İstanbul BAM 14. HD 2024/677 E. 2024/881 K.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

14. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO: 2024/677

KARAR NO: 2024/881

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ: 07/03/2024

NUMARASI: 2024/29 D.İş. - 2024/32 K.

DAVANIN KONUSU: İhtiyati Haciz

Taraflar arasında görülen ihtiyati haciz talebinin ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sırasında ihtiyati haciz talebinin reddine dair verilen karara karşı, ihtiyati haciz talep eden alacaklı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ İhtiyati haciz talep eden alacaklı vekili, talep dilekçesinde özetle; müvekkilinin gemi işletmeciliği alanında faaliyet gösterdiğini, ... gemisinin donatanı ...'nun ise talebe konu ... numaralı .. geminin de aralarında bulunduğu ... numaralı ... ve ... numaralı ... gemilerin maliki ve donatanı olduğunu, 2 nolu davalı ... Tic. Ltd. Şirketinin ise gemi malikinin ticari faaliyetlerini Türkiye'den idare etmek için kurmuş olduğu geminin donatanı ve yöneticisi sıfatına haiz olduğunu, taraflar arasında akdedilen 25.03.2022 tarihli zaman çarter sözleşmesi uyarınca gemi maliki olan 1 nolu davalının, kiraya veren sıfatı ile mülkiyetindeki ..., ..., ... ve ... isimli tankerleri en az 24 ay+15 gün süre ile davacının seçimlik hakkında olmak üzere kiraya verildiğini, ancak kira sözleşmesinin konusu olan ... gemisinin halen teslim edilmediğini, diğer üç geminin çeşitli tarihlerde davacının emrine tahsis edildiğini, zaman esaslı gemi kira sözleşmesinin konusunu oluşturan üç geminin sözleşmeye aykırı bir şekilde kiracının emrinden alındığını, ...gemisinin 15.03.2023 tarihinde ...'da tek taraflı ve tam kusurlu çatma hadisesine karışarak hasar gördüğünü, geminin klas sertifikalarının iptal edildiğini, geminin kira dışı kalması nedeniyle davacı tarafından 16.03.2023 tarihinde donatanlara gönderilen ihtarname ile zaman çarter sözleşmesinin 3/e ve m.21/a-(i) maddeleri uyarınca geminin kira dışına bırakıldığının ihtar ve ihbar edildiğini, ihtara cevap vermeyen donatanların sebep göstermeksizin ve ihbarda bulunmaksızın 25.03.2023 tarihli bildirim ile zaman esaslı gemi kira sözleşmesini tek taraflı olarak feshettiklerini, ... gemisinin de seyir talimatlarına uymayı reddettiğini ve geminin haklı neden olmaksızın 12.12.2023 tarihinde kiracının emrinden çekildiğini, ... gemisi ile ilgili olarak davacı tarafından verilen seyir talimatlarına uyulmadığını, davalıların kendilerine verilen seyir talimatlarına uymaması nedeniyle sıralı navlun sözleşmelerinin hükümden düştüğünü, mevcut gemi kira sözleşmesinin müvekkili açısından çekilmez hale geldiğini, davalıların gemide bulunan yakıtın iadesi için kira sözleşmenin karşılıklı fesh edilmesi ve kiracı olan müvekkilinin diğer gemilerde dahil olmak üzere davalıları ibra etmesini şartı koştuğunu, bu dayatmanın kabul edilemeyeceğini, geminin kira dışı bırakıldığı döneme ilişkin zarar bakımından 6,21 gün x 5,600 usd/gün=34,776.00 USD, zararı bulunduğunu, eksik yük bedeli nedeniyle uğranılan zarar yönünde ... gemisine ait ... eşyasının tahliyesi sırasında bildirilen yükün eksik çıkmasından kaynaklanan davacı tarafından 104.817,76 USD eksik yük bedeli ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca gemi donatanı adına izafeten hareket etmesi nedeniyle acenteye kesilen 3.548,65 USD para cezası ödendiğini ve toplamda 108.366,41 USD zarar oluştuğunu, mahrum kalınan kar yönünden davacının 2.458.052,00 USD zarara uğradığını ileri sürerek, şimdilik 2.601.194,41 USD alacağın teminat altına alınması için ... IMO numaralı ... isimli geminin ihtiyaten haczine karar verilmesini talep etmiştir. İlk derece mahkemesince, talep dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilmiş, savunma