinin verilmesine kadar her türlü araç, malzeme, ihzarat, makine ve taşıtlar ile sözleşme konusu hizmet işinin korunmasından yüklenicinin sorumlu olduğu, hizmet türüne göre sigorta gerektiği takdirde uygulanacak sigorta türü veya türleri ve teminat limitlerinin günün koşullarına uygun olmak şartıyla sözleşmesinde veya eklerinde belirtileceği” hükme bağlanmıştır.

76.1.2 Tip idari şartnamelerin “Teklif fiyata dahil olan giderler” maddesinin konuyla ilgili dipnotunda “idarelerin, ihale edilecek hizmetin özelliğine göre sözleşmenin uygulanması sırasında, ilgili mevzuat gereğince yapılacak … , sigorta, …giderlerinden hangilerinin, isteklilerce teklif edilecek fiyata dahil olması gerektiğini bu maddede belirtecekleri” ifade edilmiştir. Bu nedenle, idarece sözleşme taslağının 21 inci maddesinde yükleniciden sigorta yaptırması istenmekte ise idari şartnamenin “Teklif fiyata dahil olan giderler” maddesinde sigorta giderinin de teklif fiyata dahil olduğunun belirtilmesi gerekmektedir. Ancak, idarece sözleşme taslağının 21 inci maddesinde yükleniciden sigorta yaptırmasının istenmediği durumlarda ise ilgili mevzuatı gereğince yapılması gereken başka sigorta giderlerinin de bulunabileceği göz önüne alınarak idari şartnamede, sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuatı gereğince yapılacak sigorta giderinin teklif fiyata dahil olduğuna ilişkin düzenleme yapılması mümkün bulunmaktadır.

76.2. İdareler, idari şartnamede teklif fiyata dahil olan giderler arasında sigorta giderine yer vermek kaydıyla sözleşme taslağının 21 inci maddesinde sigortaya ilişkin düzenleme yapabileceklerdir. Bu çerçevede, idarece yüklenici tarafından iş ve/veya işyerinin sigortalattırılması isteniyorsa sözleşme taslağının 21.1. maddesinde iş ve işyerlerinin sigortalanmasına ilişkin yükümlülüğün yükleniciye ait olduğu mutlaka belirtilecektir.

76.3. Sözleşme taslağının (21.1.) maddesinde iş ve/veya işyerlerinin sigortalanmasına ilişkin yükümlülüğün yükleniciye ait olduğunun belirtilmesi halinde sigorta türü veya türleri ile sigorta teminatının kapsam ve limitini belirleyen düzenlemenin sözleşme taslağının (21.2.) maddesinde yapılması gerekmektedir. Ancak, (21.1.) maddesinde sigortaya ilişkin bir düzenleme yapılmamış ise (21.2.) maddesine “Bu madde boş bırakılmıştır.” cümlesi yazılacaktır.

76.4. Sözleşme taslağının (21.1.) maddesinde iş ve/veya işyerlerinin sigortalanmasına ilişkin yükümlülüğün yükleniciye ait olduğu belirtilmesine rağmen, idari şartnamenin “Teklif fiyata dahil olan giderler” maddesinde sigorta giderine yer verilmediği ve/veya sözleşme taslağının (21.2.) maddesinde sigorta türü veya türleri ile sigorta teminatının kapsam ve limitinin belirlenmediği hallerde, iş ve/işyerlerinin sigortalanmasının istenmediği ve sigorta giderinin de teklif fiyata dahil giderler arasında yer almadığı kabul edilmek suretiyle teklifler değerlendirilecektir.

76.5. İdari şartnamede teklif fiyata dahil olan giderler arasında sigorta giderine yer verilen ve sözleşme taslağının (21.1.) maddesinde iş ve/veya işyerlerinin sigortalanmasına ilişkin yükümlülüğün yükleniciye ait olduğu belirtilerek (21.2.) maddesinde sigorta türü veya türleri ile sigorta teminatının kapsam ve limitinin belirlendiği ihalelerde, isteklilerden ihale aşamasında sigortaya ilişkin herhangi bir belge (taahhütname, sigorta poliçesi vb.) sunmaları istenmeyecektir. Bu durumda, sözleşmenin yürütülmesi aşamasında yüklenici tarafından sigorta poliçesi sunulacağına ilişkin düzenleme teknik şartnamede yapılacaktır.” açıklamaları yer almaktadır.

İşe ait ihale dokümanında, yüklenicinin, çalışma süresince; çalışan personel ve kullanılan ekipmanın her türlü koruma önlemini ve sigortalama gereklerini yerine getirmek zorunda olduğu ve bu konuda tüm sorumluluğun yükleniciye ait olacağı belirtilmiştir.

Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin“İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 19’uncu maddesine göre,işyerinde, işin başlamasından kabul belgesinin verilmesine kadar her türlü araç, malzeme, ihzarat, makine ve taşıtlar ile sözleşme konusu hizmet işinin korunmasından yüklenicinin sorumlu olduğu, hizmet türüne göre sigorta gerektiği takdirde uygulanacak sigorta türü veya türleri ve teminat limitlerinin günün koşullarına uygun olmak şartıyla sözleşmesinde veya eklerinde belirtilmesi gerekmektedir.

Kamu İhale Genel Tebliği’ne göre, işe ait sözleşme taslağının 21.1’inci maddesinde iş ve/veya işyerlerinin sigortalanmasına ilişkin yükümlülüğün yükleniciye ait olduğu belirtilmesine rağmen, İdari Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” maddesinde sigorta giderine yer verilmediği ve/veya sözleşme taslağının 21.2’nci maddesinde sigorta türü veya türleri ile sigorta teminatının kapsam ve limitinin belirlenmediği hallerde, iş ve/işyerlerinin sigortalanmasının istenmediği ve sigorta giderinin de teklif fiyata dahil giderler arasında yer almadığı kabul edilmek suretiyle tekliflerin değerlendirileceği açıklamasına yer verilmiştir.

İdare tarafından ihale dokümanında yapılan düzenlemeler ve anılan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, işe ait Sözleşme Taslağı’nda iş ve işyerlerinin korunması ile işin ve/veya işyerlerinin sigortalattırılmasına ilişkin sorumluluğun Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin 19’uncu maddesinde düzenlenen esaslar dahilinde yükleniciye ait olduğunun belirtildiği ve bunun dışında hizmet türüne göre herhangi bir sigorta türüne yer verilmediğinden, sigorta giderinin teklif fiyata dahil giderler arasında yer almadığı kabul edilmek suretiyle teklifler değerlendirilecektir. Bu nedenle, işe ait ihale dokümanında ihaleye katılacak olan isteklileri tereddüde düşürecek bir durumun bulunmadığı anlaşıldığından, başvuru sahibinin iddiası yerinde bulunmamıştır.

Sonuç olarak yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden ihalenin iptali gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle 4734 sayılı Kanun’un 65’inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun’un 54’üncü maddesinin onuncu fıkrasının (a) bendi gereğince ihalenin iptaline,

Oybirliği ile karar verildi.

Mahmut GÜRSES

Başkan

Kazım ÖZKAN

II. Başkan

Erkan DEMİRTAŞ

Kurul Üyesi

Ahmet ÖZBAKIR

Kurul Üyesi

Mehmet Zeki ADLI

Kurul Üyesi

Hasan KOCAGÖZ

Kurul Üyesi