KİK Kararı: 2011/UH.III-328

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2011/006
Gündem No : 21
Karar Tarihi : 20.01.2011
Karar No : 2011/UH.III-328
BAŞVURU SAHİBİ:
Kalkan Özel Güvenlik ve Koruma Hizmetleri Tic. Ltd. Şti., Nuh Kuyusu Cad. Kunt Apt. No: 53 Kat:2 D: 4 Üsküdar/İSTANBUL

İHALEYİ YAPAN İDARE:
Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimliği, Zuhuratbaba Mah. Dr. Tevfik Sağlam Cad. No: 25/2 34147 Bakırköy/İSTANBUL

BAŞVURUYA KONU İHALE:
2010/122397 İhale Kayıt Numaralı "Koruma ve Özel Güvenlik Hizmet Alımı" İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

18.01.2011 tarih ve B.07.6.KİK.0.08.00.00-101.04-.H.[41.60].(0226)./2010-71E sayılı Esas İnceleme Raporunda;

Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimliği tarafından 04.10.2010 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “Koruma ve Özel Güvenlik Hizmet Alımı” ihalesine ilişkin olarak Kalkan Özel Güvenlik ve Koruma Hizmetleri Tic. Ltd. Şti.’nin 09.12.2010 tarihinde yaptığı şikayet başvurusunun, idarenin 15.12.2010 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibinin 28.12.2010 tarih ve 55498 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 28.12.2010 tarihli dilekçe ile itirazen şikayet başvurusunda bulunduğu,

İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden;

1- 4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

2- CRSG Özel Güv. Hizm. Ltd. Şti.’nin maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan giyim bedellerinin hayatın olağan akışına aykırı olduğu tespitinin mükellefin bağlı olduğu Başkent Vergi Dairesine gönderilmesine,

Karar verilmesinin uygun olacağı hususlarına yer verilmiştir.

KARAR:

Esas İnceleme Raporu ve ekleri incelendi:

İtirazen şikayet dilekçesinde özetle;

1- İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından özel güvenlik mali sorumluluk sigorta gideri için öngörülen fiyatın Özel Güvenlik Mali Sorumluluk Sigortası Tarife ve Talimatına aykırı olduğu, hayatın olağan akışına ve piyasa gerçeklerine uygun olmadığı, giyim gideri için öngörülen fiyatın da hayatın olağan akışına ve piyasa gerçeklerine uygun olmadığı ve açıklamaların Kamu İhale Genel Tebliğine uygun olmadığı,

2- İdari şartnamenin 25 inci maddesinde teknik şartnamede detayları verilen kıyafetlerin ayni olarak karşılanacağının belirtildiği, ancak kıyafetlerin teknik özellikleri ile ilgili idari ve teknik şartnamede herhangi bir düzenlemenin yapılmadığı, bu durumun 4734 sayılı Kanunun 5 inci ve 38 inci maddelerine aykırı olduğu,

3- İdari şartnamenin 48 inci maddesinde ve sözleşme tasarısının 10 uncu maddesinde yer alan; sözleşmenin imzalandığı tarihten sonra olmak üzere 01.01.2011 tarihinde işe başlanacağına yönelik düzenlemelerin, 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun 20 inci maddesi gereğince idari para cezası yaptırımının doğmasına sebebiyet verebilecek nitelikte olduğu, bu durumun firmaların maddi zarara uğramaları ve ticari itibarlarının zedelenmesine sebebiyet vereceği,

4- Teknik şartnamenin 12 nci maddesinde; çalışanların hizmet sunumu süresinde sebep olduğu maddi ve manevi hasar tespit edildiği takdirde zararın tutarının ay sonunda hak edişten kesileceği, idarenin firma çalışanlarının sebep olduğu maddi ve manevi zararlar nedeniyle hiçbir tazminata mahal vermeksizin sözleşmeyi tek taraflı fesih hakkının saklı olduğuna dair düzenleme bulunduğu, ancak manevi zararların neler olduğu yönünde herhangi bir açıklamanın bulunmadığı,

5- İşçilerin izin hakkının kullanılmasına yönelik düzenlemelerin yer aldığı teknik şartnamenin 9 uncu maddesinde, yılık izne ayrılacak olan personellerin yerlerine yeni ek eleman verilmesinin istenildiği, düzenlemenin sözleşmenin uygulaması aşamasında tereddütler oluşturacağı ve Kamu İhale Genel Tebliğinin 78.25 maddesine aykırı olduğu,

6- İdari şartnamenin 25.3.2.b maddesinde yol ücretinin ayni olarak karşılanacağı ve teklif fiyata dahil olduğunun belirtildiği, ayrıca İETT tarafından belirlenen elektronik beşibiryerde bilet fiyatında artış olması halinde artışın yüklenici tarafından karşılanacağının öngörüldüğü, söz konusu düzenlemeye göre İETT fiyat tarifesine göre belirlenen fiyatlarda oluşacak farkın hem ihale üzerinde bırakılan istekli hem de ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olan firma tarafından haricen karşılanmasının mümkün olmadığı, bu nedenden dolayı muhtemel bir maddi zarar ile karşı karşıya kalınacağı,

7- Hastanelerde yapılan özel güvenlik hizmetlerinin diğer kurum ve kuruluşlarda yapılan özel güvenlik hizmetlerine göre daha farklı ve meşakkatli olduğu, özel güvenlik personelleri için genel olarak asgari ücretin % 35 fazla ücret ve 100,00 TL nakdi yol parası ödendiği, söz konusu ihalede ise asgari ücretten % 5 fazla ücret ve yol ücretinin ayni olarak ödenmesinin öngörüldüğü, bu durumun eşit işe eşit ücret ilkesine engel teşkil ettiği, işçi ücretlerinin düşmesine sebebiyet veren uygulamanın Anayasa ve İş Kanunu hükümlerine aykırı olduğu,

İddia edilmektedir.

