KİK Kararı: 2010/UY.III-2299

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2010/053
Gündem No : 78
Karar Tarihi : 02.08.2010
Karar No : 2010/UY.III-2299
BAŞVURU SAHİBİ:
Çepaş Galvaniz Demir Çelik Madencilik İnş. Nak. Tic. ve San. A.Ş., Saray Mahallesi 175. Sokak İstanbul Yolu 25. Km No:2/A Kazan/ANKARA

İHALEYİ YAPAN İDARE:
Karayolları Genel Müdürlüğü, İsmet İnönü Bulvarı No:14 Yücetepe Çankaya/ANKARA

BAŞVURUYA KONU İHALE:
2010/14974 İhale Kayıt Numaralı "2. ve 13.Bölge Müdürlüğü Sınırlarındaki Muhtelif Yollarda Çelik Otokorkuluk Yapılması (Ağır Hizmet T" İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

26.07.2010 tarih ve III.Y.19.34.G024/2010-36E sayılı Esas İnceleme Raporunda;

Keşif ve Şartname Şubesi Müdürlüğü tarafından 22.03.2010 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “2. ve 13. Bölge Müdürlüğü Sınırlarındaki Muhtelif Yollarda Çelik Otokorkuluk Yapılması (Ağır Hizmet Tipi Dahil)” ihalesine ilişkin olarak Çepaş Galvaniz Demir Çelik Madencilik İnş. Nak. Tic. ve San. A.Ş.’nin 14.06.2010 tarihinde yaptığı şikayet başvurusuna idarece verilen 22.06.2010 tarihli cevabın on günlük süre içerisinde başvuru sahibine ulaşmaması üzerine, başvuru sahibinin 30.06.2010 tarih ve 15300 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 30.06.2010 tarihli dilekçe ile itirazen şikayet başvurusunda bulunduğu,

İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden;

4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (a) bendi gereğince, ihalenin iptaline,

Karar verilmesinin uygun olacağı hususlarına yer verilmiştir.

KARAR:

Esas İnceleme Raporu ve ekleri incelendi:

İtirazen şikayet dilekçelerinde özetle; aşırı düşük teklif sorgulaması neticesinde firmalarının teklifinin değerlendirme dışı bırakıldığı, ihalenin üretim alt yapısı ve kapasitesi sorgulanması gereken bir firmaya bırakıldığı, firmanın kapasitesinin yerinde incelenmesi gerektiği, 2006 yılında Karayolları Genel Müdürlüğü personeli tarafından firmalarında yapılan incelemenin ihale üzerinde bırakılan firmaya da yapılması gerektiği iddialarına yer verilmiştir.

A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

Şikayet konusu hususla ilgili olarak idarenin cevap yazısında; idari şartnamenin 30 ve 31 inci maddeleri gereğince işlemlerin yürütüldüğü, bu kapsamda Ankara Sanayi Odasından ilave bilgi ve belgelerin istendiği, daha sonra belgeleri eksiksiz ve teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olan isteklilerin tekliflerinin ayrıntılı incelenmesine geçildiği, geçerli teklif veren firmalara ilişkin olarak idari şartnamenin 33 üncü maddesinin uygulandığı ve sınır değerin altında kalan isteklilerden açıklama istendiği, sunulan açıklamaların değerlendirilerek ihale sonucunun isteklilere bildirildiği ifade edilmiştir. Öte yandan GÜRMAK Metal San. ve Tic. A.Ş.’nin, ihale ilanının ve idari şartnamenin ilgili maddelerinde istenen üretim kapasitesine sahip olduğu ve idari şartnamede yer alan birden fazla iş alan firmaların kapasitelerinin, aldıkları işlerin toplam kapasitelerini sağlamak zorunda olduğuna ilişkin düzenlemenin de firma tarafından sağlandığı ifade edilmiştir. Başvuru sahibi firmanın teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin olarak ise, birim fiyat teklif cetvelinde yer alan bazı iş kalemlerine ait fiyat analizleri ile yazılı açıklamaların firmadan istendiği, ancak sunulan maliyet tespit raporunda imalata giren sacın dışında başka bir mal ve malzemeden bahsedilmediği, sunulan analizlerde aritmetik hatanın bulunduğu, ihale komisyonunca resen yapılan düzeltmeler neticesinde düzeltilmiş analiz fiyatları ile teklif birim fiyatları arasında uyum olmadığı, bu nedenle firmanın teklifinin değerlendirme dışı bırakıldığı ifade edilmiş olup, şikayet başvurusunun uygun bulunmadığı dile getirilmiştir.

