KİK Kararı: 2011/UY.II-1177

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2011/029
Gündem No : 36
Karar Tarihi : 04.04.2011
Karar No : 2011/UY.II-1177
BAŞVURU SAHİBİ:
Aydın İnşaat Taahhüt Tic. A. Ş., İlkbahar Mahallesi 571. Cadde 611. Sokak No: 1 Çankaya / Ankara

İHALEYİ YAPAN İDARE:
Karayolları Genel Müdürlüğü 4. Bölge Müdürlüğü, Etlik Cad. No: 39 Dışkapı / Ankara

BAŞVURUYA KONU İHALE:
2010/551942 İhale Kayıt Numaralı "(Mudurnu-Dokurcun) Ayr. - Göynük Devlet Yolu Km; 0+000-12+000 Arası İkmal İnşaatı ile Km; 12+000-30+038 Arası Toprak Tesviye, Sanat Yapıları ve Üstyapı Yapım İşi" İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

28.03.2011 tarih ve B.07.6.KİK.0.07.00.00-101.04-.Y.[08.12].(0229)./2011-18E sayılı Esas İnceleme Raporunda;

Karayolları Genel Müdürlüğü 4. Bölge Müdürlüğü tarafından 28.12.2010 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “Mudurnu-Dokurcun Ayr.- Göynük Devlet Yolu Km; 0+000-12+000 Arası İkmal İnşaatı ile Km; 12+000-30+038 Arası Toprak Tesviye, Sanat Yapıları ve Üstyapı Yapım İşi” ihalesine ilişkin olarak Aydın İnşaat Taahhüt Tic. A.Ş.’nin 21.02.2011 tarihinde yaptığı şikayet başvurusunun, idarenin 28.02.2011 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibinin 11.03.2011 tarih ve 13677 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 11.03.2011 tarihli dilekçe ile itirazen şikayet başvurusunda bulunduğu,

İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden;

4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Karar verilmesinin uygun olacağı hususlarına yer verilmiştir.

KARAR:

Esas İnceleme Raporu ve ekleri incelendi:

İtirazen şikayet dilekçesinde özetle; tekliflerinin aşırı düşük teklif sorgulaması sonucunda yeterli görülmeyerek değerlendirme dışı bırakıldığı, sorgulama kapsamındaki açıklamada yer verilen ariyet ocağının ihtiyacı karşılayamayacağı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılmalarının yerinde olmadığı, taş ve ariyet ocakları ile ilgili sundukları bilgi ve belgelerin sadece aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulan firmalardan istenmesinin eşit muamele ilkesine aykırı olduğu, S5 poz numaralı “Ocak taşı ile moloz taş inşaatı” pozunda iş makineleri kullanılarak kol gücünün makine gücü ile ikame edildiği, iş makinelerine ilişkin ölçü birimlerinin ve çalışma sürelerinin analizler kapsamında belgelere dayalı olarak sunulduğu, U1 ve U2 poz numaralı “Ocak taşından konkasörle kırılmış ve elenmiş malzemeyle plentmiks alttemel yapılması ve nakli (her şey dahil)” ve “Ocak taşından konkasörle kırılmış ve elenmiş malzemeyle plentmiks temel yapılması ve nakli (her şey dahil)” işlerine ilişkin analizlerde işçilik ve makine saatlerinde yapılan değişikliğin amacının teklif fiyatı düşük tutmak olmadığı, idarenin söz konusu pozlarda Karayolları Genel Müdürlüğünce hazırlanan birim fiyat tariflerinin ve analizlerinin dışına çıktığı, bu sebeple ilgili pozların girdilerinde değişiklikler yaptıkları, ancak mevzuata uygun olarak gerekli belgelendirmeyi yaptıkları iddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

İdari şartnamenin 2 nci maddesinde ihale konusu işin adı, “ Mudurnu-Dokurcun Ayr.- Göynük Devlet Yolu Km; 0+000-12+000 Arası İkmal İnşaatı ile Km; 12+000-30+038 Arası Toprak Tesviye, Sanat Yapıları ve Üstyapı Yapım İşi ” şeklinde belirlenmiş olup, anılan şartnamenin 19 uncu maddesinde isteklilerin tekliflerini, her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden verecekleri, ihale sonucu ihale üzerine bırakılan istekliyle her bir iş kaleminin miktarı ile iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden teklif birim fiyat sözleşme imzalanacağı düzenlenmiştir.