A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

Başvuru sahibinin 1 inci iddiasına ilişkin olarak:

İhale ilanının 2 nci maddesinde;

_ “İhale Konusu hizmetin; _

_ a ) Niteliği, Türü ve Miktarı_

1 Kişi Koruma ve Özel Güvenlik Ekip Sorumlusu ve 99 Kişi Koruma ve Özel Güvenlik Elamanı Olmak Üzere Toplam 100 Kişi ile Koruma ve Özel Güvenlik Hizmeti Alımı” düzenlemesi,__

İdari şartnamenin 2 nci maddesinde;

“2.1. İhale konusu hizmetin;

a) Adı: Koruma ve özel güvenlik hizmeti alımı ihalesi

b) Miktarı ve türü: 01.01.2011-31.12.2012 tarihleri arasında aşağıdaki tabloda belirtilen toplam 100 kişilik koruma ve özel güvenlik hizmeti alımı.

Sıra No

İşçinin pozisyonu

****

Birim

****

Miktar

İşçi sayısı

Saat/gün/ay/yıl

Koruma ve Özel Güvenlik Elemanı (sekiz yıllık ilköğretim veya ortaokul mezunu ve ilgili mevzuatı gereği taşıması gereken şartları taşıyan)

Kişi

24 Ay

Koruma ve Özel Güvenlik Elemanı (lise veya dengi okul mezunu ve ilgili mevzuatı gereği taşıması gereken özellikleri taşıyan

Kişi

24 Ay

Koruma ve özel Güvenlik Elemanı (2 yıllık üniversite mezunu ve ilgili mevzuatı gereği taşıması gereken özellikleri taşıyan)

Kişi

24 Ay

Koruma ve Özel Güvenlik Ekip Sorumlusu ( 4 yıllık üniversite mezunu ve ilgili mevzuatı gereği taşıması gereken özellikleri taşımak)

Kişi

24 Ay

Anılan şartnamenin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25 inci maddesinde;

“25.3 Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:

25.3.1 İşin süresi ve personel sayısı dikkate alınarak ilgili mevzuatına göre hesaplanacak işçilik ücreti, Ulusal bayram ve genel tatil günü:

a)Sözleşme kapsamında çalıştırılacak 1 Kişi Koruma ve Güvenlik ekip sorumlusuna ve 99 kişi Koruma ve Güvenlik Elamanı'na brüt asgari ücretin % ne kadar fazlasının ödeneceğinin öngörüldüğü tablo aşağıdaki gibidir.

Sıra No

İşçinin pozisyonu

Brüt asgari ücretin fazlası %

Koruma ve Özel Güvenlik Elemanı (en az sekiz yıllık ilköğretim veya ortaokul mezunu ve ilgili mevzuatı gereği taşıması gereken şartları taşıyan) (23 personel)

Koruma ve Özel Güvenlik Elemanı (en az lise veya dengi okul mezunu ve ilgili mevzuatı gereği taşıması gereken özellikleri

Koruma ve özel Güvenlik Elemanı (en az 2 yıllık üniversite mezunu ve ilgili mevzuatı gereği taşıması gereken özellikleri taşıyan)(1 personel)

Koruma ve Özel Güvenlik Ekip Sorumlusu(en az 4 yıllık üniversite mezunu ve ilgili mevzuatı gereği taşıması gereken özellikleri taşımak) (1 personel)

b) Ulusal bayram ve genel tatil günü:

_ İhale konusu hizmete ait sözleşme süresi içinde Ulusal bayram ve genel tatil günü olan 29 (yirmidokuz) günde çalışacak personelin niteliği ve çalışacağı gün sayısı aşağıda
belirtilmiş olup verilecek mesai ücreti Teklif fiyata dâhil edilecektir._

_
1-Koruma ve Özel Güvenlik Elemanı (orta okul mezunu): Toplam 435 gün_

2-Koruma ve Özel Güvenlik Elemanı (lise mezunu ve dengi okul mezunu): Toplam 1305 gün.

