KİK Kararı: 2012/UH.I-5096

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2012/080
Gündem No : 17
Karar Tarihi : 31.12.2012
Karar No : 2012/UH.I-5096
BAŞVURU SAHİBİ:
Öztürk İthalat İhracat Paz. San. Ve Tic. Ltd. Şti., CEVZİLİDERE CADDESİ NO:40/12 BALGAT / ANKARA

İHALEYİ YAPAN İDARE:
Aliağa Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğü, Kültür Mahallesi Istiklal Caddesi 66 İZMİR

BAŞVURUYA KONU İHALE:
2012/142116 İhale Kayıt Numaralı "Atölye Ve Bakım Onarım İşleri Hizmet Alımı" İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

Aliağa Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğütarafından 06.11.2012 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “Atölye Ve Bakım Onarım İşleri Hizmet Alımı” ihalesine ilişkin olarak Öztürk İthalat İhracat Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin 06.12.2012 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 07.12.2012 tarihli yazısı ile reddi üzerine başvuru sahibince 07.12.2012 tarih ve 40513 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 07.12.2012 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2012/4619 sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, taraflarına tebliğ edilen 28.11.2012 tarihli kesinleşen ihale kararında ihalenin Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı üzerinde bırakıldığı, ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibinin ise firmalarının olduğunun bildirildiği, idarenin komisyon kararının mevzuata aykırı olduğu,

İhalenin firmaları üzerinde bırakılması gerektiği, söz konusu aykırılıkların ortadan kaldırılması amacı ile 06.12.2012 tarihinde idareye yaptıkları şikâyet başvurusu üzerine, idarece ihale komisyon kararında Kamu İhale Kurulunun 2012/UH.III-1827, 2012/UH.III-2561 ve 2011/UH.II-4228 sayılı Kurul kararlarına atıfta bulunarak ihale üzerinde bırakılan firmanın aşırı düşük teklif açıklamasının yeterli görüldüğü, ve sigorta primine esas kazanç matrahı üzerinden bir seferde hesaplanan % 23 oranındaki sosyal güvenlik primi işveren paylarının ilgili sosyal güvenlik mevzuatı açısından % 11 malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi işveren hissesi, % 7,5 genel sağlık sigortası işveren hissesi, % 2,5 kısa vadeli sigorta primleri işveren hissesi ve % 2 işsizlik sigortası primi işveren hissesi olmak üzere dört ayrı hesaplama yapılarak hesaplanması ve hesaplamanın her aşamasında yuvarlama yapılması gerektiği yönündeki şikayet başvurularının idarece “sigorta primi işveren hissesinin malullük, yaşlılık ve ölüm sigorta primi işveren hissesi ile genel sağlık sigortası primi işveren hissesinin toplam oranından oluşan % 18,5’luk orandan ayrı ayrı hesaplanması şeklindeki yöntemin gerçek maliyetlere ulaşılması açısından kabul edilebilir bir yöntem olmadığının ihale komisyonunca karara varıldığı ” gerekçesi ile şikayet başvurularının reddedildiği,

İhale üzerinde bırakılan isteklinin 5.248.001,91 TL tutarındaki teklifinin teklif edilmesi gereken asgari işçilik maliyet tutarını karşılamamasına rağmen ihalenin bu firma üzerinde bırakıldığı,

İdare tarafından (KİK işçilik hesaplama modülüne) hesaplanan ve daha sonra ihale üzerinde bırakılan isteklinin aşırı düşük teklif sorgulamasına verdiği cevapla güncellenen 5.248.001,91 TL tutarındaki teklif edilmesi gereken asgari işçilik maliyet tutarının hatalı olduğu, bahse konu ihalede teklif edilmesi gereken işçilik maliyet tutarının SGK mevzuatına göre 5.248.270,76 TL olduğu, firmalarının teklifinin asgari işçilik maliyetini karşılayan tek teklif olduğu,

Teklif edilmesi gereken asgari işçilik maliyetinin;

A 1

B 2

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması3

Miktarı

Teklif Edilen4 Birim Fiyat

Tutarı

Birimi

İşçi sayısı

Ay/gün/saat

Makam Şoförü

işçixay

4.246,85

50.962,20

Makam Şoför Yardımcısı

işçixay

3.086,37

111.109,32

Usta Başı

işçixay

2.775,34

133.216,32

Vasıflı İşçi

işçixay

2.464,28

1.803.852,96

İş Makinası Operatörü

işçixay

2.643,72

190.347,84

Şoför

işçixay

2.296,79

992.213,28

Vasıfsız İşçi

işçixay

2.153,23

1.188.582,96

I. ARA TOPLAM (K.D.V Hariç)5

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması 6

Birimi

Miktarı

Teklif Edilen4 Birim Fiyat

Tutarı

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Makam Şoförü İçin

gün

14,5

134,80

1.954,60

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Makam Şoför Yardımcısı İçin

gün

43,5

96,11

4.180,79

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Usta Başı İçin

gün

85,73

4.972,34

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Vasıflı İşçi için

gün

884,5

75,38

66.673,61

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti İş Makinası Operatörü İçin

gün

81,35

7.077,45

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Şoför İçin

gün

522

69,78

36.425,16

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Vasıfsız İşçi için

gün

667

64,99

43.348,33

Fazla Çalışma Saat Ücreti Makam Şoförü İçin

saat

270

26,97

7.281,90

Fazla Çalışma Saat Ücreti Makam Şoför Yardımcısı İçin

saat

810

19,21

15.560,10

Fazla Çalışma Saat Ücreti Usta Başı İçin

saat

1.080

17,15

18.522,00

Fazla Çalışma Saat Ücreti Vasıflı İşçi İçin

saat

16.470

15,08

248.367,60

Fazla Çalışma Saat Ücreti İş Makinası Operatörü İçin

saat

1.620

16,28

26.373,60

Fazla Çalışma Saat Ücreti Şoförler İçin

saat

9.720

13,97

135.788,40

Fazla Çalışma Saat Ücreti Vasıfsız İşçi İçin

saat

12.420

13,00

161.460,00

II. ARA TOPLAM(K.D.V. Hariç)7

777.985,885.

TOPLAM TUTAR (K.D.V Hariç)

5.248.270,76

Olduğu,

KİK İşçilik Hesaplama modülünde çıkan sonuçlar ile yukarıda tutarları belirtilen fiyatlar arasında farklılıklar bulunduğu, örneğin brüt asgari ücretin % 75 fazlasını alacak şöförün fazla çalışma ücretinin 13,97 TL olması gerektiği, KİK işçilik Hesaplama Modülüne göre bu tutarın 13.96 TL olduğu, ihale üzerinde bırakılan ve diğer isteklilerin tekliflerinin bu kalemde asgari işçilik maliyetini karşılamadığı, firmalarının maliyet kalemlerini 5510 sayılı Kanun’un 81’inci, 4447 sayılı Kanun’un 49’uncu, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 16’ncı ve emsal Kurul kararlarına göre hesapladığı, ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılarak ihalenin firmaları üzerinde bırakılması gerektiği iddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

Başvuru sahibinin iddiasına ilişkin olarak:

4734 sayılı Kanun’un “ Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde,

“İhale komisyonu verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b)Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

Hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

(Ek fıkra: 20/11/2008-5812/12 md.) İhale komisyonu, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterleri esas alır. Kurum bu maddenin uygulanmasında; aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkilidir.” hükmü yer almakta olup, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 59’uncu maddesinde benzer düzenlemeler yer almaktadır. Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesinde de de aşırı düşük teklif açıklamalarının nasıl yapılacağı ve değerlendirileceğine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “16.5. Aritmetik hata ve yuvarlama” başlıklı maddesinin 16.5.2.1 maddesinde; “İşçilik ücreti, yol ve yemek bedeli ile bunlar üzerinden alınan prim tutarları gibi işçilik kalemlerini oluşturan maliyet unsurlarına ilişkin hesaplama yöntemi, sosyal güvenlik mevzuatı kapsamında kanunla ve idari düzenlemelerle belirlenmiş olup, bu çerçevede 1 TL (Bir Türk Lirası)’nin altındaki tutarlar iki ondalık basamaklı sayıya yuvarlanarak yazılmaktadır. Sosyal güvenlik mevzuatındaki düzenlemelerin emredici nitelikte olması nedeniyle isteklilerin ilgili mevzuatı gereğince yapacakları işçilik hesaplamalarında da anılan yöntemin uygulanması zorunluluğu bulunmaktadır. Bu sebeple, hizmet alımı ihalelerinde birim fiyat teklif cetvelinde yer alan ve işçi sayısı üzerinden teklif alınan işçilik kalemlerinin birim fiyatları ile birim fiyatla miktarın çarpılması sonucu bulunan tutarları, virgülden sonra en yakın iki ondalık basamaklı sayıya yuvarlanarak yazılacaktır. Yuvarlama işleminde yarım kuruş ve üzerindeki değerler bir kuruşa tamamlanacak; yarım kuruşun altındaki değerler ise dikkate alınmayacaktır.” açıklaması,

Sosyal Güvenlik Kurumunun 24.01.2012 tarih ve 2012-3 sayılı Genelgesi’nin “Türk Lirası cinsinden yapılan işlemlerin yuvarlaması” başlıklı 10 uncu maddesinde,

“Bilindiği üzere, 5083 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanunun 1 inci maddesinin ikinci fıkrasına istinaden 4/4/2007 tarihli Bakanlar Kurulunun eki kararı ile Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para birimi olan Yeni Türk Lirası ve Yeni Kuruşta yer alan “Yeni” ibareleri 1/1/2009 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmıştır. Buna göre, 5228 sayılı Kanunun 59 uncu maddesinin onüçüncü fıkrası ile değişik 2 nci maddesinde, “… Türk Lirası değerlerinin Türk Lirasına dönüşüm işlemlerinin ve Türk Lirası cinsinden yapılan işlemlerin sonuçlarında yarım Kuruş ve üzerindeki değerlerin bir Kuruşa tamamlanacağı ve yarım Kuruşun altındaki değerlerin dikkate alınmayacağı” hükme bağlanmıştır.