alınıp murafaa yapılarak ihtiyati haciz talebi değerlendirilmiştir. Karşı taraf/ borçlu vekili, ihtiyati haciz talebine karşı savunmasında özetle; alacaklının ... gemisine yönelik ihtiyati haciz talebinde bulunmasına rağmen talebin esaslı yargılamayı gerektirdiğini, sözleşmenin haksız şekilde fesih edildiği iddiasının yersiz olduğunu, başka bir geminin ihtiyaten haczi için yapılan başvurunun aynı mahkemece reddedildiğini, taraflar arasında düzenlenen zaman çarteri sözleşmesine göre uyuşmazlığa İngiliz Hukukunun uygulanacacğını ve uyuşmazlığın İngiliz mahkemeleri veya tahkimde görülebileceğini, alacaklı tarafından İstanbul ...İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında başlatılan takibin yetkisiz acenteye tebliğ edilerek kesinleştiğini, usulsüz kesinleşen takip sonucu ... gemisinin hukuka aykırı şekilde haczedildiğini, İstanbul 16.İcra Mahkemesinin 2023/621 Esas sayılı dosyasında açılan dava sonucu acentenin yetkisiz olduğunun tespiti ile şikayetin kabul edildiğini, talepte bulunanın usulsüz işlemlerle müvekkilinin zararına neden olunduğunu, tahkim hükmüne rağmen müvekkilince ... gemisine ilişkin uyuşmazlıklarla sınırlı olmak üzere müvekkilince İstanbul 17.ATM'nin 2024/72 Esas sayılı dosyasında menfi tespit davası açıldığını ileri sürülen tüm iddiaların mesnetsiz olduğunu, eksik yüke ilişkin iddianın bu nedenle derdest olduğunu belirterek, talebin reddine karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesi, 07.03.2024 tarihli murafaa sonucunda verdiği kararıyla; "...İhtiyati haciz talebine konu edilen, ... gemisine ait ... eşyasının tahliyesi sırasında bildirilen yükün eksik çıkmasından kaynaklanan 104.817,76 Amerikan Doları eksik yük bedeli ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca gemi donatanı adına izafeten hareket etmesi nedeniyle acenteye kesilen 3.548,65 Amerikan Doları para cezası toplamı 108.366,41 USD bedel bakımından; talepte bulunan tarafından İstanbul ... İcra Müdürlüğü ... Esas sayılı icra takip dosyası ile takibe geçildiği, takip borçlusu karşı tarafça usulsüz tebliğ nedeni ile İstanbul 16. İcra Hukuk Mahkemesi 2023/621 Esas sayılı dosyasında şikayet davası ile mahkememizin 2024/72 Esas sayılı dosyasında, anılan icra takibi nedeni ile menfi tespit davası açıldığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte talepte bulunan vekili tarafından 07/03/2024 tarihli murafaa duruşmasındaki beyanı ile ihtiyati haciz talebine konu alacak kalemleri bakımından Londra Yüksek Mahkemesinde dava hazırlığı içerisinde olunduğu belirtilmiştir. Talebe konu alacak kalemleri likit nitelikte olmayıp, taraflar arasındaki 25/03/2022 tarihli zaman çarter sözleşmesinden ve sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan dolaylı alacakların tahsili istemine ilişkin olduğundan, bu kapsamda; talebe konu alacaklar her ne kadar TTK'nun 1352/1-f bendine göre deniz alacağı niteliğinde sayılsa da, kira sözleşmesinin feshinin haksız sayılıp sayılamayacağı, çatma hadisesi sonrasında geminin tamirde kaldığı süre için kira bedeli ödenip ödenmeyeceği ile eksik yük teslimi bakımından eksik yük bedeli ile bu nedenle ödenen gümrük cezası bakımından karşı tarafın sorumluluğu bulunup bulunmadığı hususları yargılamayı gerektirdiğinden..." gerekçesiyle ihtiyati haciz talebinin reddine, karar vermiştir.Bu karara karşı, ihtiyati haciz talep eden alacaklı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ İhtiyati haciz talep eden alacaklı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; Feshin haksız olup olmadığının yargılamayı gerektirmesinin ihtiyati haciz talebinin reddine gerekçe olamayacağını, ihtiyati haciz kurumunun düzenlendiği TTK ve İİK hükümleri arasında uyuşmazlığın yargılamayı gerektirmesinin, ihtiyati