25.3.2.Yemek, yol ve giyecek giderleri:

a) İşçilerin yemek ihtiyaçları yüklenici tarafından karşılanacaktır. Ancak yükleniciye yemek ihtiyacının karşılanması noktasında bir bedel ödenmeyecek olup, bu bedelin karşılığı olarak, hizmet alımı kapsamında çalıştırdığı işçilerin yemek ihtiyaçlarını karşılaması için hastanede çıkan yemekten bedelsiz olarak faydalanması imkânı verilecektir. İstekliler tekliflerinde işçilerin yemek ihtiyaçları için bir bedel öngörmeyecek olup, teklif fiyata dâhil edilmeyecektir.

b) Yüklenici tarafından karşılanacak yol ücreti ayni olarak hesaplanacak olup teklif fiyata dâhil edilecektir. Her bir personel için aylık İETT tarafından belirlenen 18 adet elektronik beşibiryerde bilet verilecektir. Yüklenici aylık hak edişi gerçekleşmeden önce personele verdiği elektronik beşibiryerde bilet listesini(her bir personelin isimlerinin yazılı olduğu ve karşılarında teslim aldıklarına dair imzaların olduğu) idareye sunacaktır. İETT tarafından belirlenen elektronik beşibiryerde bilet fiyatında artış olursa yüklenici tarafından karşılanacaktır.

c) Her bir özel güvenlik Elamanına, Teknik Şartnamede detayları belirtilen kıyafetler, ayni olarak karşılanacak olup teklif fiyata dâhil edilecektir.

_ …_

_ 25.3.4.__ Diğer giderler:_

****

a-) Yüklenici firma 100 kişilik özel güvenlik mali sorumluluk sigortası yaptıracaktır.

****

b-) Çalışacak tüm personelin eğitim giderleri fotoğraflı kimlik kartları, ihale konusu işe ilişkin teknik şartnamede detayları belirtilen her türlü güvenlik sistem ve cihazları ile ekipman, alet, edevat, kelepçe, cop, dedektör, telsiz, el feneri, düdük gibi makine ve ekipman maliyetlerinin tamamı sözleşme ve genel giderler içerisinde yer alan amortisman kabul edilecek ve ayrıca bir bedel ödenmeyecek olup, teklif fiyat dahildir.__

****

Hizmetin yürütülmesi sırasında kullanılmak üzere 1 adet binek otomobil (Panelvan pencereleri açık, ihale sonu itibariyle 5 yaşını aşmamış, en az 1300 motor hacimli dizel ve klimalı) araç günlük 50 Km yol yapacak. 24 ay toplam 36.550 km devriye için yol kat edilecek ve buna ait yakıt giderleri, Zorunlu Trafik Sigorta Giderleri, Motorlu Taşıtlar Vergisi teklif fiyata dahil edilecektir.

_ …_

25.5 İhale konusu hizmetin yaklaşık maliyet hesabında dikkate alınan kısa vadeli sigorta kolları prim oranı % 1 (bir)’dir.” düzenlemesi,

Anılan şartnamenin “İşe başlama ve iş bitirme tarihi” başlıklı 48 inci maddesinde; __

****

“48.1 Sözleşmenin imzalandığı tarihten sonra olmak üzere 01.01.2011 tarihinde işe başlanacaktır. İşi bitirme tarihi 31.12.2012’dir.

****

_ 48.3. İşin süresi 731 (yediyüzotuzbir) gündür. İhale sürecinin uzaması nedeniyle sözleşme geç imzalanırsa işin bitim tarihinin 31.12.2012 olması nedeniyle işin süresi kısalabilir.”_ düzenlemesi,

Teknik şartnamenin 2.19 maddesinde; “İstanbul Bakırköy Dr. Mahzar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Baştabipliği korunması için çalıştırılacak Koruma ve Özel Güvenlik sayısı:

Koruma ve özel güvenlik ekip sorumlusu:1

Koruma ve özel güvenlik elemanı: 99

Toplam: 100 Koruma ve özel güvenlik görevlisi” düzenlemesi,__

Anılan şartnamenin 7 nci maddesinde;

“Güvenlik amirine verilecek giyecek türü ve miktarı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Sıra No

Giysi Türü

Miktarı

Birimi

Gömlek

Adet

Pantolon

Adet

Kravat

4 __

Adet

Ceket

4 __

Adet

Ayakkabı

4 __

Çift

Özel Güvenlik personelleri verilecek giyecek türü ve miktarları (kişi başı)

Sıra No

Giysi Türü

Miktarı

Birimi

Gömlek

Adet

Pantolon

Adet

Kazak

Adet __

Kravat

Adet

Ayakkabı

Çift

Mont

Adet

Teçhizat kemeri

Adet

Kep veya bere

Adet

Kışlık kaban

Adet

Düzenlemesi yer almıştır.

Anılan düzenlemelere göre, asgari maliyetin, asgari işçilik maliyeti (çalıştırılacak 100 personele ilişkin asgari ücret, resmi ve dini bayram günlerine ilişkin işçilik maliyeti ve sözleşme giderleri dahil) ile giyim, araç ve özel güvenlik mali sorumluluk giderlerinin toplanması suretiyle bulunacağı anlaşılmıştır.

