Karar Detayı

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

16. HUKUK DAİRESİ

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

DOSYA NO: 2024/585 Esas

KARAR NO: 2024/1298 Karar

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: İSTANBUL 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ: 22/11/2023

NUMARASI: 2023/231 E. - 2023/932 K.

DAVANIN KONUSU: İtirazın İptali (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)

KARAR TARİHİ: 12/07/2024

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. ve 356. maddeleri gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;

G E R E Ğ İ D Ü Ş Ü N Ü L D Ü:

DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili şirket ile davalı şirket arasında ... Franchise Anlaşması imzalandığını, işbu anlaşma ile müvekkili şirket tarafından davalıya "... Mah. ... Sokak No... Giriş Dükkan Ümraniye/İstanbul" adresinde bulunan işletmede "..." markası ile "... restoranı" açma hakkı verildiğini, ilgili sözleşme ile tarafların yükümlülükleri, hak ve borçlarının belirlendiğini ve sözleşmenin hangi şartlarda sona ereceğinin detaylı olarak açıklandığını, taraflar arasında akdedilen sözleşmeye göre taraflar arasındaki ticari ilişkinin devam ettiğini, ancak bir süre sonra davalının haklı bir sebep olmaksızın üstlendiği borcu yerine getirmekten imtina ettiğini ve müvekkili şirkete olan borçlarını ödememeye başladığını, sunmuş oldukları cari hesap ekstresinde görüldüğü üzere davalının müvekkili şirkete icra takip tarihi itibariyle 2.315,16 TL borcunun mevcut olduğunu, müvekkili şirketin faturalardan kaynaklanan işbu alacağının tahsili için İstanbul .... İcra Müdürlüğü’nün ... Esas sayılı dosyası ile icra takibi başlattığını, davalı borçlu tarafından takibe itiraz edildiğini, taraflar arasında imzalanan Franchise Sözleşmesi’nin 13.maddesinde; sözleşmenin hükümlerinin davalı tarafından yerine getirilmemesi ya da davalının sözleşmenin süresinden önce haklı bir neden olmaksızın sözleşmeyi feshetmesi ya da davalının kusurlu davranışları nedeniyle sözleşmenin sona ermesi halinde davalının 20.000,00 EUR cezai tazminatı ödemeyi kabul ve taahhüt ettiğini, davalının, müvekkili şirketin izni ve onayı olmaksızın işletmeyi kapattığını, davalının bu hareketi ile taraflar arasında akdedilen franchise sözleşmesinin tüm hükümlerine ve ticari ilişkinin ruhuna aykırı davrandığını, aynı zamanda müvekkili şirketin ticari itibarını da zedelediğini, müvekkili şirketin bu durumu çok sonra haricen öğrendiğini, öğrenir öğrenmez de davalı tarafa 07 Mayıs 2018 tarihinde Beyoğlu ... Noterliği’nin ... yevmiye numaralı ihtarnamesinin keşide edildiğini ve davalının sözleşmeye uygun olarak işletmeyi açarak faaliyete geçirmesi, aksi halde sözleşmenin haklı nedenle feshedilerek cezai şart talep edileceğinin ihtar edildiğini, davalı tarafça işbu ihtarnameye hiçbir surette cevap verilmediği gibi, işletmenin tekrar faaliyete geçmediğini, bu sebeple davalı şirketin cezai şart ödemesi gerektiğini, cezai şartın tahsili amacıyla davalı aleyhine İstanbul ... İcra Müdürlüğü’nün ... Esas sayılı dosyası ile icra takibi başlattıklarını, davalının icra takibini haksız olarak itiraz ettiğini ileri sürerek, itirazların reddine, takiplerin aynı şartlarla devamına, kötü niyetli davalı aleyhine takip konusu alacağın %20’sinden az olmamak üzere icra inkar tazminatına, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP: Davalı taraf usulüne uygun tebligata rağmen cevap dilekçesi sunmamıştır.

MAHKEME KARARI: İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 22/11/2023 tarihli 2023/231E. - 2023/932 K. sayılı kararıyla; "...Davacının faturadan kaynaklanan alacağını ve cezai şarta ilişkin alacağını kanıtlamış olması karşısında davalı tarafından İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... E sayılı ve İstanbul .... İcra Müdürlüğünün ... E sayılı icra dosyalarına yöneltilen itirazların iptaline ve takiplerin devamına, her bir icra dosyasında geçerli bir ilamsız genel icra takibinin varlığı, borçlunun yedi günlük süre içerisinde ödeme emrine itiraz etmiş olması, bir yıl içinde açılmış bir itirazın iptali davası bulunması, davacı alacaklının tazminat istemini dava dilekçesinde açıkça talep etmiş olması ve takip konusu alacağın miktarının belli (likit) olması dikkate alınarak borçlunun itirazının haksız olması nedeniyle asıl alacağın % 20 si oranında icra inkar tazminatının davalıdan alınarak davacıya verilmesine" karar verildiği görülmüştür.

