KİK Kararı: 2010/UH.II-1418
Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin
Bu karara ve binlerce benzer karara sorunuzu sorun. Kaynak atıflı detaylı yanıtlar alın.
Karar Bilgileri
Kamu İhale Kurumu Kararı
2010/UH.II-1418
18 Mayıs 2010
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2010/036
Gündem No : 40
Karar Tarihi : 18.05.2010
Karar No : 2010/UH.II-1418
BAŞVURU SAHİBİ:
MNT Sağlık Hiz. ve Tic. A.Ş. - Promed Med.Tic. Paz. San. Ltd. Şti. İş Ortaklığı, VEKİLİ: Av.Emrah ŞIKLAROĞLU Üsküp Caddesi Kuloğlu Sokak No:6/11 Çankaya/ANKARA
İHALEYİ YAPAN İDARE:
Pamukkale Üniversitesi Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü, Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi Binası Kınıklı Kampüsü Kınıklı/DENİZLİ
BAŞVURUYA KONU İHALE:
2010/1949 İhale Kayıt Numaralı "Radyoterapi Hizmeti" İhalesi
KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:
04.05.2010 tarih ve II.H.11.76.0167/2010-22E sayılı Esas İnceleme Raporunda;
Pamukkale Üniversitesi Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü tarafından 04.03.2010 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “Radyoterapi Hizmeti” ihalesine ilişkin olarak MNT Sağlık Hiz. ve Tic. A.Ş. - Promed Med.Tic. Paz. San. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın 13.04.2010 tarihinde yaptığı şikayet başvurusunun, idarenin 16.04.2010 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibinin 27.04.2010 tarih ve 9897 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 27.04.2010 tarihli dilekçe ile itirazen şikayet başvurusunda bulunduğu,
İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden;
4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,
Karar verilmesinin uygun olacağı hususlarına yer verilmiştir.
KARAR:
Esas İnceleme Raporu ve ekleri incelendi:
İtirazen şikayet dilekçesinde özetle;
-
Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. Tic. Ltd. Şti.’nin nakit akış oranının 0,50’i karşılamadığı,
-
Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. Tic. Ltd. Şti.’nin ISO 9001:2000 belgesinin usulüne uygun olmadığı,
-
Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. Tic. Ltd. Şti.’nin kendi malı olan malzeme, ekipman ve teçhizat için sunmuş olduğu belgelerin usulüne uygun olmadığı,
-
Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. Tic. Ltd. Şti.’nin Sistem Uptime garantisi ihale dokümanına uygun olmadığı,
-
Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. Tic. Ltd. Şti.’nin iş deneyimini tevsik için sunmuş olduğu belgelerin usulüne uygun olmadığı,
İddialarına yer verilmiştir.
Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:
- Başvuru sahibinin birinci iddiasına ilişkin olarak:
Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. Tic. Ltd. Şti.’nin bilançosunda;
Dönen varlıklar: 3.402.960,72 TL, Kısa vadeli yabancı kaynaklar toplamı: 5.703.141,66 TL olduğu,
İdari şartnamenin 7.4.2 nci maddesinde; isteklilerin ihalenin yapıldığı yıldan bir önceki yıla ait cari oranının en az 0,50 olması şartının arandığı,
Anılan isteklinin idari şartnamede istenilen en az 0,50 olması şartını sağladığı anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiası uygun bulunmamıştır.
Diğer taraftan, ihale üzerinde bırakılan Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan bilançonun Kozmos Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik Ltd. Şti. tarafından onaylandığı, söz konusu belgeden, bilançonun serbest muhasebeci mali müşavirce onaylanıp onaylanmadığının anlaşılamadığı, bu durumun 4734 sayılı Kanunun 37 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan; “…..teklifin esasını değiştirecek nitelikte olmaması kaydıyla, belgelerde bilgi eksikliği bulunması halinde idarece belirlenen sürede isteklilerden bu eksik bilgilerin tamamlanması yazılı olarak istenir.” hükmü uyarınca bilgi eksikliği olarak değerlendirilerek, eksik bilgilerin tamamlatılmasının istekliden istenilebileceği, ancak anılan isteklinin ISO 9001:2000 Kalite Yönetim Sistem Belgesini sunmadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılması gerektiğinden, söz konusu hususla ilgili olarak belge tamamlatılmasına gerek bulunmamaktadır.