Bu itibarla Genelgede, Türk Lirası cinsinden yapılan işlemlerin sonucunda bulunan rakamın virgülden sonra üç basamaklı çıkan ve üçüncü rakamı yarım KR ve üzerinde olan değerler 1 KR’ye tamamlanmış, yarım KR’nin altındaki değerler ise dikkate alınmamıştır ” açıklaması,

Anılan Tebliğ’in “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında teklif fiyata dahil olacak giderler” başlıklı 78’inci maddesinde,

“78.1. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları; ağırlıklı olarak personel çalıştırılmasına dayanan, çalıştırılacak personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı hizmetlerdir.

…

78.4. Çöp toplama ve nakline ilişkin hizmetlerde, çöp toplama ve naklinde kullanılacak makine ve ekipmanlar ile çöp toplama araçlarının ve akaryakıtın idare tarafından karşılanması durumunda bu alımların ve ayrıca malzemenin idare tarafından karşılandığı yemek hizmeti (malzemesiz yemek hizmeti) alımlarının personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak ihale edilmesi gerekmektedir.

78.5. (Değişik: 9/2/2011 -27841 RG/ 2. md.) Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinin birim fiyat teklif alınmak suretiyle gerçekleştirilmesi ve ihale üzerinde bırakılan istekli ile birim fiyat sözleşme imzalanması zorunludur. Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle Uygulama Yönetmeliğinin 1 No’lu eki olan standart formlardan KİK015.3/H Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarına İlişkin Birim Fiyat Teklif Cetveli Standart Formu yürürlükten kaldırılmış ve KİK015.3/H Birim Fiyat Teklif Cetveli Standart Formu personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları da dahil olmak üzere tüm hizmet alımlarında kullanılmak üzere yeniden düzenlenmiştir.

…

78.6. Tekliflerin hazırlanmasında ve asgari işçilik maliyetinin hesaplanmasında, ihale tarihinde yürürlükte bulunan asgari ücret dikkate alınacaktır.

78.7. (Değişik: 20/8/2011-28031 R.G./ 28 md.) Yaklaşık maliyet içerisinde yer alan işçilik maliyeti; çalıştırılacak personel sayısı ile brüt asgari ücret tutarı ve bu tutar üzerinden hesaplanan işveren payı dikkate alınarak hesaplanacaktır. İstekliler tarafından yaşlılık aylığı veya emekli aylığı bağlanmış olan personel çalıştırılacağı belirtilmiş olsa dahi işveren paylarının hesabında bu hususlar dikkate alınmayacaktır. İdarelerce yaptırılacak işin niteliği dikkate alınarak brüt asgari ücret veya brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası olarak ücret belirlenebilecek, ancak brüt asgari ücretin işverene maliyetinin (%) fazlası olarak belirleme yapılmayacaktır.

78.8. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde (ulusal bayram, resmi ve dini bayram günleri ile 1 Mayıs Emek ve Dayanışma günü ve yılbaşı günü) yaptırılacak çalışma için 4857 sayılı İş Kanununun 47 nci maddesi, fazla çalışmalar için ise aynı Kanunun 41 inci maddesi uyarınca hesaplanacak ücret, brüt asgari ücret üzerinden; idari şartnamede brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası öngörülmüş ise bu tutar üzerinden hesaplanacaktır. Bu durumda, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yaptırılacak çalışma için 4857 sayılı İş Kanununun 47 nci maddesi uyarınca belirlenecek ücretin hesaplanabilmesi açısından çalışılacak gün ve personel sayısı ile fazla çalışma yapılacak hallerde toplam fazla çalışma saati ihale dokümanında belirtilecektir.

78.9. İhale konusu işte çalışacak personele ilişkin yemek ve yol maliyetlerinin istekli tarafından karşılanmasının öngörüldüğü hallerde, bu maliyetlerin brüt tutarları dikkate alınacaktır.

78.10. Nakdi olarak ödenecek brüt yemek ve yol bedeli üzerinden işveren sigorta primi ayrıca hesaplanacak ve yemek bedeli hesaplanırken yemek prim istisna tutarı da dikkate alınacaktır.

78.11. İhale konusu hizmetin iş kazası ve meslek hastalığı bakımdan gösterdiği tehlike sınıf ve derecelerine ilişkin kısa vadeli sigorta kolları prim oranı, Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünden alınacak yazı ile tespit edilerek yaklaşık maliyet hesabı buna göre yapılacak ve bu prim oranına idari şartnamenin ilgili maddesinde yer verilecektir. Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne yazılacak yazılarda; prim oranının doğru belirlenmesi için ihale konusu işin niteliği ihale dokümanında yapılan düzenlemeler esas alınarak ayrıntılı bir şekilde belirtilecektir. İdareler, sözleşmenin uygulanması aşamasında aylık prim ve hizmet belgelerindeki prim oranının prim tarifesine uygun olup olmadığını kontrol ederek, hakediş ödemelerini yapacaklardır.

…

78.13. Yemek ve yol bedelinin nakdi olarak ödeneceği öngörülen ihalelerinin idari şartnamelerinde, yemek ve yol bedelinin günlük brüt tutarları ve ayda kaç gün ödeneceği yazılacak, bu brüt tutarların nakdi olarak ödeneceği ve ücret bordrosunda gösterileceği açıkça belirtilecektir. Her ay 30 gün olarak kabul edilecek ve bazı ayların 30 günden daha fazla ya da eksik günleri dikkate alınmayacaktır. İdari şartnamede 26 veya 22 olarak belirlenen aylık gün sayısı üzerinden hesaplama yapılacak ve 31 veya 28 gün olan aylardaki fiili gün sayısı dikkate alınmayacaktır. Yemek ve yol için aylık gün sayısı belirlenmemiş ise 26 gün olarak hesaplama yapılacaktır.

78.14. İdari şartnamelerde ücret ile nakdi olarak ödenecek yemek ve yol gibi giderlerin net olarak ödeneceğine dair düzenleme yapılmayacaktır. İdari şartnamede yer alan bu bedellerin brüt olduğu belirtilmemiş olsa bile bu tutarlar brüt olarak kabul edilecek ve buna göre işlem yapılacaktır.

…

78.21. Yukarıda sayılan hususlardan teklif fiyatına dahil olacaklar idari şartnamede düzenlenecek, teknik şartnamede ise bunların uygulanması ilgili hükümlere yer verilecektir. Teknik şartnamede, teklife dahil olacak masraflara yer verilmeyecek, idari şartnamede yer alan hükümlerle çelişecek bir düzenleme yapılmayacaktır.

78.22. (Değişik: 9/2/2011 -27841 RG/ 3. md.) Birim fiyat teklif cetvellerinde işçilik maliyeti, fazla çalışma, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde (ulusal bayram, resmi ve dini bayram günleri ile 1 Mayıs Emek ve Dayanışma günü ve yılbaşı günü) yapılacak çalışmalar ve malzeme gideri ile brüt asgari ücretin üzerinde ücret öngörülen personel varsa bunlara ilişkin maliyetlerin ayrı ayrı iş kalemleri şeklinde düzenlenmesi gerekmektedir. Ancak, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasına göre işçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun görülmeyen iş kaleminin/kalemlerinin bulunduğu personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalesinin birim fiyat teklif cetvelinde, bu iş kalemi/kalemleri kapsamındaki işlerde çalıştırılmak üzere ihale dokümanında asgari sayısı belirtilen personele ilişkin maliyetlere işçilik kaleminde değil, ait olduğu iş kalemi içerisinde yer verilecek ve istekliler de tekliflerini buna göre sunacaklardır.

Bununla birlikte, söz konusu personelin fazla çalışma yapması ve/veya ulusal bayram ve/veya genel tatil günlerinde çalıştırılması öngörülüyor ise, 78.8. maddesine göre çalışılacak gün ve personel sayısı ile toplam fazla çalışma saati belirlenirken, bu personel de dikkate alınmak suretiyle maliyet hesaplaması yapılarak ulusal bayram ve genel tatil günleri iş kalemi ile fazla çalışma iş kalemine dahil edilecektir…” açıklaması,

Bahse konu Tebliğ’in “Hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde,

“79.1. (Değişik: 9/2/2011 -27841 RG/ 4. md.) Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde, tekliflerin değerlendirilmesinde;

İhale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri, Kamu İhale Kurumu payı ve noter masrafları gibi sözleşme giderleri ile amortisman, kıdem tazminatı, işyeri hekimliği ücreti, oryantasyon (ihale konusu işe uyum) eğitimi gideri, yaka kartı ve bu mahiyetteki genel giderleri karşılamak üzere birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir işçilik kalemindeki (yol, yemek ve giyecek dahil brüt asgari ücret veya brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası üzerinden ücret hesaplanan işçilik kalemi ile ulusal bayram ve genel tatil günleri ve fazla çalışma saatlerine ilişkin işçilik kalemleri) birim fiyatlar ile işçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun görülmeyen iş kalemi/kalemleri kapsamında çalıştırılacak olan her bir personelin işçilik maliyeti üzerinden % 3 oranında sözleşme giderleri ve genel giderler hesaplanacaktır.

…

79.3. Asgari işçilik maliyeti;

i- İhale tarihinde yürürlükte bulunan brüt asgari ücret veya idari şartnamede brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası olarak belirlenen ücret (ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma saatlerine ilişkin ücretler dahil),

ii- İdari şartnamede öngörülen nakdi veya ayni yemek ve yol bedeli ile ayni giyim bedeli,

iii- İşveren sigorta primi tutarından oluşmaktadır.

…

79.4.1. İsteklilerce yapılacak aşırı düşük teklife ilişkin açıklamalar belgelere dayanmalıdır. Belgelere dayanılmaksızın yapılan açıklamalar kabul edilmeyerek söz konusu teklifler reddedilecektir.

…

79.4.2.3. Teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamaya dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerekmektedir.

