İzmir 6. Asliye Ticaret Mahkemesi 2024/532 E. 2024/528 K.

T.C.

İZMİR

6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2024/532 Esas

KARAR NO : 2024/528

DAVA : Banka Teminat Mektubundan Kaynaklanan Davalar (Finans İhtisas) (Alacak)

DAVA TARİHİ : 25/06/2024

KARAR TARİHİ : 01/07/2024

Mahkememizde görülen Banka Teminat Mektubundan Kaynaklanan Davalar (Finans İhtisas) (Alacak) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Davacı vekili dava dilekçesiyle özetle; davacı müvekkili şirket ile davalı şirket arasında 07.09.2022 Tarihli ... adresinde bulunan karşı tarafın maliki olduğu gayrimenkule ilişkin 5.000 Ton/gün Kapasiteli ... Üretim Tesisis Ve Çimento Öğütme, Depolama Ve Paletleme Tesisine Ait Aletrnatif Yakıt Besleem Sisteminin Yapı Çeliği Ve Mekanik İşleri Projelendirilmesi İle Ekipman Temin Ve Montaj İşleri Eser Sözleşmesi akdedildiğini, sistem soğuk (malzemesiz) ve akabinde sıcak (malzemeli) devreye alma işlemi de yapıldığını, işin teslimi için sözleşmede özel bir kesin kabul öngörülmemiş olup karşı tarafla birlikte iş tamamen gezilip kontrol edilerek iş teslimi yapılmış ve bu husus tutanak altına alındığını, iş teslim tutanağında da anlaşılacağı üzere karşı tarafın teslim edilen işe ilişkin herhangi bir ihtirazi kaydı veya şerhi de olmadığını, buna rağmen karşı tarafça ... Bankası ... Şubesine ait 31.10.2023 tarihli ... mektup numaralı 19.09.2024 tarihine kadar geçerli 62.500,00 USD bedelli kesin teminat mektubu müvekkiline iade edilmemiş, iade etmekten imtina da ettiğini, davalının kötü niyetli eylemlerinden dolayı üstlenilen iş tamamlanmış olmasına rağmen karşı tarafça geçici kabul yapılmamakta ve müvekkiline iade edilmesi gereken banka teminat mektubu iade edilmemiş ve nakde çevrilme tehlikesi altında olduğundan işbu davanın ikamesinden evvel ... Bankası ... Şubesine ait 31.10.2023 tarihli ... mektup numaralı 19.09.2024 tarihine kadar geçerli 62.500,00 USD bedelli kesin teminat mektubunun nakde çevrilmemesi-tanzim edilmemesi irat kaydedilmemesi, hukuki işleme tabi tutulmaması dava öncesi tedbir başvurusunda bulunulduğunu, ancak İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesi ... D.İş sayılı tedbir başvurumuzdan mahkemece tedbir verilmemiş, başvuru cevap hakkı tanınarak davalıya tebliğ edilmiş ve davalı tarafından da aynı gün mektup nakde çevrilmek üzere bankaya ibraz edildiğini, mektubun bankaya ibrazına dair bilgi ve belgelerin ilgili banka şubesinden celbini talep ettiklerini, mektubun nakde çevrilmek üzere ibrazı ile birlikte bu durumda İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesi ... D.İş sayılı dosyasına bildirilmiş olmasına rağmen mahkemece yine tedbir verilmemiş, bu nedenle de mektup bedeli ödenmek zorunda kalındığını, akabinde de tedbir mahkemesi tarafından konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar verildiğini, ancak davalı tarafından mektubun bankaya ibraz edildiği 06.06.2024 tarihi itibariyle müvekkili tarafından üstlenilen bütün edimler yerine getirilmiş olup davalının mektubun nakde çevrilmesini gerektirecek herhangi bir hak veya alacağı da bulunmadığını, dolayısıyla davalı lehine mektubun bozdurulma şartları olmadığını, yani davalı tarafından kötü niyetli olarak risk gerçekleşmediği halde mektup bankaya ibraz edildiğini, bu tarih itibariyle davalının müvekkilinden herhangi bir alacağı da olmamasına rağmen mektup haksız yere ibraz edilerek bedeli davalı tarafından tahsil edildiğini, davalı haksız yere tahsil ettiği bu bedeli iade etmekle yükümlü olduğunu, somut olayda nezdinde; müvekkili tarafından iş tamamlanmış olmasına rağmen davalı tarafından kötü niyetli hareket edildiğinden meydana getirilen esere davalıdan kaynaklı verilen/verilecek olan zararların sonradan tespit edilebilmesi mümkün olmadığından somut dava kapsamında mevcut halin tespitinde hukuki yarar olduğunu, bu nedenle ivedi keşif yapılarak eserin mevcut halinin tespit edilmesini talep ettiklerini, delil tespiti istemin kabulü ile birlikte, ... adresinde adresin bağlı olduğu mahal mahkemesine talimat yazılarak talimat yolu ile ivedi keşif yapılarak bilirkişi/bilirkişi heyeti vasıtasıyla; eserin mevcut halinin, bitirilip bitirilmediğinin, eserin çalışıp çalışmadığının, işin tamamlanıp tamamlanmadığının, davalıdan kaynaklı eserde meydana zarar/arızaların olup olmadığının, kullanıcı hatalarının olup olmadığının tespit edilmesine, sözleşmeden/üstlenilen işten kaynaklanan her türlü hak, alacak, tazminat haklarımız saklı kalmak kaydıyla; davanın kabulü ile fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla davalı tarafından haksız olarak bozdurulan mektup bedelinin şimdilik 100 USD'sinin 3095 sayılı Kanun'un 4/A maddesi uyarınca Devlet bankalarınca uygulanan en yüksek mevduat faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile müvekkile verilmesi, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıya tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE & NETİCE VE KANAAT:

Davacı vekilinin dava dilekçesi ekinde sunulan İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... D.İş sayılı kararının incelenmesinde; Talep eden vekili 05/06/2024 ve 06/06/2024 tarihli dilekçelerinde özetle; ihtiyati tedbir talebinin ihtiyati haciz olarak değerlendirildiğini, ara kararın ihtiyati tedbir başvurusunun hukuki niteliği ve yararına açıkça aykırı olduğunun şüphesiz olduğunu, taraflar arasında ki sözleşmeye konu işin herhangi bir itirazi kayıt olmaksızın karşı tarafa tesliminin yapılmasına rağmen talebe konu teminat mektubunun müvekkiline iade edilmediğini, işin tamamlanıp teslim edilmesine rağmen karşı tarafça geçici kabul yapılmadığını ve müvekkiline iade edilmesi gereken banka teminat mektubunun nakde çevrilme tehlikesi altında olduğunu, karşı tarafın süresi dahi dolmadan mektubu bozduracağını açıkça beyan ettiğini mektubun bozdurulması durumunda bu işlemin geri alınamayacak olup müvekkili yönünden ciddi bir zarara ve HMK'nın 389 ve devamı maddelerinde belirtilen güç bir durumun doğmasına sebebiyet vereceğini, işin bitirildiğinin ve teslim edildiğinin yazılı olarak ispatlandığını bildirmiş ara kararından rücu edilerek ihtiyati tedbir başvurusunun kabullü ile talebe konu teminat mektubunun nakde çevrilmemesi, tanzim edilmemesi, irat kaydedilmemesi yahut başkaca bir işleme tabi tutulması yönünden ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep ettiği, mahkemece "...Mahkememizce oluşturulan 04/06/2024 tarihli ara kararında her ne kadar ara karar başlığında talep eden, talebin niteliğine uygun olarak "ihtiyati tedbir talep eden" olarak gösterilip, gereği görüşüldü bölümünün birinci maddesinde değerlendirmenin HMK'nun 389 ve devamı maddelerinde düzenlenen ihtiyati tedbire ilişkin hükümlere göre yapılacağını açıkça belirtilmesine rağmen başlıkta yalnız talebin karşısında sehven ihtiyati tedbir yerine ihtiyati haciz sözcüklerinin kullanıldığının, talebin ve ara kararının ihtiyati tedbir olarak nitelendirilerek ara kararın bu kurum çerçevesinde oluşturulduğunun açık ve anlaşılır olmasına rağmen talepte bulunan vekilinin dilekçelerinde taleplerinin ihtiyati haciz olarak değerlendirildiğine ilişkin iddiasının usul yasa hükümleri ile dosya kapsamına uygun ve haklı olmadığı, ara kararının usul yasa ve dosya kapsamına uygun olup, talep eden tarafça kararın verilmesine kadar geçecek sürede karşı tarafın talebe konu teminat mektubunu paraya çevirmek için bir teşebbüste bulunduğuna veya bulunacağına ilişkin hiç bir bilgi ve belgeyi dosyaya sunmadığı, teminat mektubunun 19/04/2024 tarihine kadar geçerli olduğu, talep tarihine kadar karşı tarafça paraya çevrilmesinin mümkün bulunmasına rağmen paraya çevrilmediği dikkate alındığında talep eden tarafın ara kararının ihtiyati tedbir başvurusunun hukuki niteliği ve yararına açıkça aykırı olduğu şüphesiz olduğu konusundaki iddiasının somut vakaya uygun olmadığı gibi HMK'nun 390 (2) maddesi hükmüne de aykırı olduğu birlikte değerlendirildiğinde, mahkememizce oluşturulan ara kararının usul yasa ve dosya kapsamına uygun olup, ara kararından rücu edilmesinine yer olmadığı gibi kararın verilmesine kadar geçici bir tedbir uygulanması gerektiği konusunda talep eden tarafça somut hiç bir bilgi ve belgenin sunulmadığı göz önünde tutularak talebin reddine..." karar verildiği anlaşılmıştır.