- Başvuru sahibinin ikinci iddiasına ilişkin olarak:
İdari şartnamenin “Kalite ve standarda ilişkin belgeler” başlıklı 7.5.3 üncü maddesinde; ihale katılacak isteklilerden ihale ve son başvuru tarihi itibariyle geçerlilik süresini doldurmamış ISO 9001:2000 Kalite Yönetim Sistem Belgesi istenilmiştir.
İhale üzerinde bırakılan isteklinin, Kalite Yönetim Sistem Belgesi olarak, BVA Belgelendirme ve Dış. Tic. Ltd. Şti. ile 21.01.2010 tarihinde karşılıklı olarak imzaladıkları ISO 9001:2000 Kalite Yönetim Sistem Belgelendirme teklifine ilişkin sözleşmelerini ve BVA Belgelendirme ve Dış. Tic. Ltd. Şti. tarafından 17.03.2010 tarihinde yazılmış olan 08/09 Mart tarihlerinde Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. Tic. Ltd. Şti. firmasının belgelendirilmesine engel durumu bulunmadığını, firmanın ISO 9001:2000 belgesini JAS-ANZ akreditasyonuyla düzenleyeceği, ancak ISO 9001:2000 belgesinin düzenlenmesine kadar geçecek zaman zarfında resmi işlerde kullanılmak üzere verildiğini belirten yazıyı sunduğu görülmüştür.
İhaleye katılımda yeterlik kriteri olarak ISO 9001:2000 Kalite Yönetim Sistem Belgesi istenildiğinde, isteklilerin bu belgeyi almaya hak kazanmış olmaları belgeyi sunmayacakları anlamı taşımamaktadır.
Kaldı ki, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “Belgelerin sunuluş şekli” başlıklı 31 inci maddesinin 6 ncı fıkrasının (a) bendinde; “Uluslararası Akreditasyon Forumu Karşılıklı Tanınma Antlaşmasında yer alan ulusal akreditasyon kurumlarınca akredite edilmiş belgelendirme kuruluşları veya Uluslararası Laboratuvar Akreditasyon İşbirliği Karşılıklı Tanınma Anlaşmasında yer alan akreditasyon kurumları tarafından yabancı ülkede düzenlenen belgelerin, Türk Akreditasyon Kurumundan alınan teyit yazısı ile birlikte sunulması durumunda tasdik işleminden muaf olacağı, bu belgelerden yabancı dilde düzenlenenlerin tercümelerinin, Türkiye’deki yeminli tercümanlar tarafından yapılması ve noter tarafından onaylanmasının zorunlu olduğu, bu tercümelerin, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı tasdik işleminden muaf olacağı” belirtildiğinden, belgenin tek başına sunulması durumunda bile yeterli kabul edilmesi için bir takım şekil şartlarını yerine getirilmesi gerekmektedir.
Bu nedenle, ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından sunulan belgenin ISO 9001:2000 Kalite Sistem Belgesi olarak ihaleye katılımda sunulamayacağı düşünüldüğünden, ihale üzerinde bırakılan isteklinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
- Başvuru sahibinin üçüncü iddiasına ilişkin olarak:
İdari şartnamede söz konusu hususla ilgili bir düzenleme yapılmadığından başvuru sahibinin iddiası uygun bulunmamıştır.
- Başvuru sahibinin dördüncü iddiasına ilişkin olarak:
İdari şartnamede söz konusu hususla ilgili bir düzenleme yapılmadığından başvuru sahibinin iddiası uygun bulunmamıştır.
- Başvuru sahibinin beşinci iddiasına ilişkin olarak:
Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. Tic. Ltd. Şti.’nin iş deneyim belgesinin, Bursa A.O.S. Onkoloji Hastanesi Baştabipliği tarafından düzenlenmiş olan 2007/1451888 İKN’li “2008 yılı Radyoterapi Hizmeti Alımı” işine ait olduğu, işin sözleşme tarihinin 25.12.2007 sözleşme bedelinin 2.249.337,50 TL, kabul tarihinin 31.12.2008, belge tutarının 1.429.036,50 TL olduğu görülmüştür.