İdari şartnamenin “Teklif ve sözleşme türü” başlıklı 19 uncu maddesinde; “İstekliler tekliflerini, her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden vereceklerdir; ihale sonucu ihale üzerinde bırakılan istekliyle her bir iş kaleminin miktarı ile iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden teklif birim fiyat sözleşme imzalanacaktır.” düzenlemesi,

Yine idari şartnamenin “İhaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterleri” başlıklı 7 nci maddesinde; “7.1. İsteklilerin ihaleye katılabilmeleri için aşağıda sayılan belgeleri teklifleri kapsamında sunmaları gerekir:

_ …(ğ) teklif edilen fiyatlara ilişkin olarak idarenin tanımladığı her bir iş kaleminin yapım şartlarına uygun analizler.” _düzenlemesi bulunmaktadır.

İhale komisyonu tarafından yapılan değerlendirme neticesinde başvuru sahibi firmanın teklifi aşırı düşük teklif olarak değerlendirilmiş ve idarenin 06.05.2010 tarihli ve 1391 sayılı yazısı ile birim fiyat teklif cetvelinde yer alan 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 47, 48, 49, 51, 52, 53, 54, 55 ve 56 poz nolu iş kalemleri için idari şartnamenin aşırı düşük teklifler başlıklı 33 üncü maddesi uyarınca açıklama istenmiştir.

Çepaş Gal. Dem. Çel. Mad. İnş. Nak. Tic. ve San. A.Ş.’nin sunduğu analizler incelendiğinde, birçok analizde iş kalemlerine ilişkin miktar ve birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan tutarlarda yuvarlamanın yanlış yapılması neticesinde aritmetik hataların söz konusu olduğu tespit edilmiştir. Örneğin 3780/44-3N poz numaralı iş kalemine ilişkin analizde kompresörün çalışma miktarı 0,05 saat ve birim fiyatı 31,97 TL’dir. Bu durumda buna ilişkin tutar (0,05 x 31,97=)1,5985 TL çıkmaktadır. Analizde bu tutar 1,60 TL’ye yuvarlanması gerekirken 1,59 TL’ye yuvarlanmıştır. Aynı iş kaleminde yer alan erbab işçi miktar ve birim fiyatı çarpıldığında (0,25 x 3,70 =) 0,925 TL çıkmaktadır. Analizde bu tutar 0,93 TL’ye yuvarlanması gerekirken 0,92 TL’ye yuvarlanmıştır. Aynı iş kaleminde yer alan düz işçi miktar ve birim fiyatı çarpıldığında (0,50 x 3,41 =) 1,705 TL çıkmaktadır. Analizde bu tutarda 1,71 TL’ye yuvarlanması gerekirken 1,70 TL ‘ye yuvarlanmıştır. Dolayısıyla sonuçta 4,42 TL olarak hesaplanan iş kalemi birim fiyatı gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonra 4,45 TL olarak çıkmaktadır. Firmanın sunmuş olduğu analizlerdeki iş kalemi birim fiyatları ile aritmetik hataların düzeltildiği analizlerdeki iş kalemi birim fiyatları ve birim fiyat teklif cetvelindeki birim fiyatlardan örnek olarak seçilenler aşağıda yer almaktadır:

İş Kalemi Numarası

Miktar

Birim fiyat teklif cetvelindeki birim fiyatlar

Firmanın sunduğu analizlerdeki iş kalemi birim fiyatları

Aritmetik hataların düzeltildiği analizlerdeki iş kalemi birim fiyatları (İdarece resen düzeltilen)

3780/31-3N

286 Adet

90,94

90,94

90,98

3780/33-3N

2542 Adet

5,68

5,68

5,71

3780/47-3N

2542 Adet

8,87

8,87

8,88

3780/44-3N

7100 Metre

4,42

4,42

4,45

3780/53-3N

48 Adet

9,27

9,27

9,28

Yukarıdaki tabloda örnek olarak sunulan iş kalemlerine ilişkin analizlerde yuvarlamanın yanlış yapılması neticesinde hatalı tutarlara ulaşıldığı, bu hataların düzeltilmesi sonucunda ulaşılan düzeltilmiş analizlerin ise, birim fiyat teklif cetvelindeki iş kalemlerine ilişkin teklif tutarları ile uyuşmadığı tespit edilmiştir.