Teklif fiyata dahil olan masraflar esas alınarak Kamu İhale Kurumunun işçilik hesaplama modülü kullanılarak yapılan hesaplamada;

Sekiz yıllık ilköğretim veya ortaokul mezunu ve ilgili mevzuatı gereği taşıması gereken şartları taşıyan 23 adet personel için brüt asgari ücret (760,50 TL) üzerinden hesaplanan (giyim araç ve özel güvenlik mali sorumluluk giderleri hariç, 435 gün üzerinden resmi ve dini bayram günlerine ilişkin işçilik maliyeti ve % 3 sözleşme giderleri dahil olmak üzere) teklif edilmesi gereken maliyet toplamının 539.153,16 TL’ye karşılık geldiği,

Lise veya dengi okul mezunu ve ilgili mevzuatı gereği taşıması gereken özellikleri taşıyan 75 adet personel için brüt asgari ücretten % 5 fazla ücret (798,53 TL) üzerinden hesaplanan (giyim, araç ve özel güvenlik mali sorumluluk giderleri hariç, 1.305 gün üzerinden resmi ve dini bayram günlerine ilişkin işçilik maliyeti ve % 3 sözleşme giderleri dahil olmak üzere) teklif edilmesi gereken maliyet toplamının 1.842.245,55 TL’ye karşılık geldiği,

2 yıllık üniversite mezunu ve ilgili mevzuatı gereği taşıması gereken özellikleri taşıyan __ 1 adet personel için brüt asgari ücretten % 10 fazla ücret (836,55 TL) üzerinden hesaplanan (giyim, araç ve özel güvenlik mali sorumluluk giderleri hariç, % 3 sözleşme giderleri dahil olmak üzere) teklif edilmesi gereken maliyet toplamının 25.125,60 TL’ye karşılık geldiği,

4 yıllık üniversite mezunu ve ilgili mevzuatı gereği taşıması gereken özellikleri taşıyan __ 1 adet personel için brüt asgari ücretten % 35 fazla ücret (1.026,68 TL) üzerinden hesaplanan (giyim, araç ve özel güvenlik mali sorumluluk giderleri hariç, % 3 sözleşme giderleri dahil olmak üzere) teklif edilmesi gereken maliyet toplamının 30.836,16 TL’ye karşılık geldiği,

Buna göre teklif edilmesi gereken asgari maliyet toplamının ise bu tutarların toplamı olan 2.437.360,47 TL olduğu tespit edilmiştir.

İdarece gönderilen bilgi ve belgeler incelendiğinde; idarece geçerli teklif olarak belirlenen ve 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesine göre aşırı düşük teklif verdiği anlaşılan 5 istekliden (PPS Özel Güv. Hizm. ve Eğ. San. Tic. A.Ş., CRSG Özel Güv. Hizm. Ltd. Şti., Kalkan Özel Güvenlik ve Koruma Hizmetleri Tic. Ltd. Şti., Özen Koruma ve Güv. Hizm. Ltd. Şti. ve Özsan İntursa Güv. ve Kor. Hizm. Ltd. Şti.) aşırı düşük teklif açıklaması istenildiği, yapılan aşırı düşük teklif sorgulaması neticesinde; PPS Özel Güv. Hizm. ve Eğ. San. Tic. A.Ş. ve Özsan İntursa Güv. ve Kor. Hizm. Ltd. Şti. tarafından aşırı düşük teklif açıklaması sunulmadığı gerekçesiyle tekliflerinin reddedildiği, 23.11.2010 tarihli ihale komisyon kararı ile ihalenin aşırı düşük teklif açıklaması uygun görülen CRSG Özel Güv. Hizm. Ltd. Şti. üzerinde bırakıldığı, ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak aşırı düşük teklif açıklaması uygun görülen başvuru sahibi Kalkan Özel Güvenlik ve Koruma Hizmetleri Tic. Ltd. Şti.’nin belirlendiği anlaşılmıştır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “Aşırı Düşük Teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde; “İhale komisyonu verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister. İhale komisyonu;

****

_a)_İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

_b)_Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

_c)_Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

Hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.****

İhale komisyonu, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterleri esas alır. Kurum bu maddenin uygulanmasında; aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkilidir.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliğinin, 30.07.2010 tarih ve 27657 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile değişik “Hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79 uncu maddesinde;

_ 79.4.2.1. İhale komisyonu, teklifin önemli bileşenlerine ilişkin olarak; _

_ a) Verilecek hizmetin ekonomik olması,_

_ b) _ Seçilen teknik çözümler ve hizmetlerin temininde kullanılacak avantajlı koşullar,

_ c) _ Teklif edilen hizmetin özgünlüğü,

hususlarında istekliler tarafından belgelere dayalı olarak yapılan yazılı açıklamaları da dikkate almak suretiyle aşırı düşük teklifleri değerlendirerek ihaleyi sonuçlandıracaktır.

_ 79.4.2.2. Verilecek hizmetin ekonomik olması, seçilen teknik çözümler, hizmetin yerine getirilmesinde kullanılacak avantajlı koşullar veya hizmetin özgünlüğü hususunda bir açıklamada bulunulması durumunda; sadece bu hususların neler olduğu değil, belirtilen çözüm, avantajlı koşul, özgünlük ya da hizmetin ekonomik olması sayesinde elde edilen maliyet avantajının da bilgi ve belgelere dayalı olarak açıklanması gerekmektedir._

_ 79.4.2.3. Teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamaya dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerekmektedir._

_ İsteklilerin açıklamalarına dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler;_

_ a. Tedarikçi veya üreticilerden alınan proforma faturalar, _

_ b. Fiyat teklifleri, _

_ c. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin ilan edilmiş fiyat tarifeleri veya bunlardan alınmış fiyat teklifleri,_

_ ç. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilgili mala ilişkin ilan edilen asgari fiyatlar, _