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “ İş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlar” başlıklı 43 üncü maddesinde;
“İş deneyim belgeleri; Kanun kapsamındaki idareler ile Kanun kapsamı dışındaki diğer kamu kurum ve kuruluşlarına (kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve vakıf yükseköğretim kurumları hariç) bedel içeren tek bir sözleşmeye dayalı olarak yurt içinde veya yurt dışında gerçekleştirilen işler ya da denetlenen veya yönetilen yapımla ilgili hizmet işleri için, iş sahibi tarafından düzenlenir ve sözleşmeyi yapan yetkili makam tarafından onaylanır.
_ İş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşların, bu niteliklerini kaybetmeleri halinde, daha önce düzenledikleri iş deneyim belgeleri bu Yönetmelikte öngörülen diğer şartları sağlamaları kaydıyla bu Yönetmelik kapsamında yapılan ihalelerde kullanılabilir._
_ İş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlara, bu niteliklerini kaybetmelerinden önce taahhüt edilerek gerçekleştirilmiş olmalarına rağmen iş deneyim belgesi alınmayan işlere ilişkin olarak; kurum ve kuruluşların, bu niteliklerini kaybetmelerinden önce bağlı, ilgili veya ilişkili bulundukları kurum ve kuruluşlara, iş deneyim belgesi düzenlenmesi için başvuruda bulunulabilir.”_
“İş bitirme belgesi düzenleme koşulları” başlıklı 45 inci maddesinde;
“Belgeyi düzenlemeye yetkili kurum veya kuruluş, herhangi bir başvuru olmaksızın iş bitirme belgesi düzenleyebilir. Ancak, yüklenicinin veya alt yüklenicinin iş bitirme belgesi almak amacıyla belgeyi düzenlemeye yetkili kurum veya kuruluşa başvurması halinde, başvuru tarihinden itibaren 20 iş günü içinde iş bitirme belgesinin düzenlenmesi zorunludur. Düzenleme koşullarını taşımayan başvurularda ise, aynı süre içinde başvuru sahibine bu husus gerekçeli bir yazıyla bildirilir.
_ İş bitirme belgesi almak amacıyla yapılacak başvurularda hangi iş için iş bitirme belgesi talep edildiğinin belirtilmesi yeterlidir._
_ Alt yüklenicilerin iş bitirme belgesi almak amacıyla yapacakları başvurularda; yüklenici ile alt yüklenici arasında imzalanan bedel içeren sözleşmenin ve bu sözleşme kapsamında düzenlenen fatura örneklerinin veya bu örneklerin noter, yeminli mali müşavir, serbest muhasebeci mali müşavir veya vergi dairesi onaylı suretlerinin veya serbest meslek makbuzu nüshalarının ya da bu nüshaların noter, yeminli mali müşavir, serbest muhasebeci mali müşavir veya vergi dairesi onaylı suretlerinin, personel çalıştırılan işlerde o işe ait sosyal güvenlik prim ödemelerini gösteren belgelerin, iş mevzuatının zorunlu tuttuğu hallerde ise, ayrıca ilgili sigorta müdürlüğünden alınan işyeri bildirgesinin sunulması zorunludur._
_ Bedel içeren tek bir sözleşmeye dayalı olarak gerçekleştirilen ve kabulü yapılan işlerde gerçekleştirilen işin parasal tutarının sözleşme bedeline oranına bakılmaksızın yüklenici iş bitirme belgesi, ihale dokümanında alt yüklenici çalıştırılabileceği öngörülen işlerde, belgeyi düzenlemeye yetkili kurum veya kuruluşun onayı ile çalıştırılan alt yükleniciler tarafından gerçekleştirilen iş kısımları için ise, alt yüklenici iş bitirme belgesi düzenlenir._
Sözleşmenin idarenin izni ile devredilmesi halinde, işin kabulünün yapılmış olması şartıyla; devir öncesindeki veya sonrasındaki dönemde işin ilk sözleşme bedelinin en az % 80’lik kısmını gerçekleştiren yükleniciye iş bitirme belgesi düzenlenir. Bu durumda, iş bitirme belgesinin düzenlenmesine esas alınacak, işin sözleşme bedeline göre gerçekleşme oranı,
a) Götürü bedel veya birim fiyat üzerinden sözleşmeye bağlanan işlerde, her türlü fiyat farkları hariç, sözleşme fiyatlarıyla ödenen tutarın, sözleşme bedeline oranlanması,
b) Yabancı para üzerinden sözleşmeye bağlanan işlerde ise, varsa her türlü fiyat farkları hariç, ödenen tutarın sözleşme bedeline oranlanması,