Başvuru sahibinin Karayolları Genel Müdürlüğü genel fiyat analizlerinden yararlanılarak hazırlanan analizleri kullandığı ve analiz bileşenlerinde genellikle Bayındırlık ve İskan Bakanlığı rayiçlerini baz aldığı görülmüştür. Teklif mektubu ekinde sunulan analizlerin tetkiki neticesinde analiz bileşenleri olarak malzeme için piyasa, işçilik için Bayındırlık Bakanlığı 2009 yılı birim fiyat rayiçlerinin kullanıldığı tespit edilmekle birlikte;

Analizlerde yer alan malzeme miktarlarında Karayolları Genel Müdürlüğü analizlerinde yer alan değerlerin birebir alındığı, işçilik miktarlarında ise Karayolları Genel Müdürlüğü genel fiyat analizlerinde belirlenen miktarların esas alınmadığı, oldukça eksik alındığı, bu eksik alınma işlemleriyle ilgili 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesinde belirtildiği şekilde herhangi bir teknik çözüm, teknolojik yenilik, bu imalatlarla ilgili sağlayacağı avantajlı koşullar (kullanacağı makine ve ekipmanın katalog bilgileri, makinenin kapasitesi, gücü, yakıt sarfiyatı vb.) ile ilgili herhangi bir tevsik edici belge sunulmadığı ve somut açıklamada bulunulmadığı tespit edilmiştir.

Örneğin; 3780/30-3N poz no’lu “3N Otokorkuluk rayı yapılması” imalatı ile ilgili olarak sunulan birim fiyat analizinde maliyet bileşenlerinin isimlerini, Karayolları Genel Müdürlüğü analizlerinde yer alan 3780/30-3N poz no’lu imalat ile birebir aynı aldığı, analizin malzeme, müstehlik malzeme, bağlantı malzemeleri ve atelye giderleri karşılığı bileşenleri altında yer alan malzeme miktarlarının da birebir aynı olduğu görülmüş olup işçilik miktarlarının Karayolları Genel Müdürlüğü analizlerinde yer alan miktarlardan aşağıda belirlendiği görülmüştür. Karayolları Genel Müdürlüğünce 2009 BF kullanılarak hazırlanan analizde söz konusu imalatın kârsız 83,38 TL/mt, kârlı 104,23 TL/mt bedel ile yer aldığı (nakliye hariç karsız 81,85 TL/mt), söz konusu isteklinin ise ise aynı imalatı kârsız 36,34 TL/mt, kârlı 38,15 TL/mt olarak (nakliye hariç karsız 34,59 TL/mt), teklif ettiği, dolayısıyla teklif fiyatını düşük tutmak için işçilik saatlerinin herhangi bir gerekçe açıklamadan aşağıya çekildiği tespit edildiğinden, teklif bedelinin sağlıklı hazırlanmadığı, bu nedenle de teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Başvuru birim fiyat analizlerindeki bazı iş kalemlerine ilişkin miktarlarla Karayolları Genel Müdürlüğü miktarları karşılaştırıldığında;

Poz No

Rayiç

No

İş Kalemi

İsteklinin Sunduğu Analizlerdeki

Miktarlar

Bayındırlık ve KGM

Analizlerindeki Miktarlar

3780/30-3N

01.019

Demirci

0,10 saat

1,12 saat

01.502

Erbab işçi

0,20 saat

2,24 saat

01.501

Düz işçi

0,20 saat

4,49 saat

01.507

1 sınıf usta

0,10 saat

0,80 saat

01.502

Erbab işçi (galv. için)

0,20 saat

3,05 saat

3780/44-3N

03.517/3

Kompresör

0,05 saat

0,16 saat

01.502

Erbab işçi

0,25 saat

0,32 saat

01.501

Düz işçi

0,50 saat

0,96 saat

3780/41-3N

01.019

Demirci

2,00 saat

2,34 saat

01.502

Erbab işçi

1,00 saat

4,69 saat

01.501

Düz işçi

1,00 saat

9,27 saat

01.507

1 sınıf usta

0,50 saat

1,92 saat

01.502

Erbab işçi (galv. için)

1,00 saat

3,60 saat

Şeklinde olduğu görülmüştür.