İsteklilerin açıklamalarına dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler;

a. Tedarikçi veya üreticilerden alınan proforma faturalar,

b. Fiyat teklifleri,

c. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin ilan edilmiş fiyat tarifeleri veya bunlardan alınmış fiyat teklifleri,

ç. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilgili mala ilişkin ilan edilen asgari fiyatlar,

d. Perakende satış yapan zincir mağaza veya marketlerin yayımladıkları fiyat kataloglarında yer alan fiyatlar,

e. Ticaret borsalarına kayıtlı mallara ilişkin olarak 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununun 51 inci maddesinin (c) bendi uyarınca borsa idaresi tarafından düzenlenen ilgili malın fiyatını gösteren belgeler,

f. Yaş sebze ve meyve için, Yaş Sebze ve Meyve Ticaretinin Düzenlenmesi ve Toptancı Halleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca faaliyet gösteren toptancı hali idaresi tarafından düzenlenen ilgili malın fiyatını gösteren belgeler,

g. İsteklinin ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarıdır.

İstekliler tekliflerine ilişkin olarak yukarıda sayılan belgelerden kendileri için uygun olanları (79.4.2.4-79.4.2.13) maddelerine göre yapacakları açıklamalar kapsamında sunacaklardır.

Yukarıda sayılan belge ve bilgilerden hiçbiri ile açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığının anlaşıldığı durumlarda istekli tarafından gerekçesi belirtilmek suretiyle ilgili mevzuatına göre son 12 ay içinde düzenlenen açıklamaya elverişli diğer belge ve bilgiler kullanılarak da açıklama yapılabilir. (Örnek: Yurt dışından ithal edilen mallara ilişkin olarak gümrük giriş beyannamesi kullanılarak açıklama yapılabilir.)

79.4.2.4. Tedarikçi veya üreticilerden alınan birim fiyatları gösteren proforma fatura sunularak açıklama yapılması durumunda proforma faturadaki birim satış tutarı;

a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim maliyetin,

b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,

altında olamaz.

Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Kaşeleme işlemi bu Tebliğin 8.4 maddesinde belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.

79.4.2.5. İsteklilerce yapılan açıklamalarda; teklifin bir bölümünü oluşturan iş kalemlerine/gruplarına ilişkin olarak piyasada o alanda faaliyet gösteren kişilerden alınan fiyat tekliflerinin sunulması halinde, fiyat teklifinde belirtilen veya fiyat teklifine göre hesaplanan birim fiyat;

a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında (Ek-O.6) yer alan toplam birim maliyet tutarının,

b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında (Ek-O.6) yer alan ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,

altında olamaz.

Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından fiyat teklifinin üzerine; “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından fiyat teklifinin üzerine; “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

79.4.2.6. İsteklinin, kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin fiyat tekliflerini kullanması halinde sadece ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) düzenlenmiş fiyat teklifini sunması yeterlidir.

…

79.4.2.14. Proforma fatura ve fiyat tekliflerinin, proforma fatura veya fiyat teklifine konu alanda faaliyet gösterenlerden alınması gerekmekte olup bu belgelerin ihale tarihinden önce düzenlenmiş olması zorunlu değildir.

…

79.5. Aşırı düşük teklif sorgulaması sonucunda; (79.4.2.) maddesine uygun açıklamada bulunmayan, açıklamaları teknik şartnameye aykırı hususlar içeren veya teklif tutarı, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde asgari işçilik maliyeti ve % 3 oranındaki sözleşme giderleri ile genel giderleri, personel çalıştırılmasına dayalı olmamakla birlikte ihale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanılacağı hizmet alımı ihalelerinde ise asgari işçilik maliyeti ve ilgili mevzuatı uyarınca hesaplanacak sözleşme giderlerini karşılamayan isteklilerin teklifleri gerekçeleri belirtilmek suretiyle reddedilecektir.

…

79.7. Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, Kurumca ilgililerin faydalanmasına yönelik olarak hazırlanan “işçilik hesaplama modülü”ne (www.kik.gov.tr) adresinden ulaşılabilecektir.” açıklaması yer almaktadır.

Başvuruya konu ihaleye ait İdari Şartname’nin 2.1.(a) maddesinde ihale konusu işin adının “Atölye ve Bakım Onarım İşleri Hizmet Alımı” şeklinde belirtildiği,

Anılan Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde,

_“…25.3._Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:

25.3.1. İşin süresi ve personel sayısı dikkate alınarak ilgili mevzuatına göre hesaplanacak işçilik ücreti:

_Yüklenici çalıştıracağı personele, brüt asgari ücret üzerinden aşağıda belirtilen oranlarda iş güçlülüğü zammı verecektir.
Makam Şoför?ü brüt asgari ücretin % 238?i,
Makam Şoför yardımcısı?na brüt asgari ücretin % 141?i,
Usta başına brüt asgari ücretin % 115?ı,
İş makinası operatörü brüt asgari ücretin % 104?ü,
Vasıflı İşçiye brüt asgari ücretin % 89?si,
Şoföre brüt asgari ücretin % 75?ı,
Vasıfsız İşçiye brüt asgari ücretin % 63?ü oranında ilave olarak iş güçlülüğü zammı vermek zorundadır.
Fazla mesai yaptırılması ile dini ve milli bayramlarda, yapılacak çalışma miktarları personel türü ve sayısına göre teknik şartname'de belirtilmiştir. _

25.3.2. Yemek, yol ve giyecek giderleri:

Her bir işçiye, her ay 26 gün üzerinden günlük brüt 6,50 TL Nakdi yemek bedeli ödenecek ve maaş bordrosunda gösterilecektir. İzin süresinde yemek bedeli kesilmeyecektir.

25.3.3. Bu madde boş bırakılmıştır.

25.3.4. Bu madde boş bırakılmıştır.

_25.4._Sözleşme konusu işin bedelinin ödenmesi aşamasında doğacak Katma Değer Vergisi (KDV), ilgili mevzuatı çerçevesinde İdare tarafından yükleniciye ayrıca ödenir.

25.5. Kısa vadeli sigorta prim oranları belirtilecektir.

Sigorta risk primi oranı %3 olarak hesaplanmıştır.” düzenlemesinin,

Başvuruya konu ihaleye ait Atölye ve Bakım Onarım İşleri Hizmet Alımı Teknik Şartnamesi’nin “İşin adı” başlıklı 1’inci maddesinde “Aliağa Belediyesi Atölye ve Bakım Onarım İşleri İşçilik Hizmet Alımı İşidir. 1 Makam Şoförü, 3 Makam Şoför Yrd, 4 Usta Başı, 6 İş Makinası operatörü, 61 Vasıflı, 36 Şoför, 46 Vasıfsız toplam 157 kişi çalıştırılacaktır.” düzenlemesi,

“İşin Konusu” başlıklı 4’üncü maddesinde,

“Yıllık izinler 4857 sayılı iş kanununa göre kullandırılacaktır. Her bir işçiye, her ay 26 gün üzerinden günlük brüt 6,50 TL Nakdi yemek bedeli ödenecek, ve maaş bordrosunda gösterilecektir. İzin süresinde yemek bedeli kesilmeyecektir.

Ayrıca yüklenici,

Makam Şoför’ü brüt asgari ücretin % 238’i,

Makam Şoför yardımcısı’na brüt asgari ücretin % 141’i,

Usta başı’na brüt asgari ücretin % 115’ı,

İş makinası operatörü brüt asgari ücretin % 104’ü,

Vasıflı İşçiye brüt asgari ücretin % 89’si,

Şoför’e brüt asgari ücretin % 75’ı,

Vasıfsız İşçiye brüt asgari ücretin % 63’ü oranında ilave olarak iş güçlülüğü zammı vermek zorundadır.

Sigorta risk primi oranı %3’dür.” düzenlemesinin,

Anılan Şartname’nin 10’uncu maddesinde ise,

“10.1.İdarenin talebi halinde dini ve milli bayramlarda fazla çalışma yaptırılacak olup sözleşme süresi içinde (12 Ay)

Makam Şoförü için : 1 kişi x 14,5 gün= 14,5 gün
Makam Şoförü Yrd. İçin : 3 kişi x 14,5 gün= 43,5 gün
Usta Başı için : 4 kişi x 14,5 gün = 58 gün
Vasıflı İşçi için : 61 kişi x 14,5 gün = 884,5 gün
İş Makinası Operatörü için : 6 kişi x 14,5 gün= 87 gün
Şoför için : 36 kişi x 14,5 gün = 522 gün
Vasıfsız İşçi için : 46 kişi x 14,5 gün = 667 gün çalışma yaptırılması öngörülmektedir

10.2. İdarenin talebi halinde fazla çalışma yaptırılacak olup sözleşme süresi içinde (12Ay):

Makam Şoförü için (1 kişi) 270 saat,
Makam Şoförü Yrd. İçin (3 kişi) 810 saat,
Usta Başı için (4 kişi) 1080 saat,
Vasıflı İşçi için (61 kişi) 16470 saat,
İş Makinası Operatörü için (6 kişi) 1620 saat,
Şoförler için (36 kişi) 9720 saat,
Vasıfsız İşçi İçin (46 kişi) 12420 saat hafta tatili mesaisi yaptırılması öngörülmektedir.” düzenlemesinin yer aldığı,

Sözleşme Tasarısı’nın “İşin süresi” başlıklı 9’uncu maddesinde ise “ İşe başlama tarihi 01.01.2013, işi bitirme tarihi 31.12.2013.” düzenlemesinin yer aldığı,

Görülmüştür.