_ suretiyle bulunur._
_ Kısmi kabul yapılan işlerde, işin tamamı bitirilmeden yüklenici iş bitirme belgesi düzenlenemez. _
_ Belge düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlara taahhüt edilen işlerin alt yüklenicileri için; sözleşmesinin tamamını bir bütün olarak gerçekleştirip bitirmek ve idare tarafından o işin kısmî kabulü veya esas sözleşmeye konu işin kabulü yapılmak şartıyla, yaptıkları işin esas sözleşme fiyatları ile hesaplanan tutarını geçmemek üzere, kendi sözleşmelerinde yazılı bedel esas alınır. Yüklenici ile alt yüklenici arasında yapılan sözleşmelerde, nevi itibariyle bir işin baştan sona yapılmasının öngörülmesi zorunludur. Birden fazla alt yüklenici olması durumunda, alt yüklenicilere verilecek iş deneyim belgelerinin tutarlarının toplamı asıl işin toplam sözleşme bedelini aşamaz._
_ İş ortaklığı tarafından gerçekleştirilen işlerde, ortak sayısı kadar iş bitirme belgesi düzenlenir. Bu belgede, tüm ortakların hisseleri de belirtilir. İş ortaklığında ortakların biri veya birkaçı tarafından sözleşmenin devredilmesi halinde, ilk sözleşme bedelinin en az % 80’inde bulunan ortağa yukarıdaki esaslar dahilinde iş bitirme belgesi düzenlenir._
_ Konsorsiyumlarda her bir ortağa, ortaklar tarafından gerçekleştirilen iş kısımlarını ve tutarlarını gösteren iş bitirme belgesi düzenlenir. Konsorsiyumlarda, ortakların biri veya birkaçı tarafından sözleşmenin devredilmesi halinde, ilgili iş kısmına ait ilk sözleşme bedelinin en az % 80’lik kısmında bulunan ortağa yukarıdaki esaslar dahilinde iş bitirme belgesi düzenlenir._
_ Belge düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlar tarafından, işin niteliğinden dolayı birim fiyat üzerinden bağıtlanan ve toplam sözleşme tutarı bulunmayan süresi belirli bir sözleşmeye dayalı olarak ve sözleşme süresi içinde gerçekleştirilen işin tutarı esas alınarak iş bitirme belgesi düzenlenir.” _hükümleri yer almaktadır.
Anılan istekliye ait iş deneyim belgesinin anılan mevzuat hükümlerine uygun olarak düzenlendiği görüldüğünden başvuru sahibinin iddiası uygun bulunmamıştır.
Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden; Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. Tic. Ltd. Şti.’nin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanunun 65 inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere;
Anılan Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,
Oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
__
Pamukkale Üniversitesi Döner Sermaye işletme Müdürlüğü tarafından Radyoterapi Hizmeti işinin Açık İhale Usulü ile ihaleye çıkarıldığı, yaklaşık maliyetin [m1] [m1]toplam 4.618.552,50 TL olarak belirlendiği;****
****
Şikayete konu ihalede 5 adet ihale dokümanının satın alındığı, 04.03.2010 tarihinde yapılan ihaleye 3 isteklinin teklif verdiği ve 2 isteklinin teklifinin geçerli olduğu, idarece ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlenen Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. Ltd. Şti. ‘nin teklif bedelinin 3.421.280,00 TL, ekonomik açıdan en avantajlı 2. teklif sahibi olarak belirlenen MNT Sağlık Hiz. Ve Tic. A.Ş. – Promed Med. Tic. Paz. San. Ltd. Şti. İş Ortaklığının teklif bedelinin 4.388.246,00 TL olduğu, ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlenen ve ihale üzerinde bırakılan firmanın sunmuş olduğu iş deneyim belgesinin mevzuata uygun olmaması nedeniyle teklifinin değerlendirme dışı bırakılması sonucu ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlenen MNT Sağlık Hiz. Ve Tic. A.Ş. – Promed Med. Tic. Paz. San. Ltd. Şti. İş Ortaklığının teklif bedelinin (4.388.246,00 TL) yaklaşık maliyete yakın olduğu dikkate alındığında; ekonomik açıdan en avantajlı 2. teklifin de sağlıklı ve gerçekçi bir fiyat yarışması sonucunda oluşmadığı anlaşılmıştır.