Özetle; teklif mektubu ekinde sunulan 57 adet iş kalemine ait analizler incelendiğinde, tüm analizlerdeki işçilik rayiç miktarlarının herhangi bir açıklamada bulunulmadan Karayolları Genel Müdürlüğü resmi analiz rayiç miktarlarının altında belirlendiği, böylece teklif birim fiyatların resmi kurum kârsız fiyatlarının altında kaldığı anlaşılmıştır. Firma tarafından teklif fiyatın düşürülmesi amacıyla yapıldığı düşünülen Karayolları Genel Müdürlüğü analizlerindeki işçilik ve makine rayiç miktarlarının azaltılması işleminin herhangi bir dayanağının olmadığı görüldüğünden, başvuru sahibinin bu nedenle de değerlendirme dışı bırakılması gerektiği kanatine varılmıştır.

Diğer taraftan başvuru sahibi firmanın aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında maliyet fiyat tespit raporu, özel amaçlı birim maliyet tespit raporu, otokorkuluk montajı maliyet tespit raporu ve malzeme maliyet fiyat tespit raporu sunduğu tespit edilmiş olup, bunlardan özel amaçlı birim maliyet tespit raporunun YMM tarafından düzenlendiği ancak TÜRMOB kaşesini taşımadığı, otokorkuluk montajı maliyet tespit raporunun ise sadece TÜRMOB kaşesini taşıdığı ve üzerinde imza bulunduğu tespit edilmiştir. Diğerlerinde YMM veya SMMM onayının ve TÜRMOB kaşesinin bulunmadığı anlaşılmıştır.

Maliyet tespit raporlarında iş kalemlerinin birim maliyetlerinin yanı sıra bu maliyetlere nasıl ulaşıldığına ilişkin işçilik giderleri başta olmak üzere iş kalemlerini oluşturan maliyetlere ilişkin girdilere ve diğer maliyet bileşenlerine de yer verilmesi gerekmekte iken, başvuru sahibi isteklinin aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında sunduğu maliyet tespit raporlarında, otokorkuluk mamulünün birim maliyet tutarı TL/Kg bazında belirlenmiş olup, iş kalemlerinin her birinin içerdiği işçilik ve malzeme giderleri gibi maliyet bileşenlerinin açık bir şekilde yer almadığı tespit edilmiştir.

4734 sayılı Kanunun “Tekliflerin Değerlendirilmesi” başlıklı 37 nci maddesinde; “…Bu aşamada, isteklilerin ihale konusu işi yapabilme kapasitelerini belirleyen yeterlik kriterlerine ve tekliflerin ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığı ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunup bulunmadığı incelenir. Uygun olmadığı belirlenen isteklilerin teklifleri ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunan teklifler değerlendirme dışı bırakılır.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Aritmetik hata ve yuvarlama” başlıklı 16.5 inci maddesinde ise;

_ “16.5.1. Birim fiyat teklif cetvelindeki çarpım ve toplamlarda hata olması durumunda aritmetik hata olduğu kabul edilecek ve teklif doğrudan değerlendirme dışı bırakılacaktır. Kısmi teklif verilmesine imkan tanınan ihalelerde, isteklinin aritmetik hata yapılan kısma ilişkin teklifi değerlendirme dışı bırakılarak, teklif verdiği diğer kısımlar üzerinden ihale sonuçlandırılacaktır._