İdarece bahse konu ihaleye ilişkin düzenlenen birim fiyat teklif cetveli,

A 1

B 2

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması3

Miktarı

Teklif Edilen4 Birim Fiyat

Tutarı

Birimi

İşçi sayısı

Ay/gün/saat

Makam Şoförü

işçixay

Makam Şoför Yardımcısı

işçixay

Usta Başı

işçixay

Vasıflı İşçi

işçixay

İş Makinası Operatörü

işçixay

Şoför

işçixay

Vasıfsız İşçi

işçixay

I. ARA TOPLAM (K.D.V Hariç)5

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması 6

Birimi

Miktarı

Teklif Edilen4 Birim Fiyat

Tutarı

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Makam Şoförü İçin

gün

14,5

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Makam Şoför Yardımcısı İçin

gün

43,5

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Usta Başı İçin

gün

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Vasıflı İşçi için

gün

884,5

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti İş Makinası Operatörü İçin

gün

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Şoför İçin

gün

522

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Vasıfsız İşçi için

gün

667

Fazla Çalışma Saat Ücreti Makam Şoförü İçin

saat

270

Fazla Çalışma Saat Ücreti Makam Şoför Yardımcısı İçin

saat

810

Fazla Çalışma Saat Ücreti Usta Başı İçin

saat

1.080

Fazla Çalışma Saat Ücreti Vasıflı İşçi İçin

saat

16.470

Fazla Çalışma Saat Ücreti İş Makinası Operatörü İçin

saat

1.620

Fazla Çalışma Saat Ücreti Şoförler İçin

saat

9.720

Fazla Çalışma Saat Ücreti Vasıfsız İşçi İçin

saat

12.420

II. ARA TOPLAM(K.D.V. Hariç)7

TOPLAM TUTAR (K.D.V Hariç)

Şeklinde düzenlenmiştir.

İdari Şartname’nin yukarıda anılan 25’inci ve Teknik Şartname’nin 10’uncu maddesinde belirtilen teklif fiyata dahil masraflar esas alınarak, Kamu İhale Kurumunun işçilik hesaplama modülünde yapılan hesaplamada teklif edilmesi gereken asgari işçilik maliyetinin (% 3 sözleşme giderleri dahil olmak üzere) 5.248.001,88 TL’ye tekabül ettiği görülmüştür.

İdarece gönderilen ihale işlem dosyasının incelenmesi neticesinde, başvuruya konu ihaleye 4 teklif verildiği, 12.11.2012 tarihli ihale komisyon kararı ile Piramit Makine İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin teklifi ekinde teklif mektubu, geçici teminat, banka referans mektubu ve iş deneyim belgesinin olmadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldığı, Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ile Kartal Grup Sos. Hiz. İnş. Tem. Taah. Tic. Ltd. Şti.’nin 5.248.001,91 TL tutarındaki tekliflerinin eşit olduğu gerekçesiyle Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Tekliflerin eşit olması” başlıklı 63’üncü maddesi uyarınca iş deneyim tutarları dikkate alınarak iş deneyim tutarı daha yüksek olan Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi istekli, Kartal Grup Sos. Hiz. İnş. Tem. Taah. Tic. Ltd. Şti.’nin ise ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi istekli olarak belirlendiği, başvuru sahibi Öztürk İth. İhr. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ile Kartal Grup Sos. Hiz. İnş. Tem. Taah. Tic. Ltd. Şti.’nin tekliflerinin asgari işçilik maliyetinin altında kaldığı gerekçesiyle idareye yaptıkları şikâyet başvurusu üzerine 12.11.2012 tarihli ihale komisyon kararı iptal edilmiş, idarece yapılan inceleme sonucu 21.11.2012 tarih ve 323 sayılı yazı ile;

Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ile Kartal Grup Sos. Hiz. İnş. Tem. Taah. Tic. Ltd. Şti.’nin birim fiyat teklif cetvelinde Dini ve Bayram Günü Fazla Çalışma Ücreti Makam Şöförü için kaleminde asgari işçilik maliyeti 134,80 TL teklif verilmesi gerekirken 134,79 TL teklif verildiği, Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Vasıflı İşçi kaleminde asgari işçilik maliyeti için 75,38 TL teklif verilmesi gerekirken 75,37 TL teklif verildiği, Fazla Çalışma Ücreti Makam Şoförü kaleminde asgari işçilik maliyeti için 26,97 TL teklif verilmesi gerekirken 26,96 TL teklif verildiği, Fazla Çalışma Saat Ücreti Vasıflı İşçi kalemin de 15,08 TL teklif verilmesi gerekirken 15,07 TL teklif verildiği, Fazla Çalışma Saat Ücreti İş Makinası Operatörü kaleminde asgari işçilik maliyeti 16,28 TL teklif verilmesi gerekirken 16,27 TL teklif verildiği,

Söz konusu kalemlerde tekliflerinin aşırı düşük olduğu belirtilerek 4734 sayılı Kanun’un 38’inci maddesi uyarınca tekliflerine açıklama getirilmesi istenildiği görülmüştür.

İhale komisyonunca yapılan aşırı düşük teklif değerlendirmesi sonucunda 28.11.2012 tarihli ihale komisyonu kararı ile Piramit Makine İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin teklifi ekinde teklif mektubu, geçici teminat, banka referans mektubu ve iş deneyim belgesinin olmadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldığı, Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ile Kartal Grup Sos. Hiz. İnş. Tem. Taah. Tic. ve Ltd. Şti.’nin aşırı düşük açıklamasında Kamu İhale Kurulunun 2012.UH.III-3203 nolu kararında yer alan “İşveren Sigorta Prim oranı: “…İşveren sigorta prim oranı; hastalık sigortası, analık sigortası, malullük yaşlılık ve ölüm sigortası primleri ile sigorta risk prim oranının toplanması sonucunda bulunmakta ve bu oranın aylık brüt ücrete uygulanması sonucunda işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna ödenmesi gereken prim tutarlarına ulaşılmaktadır. Dolayısıyla, işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna ödenmesi gereken tutar, işveren sigorta prim oranının tamamının brüt asgari ücrete uygulanması suretiyle hesaplandığından, başvuru sahibi tarafından sigorta risk prim oranının, hastalık sigortası, analık sigortası, malullük yaşlık ve ölüm sigortası primlerinin toplam oranından oluşan % 18,5 luk orandan ayrı hesaplanması şeklindeki yöntemin gerçek maliyetlere ulaşılması açısından kabul edilebilir bir yöntem olmadığı kanaatine varılmıştır…” şeklindeki hususların gerçeği yansıttığı ve anılan isteklinin hesaplamasını bu kararda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak hesaplamasını yaptığı, başvuru sahibi Öztürk İth. İhr. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin 2012/UH-III-4141 sayılı Kurul kararını emsal göstererek prim ve sigorta oranlarının ayrı ayrı hesaplanması gerektiği iddiasında bulunmuş olsa da, Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ile Kartal Grup Sos. Hiz. İnş. Tem. Taah. Tic. Ltd. Şti.’nin teklif açıklamasının yeterli görüldüğü ve söz konusu isteklinin ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olarak belirlendiği, Kartal Grup Sos. Hiz. İnş. Tem. Taah. Tic. Ltd. Şti.’nin aşırı düşük teklif açıklamasında İş Kanunu’nun 30’uncu maddesi ve 101’inci maddelerine atıfta bulunarak özürlü personel çalıştırılması gerektiğini belirtmiş, Kamu İhale Kurulunun İdare Mahkemesinin almış olduğu 2012.MK-266 savunma ekine eklediği ve savunmasını buna göre verdiği, ihale komisyonunca İdare Mahkemesinin vermiş olduğu kararın başvuruya konu ihale açısından bağlayıcı nitelikte olmadığı ve ihale dokümanında özürlü personel çalıştırılmasına dayalı bir hüküm bulunmadığı ve konuya ilişkin Kamu İhale Kurulunun 2012.UH.I-4343 sayılı emsal kararının bulunduğu anlaşıldığından söz konusu isteklinin vermiş olduğu teklif açıklamasının uygun bulunmayarak teklifinin değerlendirme dışı bırakıldığı, başvuru sahibi Öztürk İth. İhr. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin teklifinin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlendiği anlaşılmıştır.

İdarece, yaklaşık maliyet hesabında KİK İşçilik Hesaplama Modülününün esas alındığı görülmüştür. KİK İşçilik Hesaplama Modülünde yuvarlamadan ve elle hesaplamadan kaynaklı olarak çıkan tutarlarda farklılıklar bulunduğunun görülmesi üzerine daha önce yapılan itirazen şikayet başvuruları kapsamında 20.11.2012 tarih ve 19599 sayılı yazı ile Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünden asgari işçilik maliyet hesabında işveren sigorta prim oranı içerisinde yer alan her bir sigorta koluna ait prim oranının nasıl hesaplanması gerektiği hususunda görüş istenilmiş, anılan Genel Müdürlükten gelen 03.12.2012 tarih ve M-20518196 sayılı yazıda “…yuvarlamanın her bir işlem sonucunda bulunan rakam üzerinden yapılması gerekmektedir. Öte yandan, Kurumumuza ödenecek sigorta prim tahakkuku oluşturulurken, belirlenen prime esas kazanç tutarı üzerinden, gerek işveren gerekse sigortalı hisseleri 5510 sayılı Kanunun 81 inci maddesinde belirtilen her bir sigorta koluna ait prim oranına göre ayrı ayrı hesaplanması gerekmektedir… ” denilmiştir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Prim oranları ve devlet katkısı” başlıklı 81’inci maddesinde,

“ Bu Kanun gereğince alınacak sigorta prim oranları aşağıdaki şekildedir:

a) Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranı, sigortalının prime esas kazancının % 20'sidir. Bunun % 9'u sigortalı hissesi, % 11'i işveren hissesidir.

b) Bu Kanunda belirtilen fiilî hizmet zammı uygulanan işlerde çalışan sigortalılar için uygulanacak malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranı, (a) bendinde belirtilen % 20 oranının, her yıl için 40 ıncı maddeye göre eklenen fiilî hizmet gün sayısının 360'a bölümü sonucu bulunacak oranda artırılması suretiyle belirlenir. Bu şekilde bulunan oran ile (a) bendinde belirtilen % 20 oranı arasındaki farka ait primin tamamı işveren tarafından ödenir.

c) Kısa vadeli sigorta kolları prim oranı, yapılan işin iş kazası ve meslek hastalığı bakımından gösterdiği tehlikenin ağırlığına göre % 1 ilâ % 6,5 oranları arasında olmak üzere, 83 üncü maddeye göre Kurumca belirlenir. Bu primin tamamını işveren öder.

d) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen öğrenciler ile (e) bendinde belirtilen kursiyerler için prim oranı prime esas kazançlarının % 1'idir. Kursiyerlerin prime esas günlük kazançlarının hesaplanmasında prime esas günlük kazanç alt sınırı dikkate alınır. Aday çırak, çırak ve meslekî eğitim gören öğrencilerin prime esas kazancı ilgili kanunlarında belirtilen şekilde uygulanır.

e) Yaşlılık aylığı almakta iken bu Kanuna tâbi bir işte çalışanlara uygulanacak sosyal güvenlik destek primi oranı (a), (c) ve (f) bentlerinde belirtilen prim oranlarının toplamı kadardır. Sigortalı ve işveren hissesi bu bentlerde belirtilen oranlardadır.

f) Genel sağlık sigortası primi, kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına tâbi olanlar için 82 nci maddenin birinci fıkrasına göre hesaplanan prime esas kazancın % 12,5'idir. Bu primin % 5'i sigortalı, % 7,5'i ise işveren hissesidir. Yalnızca genel sağlık sigortasına tâbi olanların genel sağlık sigortası primi, prime esas kazancın % 12'sidir.

g) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar (a), (c) ve (f) bentlerindeki prim oranlarının toplamı üzerinden, şayet sosyal güvenlik destek primi ödemek suretiyle çalışıyorlar ise (e) bendinde belirtilen prim oranlarının toplamı üzerinden primlerini öderler.

