İzmir 3. Asliye Ticaret Mahkemesi 2022/951 E. 2023/955 K.

T.C.

İZMİR

3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/951 Esas

KARAR NO : 2023/955

DAVA : Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 21/11/2022

KARAR TARİHİ : 19/12/2023

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

DAVACININ İSTEMİNİN ÖZETİ:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı ...'ın arasında 18.12.2019 tarihinde imzalanan Ticari satım sözleşmesi gereğince davalının ... Kepez/Çanakkale adresinde ... isimli İşletmesinde sözleşme konusu ürünleri (... vb.) sözleşme süresi boyunca tüketici talepleri karşılayacak sözleşmeye uygun şartlarda düzenli sürekli satın almayı, satmayı, bulundurmayı ve işletmesinde bu ürünleri aktif ve faal bulundurmayı satışı kasten ve ihmalen azaltmamayı sözleşmedeki bu ve diğer yükümlülükleri ihlal ettiği takdirde davacı şirketten aldığı 35.000,00-TL katkıyı iade ile birlikte 10.000,00 USD cezai şartı davacı şirkete ödemeyi kabul ve taahhüt ettiğini, davalının sözleşme hükümlerini ihlal ettiğinin Çanakkale ... Sulh Hukuk Mahkemesi ... D.iş sayılı dosyasından tespit edildiğini beyanla fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 10.000,00-USD cezai şartın dava tarihinden itibaren tahakkuk edecek en yüksek döviz mevduat faizi ile birlikte (fiili ödeme tarihindeki TCMB döviz satış kuru üzerinden TL karşılığının) davalıdan tahsiline, 35.000,00-TL katkı tutarının dava tarihinden itibaren tahakkuk edecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, delil tespit giderleri,delil tespit avukatlık ücreti, yargılama gideri, harç, masraf ve dava avukatlık ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

DAVALININ SAVUNMASININ ÖZETİ:

Dava dilekçesi ve eklerinin davalı ...'a usulüne uygun davetiye ile tebliğine rağmen davalı tarafından dilekçeler aşamasında davaya cevap verilmediği,

Mahkememizce, davalının davayı inkar çerçevesinde savunduğu göz önüne alınarak davaya dayanak satın alma sözleşmesinin ve sözleşme konusuna yönelik katkıya dair teslim alındı tutanağına dair beyanının alınması için davalı asilin isticvabı yönünden Çanakkale Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesine talimat yazılmış, isticvaba cevap veren davalının Çanakkale ... Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan isticvap duruşmasında; "ben hangi konuda isticvap edileceğimi anladım. İzmir'de davacı şirketle aramda bir alacak davası devam etmektedir. Katkı denilen husus bira şirketlerince sözleşme yapıp taahhüt verdiğimizde yani şu kadar kasa bira satacağımızı taahhüt ettiğimizde örneğin bin kasa satarız dediğimizde şirketin bize 100 kasa bedava bira vermesi hususunda sözleşme imzalarız, katkı dediğimiz husus budur. Korona döneminde şirketten alacağım bedava biraların hepsini aldım, satış sözleşmem halen yürürlükteyken anlaşmada taahhüt ettiğim biraları satmak için 2022 yılı temmuz ya da ağustos ayında çanakkaledeki ... distribitöründen 10 kasa bira aldım. 1 eylül 2022 tarihinde ... firmasının Çanakkale şubesindeki ... adlı siparişçiye iki kasa bira ve altı kasa da boş plastik bira kasası siparişi verdim. Fakat içeriden aldığım veresiye 10 kasa biranın parasını ödemediğim için ... firmasının çanakkale distribitörü ... benim siparişlerimi göndermedi. Ben de ... fazla satmadığı için arkadaşımdan bir kasa bira borç aldım. 5 eylül 2022 tarihinde aynı siparişçiye siparişlerini tekrar geçtim. Bana siparişçi "abi içerdeki borcunu ödemediğin için ... bey senin siparişlerini göndermiyor" dedi. 6 eylül sabahı dolabımızda iki adet bira vardı. Saat 13.30-14 arası hakime hanım ve heyet keşfe geldi. Ama biz bu birayı öğlene kadar yani onlar gelene kadar satmıştım. Onlar geldiğinde dolapta ... birası olmadığından ve siparişlerim de gelmediğinden elimde hiç bira olmadığından ben suçlu duruma düştüm. Ben ...un birasını satmayacak olsaydım ne tabelamda ... fiyat listesi, ne barımda firmanın halıları, ne firmanın iç aydınlatmaları hiçbirini işyerimde tutmazdım. Ben eylül ayından bu yana faturalı bira gelmediğinden bakkaldan ... alıp müşterilerime satıyorum, çünkü ben ...cuyum, 05/02/2020 tarihinde sözleşme gereği almam gereken 185 kasa bira 35.000,00 TL yapmaktadır. Ben üç eşit parçada 185 kasa birayı aldım, ve faturalarını kestim. Benim davacı firmaya satmam gereken 940 kasa bira satma borcum bulunmaktadır ama firma bana bira vermediğinden satamıyorum. Sözleşme gereği bu kadar bira satma borcum vardır" şeklinde beyanda bulunduğu anlaşılmıştır.