İdarece gönderilen ihale işlem dosyasının incelenmesi neticesinde; yaklaşık maliyet hesabına ilişkin olarak ihale onay belgesine, yaklaşık maliyet icmal tablosuna, yaklaşık maliyet tablolarına, sıralı iş kalemleri/grupları listesine, analizlere, paçal birim fiyat analizlerine, sıralı analiz girdileri tablolarına ve poz tariflerine yer verildiği, idarece yaklaşık maliyet tablosu ve dolayısıyla sıralı iş kalemleri/grupları listesindeki iş kalemlerinin Karayolları Teknik Şartnamesindeki esaslar ve şartlar dahilinde hazırlanarak özel poz numaraları ile belirtildiği,

Başvuruya konu ihaleye 26 istekli tarafından teklif verildiği, idarece belirlenen sınır değerin altında teklif veren başvuru sahibinin de aralarında bulunduğu 7 istekliden 10.01.2011 tarih ve muhtelif sayılı yazılarla yazınının tebliğ tarihinden itibaren 5 (beş) iş günü içinde ihale komisyonuna verilmek üzere aşırı düşük teklif açıklaması istenildiği,

İdarece aşırı düşük teklif açıklaması isteme yazısında, tip sözleşmenin 34 üncü maddesi gereğince ihale konusu işte kullanılacak tüm malzeme ocaklarının idare tarafından verilmeyeceği belirtilerek bahse konu işin yapımında isteklilerce temin edilecek ariyet ve taş ocağının söz konusu işte kullanılmak üzere tahsis edildiğini belgeleyen işletme izni veya GSM ruhsatının aslı veya noter onaylı örneğinin, ocak kiralık ise noter onaylı kira sözleşmesinin ve ocağa ait nakliye itinererinin verilmesinin istenildiği, bunun yanında söz konusu yazıda, Kamu İhale Genel Tebliğinin 38 inci maddesi kapsamında açıklanması istenilen pozlar;

1. T1 pozuna ait sulama ve sıkıştırmalar, kazının yapılması, kullanılması ve nakli

2. T2 pozuna ait sulama ve sıkıştırmaları, kazının yapılması, kullanılması ve nakli

3. S5 duvar yapılması, torbalı çimento bedeli,

4. U1 pozuna ait Plentmiks Alttemel yapılması ve nakli,

5. U2 pozuna ait Plentmiks Temel yapılması ve nakli,

Şeklinde belirlenerek, yukarıdaki iş kalemlerine ait pozların ayrıntılı analizleri ve analizlere dayanak teşkil eden bilgi ve belgelerin (proforma faturalar, teklif alma yazıları ve yardımcı analizler) istenildiği,

Aşırı düşük teklif sorgulamasına 7 istekliden sadece başvuru sahibi Aydın İnşaat Taahhüt Tic. A.Ş. ile Ankara İnş. Tic. San. Ltd. Şti. tarafından cevap verildiği, yapılan değerlendirme sonucu her iki isteklinin açıklamalarının da idarece yeterli bulunmadığı ve inceleme konusu ihalenin sınır değerin hemen üzerinde teklif veren A. Turan Yol Yapı İnş. Mad. Taah. Turz. Teks. Mak. Ot. Ür. San. ve Tic. Ltd. Şti. üzerinde bırakıldığı görülmüştür.

4734 sayılı Kanunun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde; “ İhale komisyonu verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

__

İhale komisyonu;

__

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,__

__

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,__

__

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,__

__

Hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.” hükmü yer almaktadır.