haczin reddi sebepleri arasında sayılmadığını, ancak mahkeme Londra’da esas hakkında dava açılacağı ve yargılama gerekmesi gibi bir gerekçeyle talebi reddetmesinin doğru olmadığını,Borçlunun, fesih sebebi olarak kira bedelinin ödenmemesini gösterdiğini, oysa kira bedellerinin peşin, düzenli ve eksiksiz ödendiğini ispatlar dekontların sunulduğunu, bozucu yenilik doğuran bir hak olan feshin tek taraflı irade açıklanmasıyla kullanılacağını ve geri alınamayacağını, davalının fesih sebebiyle bağlı olması karşısında, kira bedeli ödenmiş olup feshin haksız olduğunu, ... gemisinin kira dışı (off-hire) bırakılmasına neden olan 14.03.2023 tarihindeki çatma hadisesi sonrasında zarar gören ... IMO numaralı ... gemisi malikinin talebi üzerine Ezine Asliye Hukuk Mahkemesinin 01.11.2023 tarihli kararı ihtiyati haciz kararı bu kapsamda, geminin off-hire dönemine girdiği ve davalının fesih sebebi olarak gösterdiği “kira bedellerinin ödenmemesi” gibi bir durumun söz konusu olmadığının açık olduğunu, buna rağmen feshin haksız olduğunun yaklaşık ispatı aşar şekilde kanıtlandığını, geminin kira dışı kalması nedeniyle davacı tarafından 16.03.2023 tarihinde donatanlar nezdinde gönderilen ihtarname ile zaman çarter sözleşmesini 3/e ve m.21/a-(i) uyarınca geminin kira dışına bırakıldığının ihtar edildiğini, Zaman esaslı gemi kira sözleşmesinin kira dışı bırakma hallerini ve sorumlulukları düzenleyen 3 ve 21. maddelerinin ilgili bölümleri gereğince kiracının, çatma hadisesi yaşanması halinde gemiyi kira dışı bırakma hakkı olduğunu, buna rağmen kira bedelinin peşin ödendiği hususu gözetildiğinde, kira bedelinin ödenmediği gerekçesiyle sözleşmenin feshinin haksız olduğunu, Talebe konu alacakların likit olmadığı ve eksik yük bedeli ile ödenen gümrük cezası bakımından karşı tarafın sorumluluğunun yargılamayı gerektirdiği şeklindeki gerekçenin hatalı olduğunu, ayrıca eksik yük bedeli ve bu kapsamda ödenen gümrük cezası bakımından alacak tutarının likit olduğunu, bilirkişi incelemesini gerektirmediğini, bu alacakların likit olması nedeniyle feshin haklı olup olmadığından bağımsız olarak ödenmesi gerektiğinden, Londra’da esas hakkında dava açılacağından bahisle verilen kararın hatlı olduğunu, Alacağın TTK'nın 1352. maddesi uyarınca deniz alacağı mahiyetinde olduğundan gemiyi takip etmeyeceğini, gemi malikinin değişmesi hâlinde müvekkilinin alacağının semeresiz kalma tehlikesi bulunduğunu, tahkimde açılacak dava nedeniyle talebin reddinin ihtiyati haciz kurumunun özüne aykırı olduğunu, Rus bir şirket olan 1 nolu davalı yönünden İngiltere'de müeyyide (sanction) uygulanması nedeniyle dava açılabilmesi yahut da dava açabilmeleri için lisans başvurusu gerektiğini, uzun bir süreç içinde yapılacak işlemlerde müvekkilinin alacağının korunması gerektiğini, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve ihtiyati haciz talebinin kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Talep, TTK'nın 1352 vd. maddeleri uyarınca, taraflar arasında düzenlenen zaman çarteri sözleşmesinden kaynaklanan deniz alacağının teminat altına alınması amacıyla geminin ihtiyaten haczine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda ihtiyati haciz talebinin reddine karar verilmiş; bu karara karşı, alacaklı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleriyle ve kamu düzenine aykırılık yönleriyle sınırlı olarak yapılmıştır. TTK'nın 1353. maddesi uyarınca, sadece deniz alacaklarını teminat altına almak üzere geminin ihtiyati haczi talep edilebilir. Somut olayda ilk derece mahkemesi, talebe konu alacağın deniz alacağı olduğu benimsenmiş ancak TTK'nın 1362. maddesinde öngörülen yaklaşık ispatın gerçekleşmediği, ayrıca talebe konu bir kısım alacak için menfi tespit davası açıldığı, sözleşmedeki uluslararası