DELİLLER:

1. Taraflar arasında düzenlenen 18.12.2019 tarihli Satın Alma Sözleşmesi

2. Çanakkale ... SHM' nin ... D.iş Sayılı Tespit Dosyası

UYAP üzerinden celp edilerek dosya arasına alınan dosyanın incelenmesinde; davacı ... Pazarlama A.Ş tarafından davalı ...' a ait işletmede 18.12.2019 tarihli sözleşmeye istinaden davalının işletmesinde, sözleşme konusu ürünleri (...,...,vs.) satın alıp almadığı, satıp, satmadığı, bulundurup bulundurmadığı, sözleşme konusu işletmenin kim adına kayıtlı olduğunun tespitinin istendiği, Mahkemece yaptırılan tespit sonucunda aldırılan 22/09/2022 tarihli bilirkişi raporunda; işletmede meşrubat dolabında sadece ... marka biraların olduğu, teşhir raflarında da ... veya ... isimli biraların bulunmadığı, işyerinde perde ile kapatılmış bölümde yaklaşık 11 kasa ve kutu içerisinde boş ... şişelerinin bulunduğu ancak satışının yapılmadığının tespit edildiği bildirilmiştir.

3. Davalıya ait Vergi Dairesi Kayıtları

4. Katkı Ödemesine İlişkin Tutanak

5. Taraf ticari defterleri

6. Bilirkişi raporları

i) Mahkememizce davalı taraf ticari defterleri ve belgeleri üzerinde inceleme yaptırılarak taraflar arasındaki alacak-borç durumları, davacının davalıdan katkı payı ve cezai şart talep edip edemeyeceği hususlarında SMMM bilirkişiden aldırılan 28/07/2023 havale tarihli raporda özetle; davalının ticari defterlerinden ve dava dosyasından yapılan tespit, inceleme ve değerlendirmeler neticesinde; davalının 2019, 2020, 2021, 2022, 2023 yılı ticari defterinin davalı lehine delil niteliğinin bulunduğu, davacının dava konusu talep ettiği 35.000TL katkı alacağının, ticari satın alma sözleşmesi ve davalının ticari defterlerinden tespit edilmesiyle davacının katkıyı davalıya ödediği ve edimini yerine getirdiği, bu nedenle de davacının davalıdan anapara 34.749,00 TL ve faizi 3.831.08 TL ile birlikte toplam 38.580,08 TL katkı alacağı olduğu,

Davalının dava dosyasındaki ifadesinden, defter ve kayıtlarından tespitle, davalının davacı firmadan uzun süredir bira almadığı, asgari alım taahhüdünü (15.000 Litre) yerine getirmediği ve iş yerinde sürekli talebi karşılayacak miktarda bira bulundurmadığı ve satmadığı bu nedenle sözleşme şartlarını ihlal ettiği, 10.000 USD sözleşme cezai şartı anapara ve faizi ile birlikte davacı firmaya tazminat olarak ödeme borcunun olduğu,

a-) Davacının dava dilekçesinde talep ettiği dava tarihinden rapor tarihi itibariyle anapara 10.000 USD ve en yüksek döviz mevduat faizi 560 USD ile (fiili ödeme tarihindeki TCMB döviz satış kuru üzerinden TL karşılığı) toplam 284.902,46 TL (iki yüz seksen dört bin dokuz yüz iki Türk Lirası kırk altı Kuruş) davalıdan alacağı olduğu,

b-) Davacının, sözleşmede belirtilen anapara 10.000 USD ve en yüksek kredi faizi 812 USD ile toplam 291.701,27 TL (iki yüz doksan bir bin yedi yüz bir Türk Lirası yirmi yedi Kuruş) davalıdan alacağı olduğu, cezai şart tazminatının alternatifli hesaplama yapılarak kanaate varıldığı rapor edilmiştir.