İSTİNAF BAŞVURUSU: Davalı vekilinin süresinde ibraz ettiği istinaf dilekçesinde; davalı şirketin dava tarihinden önce 2022 yılında tasfiye edildiğini, kapanış işlemlerinin yapıldığını, bu nedenle taraf ehliyetinin sona erdiğini, dava açılabilmesi için davalı şirketin yeniden ihya edilmesi gerektiğini,Yargılama sırasında yapılan tebligatların usulüne uygun olmadığını, verilen kararın bu yönden de kanuna ve usule aykırı olduğunu, müvekkilinin hukuki dinlenilme hakkının ihlal edildiğini, yalnızca davacının beyanlarına göre davanın görüldüğünü,Davacının sözleşmede belirtilen adreste çok iyi iş yapılacağına dair beyanları doğrultusunda davacı tarafından hazırlanan ve aslında bir prosedür olan sözleşmenin imzalandığını, ancak iş yerinde satış oranlarının tüm iyiniyetli gayretlerine rağmen artırılamadığını, davacının bu konuda hiçbir aksiyon almadığını,Bu nedenle davacı ile yapılan görüşmeler sonucunda iş yerinin kapatıldığını,Davacının cezai şart alacağının bulunmadığını, Türk Borçlar Hukuku kapsamında sözleşme hükümlerinin geçerli olup olmadığının değerlendirilmediğini, cezai şart konusunda taraflar arasında mutabakat bulunmadığını, TBK'nun 20-25. maddeleri uyarınca genel işlem koşulu olduğunu ve bu nedenle Kanunun amir hükmü gereğince yazılmamış sayılacağını, Borçlar Kanunun 182/1. maddesi uyarınca taraflar cezai şartın miktarını belirlemekte serbest olsa da, 182/3. maddesi uyarınca hakimin aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirebileceğinin düzenlendiğini, müvekkilinin kötüniyetle hareket etmediğini, işyerinin kapanması nedeniyle büyük zararlara katlandığını, herhangi bir menfaat elde etmediğini, kabul anlamına gelmemekle birlikte, bu nedenlerle cezai şartın kabulünün de kanuna ve usule aykırı olduğunu, Davaya konu alacaklar yargılamayı gerektirdiği ve likit olmadığı halde icra inkar tazminatına hükmedilmesinin de kanuna ve usule aykırı olduğunu, davacının kötüniyet tazminatına mahkum edilmesi gerektiğini belirterek, istinaf taleplerinin kabulü ile, İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/231 Esas, 2023/932 Karar sayılı, 22/11/2023 tarihli kararının istinaf incelemesi sonucunda kaldırılarak yeniden yargılama yapılmasına, neticede haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER: Dosyada örneği bulunan İstanbul .... İcra Müdürlüğü'nün ... Esas numaralı icra dosyası incelendiğinde; davacı tarafından davalı aleyhine (eski ticaret unvanı ... LİMİTED ŞİRKETİ) 2.315,16 TL asıl alacak için 24/09/2021 tarihinde ilamsız icra takibi yapıldığı, borçlunun 25/10/2021 tarihinde borca itiraz etmesi nedeniyle takibin durduğu tespit edilmiştir.Dosyada örneği bulunan İstanbul .... İcra Müdürlüğü'nün ... Esas numaralı takip talebi incelendiğinde; davacı tarafından davalı aleyhine (eski ticaret unvanı ... LİMİTED ŞİRKETİ) Franchise Sözleşmesi ve ihtarnameden kaynaklanan cezai şart alacağı olarak 20.000,00 Euro asıl alacak için ilamsız icra takibi yapıldığı, tespit edilmiştir.Davalı şirkete ait Sakarya Ticaret Sicil Müdürlüğü'nden gelen ticaret sicil kaydı incelendiğinde; ... Ticaret Limited Şirketi olan ticaret unvanını ... Limited Şirketi olarak değiştirdiği, 29/01/2022 tarihinde, yani işbu dava açılmadan önce sicilden terkin edildiği tespit edilmiştir.Davacı tarafından dosyaya sunulan sözleşme örnekleri incelendiğinde; "... FRANCHİSE ANLAŞMASı" başlığı altında davacı ve davalı arasında (davalının eski ticaret unvanı yazılmıştır) "..." adıyla işletme açma hakkı verilmesine dair sözleşme imzalandığı, sözleşmeye ek protokoller yapıldığı, Sözleşmenin 13. Maddesinde franchise alan tarafından sözleşmenin hükümlerine uygun davranmadığı, süresinden önce haklı bir neden olmadan sözleşmenin feshedilmesi halinde 20.000,00 Euro cezai şart ödeyeceğinin kararlaştırldığı tespit edilmiştir. İlk derece mahkemesince mali müşavir ... alınan 31/10/2023 tarihli bilirkişi raporunda; "...Defterlerin Usulüne Uygun Tutulup Tutulmadığı Yönünden; Davacı şirketin 2017-2018-2019-2020 yıllarına ilişkin ticari defterlerinin açılış ve kapanış tasdiklerinin zamanında yapıldığı, 2021-2022 ve 2023 yıllarına ilişkin ticari defterlerinin GİB onaylı beratlarının süresinde alındığı, TTK ve VUK hükümlerine göre usulüne uygun tutulduğu, Raporumuzun 4.a.2 bölümünde açıklandığı üzere davalı şirket defterleri incelenemediği ve hesap incelemesi yapılamadığı,Davacı Alacaklı Yönünden: Raporumuzun Genel Değerlendirme bölümünde detaylı bir şekilde açıklandığı üzere, Davacı şirket tarafından, davalı şirket aleyhine başlatılan; İstanbul .... İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyasına konu iki adet fatura alacağı toplamı 2.315,16 TL ve İstanbul .... İcra Müdürlüğü’nün dosyasına konu 20.000,00 EUR cezai şart alacağını talep edip edemeyeceğine ilişkin hukuki ve nihai değerlendirmenin Sayın Mahkemeye ait olacağı,Faiz: Davacı/alacaklı, her iki takip öncesinde faiz talebinde bulunmadığı için taleple bağlılık kuralı gereği bu konuda değerlendirmenin yapılmadığı, İstanbul .... İcra Müdürlüğü'nün ... Esas Sayılı Dosyası Yönünden: Sayın Mahkeme'nin kısmen ya da tamamen Davacı lehine hüküm kurması halinde; tarafların tacir olması, işin ticari iş olması, temerrüt faiz oranının önceden kararlaştırılmamış olması münasebetiyle, takip sonrasında hükmolunacak davacı alacağı için 3095 s.k m.2/2 kapsamında ticari faiz talebinin yerinde olduğu, İstanbul .... İcra Müdürlüğü'nün ... Esas Sayılı Dosyası Yönünden: Sayın Mahkeme'nin kısmen ya da tamamen Davacı lehine hüküm kurması halinde; tarafların tacir olması, işin ticari iş olması, temerrüt faiz oranının önceden kararlaştırılmamış olması münasebetiyle takip tarihinden sonrasında yabancı para (EURO) ana para alacağı için 3095 s.k. m.4/a maddesi kapsamındaki (...Sözleşmede daha yüksek akdi veya gecikme faizi kararlaştırılmadığı hallerde, yabancı para borcunun faizinde Devlet bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır.) faizi isteyebileceği,İcra inkâr tazminatı ve sair hususların yüce yargı makamının münhasır takdiri içinde kaldığı," yönünde görüş bildirdiği tespit edilmiştir.