_ d. Perakende satış yapan zincir mağaza veya marketlerin yayımladıkları fiyat kataloglarında yer alan fiyatlar,_

_ e. Ticaret borsalarına kayıtlı mallara ilişkin olarak 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununun 51 inci maddesinin (c) bendi uyarınca borsa idaresi tarafından düzenlenen ilgili malın fiyatını gösteren belgeler,_

_ f. Yaş sebze ve meyve için, Yaş Sebze ve Meyve Ticaretinin Düzenlenmesi ve Toptancı Halleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca faaliyet gösteren toptancı hali idaresi tarafından düzenlenen ilgili malın fiyatını gösteren belgeler,_

_ g. İsteklinin ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarıdır._

_ İstekliler tekliflerine ilişkin olarak yukarıda sayılan belgelerden kendileri için uygun olanları (79.4.2.4-79.4.2.13) maddelerine göre yapacakları açıklamalar kapsamında sunacaklardır. _

_ Yukarıda sayılan belge ve bilgilerden hiçbiri ile açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığının anlaşıldığı durumlarda istekli tarafından gerekçesi belirtilmek suretiyle ilgili mevzuatına göre son 12 ay içinde düzenlenen açıklamaya elverişli diğer belge ve bilgiler kullanılarak da açıklama yapılabilir. (Örnek: Yurt dışından ithal edilen mallara ilişkin olarak gümrük giriş beyannamesi kullanılarak açıklama yapılabilir.)”_

79.4.2.4. Tedarikçi veya üreticilerden alınan birim fiyatları gösteren proforma fatura sunularak açıklama yapılması durumunda proforma faturadaki birim satış tutarı;

a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim maliyetin,

b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,

altında olamaz.

Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Kaşeleme işlemi bu Tebliğin 8.4 maddesinde belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.

…

79.4.2.12. İsteklinin açıklamalarını kendi ürettiği, aldığı veya sattığı mallara dayandırması durumunda ihale konusu işte kullanılması öngörülen mala ilişkin ağırlıklı ortalama birim maliyetin veya ağırlıklı ortalama birim satış tutarının belirtildiği “maliyet/satış tutarı tespit tutanağı” (Ek-O.7) sunulacaktır. İsteklilerce teklif edilen tutara ilişkin birim fiyatlar,

a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, ağırlıklı ortalama birim maliyetin,

b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,

Altında olamaz.

İsteklinin satışlar üzerinden açıklama yapabilmesi için malın ticareti ile iştigal ediyor olması; maliyete dayalı açıklama yapabilmesi için ise, son geçici vergi beyanname döneminde ihale konusu işte kullanılmasını öngördüğü mal miktarının en az yarısı kadar alış yapmış olması gerekmektedir.

_ …_

79.4.2.14. Proforma fatura ve fiyat tekliflerinin, proforma fatura veya fiyat teklifine konu alanda faaliyet gösterenlerden alınması gerekmekte olup bu belgelerin ihale tarihinden önce düzenlenmiş olması zorunlu değildir.

79.4.2.15. Maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarının; 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre çalışan meslek mensuplarından, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olanlar tarafından düzenlenmesi, bütün belge ve tutanakların her sayfasının taraflar tarafından imzalanarak kaşelenmesi gerekmektedir.

(79.4.2.4.) maddesine göre düzenlenen tutanak meslek mensubu ve proforma fatura veren tedarikçi veya imalatçı tarafından, (79.4.2.5.) maddesine göre düzenlenen tutanak meslek mensubu ile istekliye fiyat teklifini veren kişi tarafından imzalanarak kaşelenecek ancak bu tutanaklar proforma fatura veya fiyat teklifi ekinde idareye verilmeyecek ve düzenleyen meslek mensubu tarafından muhafaza edilecektir.

(79.4.2.12.) maddesine göre düzenlenen tutanaklar ise meslek mensubu ile ihaleye katılan istekli tarafından imzalanarak kaşelenecek ve açıklama ekinde idareye sunulacaktır.

Meslek mensubu, proforma fatura veya fiyat teklifi üzerindeki beyanı ile O-5, O-6, O-7 nolu tutanaklardaki beyanların doğruluğundan sorumludur.” açıklamaları, __

…

79.4.2.23. Özel güvenlik hizmet alımlarında ihale konusu işe ilişkin her türlü güvenlik sistem ve cihazları ile ekipman, alet, edevat, kelepçe, cop, dedektör, telsiz, el feneri, düdük gibi makine ve ekipman maliyetlerinin tamamı, sözleşme ve genel giderler içerisinde yer alan amortisman olarak kabul edilecek ve aşırı düşük teklif sorgulamasında önemli bir bileşen olarak değerlendirilmeyecektir.