ii) Mahkememizce davacı taraf ticari defterleri ve belgeleri üzerinde inceleme yaptırılarak taraflar arasındaki alacak-borç durumları, davacının davalıdan katkı payı ve cezai şart talep edip edemeyeceği hususlarında SMMM bilirkişiden aldırılan 13/08/2023 havale tarihli raporda özetle; Hükmün Hukuki Taktiri Sayın Mahkemeye ait olmak üzere; Takdiri Mahkemeye ait olmak üzere; davalının, davacı firmanın bölge bayisinden ürün talep ettiği halde, borcu olduğundan bahisle kendisine ürün verilmemesi, tüketici taleplerini karşılayacak miktarda düzenli ve sürekli olarak satın almayı, satmayı ve bulundurmayı mümkün kılamayacağından sözleşmenin 1. Maddesinin ihlal edilmediği,

a)Davalının borcundan dolay davalıya mal verilmemesinin, davalının satış faaliyetini etkileyeceği, Sözleşme satış miktarına bağlanmış ise de süreye bağlanmadığı, davalının satış sirkülasyonu yakalayamaması, davacı ürünlerin - satışının kasten ve ihmalen - satılmadığı- anlamı vermeyeceğinden, sözleşmenin 13. Maddesini ihlal edilmediğine ilişkin karar verilmesi halinde; davalı borcunun doğmayacağı,

b) Davalının, davacı ürünlerini tüketici taleplerini karşılayacak miktarda düzenli ve sürekli olarak satın almaması, satmaması ve bulundurmaması yönünden karar verilmesi halinde, sözleşmenin 1. Maddesi istinaden verilen 9.mad. yer alan KDV dahil 34.749,99-TL katkı bedelini, Çanakkale ... Sulh Hukuk Mahkemesinin ... D.İş dosyasına verilen tespit raporu ile sözleşmenin 13.maddesinin ihlal edildiğine karar verilmesi halinde ise, 10.000,00-USD ceza-i şartın talep edilebileceği, tarafların tacir olduğu, ihtilafın ticari işten kaynaklandığı dikkate alınarak 34.749,99-TL katkı bedeli için dava tarihinden itibaren ticari avans faizi talep edilebileceği, rapor edilmiştir.

UYUŞMAZLIK;

Dava, taraflar arasında imzalanan satın alma sözleşmesi uyarınca katkı payının iadesi ve cezai şartın tahsili istemine ilişkindir.

Taraflar arasındaki uyuşmazlık; taraflar arasında düzenlenen satış sözleşmesi gereği tarafların edimlerini yerine getirip getirmediği, davacının davalıya 35.000,00-TL karşılıksız katkı ödeyip ödemediği, davalının sözleşme kapsamında edimlerini yerine getirmediği tespit edildiği takdirde davacının davalıdan 10.000,00-USD cezai şart ve 35.000,00-TL karşılıksız katkının tahsilini talep edip edemeyeceği noktalarında toplanmaktadır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:

Mahkememizce yapılan yargılama, getirtilen kayıt ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde;

Taraflar arasında 18.12.2019 tarihli satın alma sözleşmesi imzalandığı, sözkonusu sözleşmeye göre yeniden satıcı olarak davalının sözleşmede belirtilen adresteki işletmede davacı şirketin pazarladığı sözleşme konusu ürünleri uygun miktarda, düzenli ve sürekli olarak satın almayı, yalnızca tüketicilere satmayı ve bulundurmayı taahhüt ettiği, davacı tarafça sözleşme gereği davalının söz konusu ürünleri sürekli satın alıp satmadığı, bulundurmadığı, işletmesinde söz konusu ürünlerin aktif ve faal şekilde bulunurluğunu sağlamadığı, satışı kasten veya ihmalen azalttığından sözleşmeyi ihlal ettiğinden bahisle davacı tarafça davalıya ödenen 35.000,00-TL katkı payı ile 10.000 USD cezai şartın tahsili talepli işbu davayı açtığı anlaşılmaktadır.

Taraflar arasında 18/12/2019 tarihli satın alma sözleşmesinin düzenlendiği hususunda ihtilaf bulunmamaktadır.

