İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi 2022/1112 E. 2024/225 K.

T.C.

İZMİR

4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/1112 ESAS

KARAR NO : 2024/225 KARAR

DAVA : Menfi Tespit (Alım Satım)

DAVA TARİHİ : 27/12/2022

KARAR TARİHİ : 20/03/2024

Mahkememizde görülen Menfi Tespit (Alım Satım) davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili ile davalı arasında 24.08.2022 tarihinde imzalanan sözleşmede, 2 adet 250 ton kauçuk pres makinesi ve 2 adet 150 ton kauçuk pres makinesinin, sözleşmede belirtilen özelliklere uygun biçimde davalı tarafından üretilerek en geç 30.11.2022 tarihinde müvekkiline tesliminin kararlaştırıldığını, karşılığında davalıya ... ... Sanayi Sitesi İzmir Şubesine ait ... çek nolu, 30 Aralık 2022 keşide tarihli, 50.000,00-TL bedelli, ... çek nolu, 30 Ocak 2023 keşide tarihli, 150.000,00-TL bedelli, ... çek nolu, 30 Şubat 2023 keşide tarihli, 150.000,00-TL bedelli, toplam 350.000,00-TL bedelli 3 adet çekin kargo ile teslim edildiğini, sözleşme gereği keşide edilen çeklerin teslim edildiğini, 30.11.2022 tarihine kadar sözleşme konusu pres makinelerinin müvekkiline teslim edilmediğini, imalatının dahi yapılmadığı görüşmeler sırasında müvekkiline bildirildiğini, bir süre sonra kayıtlı iletişim bilgilerinden davalıya ulaşılamadığını, kararlaştırılan teslim tarihinin de geçtiğini, bunun üzerine müvekkilinin, 20.12.2022 tarihinde davalının sözleşmede yazılı adresine gittiğini, ancak davalının işyeri adresinin kapalı olduğunu görmüş ve yeni adres bilgisine ulaşamadığını, müvekkilinin davalıya telefon yoluyla ulaşmaya çalışmış ise de davalıya ulaşamadığı gibi adres de alamadığını, 30.11.2022 tarihinde teslim edilmesi kararlaştırılan kauçuk pres makinalarının süresinde teslim edilmemesi, telefonların yanıtsız kalması ve müvekkilinin davalı tarafından oyalanması, bildirilen adreste de davalıya ulaşılamaması nedeniyle ifanın mümkün olmadığı anlaşıldığından müvekkili tarafından Bornova ... Noterliği’nin 22.12.2022 tarih ve ... yevmiye nolu ihtarnamesiyle bedelsiz kalmış olan ... ... Sanayi Sitesi İzmir Şubesine ait, ... çek nolu, 30 Aralık 2022 keşide tarihli, 50.000,00-TL bedelli, ... çek nolu, 30 Ocak 2023 keşide tarihli, 150.000,00-TL bedelli, ... çek nolu, 30 Şubat 2023 keşide tarihli, 150.000,00-TL olmak üzere toplam 350.000,00-TL bedelli 3 adet çekin ihtarnamenin tebliğinden itibaren 1 gün içinde iadesi yönünde ihtarname keşide edildiğini, davalının ise müvekkiline makinelerin yapımına henüz başlanmadığını belirten bir mesaj attığını, çekleri ise müvekkiline iade etmediğini, müvekkilinin vermiş olduğu çeklerin üzerinde yazılı keşide tarihlerinin yaklaşmasından dolayı zor durumda olduğunu, açıkladığı nedenlerle; ihtiyati tedbir taleplerinin kabulünü, çeklerin bedelsiz kalmasından ötürü müvekkiline iade edilmesi ihtar edildiği halde iade edilmemesi nedeniyle çek bedellerinin müvekkilinden cebri icra tehdidi ile tahsilinin önlenmesi amacıyla mahkemece kurulacak hüküm kesinleşinceye kadar takdiren teminatsız olarak aksi kanaat halinde ise çek bedelleri toplamının %15'i karşılığı teminat mukabili dava konusu çeklere ödeme yasağı konulmasını ve çeklerin karşılıksızdır işlemine tabi tutulmamasını, davalıya teslim edilen ... ... Sanayi Sitesi İzmir Şubesi 'ne ait ... çek nolu, 30 Aralık 2022 keşide tarihli, 50.000,00-TL bedelli, ... çek nolu, 30 Ocak 2023 keşide tarihli, 150.000,00-TL bedelli, ... çek nolu, 30 Şubat 2023 keşide tarihli, 150.000,00-TL bedelli, toplam 350.000,00-TL bedelli 3 adet çekin bedelsiz kaldığının müvekkilinin davalıya borçlu olmadığının tespitini, yargılama giderleriyle vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP: Davalı taraf davaya cevap vermemiştir.