_ Özel güvenlik hizmet alım ihalelerinde aşırı düşük teklif sorgulamasında giyim bedeli ise önemli bir bileşen olarak görülecek ve isteklilerce giyim bedelini tevsik eden belgeler sunulacaktır. Giyeceklerin daha önce alındığı ve bunun için bir gider öngörülmediği gibi açıklamalar kabul edilmeyecektir._

Özel güvenlik hizmet alım ihalelerinde mali sorumluluk sigortası gideri aşırı düşük teklif sorgulamasında önemli bir bileşen olarak kabul edilecek ve isteklilerce aşırı düşük teklif sorgulaması çerçevesinde sigorta acentelerinden alınarak sunulan poliçe, proforma fatura veya sözleşmelerin ekine sigorta acentelerince Özel Güvenlik Mali Sorumluluk Sigortası Tarife ve Talimatında yer alan teminat tutarları üzerinden teklif ettikleri sigorta prim tutarlarıyla özel güvenlik mali sorumluluk sigortası hizmetini geçekleştirebileceklerine ilişkin ilgili sigorta şirketinin genel müdürlüğünden veya bölge müdürlüğünden alınan teyit yazısının eklenmesi ve bu teyitlerin yetkili kişilerin imzasını taşıması gerekecektir. Ancak sigorta şirketlerinin genel müdürlük veya bölge müdürlüklerinden alınmış poliçe veya fiyat teklifleri için teyit alınmasına gerek bulunmamaktadır.

Özel güvenlik hizmetinin kampüs gibi belirli bir alan içerisinde yerine getirilmesi ve güvenlik için bir araca gerek duyulması halinde, bu aracın akaryakıt ve diğer maliyetleri önemli teklif bileşeni olarak kabul edilmeyecektir.” açıklamaları,

Yer almaktadır.

İdarece ihale üzerinde bırakılan istekli olarak belirlenen CRSG Özel Güv. Hizm. Ltd. Şti. tarafından teklif edilen fiyatlara bakıldığında; ihalede tevsik edilmesi gereken asgari maliyet tutarına, istekli tarafından öngörülen özel güvenlik mali sorumluluk sigorta gideri, araç gideri, yol gideri ve giyim bedeli eklendiğinde; 2.437.360,47 + 1.320,00 + 6.194,92 + 282.821,52 (%3 sözleşme gideri dahil) + 2.035,73 = 2.729.732,64 TL’ye karşılık gelen tutarın isteklinin teklif etmiş olduğu 2.729.792,79 TL’lik teklif bedeli ile karşılandığı görülmüştür. Söz konusu isteklinin teklifinin asgari maliyeti karşıladığı görülmüş olmakla birlikte, teklifi idarece aşırı düşük teklif olarak tespit edildiğinden, kamu ihale mevzuatına uygun açıklama sunması gerekmektedir. Aksi takdirde 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklifi değerlendirme dışı bırakılacaktır.

Anılan istekli tarafından sunulan 28.11.2010 tarihli aşırı düşük teklif açıklama yazısında; yol giderine ilişkin olarak İETT tarafından yayımlanan fiyat tarifesine göre KDV hariç 18 adet beşibiryerde bilet için kişi başı aylık 114,41 TL fiyat öngörüldüğü (toplam: 2 yıl x 100 personel = 274.584,00 TL), giyim giderine ilişkin olarak; güvenlik amiri için 32,96 TL, özel güvenlik personelleri için kişi başı 20,23 TL fiyat öngörüldüğü (toplam: 99 personel x 20,23 +32,96 = 2.035,73), bu fiyatın Kamu İhale Kurumu asgari işçilik hesaplama modülünden % 3 sözleşme gideri dahil olarak hesaplandığı, teknik şartnamede belirtilen özelliklere sahip araç bedeline ilişkin olarak Bayram Otomotiv Tic. Serv. Hizm. ve İnş. Ltd. Şti.’den alınan bilgiler doğrultusunda aracın km başına ortalama 0,20 TL yakıt harcayacağı, buna göre aracın 24 ayda toplam KDV dahil 7.310,00 TL yakıt tüketeceği, bu bedelin KDV hariç tutarının 6.194,92 TL olduğu, aracın sigorta ve vergi gibi genel giderlerinin amortisman gideri olarak kabul edildiği, özel güvenlik mali sorumluluk sigorta gideri için kişi başı yıllık 6,50 TL fiyat teklifi alındığı, buna göre 100 güvenlik görevlisi için iki yıllık özel güvenlik mali sorumluluk sigorta gideri için 1.300,00 TL fiyat öngörüldüğü, ihale konusu işe ilişkin her türlü güvenlik sistem ve cihazları ile ekipman, alet, edevat, kelepçe, cop, dedektör, telsiz, el feneri, düdük gibi makine ve ekipman maliyetlerinin tamamı, sözleşme ve genel giderler içerisinde kabul edileceğinden hesaplamaya katılmadığı hususlarının belirtildiği görülmüştür.

İstekli tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklama yazısı ekinde bulunan belgeler incelendiğinde;

Özel güvenlik mali sorumluluk sigorta gideri için öngörülen fiyatın tevsiki amacıyla Eureko Sigorta A.Ş. Ankara-1 ve Kuzey Anadolu Bölge Müdürlüğü tarafından verilen fiyat teklifinin sunulduğu, söz konusu gidere yönelik yapılan açıklamanın Kamu İhale Genel Tebliğinin 79.4.2.23. maddesinde yer alan açıklamalara uygun olduğu anlaşılmıştır.