Bu hususa ilişkin uygulamayı somutlaştırmak amacıyla Kamu İhale Genel Tebliğinin “Yaklaşık maliyetin hesaplanması sırasında aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde kullanılmak üzere İdarece yapılacak işlemler”** ** başlıklı 38 inci maddesinde; “ _38.1.**** İdare, yaklaşık maliyetin hesaplanması sırasında her bir iş kalemi/grubunun yaklaşık maliyete oranını tespit edecektir. Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemleri/grupları tutarlarının büyükten küçüğe sıralandığı ve oranların kümülatif toplamının da gösterildiği “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” ile iş kalemleri/gruplarına ait ayrıntılı analizler ve analiz girdilerinin tutarları itibarıyla küçükten büyüğe sıralanmış halini gösteren “sıralı analiz girdileri tablosu” hazırlanarak yaklaşık maliyet hesap cetveli kapsamında ihale onay belgesine eklenecektir. Sıralı iş kalemleri/grupları listesi oluşturulurken, iş kalemleri/grupları tutarlarının yaklaşık maliyete oranları, en yakın dört ondalık basamaklı sayıya getirilecek biçimde yuvarlanacak ve bu oranların toplamının, yuvarlama nedeni ile 1 den farklı olması dikkate alınmayacaktır… _”**** açıklaması,

Anılan Tebliğin “ Aşırı düşük teklif değerlendirmesi ”**** başlıklı 45 inci maddesinde; “45.1.2. Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntılar yazılı olarak istenir. Bu çerçevede; istenen açıklamanın niteliği dikkate alınarak, isteklilere beş (5) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir.

__

45.1.2.1. İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

__

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.

__

45.1.2.2. İhale komisyonu tarafından, açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına ait idarece (38.1) maddesine göre oluşturulan “sıralı analiz girdileri listesi” kullanılarak tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdileri tespit edilecektir.

__

Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemi/grubu analizlerindeki analiz girdilerinden, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit ve altında olanlar için isteklilerden açıklama yapılması istenilmeyecektir.

__

Tutarı, kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olması nedeniyle sorgulamaya tabi tutulmayacak analiz girdilerinin tutarlarının kümülatif toplamının kar ve genel gider hariç analiz toplamının %15’ini aşması durumunda; en küçük tutardan itibaren kümülatif toplamda % 15’lik tutarın aşılmasına neden olan analiz girdisi belirlenecek, tutarı bu girdinin tutarından daha az olan girdiler için açıklama istenilmeyecektir.

__

Aynı girdinin yaklaşık maliyeti oluşturan birden fazla iş kalemi/grubunun analizinde yer alması halinde bu girdinin oranı her analiz için ayrı ayrı değerlendirilerek analiz toplamının % 3’ünün altında kalıp kalmadığına göre işlem yapılır. Herhangi bir analizdeki oranı %3’ün üstünde olan analiz girdisi için açıklama istenilecektir.

__

Analizlerdeki işçilik girdisi, tutarları analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olsa dahi, açıklama istenilmeyecek girdiler arasında yer alamaz.

__

45.1.2.3. İhale komisyonu teklifleri aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden (45.1.2.1) maddesinde belirlediği iş kalemleri/grupları için isteyeceği açıklama ile ilgili yazıda, (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerini de belirtecektir.

__

İstekliler, teklifi kapsamında yer alan iş kalemleri/grupları için hazırlayacakları analizlerde (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdileri de dahil analizlerini oluşturan tüm girdileri göstereceklerdir…” açıklamaları yer almaktadır.__

Buna göre idare tarafından, teklif bedeli sınır değerin altında kalan isteklilere gönderilen yazıda, açıklama istenilmesi gereken “analiz girdileri”ne ilişkin bir ayrımın yapılmadığı, sıralı iş kalemleri listesi uyarınca yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan 5 adet iş kalemine ilişkin ve söz konusu işte kullanılmak üzere tahsis edilecek ariyet ve taş ocağına ilişkin belgelerin söz konusu işte kullanılmak üzere tahsis edildiğini belgeleyen işletme izni veya GSM ruhsatının istenildiği anlaşılmıştır.