_ 16.5.2. Birim fiyat üzerinden teklif alınan ihalede, birim fiyat teklif cetvelindeki birim fiyatlar ve birim fiyatla miktarın çarpılması sonucu bulunan tutarlar, virgülden sonra iki hane olacak şekilde yuvarlanarak yazılacaktır. Ancak, birim fiyat üzerinden teklif alınan mal alım ihalelerinde, miktarı yüksek olan iş kalemleri için, idari şartnamenin diğer hususlara ilişkin bölümünde belirtilmek kaydıyla, istekliler birim fiyatlarını virgülden sonra iki haneden fazla olacak şekilde verebileceklerdir. Bu durumda da birim fiyatla miktarın çarpılması sonucu bulunan tutarlar, virgülden sonra iki hane olacak şekilde yuvarlanarak yazılacaktır._

__

Örnek;

Hesaplanan Tutar

Yuvarlama sonucu

5,414

5,41

5,41582

5,42

5,4169

5,42

açıklaması,

Aynı Tebliğin 45.1.6 ncı maddesinin (ç) bendinde; “İsteklinin açıklamalarını kendi ürettiği mallara dayandırması durumunda; mükellefin tasdik anlaşması yaptığı YMM veya beyannamelerini imzalayan SMMM tarafından onaylı, son geçici vergi beyanname dönemine ait üretim konusu mala ilişkin maliyet tespit raporunun sunulması zorunludur. Maliyet tespit raporunda üretilen mala ilişkin birim maliyetlerin gösterilmesi gerekmektedir.” açıklaması yer almaktadır.

Alıntı yapılan mevzuat hükümleri uyarınca, birim fiyatlı işlerde isteklilerin tekliflerini, her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden verecekleri ve ihale sonucu ihale üzerinde bırakılan istekliyle her bir iş kaleminin miktarı ile iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden sözleşme imzalanacağı hususları bir arada değerlendirildiğinde, başvuru sahibi isteklinin sunduğu analizlerin uygun olmadığı, düzeltilmiş analizlerin ise birim fiyat teklif cetveli ile uyumlu olmadığı ve başvuru sahibi istekli tarafından sunulan maliyet tespit raporunda iş kalemlerine ilişkin maliyet bileşenlerinin ayrıntılı olarak yer almadığı anlaşıldığından teklifinin idarece değerlendirme dışı bırakılmasının yerinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Öte yandan başvuru sahibi firma, ihale üzerinde bırakılan Gürmak Met. San. ve Tic. A.Ş.’nin üretim alt yapısı ve kapasitesinin yeterliğinin tespit edilmesini talep etmektedir. Bu hususa ilişkin olarak idari şartnamenin “Kapasite raporu” başlıklı 59 uncu maddesinde;

“İstekliler, Yıllık Çelik Otokorkuluk İmalat Kapasite Raporu vereceklerdir. (Ray için 15450 adet/yıl, dikme için 31529 adet/yıl, 480 takoz için 21417 adet/yıl, 780 takoz için 3942 adet/yıl ve gergi kuşağı için 10350 adet/yıl)

İş ortaklığında kapasite raporuna ilişkin yeterlik kriteri ortaklardan biri, birkaçı veya tamamı tarafından sağlanabilir.

Birden fazla iş alan firmaların kapasiteleri, aldıkları işlerin toplam kapasitelerini sağlamak zorundadır.” düzenlemesi bulunmaktadır.

İhale üzerinde bırakılan isteklinin sunmuş olduğu Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği tarafından düzenlenmiş 15.03.2010 tarih ve 115 nolu kapasite raporu incelendiğinde, üretimin konusunun “otokorkuluk rayı, omega direk, trafik işaret levhası, oto korkuluk dikmesi, gergi kuşağı ve takoz imalatı olduğu görülmektedir. Raporda firmanın yıllık üretim kapasitesi otokorkuluk rayı için 356.400 adet/yıl, otokorkuluk dikmesi için 367.200 adet/yıl, 480’lik otokorkuluk takozu için 115.200 adet/yıl, 780’lik otokorkuluk takozu için 76.800 adet/yıl ve otokorkuluk gergi kuşağı için 122.400 adet/yıl olarak yer almakta olup, anılan firmanın kapasitesinin, idari şartnamede istenen yıllık üretim miktarlarının çok üzerinde olduğu ve firmanın bu işte kullanılacak malzemeleri üretebilecek kapasitede olduğu anlaşıldığından başvuru sahibi isteklinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Diğer taraftan, Kamu İhale Genel Tebliğine göre yaklaşık maliyetin % 40’ı ile % 120’si arasında geçerli teklif bulunmaması durumunda yaklaşık maliyet tutarının % 40’ı, aşırı düşük teklif sınır değeri olarak kabul edilmektedir. Söz konusu ihaleye beş adet teklif sunulmuş olup, bunlardan ikisi ilk aşamada değerlendirme dışı bırakılmıştır. Diğer üç teklifin üçü de yaklaşık maliyetin % 40’ından daha düşük olduğu için aşırı düşük teklif sınırının hesabında dikkate alınmamıştır. Dolayısıyla sınır değer yaklaşık maliyet tutarının % 40’ına eşit olacak şekilde hesaplanmıştır. Bu durum genel olarak teklif tutarları ile yaklaşık maliyet tutarı arasında ciddi farklılıkların olmasından kaynaklanmaktadır. Zira ihalede idare tarafından hesaplanan yaklaşık maliyet, ihaleye en yüksek teklifi sunan isteklinin teklifinin iki katından daha fazladır. Dolayısıyla yaklaşık maliyet serbest piyasa koşullarında oluşan gerçek fiyatları yansıtmamaktadır.