yetki şartı uyarınca Londra'daki yüksek mahkemede dava açma hazırlıkları yapıldığının beyan edildiği, alacak kalemlerinin yargılamayı gerektirdiği gerekçeleriyle ihtiyati haciz talebinin reddine karar vermiştir. TTK'nın 1362. maddesinin kanun gerekçesinde; alacaklıya İİK'nın 258/1. maddesinde yüklenmiş olan ağırlaştırılmış (kanaat getirme) külfetinin 1362. maddede hafifletildiği, buna göre alacağın 1352. maddede yer alan listeye girdiği ve parasal değer hususunda mahkemede kanaat uyandırılmasının yeterli olduğu, alacağın 1352. maddede sayılan alacaklardan olmasının bizzat ihtiyati haciz sebebi olduğu, bir yandan alacaklının durumunun kolaylaştırıldığı diğer yandan tasarının 1360. maddesinde yer alan güvence yükümlülüğü nedeniyle daha büyük bir riziko altına sokularak ağırlaştırıldığı gerekçesine yer verildiği anlaşılmaktadır. Görüldüğü gibi, TTK'nın 1362. maddesindeki ihtiyati hacizdeki ispat külfeti, İİK'nın 258. maddesine göre hafifletilmiş, alacağın deniz alacağı olduğunun ve miktarının yaklaşık ispatı yeterli görülmüştür. İlk derece mahkemesince duruşma açılarak talep incelenmiş ve ihtiyati haciz talebinin reddine karar verilmiştir. Dairemizce yapılan incelemede taraflar arasında talep dilekçesinde belirtilen üç adet gemi yönünden zaman çarteri sözleşmesi imzalandığı, ihtiyati hacze konu alacağın sözleşme konusu ... gemisine ilişkin olduğu, bu nedenle kardeş gemi olan ... gemisinin ihtiyaten haczinin istendiği anlaşılmıştır. Kural olarak geminin ihtiyati haczi, sadece haczedilecek geminin faaliyetlerinden doğan alacaklar için mümkündür (TTK m.1369 f.1). Ancak TTK'nın 1369. maddenin 2. fıkrasında a ve b bentlerinde aranan koşulların mevcudiyeti hâlinde, diğer gemilerin de (kardeş gemi- sister ship) ihtiyaten haczi mümkündür. İhtiyati haciz talep eden tarafça sunulan çarter partiler ve diğer belgelere ve mahkeme kabulüne göre TTK'nın 1369/2. maddesindeki kardeş gemi haczinin koşulları mevcut olduğu belirlenmiştir.

Mahkeme gerekçesinde soyut olarak ... gemisine ait ... emtiasının tahliyesi sırasında bildirilen yükün eksik çıkmasından kaynaklı 104.817,76 USD eksik yük bedeli ile Gümrük Bakanlığınca gemi donatanına kesilen 3548,65 USD ceza yönünden değerlendirme yapılmış, bu talep yönünden başlatılan takip nedeniyle menfi tespit davası açıldığı, alacak kalemleri bakımından Londra Yüksek Mahkemesinde dava açılacağının TTK'nın 1352/1.f maddesine göre deniz alacağı niteliğinde sayılan kira sözleşmesinin feshinin haksız sayılıp sayılmayacağı, çatma hadisesi sonrası geminin tamirde kaldığı süre için kira bedelinin ödenip ödenmeyeceği, eksik yükün teslimi bakımından yük bedeli ile gümrük cezasının yargılamayı gerektirdiği belirtilerek talebin reddine karar verilmiştir. Yukarıda açıklandığı üzere, geminin ihtiyati haczi bakımından ispat külfeti TTK'nın 1362. maddesinde düzenlenmiş olup, bu maddede ya da başka bir yasa hükmünde, alacağın yargılamayı gerektirmesinin ihtiyati haciz engeli olduğu belirtilmemiştir. TTK'nın 1362. maddesine göre, alacağın deniz alacağı olduğu ve parasal değeri hakkında mahkemeye kanaat getirecek delil sunulması yeterlidir. Bu nedenle ilk derece mahkemesinin talebin yargılamayı gerektirdiği şeklindeki gerekçesi usule aykırı olmuştur. Taraflar arasında düzenlenen, 25.03.2022 tarihli zaman çarter sözleşmesi kapsamında, borçlu ... Şirketinin malik ve donatanı olduğu, ... numaralı ... gemisinin, ... numaralı ... ve ... numaralı ... gemilerin davalıya personeli ile birlikte kiralandığı ve gemi personelinin donatan ve gemi işletmecisinin talimatları ile hareket ettiği ileri sürülmüştür. Talep kapsamında, alacaklı donatan ve vekilince ... gemisine yüklenen ... emtiasının tahliyesi sırasında yükün eksik çıkması nedeniyle donatan adına 104.817,76 