Dava; teminat mektubunun mektubunun geçersizliğinin tespiti ile muarazanın men'i ve ihtiyati tedbir istemine ilişkindir.

Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; somut olayda; davacı şirket ile davalı şirket arasında 07.09.2022 Tarihli ... adresinde bulunan davalıya ait gayrimenkule ilişkin 5.000 Ton/gün Kapasiteli ... Üretim Tesisis Ve Çimento Öğütme, Depolama Ve Paletleme Tesisine Ait Aletrnatif Yakıt Besleem Sisteminin Yapı Çeliği Ve Mekanik İşleri Projelendirilmesi İle Ekipman Temin Ve Montaj İşleri Eser Sözleşmesi imzalandığı, davalıya teslim edilen işe ilişkin herhangi bir ihtirazi kaydı veya şerhi de olmadığı, buna rağmen davalı ... Bankası ... Şubesine ait 31.10.2023 tarihli ... mektup numaralı 19.09.2024 tarihine kadar geçerli 62.500,00 USD bedelli kesin teminat mektubunu davacıya iade edilmediği ve iade etmekten imtina da ettiği, davalının kötü niyetli eylemlerinden dolayı üstlenilen iş tamamlanmış olmasına rağmen karşı tarafça geçici kabul yapılmadığı ve davacıya iade edilmesi gereken banka teminat mektubu iade edilmediği ve nakde çevrilme tehlikesi altında olduğundan bahsi geçen kesin teminat mektubunun nakde çevrilmemesi-tanzim edilmemesi irat kaydedilmemesi, hukuki işleme tabi tutulmaması dava öncesi İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesi ... D.İş sayılı tedbir başvurusu talep edildiğini, davalı tarafça aynı gün mektup nakde çevrilmek üzere bankaya ibraz edildiği ve mektubun nakde çevrilmek üzere ibrazı ile birlikte bu durumda İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesi ... D.İş sayılı dosyasına bildirilmesi üzerine mahkemece yine tedbir verilmediği, bu nedenle de mektup bedeli ödenmek zorunda kalındığı ve tedbir mahkemesi tarafından konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği, ancak davalı tarafından mektubun bankaya ibraz edildiği 06.06.2024 tarihi itibariyle bütün edimler yerine getirilmiş olmasına rağmen davalının mektubun nakde çevrilmesini gerektirecek herhangi bir hak veya alacağı da bulunmadığı, dolayısıyla davalı lehine mektubun bozdurulma şartları olmadığından bahisle dava açılmışsa da,

"...Teminat mektubu muhataba hitaben düzenlenir. Kendisine ... verilen kişiye “muhatap”, lehine teminat mektubu verilen kredili müşteriye ise “lehdar”, denilir. Bankalar, teminat mektupları ile asıl sözleşmenin alacaklısı olan muhataba, borçlu konumunda olan lehdarın edimini hiç veya gereği yerine getirmediği takdirde ortaya çıkabilecek zararları karşılamayı taahhüt etmektedirler.