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “Yaklaşık maliyet hesabına esas fiyat ve rayiçlerin tespiti” başlıklı 10 uncu maddesinde, idarelerin yaklaşık maliyetin tespitinde esas alacakları fiyat ve rayiçler sayılmış olup, bu fiyat ve rayiçlerin öncelik sırası olmaksızın idarelerce kullanılabileceği hükme bağlanmıştır. Ancak idarelere tanınan bu serbesti yaklaşık maliyetin sağlıklı bir şekilde hesaplanmasını sağlamaya yönelik olup, yaklaşık maliyetin doğru bir şekilde hesaplanmasına engel olabilecek fiyat ve rayiçlerin idarelerce kullanılması idarelere tanınan bu serbestinin sınırları dışında kalmaktadır.

Söz konusu ihalede ise yaklaşık maliyet hesaplanırken idarenin, Karayolları Genel Müdürlüğünün analizlerini temel alarak pozlara ilişkin birim fiyatları oluşturduğu tespit edilmiştir. Ancak bu birim fiyatlar piyasada oluşan gerçek fiyatların oldukça üzerindedir. İhaleye teklif sunan isteklilerin teklif tutarları ile yaklaşık maliyet tutarı kıyaslandığında ise yaklaşık maliyet hesaplanırken esas alınan birim fiyatların güncel olmadığı açıkça ortaya çıkmaktadır. Zira, ihaleye katılan firmaların imalat süreçlerinin ve yapım yöntemlerinin gelişmesi, avantajlı koşulların ve teknik çözümlerin söz konusu olması ve kamu kuruluşlarınca yayımlanan analizlerin teknik ilerlemeyi yakından izleyememesi gibi nedenlerle güncel maliyet azalışlarının takip edilememesi, yaklaşık maliyet tutarının olması gerekenin çok üstünde belirlenmesine neden olmaktadır. Bu nedenle idarelerin yaklaşık maliyetin sağlıksız hesaplanmasına neden olabilecek fiyat ve rayiçleri kullanmamaları gerekmektedir.

Öte yandan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “İstenecek belgeler” başlıklı 30 uncu maddesi uyarınca, yaklaşık maliyetin olması gerekenden yüksek belirlenmesi ihaleye katılmak için gerekli olan yeterlik belgelerinde de farklılığa yol açmaktadır. Örneğin, yaklaşık maliyeti eğer eşik değerin onda birinden eşik değerin yarısına kadar olan ihalelerde ekonomik ve mali yeterliğe ilişkin belgeler ile anahtar teknik personele ilişkin belgelerin istenmesi idarenin takdirine bırakılmışken, yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına eşit ve bu değerin üzerinde olan ihalelerde bu belgelerin istenilmesi zorunlu tutulmuştur. Benzer bir durum Kalite Yönetim Sistem Belgesi ve Çevre Yönetim Sistem Belgesi için de geçerlidir. Dolayısıyla güncelliği bulunmayan birim fiyatlar kullanılarak yaklaşık maliyetin sağlıksız bir şekilde yüksek belirlenmesi ihaleye katılımda yeterliğin değerlendirilmesine etki etmektedir.