Mahkememizce taraf ticari defterleri üzerinde inceleme yapılmasına karar verilmiş olup, davalı tarafça usulüne uygun ihtarlı davetiye tebliğine rağmen ticari defterleri ibraz edilmediği ve incelenebileceği adres de bildirilmediği görülmüştür. Mahkememizce davacı taraf ticari defterleri incelenmek suretiyle SMMM bilirkişilerden alınan raporun denetime elverişli ve açık olması nedeniyle mahkememizce itibar edilmiştir.

Taraflar arasında yapılan sözleşmenin 1. maddesinde; yeniden satıcının (davalının) işletmekte olduğu Derler cafe adlı işletmesinde, sözleşme konusu ürünleri, sözleşme süresi boyunca tüketici taleplerini karşılayacak miktarda, düzenli ve sürekli olarak satın almayı, satmayı ve bulundurmayı kabul ve taahhüt ettiği, sözleşmenin 2. maddesinde; yeniden satıcının (davalı) işletmekte olduğu işyerinde herhangi bir süreye tabi olmaksızın davacı ... Paz. A.Ş.'den ve dağıtıcından sözleşmede belirtilen ürünleri belirtilen miktarda satın alacağı, miktarın tamamlanması halinde sözleşmenin kendiliğinden sona ereceğinin hüküm altına alındığı, sözleşmede ürünlerin ve asgari alım miktarlarının belirtildiği, sözleşmenin 9. maddesinde; davacı ... Paz. A.Ş. tarafından yeniden satıcı (davalı) işletmesine destek olmak amacı ile yeniden satıcı (davalı) ya KDV dahil 34.749,00-TL nakit/nakit bazlı/ katkıda bulunacağının hüküm altına alındığı, sözleşmenin 13.maddesi ile sözleşmeye aykırılık hallerinin düzenlendiği ve sözleşmeye aykırılık halinde yeniden satıcının ... Paz. A.Ş.'den almış olduğu tüm yardım ve katkıların bedelini bankalarca uygulanan en yüksek kredi faizi ile birlikte iade edeceği ve ayrıca cezai şart olarak 10.000 USD TL'yi bankalarca uygulanan en yüksek kredi faizi ile birlikte ödemeyi kabul ve taahhüt ettiği anlaşılmaktadır.

Davacı tarafça ibraz edilen delillerden olan "teslim alındı tutanağı" başlıklı 05/12/2020 tarihli belgede taraflar arasında imzalı 18/12/2019 tarihli satın alma sözleşmesi gereği 35.000,00-TL katkının ... Paz. A.Ş tarafından davalıya teslim edildiğinin belirtildiği, belge üzerinde davalının kaşesi ile imzasının yer aldığı görüldüğünden Mahkememizce davalının işbu tutanağa dair isticvabına karar verilmiş, davalı, isticvabında sözleşmede belirtilen 35.000-TL tutarlı katkının mal karşılığı kendisine teslim edildiğini ikrar etmiştir. Bu hususta incelenen davacı defterlerinden de davalıya katkı bedeli karşılığı olarak teslim edilen mal bedelinin 34.748,99-TL olduğu tespit edilmekle birbiri ile uyuşan taraf beyanları, davacı ticari defter kayıtları ve davalının isticvabından davacı tarafından sözleşmede (md. 9) belirtilen nakit ya da nakit bazlı katkı bedeli olarak 34.748,99-TL'nin ödendiği sübut bulduğundan davacının davasının katkı bedelinin iadesi talebi yönünden kabulüne karar vermek gerekmiştir.

Davacının, davalı tarafından sözleşmenin muhteviyatına uygun miktarda düzenli ve sürekli olarak sözleşme konusu ürünlerin satın alınmadığı, bulundurulmadığı, işletmesinde faal olarak bulunurluğunu sağlamadığından bahisle satın alma sözleşmesi m. 13 gereği cezai şartın tahsili istemine ilişkin olarak yapılan değerlendirmede,

Taraflar arasında geçerli olan satın alma sözleşmesinin 2.maddesinde ürün adı ve asgari alım taahhütlerinin liste halinde belirtildiği, aynı madde hükmü gereği yeniden satıcı olan davalının işletmekte olduğu işyerinde herhangi bir süreye tabi olmaksızın ürünleri belirtilen miktarda satın alma ve işletmesinde bulunurluğunu sağlama taahhüdü altına girdiği; incelenen davacı ticari defterlerine göre davacının alım taahhüdünü yerine getirmeye elverişli ürün tesliminin tespit edilemediği, davacının delil tespiti talebi üzerine Çanakkale ...SHM' nin ... D.iş sayılı dosyası kapsamında yapılan keşifte tespit edildiği üzere davalının işletmesinde, davacının ürün grubunu bulundurmadığı anlaşıldığından davalının sözleşme kapsamındaki taahhütlerini yerine getirmediği kanaatine varılmıştır.