Kamu İhale Kanununun 38 inci ve Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 60 ıncı maddesinde, ihale komisyonunun diğer teklifleri veya yaklaşık maliyeti baz alarak aşırı düşük teklifleri tespit edeceği ve aşırı düşük olduğunu belirlediği teklifleri hemen reddetmek yerine bu teklif sahiplerinden tekliflerinin önemli bileşenleri ile ilgili yazılı açıklama istenmesi ve bu açıklamalar çerçevesinde nihai değerlendirmesini yapması gerektiği hükme bağlanmıştır.

Bu hususa ilişkin uygulamayı somutlaştırmak amacıyla Kamu İhale Genel Tebliğinin “Aşırı Düşük Teklif Değerlendirmesi” başlıklı 45 inci ve (kısmen) 38 inci maddelerinde bir takım açıklamalara yer verilmiş ve söz konusu açıklamalarda, yapım işi ihalelerinde bir teklifin aşırı düşük olup olmadığını ortaya koyan sınır değerin nasıl tespit edileceği ve teklifleri söz konusu değerin altında kalan isteklilerce yapılan belgelere dayalı açıklamaların da hangi kıstaslar esas alınarak değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin detaylara yer verilmiştir.

Bu çerçevede, 30.07.2010 tarih ve 27567 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve yukarıda değinilen Tebliğ maddelerinde değişiklik öngören düzenleme ile; idarelerin, aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde kullanılmak üzere yaklaşık maliyet hesabı sırasında “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” ve “sıralı analiz girdileri tablosu” oluşturmasının zorunlu kılındığı; ayrıca, aşırı düşük teklif açıklamalarında, idarelerce hangi iş kalemleri ve hangi analiz girdileri esasında sorgulamaya tabi tutulması gerektiğine (sınır değerin altında kalan teklif sahiplerinden idarece belirlenen sıralı iş kalemleri/grupları listesinden hareketle yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren kalem/gruplar, yine idarece oluşturulan “sıralı analiz girdileri tablosu” kullanılarak bu iş kalemi/gruplarına ait analizlerde yer alan ve tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’ünün üzerinde olan girdiler gibi) yönelik birtakım yeni kriterlerin getirildiği görülmektedir.

İncelemeye konu ihalede de aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesi aşamasında, yukarıda değinilen Tebliğ hükümlerinin göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır.

Şikayete konu ihalede, idare tarafından yaklaşık maliyetin hesaplanması sırasında, kamu ihale mevzuatında öngörülen sıralı iş kalemleri/grupları listesi oluşturulmakla birlikte sıralı analiz girdileri tablosunun yukarıda aktarılan Tebliğin ilgili maddelerinde yer alan usule uygun olarak oluşturulmadığı, şöyle ki T1 iş kalemi için oluşturulan analiz girdileri tablosunda, alt kalemlerin toplam miktarları ile toplam tutarlarının yer aldığı, analiz girdilerinde yer alan alt kalemlerin birim fiyatlarının toplamının söz konusu iş kalemi için yaklaşık maliyet tablosunda belirtilen birim fiyattan yüksek olduğu, dolayısıyla yaklaşık maliyet tablosu ile analiz girdileri tablosundaki birim fiyatlar arasında uyumsuzluk olduğu, T2 iş kalemi için oluşturulan analiz girdileri tablosunda da, alt kalemlerin toplam miktarları ile toplam tutarlarının yer aldığı, analiz girdilerinde yer alan alt kalemlerin birim fiyatlarının toplamının söz konusu iş kaleminin kar hariç birim fiyatını vermediği, bu itibarla söz konusu iş kalemleri için hazırlanan analiz girdileri tablosundan Tebliğin ilgili maddeleri uyarınca doğru bir şekilde kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdilerinin tespit edilemeyeceği, bunun yanında U1 ve U2 iş kalemlerine ilişkin sunulan analiz girdileri tablosunda analiz girdilerinin tutarları itibarıyla küçükten büyüğe sıralanmış şekilde yer almadığı anlaşılmıştır.