Yine yaklaşık maliyetin yüksek belirlenmesi aşırı düşük teklif sınır değerinin de yüksek belirlenmesine neden olmaktadır. Bu halde ise, yaklaşık maliyet doğru belirlenseydi sınır değerin altında kalmayacak tutarda teklif sunan isteklilerin sınır değerin altında kalarak, kendilerinden aşırı düşük teklif açıklaması istenmesi durumu söz konusu olmaktadır. Böylece eğer yaklaşık maliyet doğru hesaplansaydı aşırı düşük teklif açıklaması sunmak zorunda olmayan istekliler, açıklama sunmak gibi bir yükümlülükle karşı karşıya gelmektedirler.

Sonuç olarak işin ağırlıklı kısmını montaj ve malzeme giderlerinin oluşturduğu söz konusu ihalede güncel olmayan ve piyasada oluşan gerçek fiyatları yansıtmayan birim fiyatların kullanılması sonucunda yaklaşık maliyetin olması gerekenden çok yüksek belirlenmiş olması, ihaleye katılımda yeterlik kriteri olarak sunulacak belgelere, aşırı düşük teklif sınır değerine ve dolayısıyla isteklilerce sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarına büyük ölçüde etki ettiğinden ve bu durum düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte olduğundan, ihalenin iptal edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda tespit edilen aykırılıklar ve buna ilişkin inceleme ve hukuki değerlendirme aşağıda yapılmıştır:

İhale üzerinde bırakılan istekli Gürmak Met. San. ve Tic. A.Ş.nin aşırı düşük teklif açıklamasında tekliflerini Bayındırlık Bakanlığı 2009 yılı birim fiyat rayiçleri kullanarak oluşturdukları, otokorkuluk malzemelerini sahip oldukları Ray, Roll-Form hattında kısa sürede ürettikleri, 2002 yılından beri ihale konusu işle iştigal ettikleri ve sanayi sicil belgesi sahip olduklarından bahisle yazı ekinde aşırı düşük açıklamasını tevsik edici belgeler sunduğu, ancak herhangi bir analiz sunulmadığı görülmüştür.

Gürmak Met. San. ve Tic. A.Ş.nin teklifi ekinde sunduğu analizler incelendiğinde; Karayolları Genel Müdürlüğü genel fiyat analizlerinden yararlanılarak hazırlanan analizlerin kullanıldığı ve analiz bileşenlerinde Bayındırlık ve İskan Bakanlığı rayiçlerinin baz alındığı görülmüştür. Teklif mektubu ekinde sunulan analizlerin tetkiki neticesinde analiz bileşenleri olarak (makina, işçilik vd.) Bayındırlık Bakanlığı 2009 yılı birim fiyat rayiçlerinin kullanıldığı tespit edilmekle birlikte;

Analizlerde yer alan makine ve malzeme miktarlarında Karayolları Genel Müdürlüğü analizlerinde yer alan değerlerin birebir alındığı, işçilik miktarlarında ise Karayolları Genel Müdürlüğü genel fiyat analizlerinde belirlenen miktarların esas alınmadığı, oldukça eksik alındığı, analizlerde “bağlantı malzemeleri ve atelye giderleri karşılığı” bileşenleri olan saç ve çinko oranlarının düşük alındığı ve bu eksik alınma işlemleriyle ilgili 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesinde belirtildiği şekilde herhangi bir teknik çözüm, teknolojik yenilik, bu imalatlarla ilgili sağlayacağı avantajlı koşullar (kullanacağı makine ve ekipmanın katalog bilgileri, makinenin kapasitesi, gücü, yakıt sarfiyatı vb.) ile ilgili herhangi bir tevsik edici belge sunulmadığı ve somut açıklamada bulunulmadığı tespit edilmiştir.