Yakıt gideri için öngörülen fiyatın tevsiki amacıyla, Bayram Otomotiv Tic. Serv. Hizm. ve İnş. Ltd. Şti.’den alınan fiyat teklifinin sunulduğu, söz konusu fiyat teklifinde; Peugeot Partner Origin Kombivan 1.6 HDİ aracın ortalama (şehir içi +şehir dışı) km başına 0,20 TL yakıt tükettiği bilgisinin bulunduğu, ancak aracın kilometrede kaç litre yakıt tükettiği bilgisi bulunmadığı gibi, akaryakıt fiyatının ne şekilde belirlendiği de anlaşılamamaktadır. Kamu İhale Genel Tebliğinin 79.4.2.8 maddesinde yer alan; “İstekli tarafından açıklaması yapılacak girdinin fiyatının, kamu kurum ve kuruluşlarınca ilan edilen ilgili mala ilişkin asgari fiyatlara uygun olması halinde sadece ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olan asgari fiyatın belgelendirilmesi suretiyle açıklama yapılması yeterlidir.(Örnek: EPDK tarafından il bazında günlük olarak yayımlanan akaryakıt fiyatları vb.)” açıklamaya göre isteklilerin ilan/davet ile ihale tarihi arasında geçerli olan asgari fiyatın belgelendirilmek suretiyle EPDK tarafından il bazında günlük olarak yayımlanan akaryakıt fiyatlarının kullanılması imkanı bulunduğu, ancak anılan istekli tarafından, aşırı düşük teklif açıklamasında belirtilen tevsik yönteminin seçilmediği, Bayram Otomotiv Tic. Serv. Hizm. ve İnş. Ltd. Şti. tarafından verilen fiyat teklifinin sunulduğu görülmektedir. Ne var ki söz konusu belgenin sunulmasının, kamu ihale mevzuatı çerçevesinde kabul edilebilecek bir tevsik yöntemi olmadığı sonucuna varılmaktadır.

Giyim gideri için öngörülen fiyatın tevsiki amacıyla, malın üreticisi olunması, mala ilişkin alış veya satış yapılması durumunda yapılan açıklama kapsamında düzenlenen EK-O.7 Maliyet/Satış Tutarı Tespit Tutanağının sunulduğu, söz konusu tutanağın her sayfasında SMMM onayı bulunduğu, ancak CRSG Özel Güv. Hizm. Ltd. Şti.’nin imzasının ise tutanağın son sayfasında bulunduğu, diğer sayfalarında bulunmadığı görülmüştür. Bu durumun Kamu İhale Genel Tebliğinin 79.4.2.15. inci maddesinde yer alan; “Maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarının; 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre çalışan meslek mensuplarından, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olanlar tarafından düzenlenmesi, bütün belge ve tutanakların her sayfasının taraflar tarafından imzalanarak kaşelenmesi gerekmektedir.” açıklamasına aykırı olduğu anlaşılmıştır.

Yukarıda yapılan tespitler doğrultusunda anılan istekli tarafından araç ve giyim gideri için yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının kamu ihale mevzuatına uygun olmadığı anlaşıldığından, idarece ihalenin anılan istekli üzerinde bırakılması işleminin yerinde olmadığı ve teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Ayrıca, anılan istekli tarafından sunulan proforma fatura ve maliyet/satış tespit tutanağında yer alan maliyetlerin, ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığı değerlendirildiğinden, söz konusu maliyetlerin hayatın olağan akışına aykırı olduğunun tespiti amacıyla mükellefin bağlı olduğu Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne bildirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 2, 3, 4, 5, 6 ve 7 nci iddialarına ilişkin olarak:

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin “Başvuru ehliyeti” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden;

_ a) İstekli olabilecekler; ön yeterlik ve/veya ihale dokümanının verilmesi, ön yeterlik ve/veya ihale ilanında veya ön yeterlik ve/veya ihale dokümanında yer verilen düzenlemeler ve/veya bu düzenlemeler ile idari uygulamalar arasındaki uyumsuzluklar,_

…

_ c) İstekliler; yeterlik başvurularının veya tekliflerin sunulması, değerlendirilmesi ve ihalenin sonuçlandırılmasına ilişkin idari işlem veya eylemler,_

_ hakkında başvuruda bulunabilir.”_ hükmü,

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğin “Şikayet başvurusunda bulunabilecekler” başlıklı 3 üncü maddesinin altıncı fıkrasında; “İlan ile ön yeterlik veya ihale dokümanına yönelik şikayet başvuruları, ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar yapılabilmekte ise de bu tarihten önce ön yeterlik/ yeterlik başvurusunda bulunulması veya teklif verilmesi halinde, Kanunun 30 uncu maddesinin ikinci fıkrası uyarınca "Teklif mektubunda ihale dokümanının tamamen okunup kabul edildiğinin belirtilmesi, zorunludur.” hükmü uyarınca, ihaleye teklif veren isteklilerin teklif mektuplarında, ihale dokümanı içeriğini tamamen okuyup kabul ettiklerine dair beyanda bulunmaları ve tekliflerini buna göre vermiş olmaları nedeniyle, bu aşamadan sonra ihale ilanı veya ihale dokümanının içeriğine yönelik şikayet başvurusunda bulunulamaz.” açıklaması,

Yer almaktadır.