USD yük bedeli ile idarece düzenlenen 3.548,65 USD ceza ödediğini belirterek 108.366,41 USD için ihtiyati haciz talep etmiştir. Bu talep yönünden başlatılan takip, icra mahkemesinin kararı sonucu kesinleşmemiştir. Takibe yönelik menfi tespit davası açılmış olması, ihtiyati haciz talebine engel değildir. Ancak mahkemece, yukarıda belirtilen yaklaşık ispat ölçüsünden hareketle dosyada bulunan ödeme makbuzları ve dekontları değerlendirilerek, bu kalem yönünden davacının alacağının niteliğini ve miktarını yaklaşık ispat ölçüsünde kanıtlayıp kanıtlamadığı, denetime elverişli şekilde değerlendirilmelidir. Diğer yandan, alacak kalemleri bakımından geminin çatma sonucu kira dışı bırakıldığı dönem yönünden peşin ödenen kira nedeniyle alacak talebi bakımından; dosyaya sunulan kira ödemesine ilişkin dekont ve belgeler ile çatmaya dair dosyaya sunulan belgeler, sözleşmesinin 9. maddesi ile ilgili diğer maddeleri kapsamında değerlendirilerek, bu kalem yönünden talep edilen alacağın niteliğinin ve miktarının yaklaşık ispat ölçüsünde kanıtlanıp kanıtlanmadığı değerlendirilmelidir. Talepte bulunanın bir diğer talebi, sözleşmenin haksız feshi sonucu, bakiye kira dönemi için mahrum kalınan kâra ilişkin olup kira sözleşmesinin haksız şekilde feshi nedeniyle uğranılan zarara ilişkindir. Bu istek kalemi yönünden talebin yargılamayı gerektirdiği, tahkim şartı nedeniyle Londra Yüksek Mahkemesinde dava açılacağı gerekçesi ile talep reddedilmiştir. Oysa TTK'nın 1356. maddesinde, "İlgili sözleşmeye konulmuş bir yetki veya tahkim kaydına ya da ayrıca yapılmış olan bir yetki yahut tahkim sözleşmesine göre, hakkında ihtiyati haciz kararı uygulanacak olan deniz alacağının esası hakkında hüküm vermeye bir hakem kurulu veya yabancı mahkeme yetkili olsa yahut deniz alacağının esasına yabancı bir devletin hukuku uygulansa bile, 1354 ve 1355 inci maddelere göre yetkili olan mahkemeler, bir deniz alacağı için teminat elde edilmesini sağlamak üzere ihtiyati haciz kararı vermeye yetkilidir. "hükmü karşısında, ihtiyati haciz bakımından tahkim yargılamasının sonucunun beklenmesine gerek bulunmamaktadır. Dosyaya sunulan deliller değerlendirilerek, bu talep hakkında TTK'nın 1362.maddesindeki yaklaşık ispatın gerçekleşip gerçekleşmediği somut gerekçelerle ortaya konulmalıdır. Sonuç olarak, TTK'nın 1362. maddesi uyarınca, yukarıda belirtilen her bir istek kalemi yönünden ayrı ayrı sunulan ödeme makbuzları, dekontlar, yazışmalar ve ihtarlar ile sözleşme hükümleri değerlendirilerek her bir alacak yönünden alacağın niteliği (deniz alacağı) ve miktarı yönünden aranılan yaklaşık kanaatin oluşup oluşmadığı değerlendirilmeden, alacağın yargılamayı gerektirmesi ve sözleşmedeki yetki hükmüne atıfta bulunarak, eksik gerekçeyle talebin reddine karar verilmesi usule aykırı bulunmuştur. Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.a.6 hükmü uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına ve ihtiyati haciz talebinin yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda yeniden karara bağlanması için dosyanın, kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmiştir.

KARAR:Yukarıda açıklanan gerekçelerle; 1-HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına, 2-Yukarıdaki açıklamalar ışığında davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine, 3-İhtiyati haciz talep eden tarafından yatırılan istinaf peşin karar harcının, talep hâlinde, ilk derece mahkemesince iadesine, 4-İhtiyati haciz talep eden tarafından yapılan kanun yolu giderlerinin, ilk derece mahkemesince, esas hükümle birlikte yargılama giderleri içinde değerlendirilmesine dair; HMK'nın 353/1.a maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, 23.05.2024 tarihinde oy birliğiyle ve kesin olarak karar verildi.