Örneğin; 3780/30-3N poz no’lu “3N Otokorkuluk rayı yapılması” imalatı ile ilgili olarak Gürmak Met. San. ve Tic. A.Ş. tarafından sunulan birim fiyat analizinde maliyet bileşenlerinin isimlerini, Karayolları Genel Müdürlüğü analizlerinde yer alan 3780/30-3N poz no’lu imalat ile birebir aynı aldığı, analizin malzeme, müstehlik malzeme bileşenleri altında yer alan malzeme miktarlarınında birebir aynı olduğu görülmüş olup işçilik miktarlarının Karayolları Genel Müdürlüğü analizlerinde yer alan miktarlardan aşağıda belirlendiği görülmüştür. Karayolları Genel Müdürlüğünce 2009 BF kullanılarak hazırlanan analizde söz konusu imalatın kârsız 83,38 TL/mt, kârlı 104,23 TL/mt bedel ile yer aldığı (nakliye hariç karsız 81,85 TL/mt), sözkonusu isteklinin ise ise aynı imalatı kârsız 48,78 TL/mt, kârlı 51,22 TL/mt olarak (nakliye hariç karsız 46,64 TL/mt), teklif ettiği, dolayısıyla teklif fiyatını düşük tutmak için işçilik saatlerinin herhangi bir gerekçe açıklamadan aşağıya çekildiği tespit edildiğinden, teklif bedelinin sağlıklı hazırlanmadığı, bu nedenle de teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Gürmak Met. San. ve Tic. A.Ş. birim fiyat analizlerindeki bazı iş kalemlerine ilişkin miktarlarla Karayolları Genel Müdürlüğü miktarları karşılaştırıldığında ise;

Poz No

Rayiç

No

İş Kalemi

İsteklinin Sunduğu Analizlerdeki

Miktarlar

Bayındırlık ve KGM

Analizlerindeki Miktarlar

3780/30-3N

04.710/4

Saç

%10’u 2,098 kg

%20’si 4,197 kg

04.263/1

Çinko

%5’i 0,076 kg

%15’i 0,229 kg

01.019

Demirci

0,28 saat

1,12 saat

01.502

Erbab işçi

0,56 saat

2,24 saat

01.501

Düz işçi

1,12 saat

4,49 saat

01.507

1 sınıf usta

0,20 saat

0,80 saat

01.502

Erbab işçi (Galv. için)

0,80 saat

3,05 saat

3780/44-3N

03.517/3

Kompresör

0,020 saat

0,16 saat

01.502

Erbab işçi

0,04 saat

0,32 saat

01.501

Düz işçi

0,12 saat

0,96 saat

3780/41-3N

04.710/14

Saç

%10’u 3,590 kg

%20’si 7,181 kg

04.263/1

Çinko

%5’i 0,186 kg

%15’i 0,558 kg

01.019

Demirci

0,45 saat

2,34 saat

01.502

Erbab işçi

0,90 saat

4,69 saat

01.501

Düz işçi

1,85 saat

9,27 saat

01.507

1 sınıf usta

0,40 saat

1,92 saat

01.502

Erbab işçi (Galv. için)

1,50 saat

3,60 saat

Şeklinde olduğu görülmüştür.

Özetle; teklif mektubu ekinde sunulan 57 adet iş kalemine ait analizler incelendiğinde, tüm analizlerdeki işçilik rayiç miktarlarının herhangi bir açıklamada bulunulmadan Karayolları Genel Müdürlüğü resmi analiz rayiç miktarlarının altında belirlendiği, böylece teklif birim fiyatların resmi kurum kârsız fiyatlarının altında kaldığı anlaşılmıştır. Firma tarafından teklif fiyatın düşürülmesi amacıyla yapıldığı düşünülen Karayolları Genel Müdürlüğü analizlerindeki işçilik ve makine rayiç miktarlarının azaltılması işleminin herhangi bir dayanağının olmadığı görüldüğünden, ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte işlemler olduğu ve ihalede geçerli teklif kalmadığı tespit edildiğinden, ihalenin iptal edilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanunun 65 inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere;

Anılan Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (a) bendi gereğince, ihalenin iptaline,

Oybirliği ile karar verildi.

Dr. Hasan GÜL

Başkan****

Ali Kemal AKKOÇ

II. Başkan****

Hicabi ECE

Kurul Üyesi****

Bahattin IŞIK

Kurul Üyesi****

Hakan GÜNAL

Kurul Üyesi****

Kazım ÖZKAN

Kurul Üyesi****

Erkan DEMİRTAŞ

Kurul Üyesi****