DELİLLER VE GEREKÇE:

Bilirkişi Raporu: Bilirkişi ... tarafından 17/08/2023 tarihinde düzenlenen raporda özetle; Davacı ...’ye ait 2022-2023 yıllarına ait ticari defterlerin usulüne uygun tutulduğu, ticari defterlerin açılış onaylarının yasal süresinde yaptırıldığı, 2022 yılına ait yevmiye defteri kapanış onayının mevcut olduğu tespit edildiğinden defterlerin delil niteliğine sahip olduğu, davacıya ait 2022-2023 yılları muhasebe kayıtlarında davalının muavin hesap kayıtları aşağıda sunulmuş olup, ... ana hesabı altında 320.R.001 ... alt hesabında ve... ana hesabı altında 159.01.003 ... alt hesabında kaydedilerek izlendiği, taraflar arasında ticari ilişkinin 27/10/2022 tarihinden itibaren başladığı davacının defter kayıtlarında sipariş avansı olarak davalı tarafa verdiği 3 adet 350.000,00-TL tutarındaki çekleri muhasebe usul ve esaslarına uygun şekilde defterlerine kaydettiği, çeklerin gününde ödendiğine yönelik banka ekstrelerini ve defter kayıtlarını sunduğu görüşü ile raporunu düzenlemiştir.

Dava: Kambiyo senedinin bedelsizliğinden kaynaklanan istirdat davasıdır.

Gerçekte var olmayan bir borç ya da geçersiz bir hukuki ilişki nedeniyle icra takibine maruz kalması muhtemel olan veya icra takibine maruz kalan bir kimsenin (borçlunun) gerçekte borçlu bulunmadığını ispat için açacağı dava, menfi tespit olarak adlandırılmaktadır. Menfi tespit davasında amaç bir hukuki ilişkinin veya bir hakkın gerçekten mevcut olmadığının tespitine yöneliktir. Başka bir deyişle hukuki yararın bulunması koşuluyla sonuçta alacak-borç ilişkisi doğuracak bir durumun olmadığının tespiti amaçlanır.

Dayanılan hukuki ilişkinin gerçekten mevcut olmadığı icra takibine maruz kalmadan önce ileri sürülebileceği gibi, icra takibinden sonra da ileri sürülebilir. Borçlunun icra takibinden önce veya sonra menfi tespit davası açabilmesi için borçlu olmadığının tespitinde hukuki yararının bulunması şarttır. Buna rağmen, borçlunun, alacaklının harekete geçmesini beklemeden borçlu olmadığının tespitinde korunmaya değer bir yararı bulunabilir. Bu tür bir yararının bulunması hâlinde borçlu, borçlu olmadığının tespiti için dava açabilir. Bunun dışında, icra takibi taraflar arasındaki maddi ilişkiyi tespit edecek nitelikte olmadığından, alacaklının takibe girişmesinden sonra, hatta takip kesinleştikten sonra da borçlunun, borçlu olmadığının tespitini mahkemeden istemesi mümkündür.

Borçlu, belirtilen şekilde takipten önce veya sonra alacaklıya karşı bir menfi tespit davası açar; bu davayı kazanırsa, hakkındaki icra takibi iptal edilir ve borcu ödemekten kurtulur. Ancak, borçlu borcunu icra dairesine ödedikten sonra, artık menfi tespit davası açamaz. Bu hâlde, borçlunun sırf borçlu olmadığının tespitinde, hukuki bir yararı yoktur. Bundan sonra, ödediği paranın geri alınması için bir dava açması söz konusu olur ki, bu da istirdat davasıdır (Pekcanıtez, H./ Atalay, O./ Sungurtekin Özkan, M./ Özekes, M.: İcra ve İflas Hukuku, s.156- 164).