Başvuru sahibinin 2, 3, 4, 5, 6 ve 7 nci iddialarının ihale dokümanına itiraz mahiyetinde olduğu anlaşılmaktadır. Kuruma itirazen şikayet başvurusunda bulunulabilmesi için, istekli veya istekli olabileceklerin hukuken korunması gerekli bir hakkının veya menfaatinin olması gerekmektedir. İhaleye teklif veren başvuru sahibinin teklif mektubunda, ihale dokümanı içeriğini tamamen okuyup kabul ettiğine dair beyanda bulunduğu ve teklifini buna göre vermiş olduğu, bu nedenle bu aşamadan sonra ihale dokümanına yönelik itirazen şikayet ehliyetinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

Ayrıca, 4734 sayılı Kanunun “İdareye şikayet başvurusu” başlıklı 55 inci maddesinde yer alan; “Şikayet başvurusu, ihale sürecindeki işlem veya eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla bu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren 21 inci maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün, diğer hallerde ise on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce, ihaleyi yapan idareye yapılır. İlanda yer alan hususlara yönelik başvuruların süresi ilk ilan tarihinden, ön yeterlik veya ihale dokümanının ilana yansımayan diğer hükümlerine yönelik başvuruların süresi ise dokümanın satın alındığı tarihte başlar.

_
İlan, ön yeterlik veya ihale dokümanına ilişkin şikayetler birinci fıkradaki süreleri aşmamak üzere en geç ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar yapılabilir. Bu yöndeki başvuruların idarelerce ihale veya son başvuru tarihinden önce sonuçlandırılması esastır.”_ hükmü uyarınca, dokümana yönelik başvurular, ihale dokümanının satın alındığı tarihten sonraki on gün içinde ve ihale tarihinden üç iş günü öncesine kadar yapılabileceğinden, anılan iddialara yönelik başvurunun süre yönünden de uygun olmadığı anlaşılmıştır.

Bu çerçevede, söz konusu iddialara yönelik olarak yapılan başvuru, ehliyet ve süre yönünden reddedilmiştir.

B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda tespit edilen aykırılıklar ve buna ilişkin inceleme ve hukuki değerlendirme aşağıda yapılmıştır:

23.11.2010 tarihli ihale komisyon kararı ile aşırı düşük teklif açıklaması uygun görülen başvuru sahibi Kalkan Özel Güvenlik ve Koruma Hizmetleri Tic. Ltd. Şti.’nin, ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlendiği anlaşılmıştır.

Başvuru sahibi tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklaması incelendiğinde;

Yol giderine ilişkin olarak İETT tarafından yayımlanan fiyat tarifesine göre KDV hariç 18 adet beşibiryerde bilet için kişi başı aylık 114,41 TL fiyat öngörüldüğü,

Özel güvenlik mali sorumluluk sigorta gideri için 3.307,00 TL fiyat açıklamasında bulunulduğu, öngörülen fiyatın tevsiki amacıyla Fiba Sigorta A.Ş. tarafından verilen fiyat teklifinin sunulduğu,

Aracın yakıt,__ Zorunlu Trafik Sigorta Giderleri, Motorlu Taşıtlar Vergisi giderleri için toplam 825,00 TL fiyat açıklamasında bulunulduğu, ancak öngörülen fiyatın tevsiki amacıyla herhangi bir belge sunulmadığı,

Giyim gideri için % 3 sözleşme gideri dahil 5.457,97 TL fiyat açıklamasında bulunulduğu, söz konusu giderin tevsiki amacıyla, Baysan Giyim Ltd. Şti.’den alınan proforma fatura sunulduğu, proforma fatura üzerinde; “ Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin bulunduğu, ancak mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubunun imzasının ve kaşesinin bulunmadığı, belgede sadece proforma faturayı veren Baysan Giyim Ltd. Şti.’nin imzasının bulunduğu,

Tespit edilmiştir.

Yukarıda yapılan tespitler doğrultusunda başvuru sahibi tarafından özel güvenlik mali sorumluluk sigorta gideri ve yol gideri için yapılan açıklamalar uygun görülmekle birlikte, giyim ve araç giderlerinin kamu ihale mevzuatına uygun olarak tevsik edilemediği anlaşılmıştır. Bu itibarla idarece başvuru sahibinin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlenmesi işleminin yerinde olmadığı ve teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Özen Koruma ve Güv. Hizm. Ltd. Şti. tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının kamu ihale mevzuatına uygun olduğu görüldüğünden, idarece teklifinin geçerli teklif olarak kabul edilmesi işlemi yerinde bulunmuştur.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılığı belirlenen ihale işlemlerinin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, CRSG Özel Güv. Hizm. Ltd. Şti. ve Kalkan Özel Güvenlik ve Koruma Hizmetleri Tic. Ltd. Şti.’nin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanunun 65 inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere;

1- Anılan Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Oybirliği ile karar verildi.

Dr. Hasan GÜL

Başkan****

Ali Kemal AKKOÇ

II. Başkan****

Hicabi ECE

Kurul Üyesi****

Ali KAYA

Kurul Üyesi****

Hakan GÜNAL

Kurul Üyesi****

Adem KAMALI

Kurul Üyesi****

Abdullah DÜNDAR

Kurul Üyesi****

KİK Kararı: 2011/UH.III-328

Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin

Karar Bilgileri

10 Milyon+ Karar Arasında Arayın

Profesyonel Hukuk AraçlarınaHemen Erişin