Devlet, sigortalının prime esas kazancı esas alınarak; malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları için % 5 oranında; genel sağlık sigortası için ise % 3 oranında katkı yapar. Devlet katkısı, Kurumun ay itibarıyla tahsil ettiği malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası priminin dörtte biri olarak hesaplanır. Devlet katkısının ödenmesine ilişkin usûl ve esaslar, Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenir.” hükmü yer almaktadır.

Ayrıca 4447 sayılı Kanun’un “İşsizlik sigortası primleri ile sosyal güvenlik primlerine ilişkin hükümler” başlıklı 49’uncu maddesinde “İşsizlik sigortasının gerektirdiği ödemeleri, hizmet ve yönetim giderlerini karşılamak üzere, bu Kanunun 46 ncı maddesi kapsamına giren tüm sigortalılar, işverenler ve Devlet, işsizlik sigortası primi öder. İşsizlik sigortası primi, sigortalının 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 80 ve 82 nci maddelerinde belirtilen prime esas aylık brüt kazançlarından % 1 sigortalı, % 2 işveren ve %1 Devlet payı olarak alınır…” hükmü yer almaktadır.

Anılan Kanun hükümleri ve SGK’nın bahse konu yazıları çerçevesinde üzerine asgari işçilik maliyetinin hesaplanmasında işveren tarafından ödenmesi gereken %11 malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi, %7,5 genel sağlık sigortası primi, %2 işsizlik sigortası primi ve ihale konusu iş için belirlenmiş olan %2,5 iş kazaları meslek hastalıkları sigorta risk prim oranlarının ayrı ayrı hesaplanıp her aşamada yuvarlama yapılarak asgari işçilik maliyeti yeniden hesaplanmıştır.

Mevcut bilgi ve belgeler ışığında yapılan hesaplamada;

Makam Şöförü ( Asgari Ücretin 238 fazlası) asgari işçilik maliyeti

Makam Şöförünün Ücretinin Hesaplanması

Yuvarlanmış

hali

Aylık brüt asgari ücretin % 238 fazlası

940,50 TL + % 238 fazlası= 940,50 x 238=3.178,89

3,178,89

Aylık yemek bedeli (6,50 TL, 26 gün)

6,50 x 26=169,00

Yemek istisna tutarı (günlük asgari ücretin % 6 fazlası)

940,50/30 gün x % 6=1,88

1,88 x 26 gün=48,88 (Aylık yemek istisna tutarı)

Aylık yemek bedeli=6,50 x 26 gün=169,00

Aylık yemek bedeli-yemek istisna tutarı=prim ödenecek aylık yemek bedeli 169,00 (6,50 x 26)= -48,88=120,12 prim ödenecek aylık yemek bedeli

Prime esas kazanç aylık kazanç

(Aylık ücret +prime tabi yemek bedeli )

3.178,89 +120,12 =3.299,01

a-Malüllük, yaşlılık ölüm sigortası (%11)

(3.299,01 x % 11)

362,8911

362,89

b-Genel sağlık sigortası (% 7,5)

(3.299,01 x % 7,5)

247,425

247,43

c-İşşizlik sigortası (%
2 )

(3.299,01 x %
2 )

65,9802

65,98

d-Sigorta risk primi (%
3 )

(3.299,01 x %
3 )

98,9703

98,97

III

İşveren prim maliyeti

(a+b+c+d)=775,27

775,27

1 Aylık asgari işçilik maliyeti % 3 sözleşme gideri dahil

(I+II+III+% 3 sözleşme ve genel giderler)

3.178,89 +169+ 775,27 + % 3 sözleşme giderleri=4.246,85

4.246.8548

4.246,85

Bayram ve hafta tatil çalışması (3.178,89/30 gün=105,96)

105,963

105,96

a-Malüllük, yaşlılık ölüm sigortası (%11)

(105,96 x % 11)

11,6556

11,66

b-Genel sağlık sigortası (% 7,5)

(105,96 x % 7,5)

7,947

7,95

c-İşşizlik sigortası (%
2 )

(105,96 x %
2 )

2,1192

2,12

d-Sigorta risk primi (%
3 )

(105,96 x %
3 )

3,1788

3,18

İşveren prim maliyeti

(a+b+c+d)=24,91

24,91

III

Bayram çalışması maliyeti % 3 sözleşme gideri dahil

(I+II+% 3 sözleşme ve genel giderler)

(105,96 + 24,91 + % 3 sözleşme giderleri)=134,80

134,7961

134,80

Fazla çalışma (Günlük ücret/ 7,5 saat)=106,96/7,5=14,13

Fazla çalışma saatlik çalışmanın 1,5 katı

14,13 x 1,5=21,20

14,128

21,195

14,13

21,20

a-Malüllük, yaşlılık ölüm sigortası (%11)

(21,20 x % 11)

2,332

2,33

b-Genel sağlık sigortası (% 7,5)

(21,20 x % 7,5)

1.59

c-İşşizlik sigortası (%
2 )

(21,20 x %
2 )

0,424

0,42

d-Sigorta risk primi (%
3 )

(21,20 x %
3 )

0,636

0,64

İşveren prim maliyeti

(a+b+c+d)=4,98

4,98

Fazla çalışma ücreti % 3 sözleşme gideri dahil

(I+II++% 3 sözleşme ve genel giderler)

(21,20+ 4,98 + % 3 sözleşme giderleri)=26,97

26,9654

26,97

Mevcut hesaplamalar doğrultusunda 1 makam şöförünün aylık asgari işçilik maliyeti 4.246,85 TL, 1 günlük bayram çalışması 134,80 TL, 1 saatlik fazla çalışma asgari işçilik maliyeti ise 26.97 TL’dir.

Bu bağlamda 1 makam şöförünün;

-12 ay süreyle asgari işçilik maliyeti 50.962,20 TL

-14,5 gün dini ve milli bayram çalışması asgari işçilik maliyeti 1.954,60 TL

-270 saat fazla çalışmasının asgari işçilik maliyeti 7.281,90 TL’dir.

Teklif edilmesi gereken asgari işçilik maliyet toplamı 60.198,70 TL

Yukarıda yer verilen hesaplama yöntemi esas alınarak yapılan hesaplamada;

A 1

B 2

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması3

Miktarı

Teklif Edilen4 Birim Fiyat

Tutarı

Birimi

İşçi sayısı

Ay/gün/saat

Makam Şoförü

işçixay

4.246,85

50.962,20

Makam Şoför Yardımcısı

işçixay

3.086,37

111.109,32

Usta Başı

işçixay

2.775,34

133.216,32

Vasıflı İşçi

işçixay

2.464,28

1.803.852,96

İş Makinası Operatörü

işçixay

2.643,72

190.347,84

Şoför

işçixay

2.296,79

992.213,28

Vasıfsız İşçi

işçixay

2.153,23

1.188.582,96

I. ARA TOPLAM (K.D.V Hariç)5

4.470.284,88

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması 6

Birimi

Miktarı

Teklif Edilen4 Birim Fiyat

Tutarı

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Makam Şoförü İçin

gün

14,5

134,80

1.954,60

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Makam Şoför Yardımcısı İçin

gün

43,5

96,11

4.180,79

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Usta Başı İçin

gün

85,74

4.972,92

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Vasıflı İşçi için

gün

884,5

75,38

66.673,61

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti İş Makinası Operatörü İçin

gün

81,35

7.077,45

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Şoför İçin

gün

522

69,78

36.425,16

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Vasıfsız İşçi için

gün

667

64,99

43.348,33

Fazla Çalışma Saat Ücreti Makam Şoförü İçin

saat

270

26,97

7.281,90

Fazla Çalışma Saat Ücreti Makam Şoför Yardımcısı İçin

saat

810

19,21

15.560,10

Fazla Çalışma Saat Ücreti Usta Başı İçin

saat

1.080

17,15

18.522,00

Fazla Çalışma Saat Ücreti Vasıflı İşçi İçin

saat

16.470

15,08

248.367,60

Fazla Çalışma Saat Ücreti İş Makinası Operatörü İçin

saat

1.620

16,28

26.373,60

Fazla Çalışma Saat Ücreti Şoförler İçin

saat

9.720

13,96

135.691,20

Fazla Çalışma Saat Ücreti Vasıfsız İşçi İçin

saat

12.420

13,00

161.460,00

II. ARA TOPLAM(K.D.V. Hariç)7

777.889,26

TOPLAM TUTAR (K.D.V Hariç)

5.248.174,14

Bu çerçevede söz konusu ihalede teklif edilmesi gereken asgari işçilik maliyeti ise 5.248.174,14 TL’dir.