Diğer taraftan, idarece yaklaşık maliyetin hesaplanması sırasında, Kamu İhale Genel Tebliğinin yukarıda aktarılan 45 inci maddesinin 45.1.2.2 numaralı alt bendine göre, açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına ait, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdilerinin tespit edilmediği, anılan maddenin 45.1.2.3 numaralı alt bendine göre de aşırı düşük teklif açıklaması isteme yazısında, açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerinin belirtilmediği görülmüştür.

Bu bağlamda, idare tarafından yaklaşık maliyetin oluşturulması ve aşırı düşük teklif sorgulamasının gerçekleştirilmesi aşamasında tesis edilen bu işlemlerin, kamu ihale mevzuatına aykırı olduğu tespit edilmiştir.

Öte yandan, sözleşme tasarısının 34.1 inci maddesinde, ocakların temini hususunda kullanılacak tüm malzeme ocaklarının yükleniciye ait olduğu belirtilmiştir.

Aşırı düşük teklif açıklaması isteme yazısında da, tip sözleşmenin 34 üncü maddesi gereğince ihale konusu işte kullanılacak tüm malzeme ocaklarının idare tarafından verilmeyeceği belirtilerek bahse konu işin yapımında isteklilerce temin edilecek ariyet ve taş ocağının söz konusu işte kullanılmak üzere tahsis edildiğini belgeleyen işletme izni veya GSM ruhsatının aslı veya noter onaylı örneğinin, ocak kiralık ise noter onaylı kira sözleşmesinin ve ocağa ait nakliye itinererinin verilmesinin istenildiği görülmüştür.

İdarenin sorgulama yazısında yer alan bahse konu işin yapımında isteklilerce temin edilecek ariyet ve taş ocağının söz konusu işte kullanılmak üzere tahsis edildiğini belgeleyen işletme izni veya GSM ruhsatının aslı veya noter onaylı örneğinin, ocak kiralık ise noter onaylı kira sözleşmesinin ve ocağa ait nakliye itinererinin istenmesinin, gerek ihale ilanında gerekse ihale dokümanında yeterlilik şartı olarak öngörülmediği, ayrıca söz konusu yazıda sayılan belgelerin sözleşme tasarısında ihale üzerinde bırakılan firma yani yüklenici tarafından temin edileceğinin açıkça belirtilmiş olmasına karşın aşırı düşük teklif sorgulaması yazısında taşocağı kiralık ise noter onaylı kira sözleşmesi ve taşocağına ilişkin işletme izni ve GSM ruhsatı ile diğer belgelerin istenmesinin mevzuata aykırı olduğu anlaşılmıştır.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, idarece Kamu İhale Genel Tebliğinin yukarıda belirtilen maddelerinde öngörülen usule uygun olarak sıralı analiz girdileri listesinin oluşturulması, aşırı düşük teklif sorgulamasına cevap veren Aydın İnşaat Taahhüt Tic. A.Ş. ile Ankara İnş. Tic. San. Ltd. Şti.’ne bu çerçevede yeniden sorgulama yapılması, açıklama istenilen yazıda, Kamu İhale Genel Tebliğinin 45.1.2.3 üncü maddesine uygun olarak açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerinin de belirtilmesi, bunun yanında, söz konusu yazıda yüklenici tarafından temin edilecek ariyet ve taş ocağına ilişkin belgelerin istenmemesi ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanunun 65 inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere;

Anılan Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Oyçokluğu ile karar verildi.