Banka teminat mektupları, genellikle herhangi bir mahkeme kararına veya borçlunun rızasının alınmasına gerek olmaksızın, ... alan muhatabın ilk yazılı talebinde derhal ve gecikmeksizin ödenme taahhüdünü içerdiklerinden, masrafsız ve hızlı bir şekilde paraya çevrilme imkânı verecektir. Bu sebeple uygulamada banka teminat mektupları daha çok tercih edilmektedir. .."

İzzet Başara,Banka Teminat Mektuplarınınhukuki Niteliği, TBB Dergisi, Sayı 83, 2009 sh.302

Bu anlamda, hadisede davalının muhatap, davacının lehdar olduğu, davalının ... veren bankaya müracaatı ile mektup bedelini aldığı anlaşılmaktadır.

Bankalarca, muhataba hitaben düzenlenen teminat mektupları, herhangi bir mahkeme kararına veya borçlunun rızasına bağlı olmaksızın, borçlunun alacaklıya karşı üstlendiği edimi yerine getirmemesi halinde, belirli bir miktar paranın alacaklının talebi üzerine derhal ve gecikmeksizin ödeme taahhüdünü içeren bankalarca düzenlenen belgedir. Banka tarafından kendisine ... verilen kişiye muhatap, lehine teminat mektubu verilen müşteriye ise lehtar denilmektedir. Doktrinde teminat mektuplarının hukuki niteliği tartışılmış, ... sözleşmesi olduğu konusu ağırlık kazanmıştır.

Yargıtay 11. HD.'si kararlarında, teminat mektubu ... sözleşmesi olarak tarif edilmiş, ... sözleşmesi, ... veren, ... alandan bir ivaz elde etmek için değil, fakat onu teşebbüs veya iş yapmaya yöneltmek amacıyla bağımsız olarak söz konusu teşebbüs veya işin tehlikelerini kısmen veya tamamen üzerine almak olarak ifade edilmiştir. ... sözleşmesi ile, ... alanı, yapma şeklinde olumlu veya yapmama şeklinde olumsuz bir davranışa yöneltmek amacıyla, bu hareket tarzı sonucunda doğması muhtemel zararların karşılanması taahhüt edilmektedir. ... alanın bu hareket tarzı sonucunda ortaya çıkacak rizikoların üstlenilmesi taahhüt edilmektedir. Bu taahhüt ... veren tarafından güvence altına alınmaktadır. Hangi riskin ... altına alındığı belirlenebilir nitelikte olmalıdır. ... verenin, ... alana karşı sorumluluğu bağımsız olup, asıl sözleşmenin varlığına ve geçerliliğine veya dava konusu olup olmadığına bağlı değildir. Diğer bir ifade ile, ... veren, asıl borç ilişkisinden bağımsız şekilde yükümlülük altına girmektedir. ... sözleşmesi tek taraflı borç yükleyen bir sözleşmedir. Teminat mektubu, lehtarın talebi üzerine, ... veren banka tarafından düzenlenmekte ve muhataba karşı ... vereni tek taraflı borç altına sokmaktadır. ... veren banka, teminat mektubu karşılığında, bankacılık işlemi sebebi ile komisyon adı altında bir para talep etmekte, ancak bunu lehine teminat mektubu vermeyi üstlendiği kişiden almaktadır. TBK'nın 128. maddesinde "üçüncü bir kişinin fiilini başkasına karşı üstlenen, bu fiilin gerçeklememesinden doğan zararı gidermekle yükümlüdür. Belirli bir süre için yapılan üstlenmede, sürenin bitimine kadar üstlenene edimini ifa etmesi için yazılı olarak başvurulmaması halinde, üstlenenin sorumluluğunun sona ereceği kararlaştırılabilir" düzenlenmiştir. Bu düzenleme çerçevesinde banka teminat mektubu, banka tarafından üçüncü kişi konumunda olan lehtarın edimini ifa etmemesi veya teminat mektubunda belirtilen risklerin ortaya çıkması halinde, teminat mektubunda belirtilen zararları karşılamayı muhataba taahhüt etmektedir. 13/12/1967 tarih, 1966/16 Esas, 1967/7 Karar sayılı içtihat birleştirme kararında, banka teminat mektupları ... sözleşmesi olarak nitelendirilmiş, bu kararda, bankanın teminat veren sıfatı taşıdığı, taahhüdünün, esas sözleşmeyi yapan taraflardan ve asıl akitten ayrı tamamen bağımsız olduğu, bankanın taahhüdünün, lehtarın borcunun geçerliliğine veya varlığına bağlı olmadığı belirtilmiştir.