İdarece aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulan ve aşırı düşük teklif açıklaması uygun bulunarak ihale üzerinde bırakılan Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın aşırı düşük teklif açıklamasının incelenmesi neticesinde, söz konusu isteklinin teklif bedelinin 5.248.001,91 TL olduğu görülmüştür.

Anılan isteklinin birim fiyat teklif cetveli aşağıdaki şekildedir.

A 1

B 2

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması3

Miktarı

Teklif Edilen4 Birim Fiyat

Tutarı

Birimi

İşçi sayısı

Ay/gün/saat

Makam Şoförü

işçixay

4.246,85

50.962,20

Makam Şoför Yardımcısı

işçixay

3.086,38

111.109,68

Usta Başı

işçixay

2.775,34

133.216,32

Vasıflı İşçi

işçixay

2.464,28

1.803.852,96

İş Makinası Operatörü

işçixay

2.643,72

190.347,84

Şoför

işçixay

2.296,79

992.213,28

Vasıfsız İşçi

işçixay

2.153,23

1.188.582,96

I. ARA TOPLAM (K.D.V Hariç)5

4.470,285,24

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması 6

Birimi

Miktarı

Teklif Edilen4 Birim Fiyat

Tutarı

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Makam Şoförü İçin

gün

14,5

134,79

1.954,46

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Makam Şoför Yardımcısı İçin

gün

43,5

96,11

4.180,79

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Usta Başı İçin

gün

85,74

4.972,92

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Vasıflı İşçi için

gün

884,5

75,37

66.664,77

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti İş Makinası Operatörü İçin

gün

81,35

7.077,45

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Şoför İçin

gün

522

69,79

36.430,38

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Vasıfsız İşçi için

gün

667

65,00

43.355,00

Fazla Çalışma Saat Ücreti Makam Şoförü İçin

saat

270

26,96

7.279,20

Fazla Çalışma Saat Ücreti Makam Şoför Yardımcısı İçin

saat

810

19,22

15.568,20

Fazla Çalışma Saat Ücreti Usta Başı İçin

saat

1.080

17,15

18.522,00

Fazla Çalışma Saat Ücreti Vasıflı İşçi İçin

saat

16.470

15,07

248.202,90

Fazla Çalışma Saat Ücreti İş Makinası Operatörü İçin

saat

1.620

16,27

26.357,40

Fazla Çalışma Saat Ücreti Şoförler İçin

saat

9.720

13,96

135.691,20

Fazla Çalışma Saat Ücreti Vasıfsız İşçi İçin

saat

12.420

13,00

161.460,00

II. ARA TOPLAM(K.D.V. Hariç)7

777.716,67

TOPLAM TUTAR (K.D.V Hariç)

5.248.001,91

Anılan isteklinin işçilik maliyeti hesaplamasında %18,5 işveren sigorta primi, %2,5 sigorta risk primi ve %2 işveren işsizlik sigorta primi tutarını ayrı ayrı hesaplayarak işçilik maliyetine ulaşıldığı görülmektedir.

Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünün 03.12.2012 tarih ve M-20518196 sayılı yazısında yer alan “…5510 sayılı Kanunun 81 inci maddesinde belirtilen her bir sigorta koluna ait prim oranına göre ayrı ayrı hesaplanması gerekmektedir” şeklindeki görüşü dikkate alınarak yapılan hesaplamada tüm kalemlerin toplamında asgari işçilik maliyetinin 5.248.174,14 TL olduğu, anılan isteklinin teklif fiyatının ise 5.248.001,91 TL olduğu,

Makam şoförünün 1 günlük dini ve milli bayram çalışması asgari işçilik maliyetinin 134,80 TL, 14,5 gün dini ve milli bayram çalışması asgari işçilik maliyetinin 1.954,60 TL olmasına rağmen, bahse konu kalemde isteklinin günlük 134,79 TL, toplamda 1.954,46 TL bedel öngördüğü,

Vasıflı işçinin 1 günlük dini ve milli bayram çalışması asgari işçilik maliyetinin 75,38 TL, 14,5 gün dini ve milli bayram çalışması asgari işçilik maliyetinin 66.673,61 TL olmasına rağmen, bahse konu kalemde isteklinin günlük 75,37 TL, toplamda 66.664,77 TL bedel öngördüğü,

Makam şoförünün bir saatlik fazla çalışmasının asgari işçilik maliyetinin 26,97 TL, 270 saat fazla çalışmasının asgari işçilik maliyetinin 7.281,90 TL olmasına rağmen, bahse konu kalemde isteklinin saatlik 26,96 TL, toplamda 7.279,20 TL bedel öngördüğü,

Vasıflı işçinin bir saatlik fazla çalışmasının asgari işçilik maliyetinin 15,08 TL, 16470 saat fazla çalışmasının asgari işçilik maliyetinin 248.367,60 TL olmasına rağmen, bahse konu kalemde isteklinin saatlik 15,07 TL, toplamda 248.202,90 TL bedel öngördüğü,

İş makinası operatörünün bir saatlik fazla çalışmasının asgari işçilik maliyetinin 16,28 TL, 1620 saat fazla çalışmasının asgari işçilik maliyetinin 26.373,60 TL olmasına rağmen, bahse konu kalemde isteklinin saatlik 16,27 TL, toplamda 26.357,40 TL bedel öngördüğü tespit edilmiştir. Bu çerçevede, anılan isteklinin teklifinin toplam teklif bedelinde asgari işçilik maliyetini karşılamadığı anlaşıldığından teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerekirken ihalenin bu istekli üzerinde bırakılmasının mevzuata aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

Söz konusu ihalede tek geçerli teklif olan başvuru sahibi isteklinin teklif bedelinin 6.140.108,15 TL olduğu, anılan firmanın teklif bedelinin yaklaşık maliyetin altında olduğu anlaşılmakla birlikte, karsız yaklaşık maliyetten (5.248.001,91 TL), 892.106,24 TL yüksek olduğu tespit edilmiştir.

İdare tarafından gerçekleştirilen bütün işlemler için geçerli amacın kamu yararının sağlanması olduğu ve bu amacın, bütün kamu idarelerinin izlemeleri gereken genel bir kural olduğu tartışmasızdır. Anılan Kanun’un yukarıda belirtilen maddesinde sayılan ilkeler de, kamu yararının gerçekleşmesine hizmet etmektedir.

Bu çerçevede söz konusu ihalede tek geçerli teklifin kalması ve bu teklifin de yaklaşık maliyet tutarına çok yakın olması nedeni ile 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde yer alan Temel İlkelerden “rekabet” ilkesinin yeterince sağlanamadığı ve “kaynakların verimli kullanılması ” ilkesine de aykırılık teşkil ettiği anlaşıldığından, ihalenin iptal edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun’un 65’inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun’un 54’üncü maddesinin onuncu fıkrasının (a) bendi gereğince, ihalenin iptaline,

Oyçokluğu ile karar verildi.

Mahmut GÜRSES

Başkan

Kazım ÖZKAN

II. Başkan

Ali Kemal AKKOÇ

Kurul Üyesi

Ahmet ÖZBAKIR

Kurul Üyesi

Mehmet Zeki ADLI

Kurul Üyesi

Hasan KOCAGÖZ

Kurul Üyesi

Hamdi GÜLEÇ

Kurul Üyesi

Mehmet AKSOY

Kurul Üyesi

KARŞI OY

İncelemeye konu ihalede;

İdari şartnamenin 25 inci ve Teknik Şartname’nin 10’uncu maddesinde belirtilen teklif fiyata dahil masraflar esas alınarak, Kamu İhale Kurumunun işçilik hesaplama modülünde yapılan hesaplamada teklif edilmesi gereken asgari işçilik maliyetinin (% 3 sözleşme giderleri dahil olmak üzere) 5.248.001,88 TL olduğu anlaşılmıştır.

İdarece gönderilen ihale işlem dosyasının incelenmesi neticesinde; başvuruya konu ihaleye 4 teklif verildiği, 12.11.2012 tarihli ihale komisyon kararı ile Piramit Makine İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin teklifi ekinde teklif mektubu, geçici teminat, banka referans mektubu ve iş deneyim belgesinin olmadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldığı, Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ile Kartal Grup Sos. Hiz. İnş. Tem. Taah. Tic. Ltd. Şti.nin 5.248.001,91 TL tutarındaki tekliflerinin eşit olduğu gerekçesiyle Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Tekliflerin eşit olması” başlıklı 63’üncü maddesi uyarınca iş deneyim tutarları dikkate alınarak iş deneyim tutarı daha yüksek olan Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi istekli, Kartal Grup Sos. Hiz. İnş. Tem. Taah. Tic. Ltd. Şti.nin ise ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi istekli olarak belirlendiği, başvuru sahibi Öztürk İth. İhr. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ile Kartal Grup Sos. Hiz. İnş. Tem. Taah. Tic. Ltd. Şti.nin tekliflerinin asgari işçilik maliyetinin altında kaldığı gerekçesiyle idareye yaptıkları şikâyet başvurusu üzerine 12.11.2012 tarihli ihale komisyon kararı iptal edilmiş, idarece yapılan inceleme sonucu 21.11.2012 tarih ve 323 sayılı yazı ile;

Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ile Kartal Grup Sos. Hiz. İnş. Tem. Taah. Tic. Ltd. Şti.nin birim fiyat teklif cetvelinde Dini ve Bayram Günü Fazla Çalışma Ücreti makam şöförü kaleminde asgari işçilik maliyeti 134,80 TL teklif verilmesi gerekirken 134,79 TL teklif verildiği, Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Vasıflı İşçi kaleminde asgari işçilik maliyeti için 75,38 TL teklif verilmesi gerekirken 75,37 TL teklif verildiği, fazla çalışma ücreti makam şöförü kaleminde asgari işçilik maliyeti için 26,97 TL teklif verilmesi gerekirken 26,96 TL teklif verildiği, fazla çalışma saat ücreti vasıflı işçi kalemin de 15,08 TL teklif verilmesi gerekirken 15,07 TL teklif verildiği, fazla çalışma saat ücreti iş makinası operatörü kaleminde asgari işçilik maliyeti 16,28 TL teklif verilmesi gerekirken 16,27 TL teklif verildiği,

Söz konusu kalemlerde tekliflerinin aşırı düşük olduğu belirtilerek 4734 sayılı Kanun’un 38’inci maddesi uyarınca tekliflerine açıklama getirilmesi istenildiği anlaşılmıştır.