Dr. Hasan GÜL

Başkan****

Ali Kemal AKKOÇ

II. Başkan****

Bahattin IŞIK

Kurul Üyesi****

Kazım ÖZKAN

Kurul Üyesi****

Adem KAMALI

Kurul Üyesi****

Abdullah DÜNDAR

Kurul Üyesi****

Erkan DEMİRTAŞ

Kurul Üyesi****

KARŞI OY

İncelemeye konu ihalede;

İncelemeye konu ihalede, idarece ihale konusu işin yaklaşık maliyetinin; özel birim fiyatlar ile Karayolları Genel Müdürlüğü birim fiyatları esas alınarak toplam 22.721.963,62 TL olarak belirlendiği, 30 adet ihale dokümanı satın alındığı ve 26 istekli tarafından teklif verildiği, tüm tekliflerin geçerli sayıldığı ve teklif tutarlarının en yüksek 12.796.780,00 TL ile en düşük 7.670.239,00****TL aralığında oluştuğu, idarece sınır değerin 8.618.176,93 TL olarak belirlendiği ve teklif tutarları sınır değerin altında kalan yedi isteklinin teklifinin aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulduğu, beş isteklinin aşırı düşük teklif sorgulamasına cevap vermediği, iki isteklinin aşırı düşük teklif açıklamasının uygun olmadığı gerekçesiyle tekliflerinin değerlendirme dışı bırakıldığı, idarece 8.780.730,00 __TL ile sınır değerin hemen üzerindeki teklifi veren isteklinin teklifi uygun bulunarak ihalenin üzerinde bırakıldığı anlaşılmıştır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5. maddesinin 1. fıkrasında; “ İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” hükmü,

9. maddesinde; “Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyet belirlenir ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir. Yaklaşık maliyete ihale ve ön yeterlik ilânlarında yer verilmez, isteklilere veya ihale süreci ile resmî ilişkisi olmayan diğer kişilere açıklanmaz.” hükmü yer almaktadır .

__

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin;

**** 9. maddesinde; “(1) Yaklaşık maliyet hesabına esas miktarların tespiti için öncelikle aşağıda yer alan çalışmaların yapılması gereklidir:

_ a) Arazi ve zemin etüdünün yapılması; uygulama projesi üzerinden anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde arazi ve zemin etüt çalışmalarının; ön ve/veya kesin proje üzerinden birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde ise, mümkün olan arazi ve zemin etüt çalışmalarının yapılmış olması zorunludur. _

_ b) Proje zorunluluğu; bina işlerinde uygulama projesi, diğer işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımları için uygulama projesi, yapılamayan kısımları için kesin proje; doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan işler ile ihale konusu işin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ise ön ve/veya kesin projenin hazırlanması ve yaklaşık maliyetin söz konusu projelere dayanılarak hesaplanması gerekir._

_ c) Mahal listesi hazırlanması; ön, kesin veya uygulama projelerine dayalı olarak, işin bünyesindeki imalat kalemlerinin adını ve yapılacağı yerleri gösteren ve yaklaşık maliyetin hazırlanmasına esas teşkil eden mahal listeleri hazırlanır._

_ ç) Metraj listelerinin hazırlanması; ihale konusu işe ait proje ve mahal listelerindeki ölçü ve tariflere göre işin bünyesine giren imalatların hangi kısımda ve ne miktarda yapılacağının belirlenmesi amacıyla; anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde iş kalemi ve/veya iş grubu, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde ise iş kalemi şeklinde metraj listeleri düzenlenir._

_ d) Birim fiyat ve imalat tariflerinin hazırlanması; Ön ve/veya kesin projeye dayalı olarak birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde, idareler, iş kaleminin adını, yapım şartlarını, ölçü yeri ve şeklini, birimini, birim fiyata dahil ve hariç unsurları ihtilafa meydan vermeyecek biçimde teknik olarak açıklayan birim fiyat tarifleri hazırlar. _

_ e) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; uygulama projeleri ve mahal listelerine dayalı olarak imalat iş kalemleri veya iş gruplarının teknik tarif ve özellikleri belirlenir.”_ hükmü,

** **10. maddesinde; “(1) İdarelerce, ihale konusu işin yaklaşık maliyetine ilişkin fiyat ve rayiçlerin tespitinde;

_ a) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği, ihale konusu işe benzer nitelikteki işlerin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar,_