Her ne kadar davalının tespit dosyasındaki keşif tutanağındaki beyanı ile Mahkememiz dosyası kapsamındaki isticvabında kendisi tarafından talep edilmiş olmasına rağmen davacının mal teslim etmemesi sebebiyle taahhütlerini yerine getiremediği beyan edilmiş ise de, davalı tarafından bu savunmasının ispatına elverişli hiçbir delilin dosya kapsamında bulunmadığı, davalının bu yöndeki soyut beyanının dayanağının olmadığı değerlendirilmiştir.

Davalının, davacı ürünlerini tüketici taleplerini karşılayacak miktarda düzenli ve sürekli olarak satın almaması, satmaması ve bulundurmaması nedeniyle sözleşmeye aykırı davrandığı, davacının sözleşmenin ihlali nedeni ile cezai şart talep etmekte haklı olduğu ancak sözleşmede belirtilen cezai şartın celp edilen davalı vergi dairesi kayıtları ve bilançolarına göre davalının ticari olarak mahvına neden olabileceği kanaatine varıldığından hakkaniyet gereği takdiren cezai şarttan %40 oranında indirim yapılarak 6.000 USD cezai şartın davalıdan tahsiline karar verilmiş, mahkememizce takdiren cezai şarttan indirim yapıldığından davalı taraf lehine yargılama gideri ve vekalet ücretine bu nedenle hükmedilmemiş, delil tespit giderlerinin yargılama giderleri bölümünde hüküm altına alınmasına karar verilerek davanın kısmen kabulü yönünde aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1. Davanın KISMEN KABULÜNE,

a) 34.749,00-TL katkı payının dava tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

b) 6000 USD cezai şartın dava tarihinden itibaren en yüksek döviz mevduat faizi ile birlikte fiili ödeme tarihindeki Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden TL karşılığının davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

c) Fazlaya ilişkin istemlerin reddine,

2. Karar tarihi itibariyle alınması gereken 10.020,05. TL karar ve ilam harcından peşin alınan 3.777,55. TL harcın mahsubu ile bakiye 6.242,50. TL harcın davalıdan alınarak Hazineye gelir kaydına,

3. 7155 sayılı yasanın 19/12/2018 tarihinde yürürlüğe giren 23.maddesiyle eklenen 6325 sayılı yasanın 18/A maddesi gereğince İzmir Arabuluculuk Bürosunun ... başvuru sayılı dosyası ile taraflar arasında yapılan arabuluculuk faaliyeti sonunda, ileride haksız çıkacak taraftan alınmak üzere Hazine tarafından karşılanan 3.120,00. TL arabulucu ücretinin davalıdan alınarak, Hazineye gelir kaydına,

4. Davacı tarafça peşin harç için yapılan 3.777,55. TL ve başvurma harcı için yapılan 80,70. TL olmak üzere toplam 3.858,25,. TL'nin yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

5. Davacı tarafından iş bu dosyada yapılan ve karşılanan toplam 4.408,00. TL yargılama gideri ile Çanakkale ... Sulh Hukuk Mahkemesi'nin ... D. İş sayılı dosyasından yapılan toplam 1.522,90. TL yargılama gideri ile 2.400,00. TL vekalet ücreti olmak üzere toplam 8.330,90. TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

6. Davacı kendini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihindeki AAÜT gereğince hesap edilen 23.469,60. TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

7. Kararın kesinleşmesi halinde, ayrıca karar yazmaya gerek görülmeden kalan gider avansının resen taraflara iadesine,

Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, davalı tarafın yokluğunda HMK'nın 345. maddesi uyarınca gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki hafta içinde İzmir Bölge Adliye Mahkemesince incelenmek üzere istinaf yolu açık olarak verilen karar açıkça okundu, ana çizgileriyle anlatıldı. 19/12/2023

Katip ...

e-imzalı

Hakim ...

e-imzalı