İhale komisyonunca yapılan aşırı düşük teklif değerlendirmesi sonucunda 28.11.2012 tarihli ihale komisyonu kararı ile Piramit Makine İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin teklifi ekinde teklif mektubu, geçici teminat, banka referans mektubu ve iş deneyim belgesinin olmadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldığı, Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ile Kartal Grup Sos. Hiz. İnş. Tem. Taah. Tic. Ltd. Şti.nin aşırı düşük açıklamasında Kamu İhale Kurulu’nun 2012.UH.III-3203 nolu Kararında yer alan “İşveren Sigorta Prim oranı: “… İşveren sigorta prim oranı; hastalık sigortası, analık sigortası, malullük yaşlılık ve ölüm sigortası primleri ile sigorta risk prim oranının toplanması sonucunda bulunmakta ve bu oranın aylık brüt ücrete uygulanması sonucunda işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna ödenmesi gereken prim tutarlarına ulaşılmaktadır. Dolayısıyla, işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna ödenmesi gereken tutar, işveren sigorta prim oranının tamamının brüt asgari ücrete uygulanması suretiyle hesaplandığından, başvuru sahibi tarafından sigorta risk prim oranının, hastalık sigortası, analık sigortası, malullük yaşlık ve ölüm sigortası primlerinin toplam oranından oluşan % 18,5 luk orandan ayrı hesaplanması şeklindeki yöntemin gerçek maliyetlere ulaşılması açısından kabul edilebilir bir yöntem olmadığı kanaatine varılmıştır…” şeklindeki hususların gerçeği yansıttığı ve anılan isteklinin hesaplamasını bu Karar’da belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak hesaplamasını yaptığı, başvuru sahibi Öztürk İth. İhr. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin 2012/UH-III-4141 sayılı Kurul Kararını emsal göstererek prim ve sigorta oranlarının ayrı ayrı hesaplanması gerektiği iddiasında bulunmuş olsa da, Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ile Kartal Grup Sos. Hiz. İnş. Tem. Taah. Tic. Ltd. Şti.nin teklif açıklamasının yeterli görüldüğü ve söz konusu isteklinin ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olarak belirlendiği, Kartal Grup Sos. Hiz. İnş. Tem. Taah. Tic. Ltd. Şti.nin aşırı düşük teklif açıklamasında İş Kanunu’nun 30 ‘uncu maddesi ve 101’inci maddelerine atıfta bulunarak özürlü personel çalıştırılması gerektiğini belirtmiş, Kamu İhale Kurulu’nun İdare Mahkemesi’nin almış olduğu 2012.MK-266 savunma ekine eklediği ve savunmasını buna göre verdiği, ihale komisyonunca İdare Mahkemesi’nin vermiş olduğu kararın başvuruya konu ihale açısından bağlayıcı nitelikte olmadığı ve ihale dokümanında özürlü personel çalıştırılmasına dayalı bir hüküm bulunmadığı ve konuya ilişkin Kamu İhale Kurulu’nun 2012.UH.I-4343 sayılı emsal Kararının bulunduğu anlaşıldığından söz konusu isteklinin vermiş olduğu teklif açıklamasının uygun bulunmayarak teklifinin değerlendirme dışı bırakıldığı, başvuru sahibi Öztürk İth. İhr. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin teklifinin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlendiği anlaşılmıştır.

İdarece, yaklaşık maliyet hesabında KİK İşçilik Hesaplama Modülününün esas alındığı, KİK İşçilik Hesaplama Modülünde yuvarlamadan ve elle hesaplamadan kaynaklı olarak çıkan tutarlarda farklılıklar bulunduğunun görülmesi üzerine, daha önce yapılan itirazen şikayet başvuruları kapsamında 20.11.2012 tarih ve 19599 sayılı yazı ile Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünden asgari işçilik maliyet hesabında işveren sigorta prim oranı içerisinde yer alan her bir sigorta koluna ait prim oranının nasıl hesaplanması gerektiği hususunda görüş istenilmiş, anılan Genel Müdürlükten gelen 03.12.2012 tarih ve M-20518196 sayılı yazıda “…yuvarlamanın her bir işlem sonucunda bulunan rakam üzerinden yapılması gerekmektedir. Öte yandan, Kurumumuza ödenecek sigorta prim tahakkuku oluşturulurken, belirlenen prime esas kazanç tutarı üzerinden, gerek işveren gerekse sigortalı hisseleri 5510 sayılı Kanunun 81 inci maddesinde belirtilenher bir sigorta koluna ait prim oranına göre ayrı ayrı hesaplanması gerektiği… ” belirtilmiştir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Prim oranları ve devlet katkısı” başlıklı 81 inci maddesinde;

“ Bu Kanun gereğincealınacak sigorta prim oranları aşağıdaki şekildedir:

_a)Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranı , sigortalının prime esas kazancının % 20'sidir. Bunun % 9'u sigortalı hissesi, % 11'i işveren hissesidir. _

c)Kısa vadeli sigorta kolları prim oranı , yapılan işin iş kazası ve meslek hastalığı bakımından gösterdiği tehlikenin ağırlığına göre % 1 ilâ % 6,5 oranları arasında olmak üzere, 83 üncü maddeye göre Kurumca belirlenir. Bu primin tamamını işveren öder.

f)Genel sağlık sigortası primi, kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına tâbi olanlar için 82 nci maddenin birinci fıkrasına göre hesaplanan prime esas kazancın % 12,5'idir. Bu primin % 5'i sigortalı, % 7,5'i ise işveren hissesidir. Yalnızca genel sağlık sigortasına tâbi olanların genel sağlık sigortası primi, prime esas kazancın % 12'sidir.

Ayrıca 4447 sayılı Kanun’un “İşsizlik sigortası primleri ile sosyal güvenlik primlerine ilişkin hükümler” başlıklı 49 uncu maddesinde; “İşsizlik sigortasının gerektirdiği ödemeleri, hizmet ve yönetim giderlerini karşılamak üzere, bu Kanunun 46 ncı maddesi kapsamına giren tüm sigortalılar, işverenler ve Devlet, işsizlik sigortası primi öder.İşsizlik sigortası primi , sigortalının 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 80 ve 82 nci maddelerinde belirtilen prime esas aylık brüt kazançlarından % 1 sigortalı, % 2 işveren ve %1 Devlet payı olarak alınır…” hükmü yer almaktadır.

Mevcut bilgi ve belgeler ışığında yapılan hesaplamada;

Makam Şöförü ( Asgari Ücretin 238 fazlası) asgari işçilik maliyeti

Makam Şöförünün Ücretinin Hesaplanması

Yuvarlanmış

hali

Aylık brüt asgari ücretin % 238 fazlası

940,50 TL + % 238 fazlası= 940,50 x 238=3.178,89

3,178,89

Aylık yemek bedeli (6,50 TL, 26 gün)

6,50 x 26=169,00

Yemek istisna tutarı (günlük asgari ücretin % 6 fazlası)

940,50/30 gün x % 6=1,88

1,88 x 26 gün=48,88 (Aylık yemek istisna tutarı)

Aylık yemek bedeli=6,50 x 26 gün=169,00

Aylık yemek bedeli-yemek istisna tutarı=prim ödenecek aylık yemek bedeli 169,00 (6,50 x 26)= -48,88=120,12 prim ödenecek aylık yemek bedeli

Prime esas kazanç aylık kazanç

(Aylık ücret +prime tabi yemek bedeli )

3.178,89 +120,12 =3.299,01

a-Malüllük, yaşlılık ölüm sigortası (%11)

(3.299,01 x % 11)

362,8911

362,89

b-Genel sağlık sigortası (% 7,5)

(3.299,01 x % 7,5)

247,425

247,43

c-İşşizlik sigortası (% 2)

(3.299,01 x % 2)

65,9802

65,98

d-Sigorta risk primi (% 3)

(3.299,01 x % 2)

98,9703

98,97

III

İşveren prim maliyeti

(a+b+c+d)=775,27

775,27

1 Aylık asgari işçilik maliyeti % 3 sözleşme gideri dahil

(I+II+III+% 3 sözleşme ve genel giderler)

3.178,89 +169+ 775,27 + % 3 sözleşme giderleri=4.246,85

4.246.8548

4.246,85

Bayram ve hafta tatil çalışması(3.178,89/30 gün=105,96)

105,963

105,96

a-Malüllük, yaşlılık ölüm sigortası (%11)

(105,96 x % 11)

11,6556

11,66

b-Genel sağlık sigortası (% 7,5)

(105,96 x % 7,5)

7,947

7,95

c-İşşizlik sigortası (% 2)

(105,96 x % 2)

2,1192

2,12

d-Sigorta risk primi (% 3)

(105,96 x % 3)

3,1788

3,18

İşveren prim maliyeti

(a+b+c+d)=24,91

24,91

III

Bayram çalışması maliyeti % 3 sözleşme gideri dahil

(I+II+% 3 sözleşme ve genel giderler)

(105,96 + 24,91 + % 3 sözleşme giderleri)=134,80

134,7961

134,80

Fazla çalışma(Günlük ücret/ 7,5 saat)=106,96/7,5=14,13

Fazla çalışma saatlik çalışmanın 1,5 katı

14,13 x 1,5=21,20

14,128

21,195

14,13

21,20

a-Malüllük, yaşlılık ölüm sigortası (%11)

(21,20 x % 11)

2,332

2,33

b-Genel sağlık sigortası (% 7,5)

(21,20 x % 7,5)

1.59

c-İşşizlik sigortası (% 2)

(21,20 x % 2)

0,424

0,42

d-Sigorta risk primi (% 3)

(21,20 x % 3)

0,636

0,64

İşveren prim maliyeti

(a+b+c+d)=4,98

4.98

Fazla çalışma ücreti % 3 sözleşme gideri dahil

(I+II++% 3 sözleşme ve genel giderler)

(21,20+ 4,98 + % 3 sözleşme giderleri)=26,97

26,9654

26,97

Bu bağlamda 1 makam şöförünün;

-12 ay süreyle asgari işçilik maliyeti 50.062,20 TL

-14,5 gün dini ve milli bayram çalışması asgari işçilik maliyeti 1.954,60 TL

-270 saat fazla çalışmasının asgari işçilik maliyeti 7.281,90 TL’dir.