4734 sayılı Kanunun “Temel İlkeler” başlıklı 5 inci maddesinde “ İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” hükmü yer almaktadır.
Zikredilen Kanunun 5 inci maddesinde yer alan ilke gereğince, idareler bu kanuna göre yapılan ihalelerde; rekabeti ve kaynakların verimli kullanmasını sağlamakla sorumludur. Söz konusu ihalede; ekonomik açıdan en avantajlı teklifin sağlıklı ve gerçekçi bir fiyat yarışması sonucunda oluşmadığı anlaşılmıştır. Bu itibarla, idarece tesis edilen ihale işlemleri 4734 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde yer alan “Temel İlkeler ”e aykırılık teşkil etmektedir. Tespit edilen bu aykırılıkların da ihalenin iptalini gerektiren aykırılık olarak kabul edilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle; incelemeye konu ihalede “ ihalenin iptaline ” karar verilmesi gerektiği yönündeki düşüncemle, “düzeltici işlem belirlenmesine” ilişkin karara katılmıyoruz.
Kazım ÖZKAN
Üye
Hakan GÜNAL
Üye
KARŞI OY
**** İncelemeye konu ihalede;
Başvuru sahibi tarafından, başvuru konusu ihalede Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. Tic. Ltd. Şti’nin nakit akış oranının 0.50‘i karşılamadığı, ISO 9001:2000 belgesinin usulüne uygun olmadığı, kendi malı olan malzeme, ekipman ve teçhizat için sunmuş olduğu belgelerin usulüne uygun olmadığı, sistem uptime garantisi ihale dokümanına uygun olmadığı, iş deneyimini tevsik için sunmuş olduğu belgelerin usulüne uygun olmadığı iddia edilmektedir.
4734 sayılı Kanunun 5. maddesinin 1. fıkrasında; idarelerin, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu hükmüne yer verilmiştir.
Söz konusu ihaleye 3 istekli tarafından teklif verildiği, bir isteklinin teklifinin ihale komisyonunca geçersiz teklif olarak belirlenmesi nedeniyle değerlendirme dışı bırakıldığı, itirazen şikâyet başvurusu üzerine başvuru sahibinin 2. iddiasında yer verdiği ihale üzerinde bırakılan Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. Tic. Ltd. Şti’nin sunduğu ISO 9001:2000 belgesinin usulüne uygun olmadığına ilişkin ikinci iddiasının yerinde olması nedeniyle, idarece ihale üzerinde bırakılan Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. Tic. Ltd. Şti.’nin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiğine karar verilmesi neticesinde, söz konusu ihalede tek geçerli teklif olarak başvuru sahibinin teklifi kalmaktadır.
İdarece yaklaşık maliyetin 4.618.552,50 TL olarak tespit edildiği, tek geçerli teklif fiyatının ise 4.388.246,00 TL olarak yaklaşık maliyete yakın olduğu, ayrıca idarece ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklif tutarı ile geçerli tek teklif tutarı arasındaki farkın 966.966,00 TL olduğu hususları bir arada değerlendirildiğinde, ihalede fiyatların gerçekçi bir fiyat yarışması sonucu oluşmadığı anlaşılmaktadır.
İnceleme konusu ihalede tek geçerli teklif kalması ve bu istekliye ait teklif fiyatının da yaklaşık maliyete yakın olması nedeniyle 4734 sayılı Kanunun 5. maddesinde sayılan rekabet ve kamu kaynaklarının verimli kullanılması ilkelerine aykırılık oluştuğu anlaşıldığından, ihalenin iptal edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle; inceleme konusu ihalede, “ ihalenin iptaline ” karar verilmesi gerektiği yönündeki düşüncemizle, “düzeltici işlem belirlenmesine ” ilişkin karara katılmıyoruz.
Hicabi ECE Adem KAMALI Erkan DEMİRTAŞ
**Kurul Üyesi Kurul Üyesi Kurul Üyesi **
10 Milyon+ Karar Arasında Arayın
Mahkeme, tarih, anahtar kelime ile filtreleyin. AI ile benzer kararları otomatik bulun.