Teminat mektuplarının ... sözleşmesi sayılması sonucu, banka asli ve bağımsız bir yükümlülük altına girmekte, kefaletten farklı olarak ödediği meblağları kanuni halefiyet nedeniyle borçluya rücu edememektedir. Bu durumda bankanın lehtara- borçluya rücu edebilmesi için uygulamada konrt... denilen bir sözleşme banka ile lehtar arasında imzalanmakta veya kredi sözleşmesine rücu imkanı veren hükümlere yer vermektedir. Banka teminat mektupları vadeli veya vadesiz olabilmekte, vadeli teminat mektuplarında bankaların sorumluluğu ya vade sonunda sona ermekte veya muhatabın riskin vade içinde doğduğunu ispat etmesi koşulu ile on yıl devam etmektedir. ( Prof.Dr.Seza Reisoğlu - Banka teminat mektupları ve uygulamada ortaya çıkan sorunlar .Bankacılar Dergisi ,sayı 43,2002).

Teminat mektubunun tarafları, taahhüt altına giren ... veren durumunda olan bir banka ile ... alan durumunda olan muhataptır. Bir fiili taahhüt edilen lehtar teminat mektubunun tarafı değildir. Ancak banka kural olarak rücu hakkını güvence altına almak için, lehtarla imzaladığı kontr...ye dayanarak ve lehtarın talebi ile teminat mektubu düzenler. Lehine teminat mektubu verilen kredi müşterisi lehtardır. Bankalar, teminat mektupları ile asıl sözleşmenin talebi olan muhataba, asıl sözleşmenin borçlusu olan lehtarın edimini hiç veya gereği gibi yerine getirmediği takdirde, ortaya çıkabilecek zararları karşılamayı taahhüt etmektedir. Lehtarın, yani edimi ... edilen tarafın konkordato teklifinde bulunması halinde, teminat mektubu veren bankanın, İİK 288. maddesi gereğince yapılacak ilandan itibaren aynı yasanın 299. maddesi gereğince, muhtemel alacağını konkordato komiserine bildirmesi gerekecektir.

01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda öğreti ve yargısal kararların bu uygulaması aynen benimsenerek, davacının, dava açmakta hukuki yararının bulunması “Dava Şartları” başlıklı 114. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde açıkça dava şartları arasında sayılmıştır. Bir davada, hukuki yarar ilkesinin dava şartı olarak gözetilmesinin, yargılamanın amacına ve usul ekonomisi ilkesine uygun olarak yargılama yapılmasına yarar sağlayacağı, her türlü duraksamadan uzaktır.

Mektup bedelime müracaat, mektubun tahsil şartları, unsurları, usul ve ispat süreçleri ve bilumum her şey dava dışı bankaya mütealliktir, zira sözleşmenin tarafı, sözleşmenin yapısı, ifa yükümlülükleri vb her şey teminat mektubunu veren bankayı ilgilendirmektedir.

Teminat mektup bedelinin ödenmesi sonrasında da bedelin haklı olarak talebi ve tahsili söz konusu ise banka lehdara rücu edecektir. Mektup bedelinin tahsili ve talebine müteaallik her türlü hakkın kullanımı da bu anlamda lehdar da olmayıp bankadadır. Bu cihetle dava konusunun hukuken bir karşılığı yoktur.

Açıklanan nedenlerle; teminat mektup bedelinin banka tarafından ödenen bir meblağ olması itibarı ile iş bu bedelin iadesine dair alacak veya rücu davası açılmayacağından davanın hukuki yarar yokluğundan reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM :

Yukarıda yazılı bulunan gerekçeye göre;

1. Davanın HMK 114/h maddesi mucibince hukuki yarar yokluğundan usulden REDDİNE,

2. Alınması gerekli 427,60 TL harç peşin alındığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,

3. Davacı tarafça yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

4. Davacı tarafça yatırılan gider avansı bakiyesinin karar kesinleştiğinde resen davacı tarafa iadesine,

5. Davalı tarafından yatırılan delil avansı ve yapılan yargılama gideri bulunmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,

Dair karar gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 6100 s. HMK'nın 341. v.d.maddeleri gereğince (2) hafta içerisinde, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Dairesi Başkanlığına sunulmak üzere Mahkememize verilecek dilekçe ile istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.

Katip ...

e-imzalı

Hakim ...

e-imzalı