Teklif edilmesi gereken asgari işçilik maliyet toplamı 60.198,70 TL

Yukarıda yer verilen hesaplama yöntemi esas alınarak yapılan hesaplamada;

A 1

B 2

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması 3

Miktarı

Teklif Edilen 4Birim Fiyat

Tutarı

Birimi

İşçi sayısı

Ay/gün/saat

Makam Şoförü

işçixay

4.246,85

50.962,20

Makam Şoför Yardımcısı

işçixay

3.086,37

111.109,32

Usta Başı

işçixay

2.775,34

133.216,32

Vasıflı İşçi

işçixay

2.464,28

1.803.852,96

İş Makinası Operatörü

işçixay

2.643,72

190.347,84

Şoför

işçixay

2.296,79

992.213,28

Vasıfsız İşçi

işçixay

2.153,23

1.188.582,96

I. ARA TOPLAM (K.D.V Hariç)5

4.470.284,88

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması 6

Birimi

Miktarı

Teklif Edilen 4Birim Fiyat

Tutarı

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Makam Şoförü İçin

gün

14,5

134,80

1.954,60

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Makam Şoför Yardımcısı İçin

gün

43,5

96,11

4.180,79

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Usta Başı İçin

gün

85,74

4.972,92

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Vasıflı İşçi için

gün

884,5

75,38

66.673,61

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti İş Makinası Operatörü İçin

gün

81,35

7.077,45

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Şoför İçin

gün

522

69,78

36.425,16

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Vasıfsız İşçi için

gün

667

64,99

43.348,33

Fazla Çalışma Saat Ücreti Makam Şoförü İçin

saat

270

26,97

7.281,90

Fazla Çalışma Saat Ücreti Makam Şoför Yardımcısı İçin

saat

810

19,21

15.560,10

Fazla Çalışma Saat Ücreti Usta Başı İçin

saat

1.080

17,15

18.522,00

Fazla Çalışma Saat Ücreti Vasıflı İşçi İçin

saat

16.470

15,08

248.367,60

Fazla Çalışma Saat Ücreti İş Makinası Operatörü İçin

saat

1.620

16,28

26.373,60

Fazla Çalışma Saat Ücreti Şoförler İçin

saat

9.720

13,96

135.691,20

Fazla Çalışma Saat Ücreti Vasıfsız İşçi İçin

saat

12.420

13,00

161.460,00

II. ARA TOPLAM(K.D.V. Hariç)7

777.889,26

TOPLAM TUTAR(K.D.V Hariç)

5.248.174,14

Bu çerçevede söz konusu ihalede teklif edilmesi gereken asgari işçilik maliyeti ise 5.248.174,14 TL ’dir.

İdarece aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulan ve aşırı düşük teklif açıklaması uygun bulunarak ihale üzerinde bırakılan Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın aşırı düşük teklif açıklamasının incelenmesi neticesinde; söz konusu isteklinin teklif bedelinin 5.248.001,91 TL olduğu görülmüştür.

Anılan isteklinin birim fiyat teklif cetveli aşağıdaki şekildedir.

A 1

B 2

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması 3

Miktarı

Teklif Edilen 4Birim Fiyat

Tutarı

Birimi

İşçi sayısı

Ay/gün/saat

Makam Şoförü

işçixay

4.246,85

50.962,20

Makam Şoför Yardımcısı

işçixay

3.086,38

111.109,68

Usta Başı

işçixay

2.775,34

133.216,32

Vasıflı İşçi

işçixay

2.464,28

1.803.852,96

İş Makinası Operatörü

işçixay

2.643,72

190.347,84

Şoför

işçixay

2.296,79

992.213,28

Vasıfsız İşçi

işçixay

2.153,23

1.188.582,96

I. ARA TOPLAM (K.D.V Hariç)5

4.470,285,24

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması 6

Birimi

Miktarı

Teklif Edilen 4Birim Fiyat

Tutarı

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Makam Şoförü İçin

gün

14,5

134,79

1.954,46

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Makam Şoför Yardımcısı İçin

gün

43,5

96,11

4.180,79

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Usta Başı İçin

gün

85,74

4.972,92

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Vasıflı İşçi için

gün

884,5

75,37

66.664,77

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti İş Makinası Operatörü İçin

gün

81,35

7.077,45

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Şoför İçin

gün

522

69,79

36.430,38

Dini ve Milli Bayram Günleri Fazla Çalışma Ücreti Vasıfsız İşçi için

gün

667

65,00

43.355,00

Fazla Çalışma Saat Ücreti Makam Şoförü İçin

saat

270

26,96

7.279,20

Fazla Çalışma Saat Ücreti Makam Şoför Yardımcısı İçin

saat

810

19,22

15.568,20

Fazla Çalışma Saat Ücreti Usta Başı İçin

saat

1.080

17,15

18.522,00

Fazla Çalışma Saat Ücreti Vasıflı İşçi İçin

saat

16.470

15,07

248.202,90

Fazla Çalışma Saat Ücreti İş Makinası Operatörü İçin

saat

1.620

16,27

26.357,40

Fazla Çalışma Saat Ücreti Şoförler İçin

saat

9.720

13,96

135.691,20

Fazla Çalışma Saat Ücreti Vasıfsız İşçi İçin

saat

12.420

13,00

161.460,00

II. ARA TOPLAM(K.D.V. Hariç)7

777.716,67

TOPLAM TUTAR(K.D.V Hariç)

5.248.001,91

Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünün 03.12.2012 tarih ve M-20518196 sayılı yazısında yer alan “…5510 sayılı Kanunun 81 inci maddesinde belirtilen her bir sigorta koluna ait prim oranına göre ayrı ayrı hesaplanması gerekmektedir” şeklindeki görüşü dikkate alınarak yapılan hesaplamada tüm kalemlerin toplamında asgari işçilik maliyetinin 5.248.174,14 TL olduğu, anılan isteklinin teklif fiyatının ise 5.248.001,91 TL olduğu,

Makam şoförünün 1 günlük dini ve milli bayram çalışması asgari işçilik maliyetinin 134,80 TL , 14,5 gün dini ve milli bayram çalışması asgari işçilik maliyetinin 1.954,60 TL olmasına rağmen, bahse konu kalemde isteklinin günlük 134,79 TL , toplamda 1.954,46 TL bedel öngördüğü,

Vasıflı işçinin 1 günlük dini ve milli bayram çalışması asgari işçilik maliyetinin 75,38 TL , 14,5 gün dini ve milli bayram çalışması asgari işçilik maliyetinin 66.673,61 TL olmasına rağmen, bahse konu kalemde isteklinin günlük 75,37 TL , toplamda 66.664,77 TL bedel öngördüğü,

Makam şoförünün bir saatlik fazla çalışmasının asgari işçilik maliyetinin 26,97 TL , 270 saat fazla çalışmasının asgari işçilik maliyetinin 7.281,90 TL olmasına rağmen, bahse konu kalemde isteklinin saatlik 26,96 TL , toplamda 7.279,20 TL bedel öngördüğü,

Vasıflı işçinin bir saatlik fazla çalışmasının asgari işçilik maliyetinin 15,08 TL , 16470 saat fazla çalışmasının asgari işçilik maliyetinin 248.367,60 TL olmasına rağmen, bahse konu kalemde isteklinin saatlik 15,07 TL , toplamda 248.202,90 TL bedel öngördüğü,

İş makinası operatörünün bir saatlik fazla çalışmasının asgari işçilik maliyetinin 16,28 TL , 1620 saat fazla çalışmasının asgari işçilik maliyetinin 26.373,60 TL olmasına rağmen, bahse konu kalemde isteklinin saatlik 16,27 TL , toplamda 26.357,40 TL bedel öngördüğü anlaşılmıştır.

Bu çerçevede, Nif-Tem Tem. ve Malz. Gıda Tur. İnş. ve Öz. Sağ. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. & Nilay Öz. Güv. Tem. Hizm. Gıda Tabdlot San. ve Tic. Ltd. Şti. iş ortaklığına ait teklifinin asgari işçilik maliyetini karşılamadığı anlaşıldığından değerlendirme dışı bırakılması gerekmektedir.

Diğer taraftan; 4734 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine göre açık ihale usulü ile yapılan ihalede mevzuatta geçerli teklif sayısında herhangi bir sınırlama bulunmamaktadır. Anılan ihalede yaklaşık maliyet tutarı ve geçerli teklif dikkate alındığında, söz konusu teklif tutarın yaklaşık maliyetin altında bulunduğu ve bu teklif fiyata göre de ihalenin sonuçlandırılabileceği açıkça görülmektedir. Açıklanan nedenlerle; mevcut durumda yaklaşık maliyetin altında bulunan geçerli teklif ile ihalenin ikmaline devam edilebileceği gerekçesi ile, ihalede tek geçerli teklif kalması ve bu teklifinde yaklaşık maliyete çok yakın olması hususunun ihalenin iptal sebebi olarak değerlendirilemeyeceği sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenle; incelemeye konu ihalede düzeltici işlem belirlenmesi gerektiği yöndeki düşüncemizle “ihalenin iptaline” ilişkin karara katılmıyoruz.

Kazım ÖZKAN Hasan KOCAGÖZ

II. BAŞKAN Kurul Üyesi

KİK Kararı: 2012/UH.I-5096

Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin

Karar Bilgileri

10 Milyon+ Karar Arasında Arayın

Profesyonel Hukuk AraçlarınaHemen Erişin