Menfi tespit davası, normal bir hukuk davası gibi açılır. Borçlu, itirazın kaldırılması sırasında icra mahkemesinde (m. 68-68a) ileri sürüp ispat edemediği itiraz ve def’ilerini menfi tespit davasında yeniden ileri sürebilir; çünkü itirazın kaldırılması kararı, menfi tespit davasında kesin hüküm teşkil etmez. Nitekim aynı ilkeler Hukuk Genel Kurulunun 17.03.2010 tarihli ve ... E. ... K; 07.12.2011 tarihli ve ... E., ... K. sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Menfi tespit davalarında ispat yükümlülüğü kural olarak davalı alacaklıya düşer. Ancak imzası ikrar edilmiş bono alacağın varlığını ispatlayan kesin delil niteliğinde olup bu kez borçlunun borcunun bulunmadığını, usulüne uygun delillerle kanıtlaması gerekir. Bono, ödeme vaadi niteliğinde kambiyo senedi olup, bağımsız borç ikrarını içerir. Bonoda kural olarak ispat yükü senedin bedelsiz olduğunu iddia eden tarafa aittir, ispat külfeti davacı taraftadır.

Tüm Dosya kapsamına göre: Davacı, taraflar arasındaki pres makinesi imalat ve satışına dayalı bir ticari ilişki bulunduğu, davalıya teslim edilen ... ... Sanayi Sitesi İzmir Şubesi 'ne ait ... çek nolu, 30 Aralık 2022 keşide tarihli çek için ödenen 50.000,00-TL lik çek, ... ... Sanayi Sitesi İzmir Şubesi 'ne ait ... çek nolu, 30 Ocak 2023 keşide tarihli çek için ödenen 150.000,00-TL lik çek ve ... ... Sanayi Sitesinin İzmir Şubesi 'ne ait ... çek nolu, 30 Şubat 2023 keşide tarihli çek için ödenen 150.000,00-TL lik çek karşılığı makine teslimi yapılmadığı ve üretilmediği, çek bedellerinin dava açıldıktan sonra ödendiği davanın istirdat davasına döndüğünü ileri sürmüştür.

Davalı cevap dilekçesi vermemiştir

Menfi tespit davalarında ispat yükümlülüğü kural olarak davalı alacaklıya düşse de imzası ikrar edilmiş kambiyo senedinde alacağın varlığını ispatlayan kesin delil niteliğinde olduğundan ve borçlunun borcunun bulunmadığını, usulüne uygun delillerle kanıtlaması gerekecektir. ispat yükü kambiyo senedinin bedelsiz olduğunu iddia eden tarafa aittir, ve ispat külfeti davacı taraftadır.

Davcının ticari defterleri üzerinde inceleme yapılmış,Davacı ...’ e ait 2022-2023 yıllarına ait ticari defterlerin usulüne uygun tutulduğu, ticari defterlerin açılış onaylarının yasal süresinde yaptırıldığı, 2022 yılına ait yevmiye defteri kapanış onayının mevcut olduğu, defterlerin delil niteliğine sahip olduğu anlaşılmaktadır. Davacıya ait 2022-2023 yılları muhasebe kayıtlarında davalının 320 satıcılar ana hesabı altında 320.r.001 ... alt hesabında ve 159 verilen sipariş avansları ana hesabı altında 159.01.003 ... alt hesabında kaydedilerek izlendiği, taraflar arasında ticari ilişkinin 27/10/2022 tarihinden itibaren başladığı, Çek tevdi kayıtlarının bulunduğu, çek ödemelerinin kaydedildiği, davalının defter kayıtlarında sipariş avansı olarak davalı tarafa verdiği 3 adet 350.000,00 TL tutarındaki çekleri muhasebe usul ve esaslarına uygun şekilde defterlerine kaydettiği anlaşılmıştır.