_ b) Kamu kurum ve kuruluşlarınca belirlenerek yayımlanmış birim fiyat ve rayiçler,_

_ c) İlgili meslek odaları, üniversiteler veya benzeri kuruluşlarca belirlenerek yayımlanmış fiyat ve rayiçler,_

_ ç) Yüklenici veya alt yüklenici olarak faaliyet gösteren, konusunda deneyimli kişi ve kuruluşlardan alınacak, ihale konusu işe benzer nitelikteki işlere ilişkin maliyetler,_

_ d) İdarenin piyasa araştırmasına dayalı rayiç ve fiyat tespitleri,_

_ esas alınır._

(2) İdareler, yaklaşık maliyete ilişkin fiyat ve rayiçlerin tespitinde (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde belirtilen fiyat ve rayiçlerin birini, birkaçını veya tamamını herhangi bir öncelik sırası olmaksızın kullanabilirler.

(3) İşin bütünü, iş grubu, iş kalemi ve malzeme rayici bazında yapılacak piyasa araştırmasına dayalı fiyat tespitlerinde; iş, imalat ve/veya malzemenin yapımcılarından, üreticilerinden, ana bayilerinden, toptancılarından, yetkili satıcılarından ve satıcılarından fiyatlar veya proforma faturalar alınmak ve gerekli karşılaştırmalar yapılmak suretiyle uygun fiyatlar belirlenir. Tereddüt edilen fiyatların gerçek piyasa rayiçlerine uygun olup olmadığı hususu Ticaret ve/veya Sanayi Odalarından alınacak yazılı rayiçlerle netleştirilir.

_(4) Fiyat araştırması için yapılan çalışmalarda fiyat sorulacak kişi ve kuruluşlara yazılan yazıda fiyatı tespit edilecek iş grubu, iş kalemi veya malzemenin ayrıntılı özellikleri ve standardına yer verilir, fiyat istenecek kişi ve kuruluşlara aynı koşulları taşıyan yazılarla başvurulur ve fiyatlar Katma Değer Vergisi hariç istenir. İstenen özellikleri taşımayan fiyat bildirimleri ve proforma faturaları dikkate alınmaz.” _hükmü,

**** 11. maddesinde; “(1) İş kalemi ve/veya iş grubu şeklinde tespit edilen imalat miktarlarının, Yönetmeliğin 10 uncu maddesine göre belirlenen ve yüklenici karı ve genel gider ihtiva etmeyen fiyatlarla çarpımı sonucu bulunan tutar KDV hariç olarak hesaplanır ve bulunan bu tutara % 25 oranında yüklenici kar ve genel gider karşılığı eklenmek suretiyle yaklaşık maliyet tespit edilir.

_ (2) Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin hesap cetveli ve icmal tablosu hazırlayanlarca imzalanmak suretiyle ihale onay belgesine eklenir._

(3) Yaklaşık maliyetin, hesaplandığı tarihten ihalenin ilk ilan veya davet tarihine kadar güncelliğini kaybettiği durumlarda yaklaşık maliyeti oluşturan unsurlar, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan ilgili endeksler üzerinden güncellenir. ” hükmü,

Yer almaktadır.

Kamu İhale Mevzuatında, idarelerce hesaplanan yaklaşık maliyetin; ihale konusu iş için öngörülecek ödenek tutarı ve yeterlik kriterleri ile ilan sürelerinin belirlenmesi, ihale sürecinde istekliler tarafından sunulan tekliflerin fiyat yönünden uygunluğunun değerlendirilmesi, aşırı düşük teklif sınır değerinin belirlenmesi, hatta itirazen şikâyet başvurusu bedelinin tespiti aşamalarında belirleyici parametre olduğu ortadadır. Bu nedenle, idareler tarafından yaklaşık maliyetin doğru, tutarlı bir şekilde ve titizlikle hesaplanması gerektiği izahtan varestedir.