G E R E K Ç E: Dava; franchise sözleşmesinden kaynaklandığı iddia edilen alacak ve cezai şartla ilgili başlatılan icra takiplerine yapılan itirazlarla ilgili İİK 67.maddesine dayalı itirazın iptali davasıdır.Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, karara karşı davalı vekili istinaf yargı yoluna başvurulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Öncelikle davalı vekilinin usule ilişkin istinaf talepleri incelenmiştir. Dosyada mevcut Sakarya Ticaret Sicil Müdürlüğünün yazısına göre davalı şirketin dava açılmadan önce tasfiye edilerek ticaret sicil kaydından terkin edildiği tespit edilmiştir.HMK’nun 114/1-d maddesi uyarınca tarafların taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları dava şartlarından olup, dava şartları mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden araştırılır. Tüzel kişiliği dava açılmadan önce sona eren davalının taraf (husumet) ehliyeti bulunmadığından, ancak yeniden ihyası ile sicile kaydedilmesi halinde davalı hakkındaki dava görülebileceğinden, Mahkemece bu konuda değerlendirme yapılmaksızın karar verilmesi doğru olmamış, davalı vekilinin diğer istinaf talepleri bu aşamada incelenmeksizin istinaf talebinin kısmen kabulüne karar verilmiştir.Tüm bu nedenlerle; davalı vekilinin istinaf taleplerinin kısmen kabulüne, ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılmasına, Mahkemece davacı tarafa davalı şirketin ihyası için dava açmak üzere süre verilmesi, dava açılması halinde bu davanın sonucu beklenerek, davalı şirket ihya edildiği takdirde taraf teşkilinin sağlanması, davacının talepleri hakkında bundan sonra değerlendirme yapılması için dosyanın mahkemesine iadesine karar verilmiştir.

H Ü K Ü M: Yukarıda açıklanan nedenlerle:1-Davalı vekilinin istinaf isteminin kabulü ile, 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince, İSTANBUL 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin 22/11/2023 tarihli 2023/231 E. - 2023/932 K. sayılı kararının KALDIRILMASINA,2-Yargılamaya devam olunmak üzere dosyanın, karar veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine, 3-İstinaf talebi kabul edildiğinden, istinaf peşin harcının talebi halinde davalı tarafa iadesine,4-İstinaf yargılama giderleri olarak;a)Davalı avansından kullanıldığı anlaşılan; 1.169,40 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcı ile 190,00 TL (posta-teb-müz) masrafının davacıdan alınarak, davalıya verilmesine, b)Davacı tarafça yapılan masrafların üzerinde bırakılmasına,5-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından avukatlık ücreti takdirine yer olmadığına, 6-Artan gider avanslarının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilk derece mahkemesince yatıran tarafa iadesine, Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu 12/07/2024 tarihinde HMK'nın 353/1-a-6 maddesi uyarınca oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.