Davalı tarafa 2022-2023 yıllarına ait ticari defter ve belgelerini ibraz etmek üzere; "HMK'nun 219/2. Fıkrası ve 222/1. fıkrası uyarınca tarafların delil olarak dayandığı ticari defter ve kayıtları ibraz ile yükümlü olduğu hüküm altına alındığından 2022-2023 yılına ait ticari defter ve kayıtlarını ibraz etmek veya bilirkişi incelemesine esas olmak üzere bulunduğu yeri bildirmek ya da ticari defter kayıt ve belgelerini mahkememize sunmak üzere HMK'nun 220/1. fıkrası uyarınca 2 haftalık kesin süre verilmiş, kesin süre içinde ticari defterlerin ibraz edilmemesi veya bulunduğu yerin bildirilmemesi ve aynı sürede, delilleriyle birlikte ibraz edilmeme hakkında kabul edilebilir bir mazeret gösterilmediği takdirde, söz konusu ticari defter ve kayıtlara delil olarak dayanılmaktan vazgeçmiş sayılacağı ihtar edilmiş, davalı mahkememizce verilen kesin süre ticari defterlerini sunmamıştır. Taraflar arasında 24/08/2022 tarihli düzenlenerek imzalanan “fiyat teklifi” formunda, tarafların kaşe ve imzaları havi teklifte davalı ... Pres Sanayi – ... tarafından “teslim süresi: 30.11.2022 Garanti: İmalat hatalarına karşı 2 yıl yıldır” ibarelerinin sayfa sonunda yazılı olduğu görüldüğü, buna karşılık davalı tarafça dosyaya fiyat teklifinde belirtilen ürünün teslimi ile ilgili olarak herhangi bir teslim belgesi-tutanağı sunulmadığı, davacı tarafça dava konusu yapılan çeklerin sipariş avansı olarak verildiğinin davacı defterlerinde kayıtlı olduğu bedellerinin ödenmiş olduğu ve çeklerin bedelsiz kalmış olduğu anlaşıldığından davacının davasının kabulüne karar verilmiş aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.

H Ü K Ü M :Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1. 50.000,00. TL'nin (... ... Sanayi Sitesi İzmir Şubesine ait ... çek nolu, 30 Aralık 2022 keşide tarihli, 50.000,00. TL bedelli çek) 30/12/2022 tarihinden itibaren işleyecek Reeskont Faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

150.000,00-TL'nin (.... Sanayi Sitesi İzmir şubesi'ne ait ... çek nolu, 30 Ocak 2023 keşide tarihli, 150.000,00-TL bedelli çek) 30/01/2023 tarihinden itibaren işleyecek Reeskont Faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

150.000,00-TL'nin (... ... Sanayi Sitesi İzmir şubesi'ne ait ... çek nolu, 30 Şubat 2023 keşide tarihli, 150.000,00-TL bedelli çek) 30/02/2023 tarihinden itibaren işleyecek Reeskont Faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

2. Harçlar Kanunu uyarınca alınması gereken 23.908,50. TL harçtan peşin alınan 5.977,13. TL harcın mahsubu ile bakiye 17.931,37. TL harcın davalıdan alınarak HAZİNEYE GELİR OLARAK KAYDINA,

3. Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca davacı yararına takdir olunan 54.500,00. TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

4. Davacının yapmış olduğu 80,70. TL dava açma ilk gideri, 1.200,00. TL bilirkişi ücreti, 577,00. TL tebligat ve posta gideri, olmak üzere toplam 1.857,70. TL Yargılama giderinin peşin yatırılan 5.977,13. TL harç ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

5. Davacı ve davalı yanca yatırılan delil ve gider avansından sarf edilmeyen kısmın karar kesinleştiğinden yatıran tarafa iadesine,

Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, diğer tarafın yokluğunda gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde İzmir Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde, istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar, açıkça okunup, usulen anlatıldı.20/03/2024

Katip ...

¸e-imzalıdır

Hakim ...

¸e-imzalıdır