Yaklaşık maliyetin gizliliği esas olduğundan ve ancak ilk oturumda öğrenilebileceğinden, (ilan ve doküman aşamalarında öğrenme, dolayısıyla, şikâyet şansı olmadığından) yüksek belirlenmesi durumunda yeterlik kriterlerini sağlayamayan isteklilerin ihaleye katılamama sonucunu yaratmaktadır.

Diğer yandan; ihale konusu işin bileşenlerinin hangi ölçütlere göre gerçekleştirileceği, dolayısıyla isteklilerin, ihale konusu iş kapsamında yapılacak imalatlar için hangi tanımlamalara göre maliyetlerini belirlemeleri gerektiği ihale dokümanında belirtilmektedir.

Bu noktada, idareler tarafından yaklaşık maliyetin belirlenmesine dayanak olan ölçütler ile ihale dokümanında, istekliler tarafından teklif edilecek tutarın belirlenmesinde hesaba katılması istenilen ölçütlerin birbirleri ile uyumlu olmaları büyük önem arz etmektedir. Aksi takdirde, idareler tarafından hesaplanan yaklaşık maliyet ile isteklilerin teklif ettiği tutarların kıyaslamasının yapılamayacağı ve Kanunda “yaklaşık maliyet” kavramına yer verilmek suretiyle murat edilen amaca uygun olmayan bir durumla karşı karşıya kalınacağı aşikârdır.

İdare tarafından ihale konusu iş için yaklaşık maliyetin belirlenmesi ile istekliler tarafından ihale konusu iş için sunulan teklif fiyatlarının oluşturulmasında, dikkate alınan kriterlerin birbiri ile örtüşmediği, idarece hesaplanan yaklaşık maliyet ( 22.721.963,62 TL) ile ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklif tutarı (yaklaşık maliyetin %38,64’ü oranında bir bedel olan 8.780.730,00 __TL) başta olmak üzere, tüm teklif tutarları kıyaslandığında, eğer ki idarece hesaplanan yaklaşık maliyet doğru ise isteklilerce sunulan teklif tutarlarının hatalı olacağı, kaldı ki isteklilerce sunulan teklif tutarları birbiri ile kıyaslandığında teklif fiyatlarının birbirine yakın olması nedeniyle, yaklaşık maliyetten oldukça uzaklaşılmış olduğu dikkate alındığında, idarece hesaplanan yaklaşık maliyetin hatalı olduğu sonucuna varılmıştır.

Öte yandan, Kamu İhale Genel Tebliğinin 45.1.1. maddesinde; Yapım işleri ihalelerinde, 4734 sayılı Kanunun 37. maddesi uyarınca geçerli teklifler tespit edildikten sonra; Yaklaşık maliyetin % 120’sinin üzerindeki ve % 40’ının altındaki teklifler dikkate alınmaksızın, geçerli tekliflerin aritmetik ortalaması ve standart sapmasının hesaplanacağı açıklamasına yer verilmiştir. Anılan Tebliğde yer alan açıklamadan da anlaşılacağı üzere, sınır değerin hesaplanmasında yaklaşık maliyetin %40’ının altındaki teklifler dikkate alınmazken, idarece hesaplanan sınır değerin, yaklaşık maliyetin %40 oranının altında kalması, yaklaşık maliyetin isabet derecesinin ne kadar hatalı olduğunu ispatlar niteliktedir.

Bu itibarla; istekliler tarafından sunulan tekliflerin, bu haliyle yaklaşık maliyet esas alınarak değerlendirilmesi veya sınır değerin söz konusu koşullarda hesaplanması sağlıklı olamayacağından, anılan Kanun’un 5. maddesinde yer alan, saydamlık, rekabet, eşit muamele, güvenirlik, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması ilkelerinin ihlali söz konusu olabileceğinden, ihalenin iptal edilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle; incelemeye konu ihalede “ ihalenin iptaline ” karar verilmesi gerektiği yönündeki düşüncemle, “düzeltici işlem belirlenmesine” ilişkin karara katılmıyorum.

** Erkan DEMİRTAŞ**

** Kurul Üyesi**