Karar Detayı

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

14. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO:2021/1424

KARAR NO:2024/1337

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: İSTANBUL ANADOLU 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ:03/03/2021

NUMARASI:2017/762 Esas - 2021/179 Karar

DAVANIN KONUSU:Banka Teminat Mektubunun İadesi- Tazminat

Taraflar arasındaki teminat mektubunun iadesi ve tazminat davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ: Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; taraflar arasında düzenlenen 25.03.2014 tarihli acentelik sözleşmesi gereğince, müvekkilinin vermesi gereken teminat mektubu yerine, davalı şirketin müvekkiline vereceği komisyondan kesinti yapılarak 10.000,00 TL'nin tamamlandığını, taraflar arasındaki acentelik ilişkisinin 29.01.2015 tarihinde sona erdiğini, müvekkil 10.000,00 TL teminat bedelinin iadesinin istenilmesine rağmen, iade süresinin gelmediği, ancak teminat mektubu verilmesi halinde bedelin iade edebileceğinin sözlendiğini, bunun üzerine müvekkilince ... AŞ'ın 17.02.2016 tarih ve ... no'lu 10.000,00 TL bedelli teminat mektubunun alındığını, teminat olarak tutulan 10.000,00 TL'nin iade edildiğini, acentelik sözleşmesinin 5. maddesi gereğince teminat mektubunun iade süresi geçmesine rağmen türlü bahanelerle teminat mektubunu iade edilmediğini, teminat mektubunun iade edilmemesi nedeniyle müvekkilinin komisyon ödeyerek zarara uğratıldığını, teminat mektubu için bankaya bloke edilen paranın da kullanılamadığını, ileri sürerek, teminat mektubunun iadesine, olmadığı takdirde teminat mektubunun iptaline, teminat mektubunun bu süreçte nakde çevrilmesi halinde bedelinin tahsiline, ödenen komisyon ve zararlar için 10.000.00 TL'nin davalıdan tahsiline, karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalı vekili, savunmasında özetle; davacının iddiaları doğru olsa bile taleplerinin haksız olduğunu, taraflar arasında 25.03.2024 tarihinde düzenlenen acentelik sözleşmesinin 29.01.2015 tarihinde feshedildiğini, sözleşmenin 5. maddesine göre, teminatın yetersiz kalması halinde acenteden teminat alınabileceğini, acentenin herhangi bir zaman diliminde aylık hak ettiği komisyondan şirketin belirleyeceği bir meblağ kadarının acentelik teminatı olarak kesinti yapılabileceğini, buna göre teminat mektubunun iade edileceği sürenin müvekkilince belirleneceğini, taraflar arasındaki sözleşmesinin 61.3 maddesinde, damga vergisinin davacıya yüklendiğini, .... tarafından, müvekkil şirkette yapılan 2011 ve 2012 yılına ait denetimlerde acentelerin damga vergilerini ödememeleri sebebi ile müvekkiline, toplamda 481.613,95 TL vergi ve cezası tahakkuk ettirildiğini ve bu miktarın ödendiğini, davacının da sözleşme gereğince ödemesi gereken damga vergisini ödemediğini, bu nedenle sözleşmenin 5. maddesine istinaden, acenteliğin feshi tarihinden itibaren, vergi alacağının zaman aşımına uğrayacağı 5 yıl sonrasına kadar teminat mektubunun tutulmasına karar verildiğini, davacının teminat mektubunu almaya hak kazanması için, acentelik sözleşmesinden kaynaklanan damga vergisini ödeyerek makbuzu ibraz etmesi ya da yaklaşık iki yıl daha beklenmesi gerekeceğini, dava açıldığı sırada bu dava şartının bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ: İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Davacı teminat mektubunun iadesini istemektedir. Savunmasında iadenin şartları oluştu demektedir. Sözleşme 25/03/3014 de, 29/01/2015 de fesih olmuştur. Davalı iade şartlarının oluşmadı, zira damga vergisini acente sözleşmesi gereği davacı ödeyecektir davacı ödemedi. Her an bize bu vergi gelebilir, cezası gelebilir demiştir. Vergi borcu 5 yılda zamanaşımı uğrayacağından o tarihe kadar teminat iade etmeyeceklerini, vergi borcunu ödesin, makbuzunu versin mektubu iade edelim demektedir. Sözleşmenin 7. Md gereği, davalı, sözleşmeden doğan edimlerini yerine getirmeyen davacının teminatına başvurabilir. Vergiler konusundaki düzenleme 18. Maddesinde vergiden acente (davacı) sorumludur. Kendi faaliyetinin vergisini kendi ödeyecektir. Yani sözleşmede düzenlenen bir edim vardır. Vergi borcu varsa davalı tarafından teminat tutabilir. Alınan birinci rapor hukuka uygun ve denetime elverişlidir. Hükme esas alınmıştır. Yani vergi borcunun zamanaşımına uğrayacağı, 29/01/2020 tarihine kadar davalının teminat mektubunu tutması haklıdır. Davacı ancak kendisine ait vergi borcunu ödeyip dekontla başvurursa ve buna rağmen teminat davalıca iade edilmez ise haklı olurdu. Bu nedenle dava vaktinden evvel açılmıştır. Bu dava ancak vergi cezasının zamanaşımından sonra açılmalıydı, bu nedenle davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. ... " gerekçesiyle davanın reddine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; Davalının, teminat mektubunun iade etmeme nedenini sözleşmenin 5. maddesine dayandırması ve teminat mektubunun iade edilme zamanını kendisinin belirleyeceğini belirtmesinin TMK'nın 2. maddesinde düzenlenen hakkın kötüye kullanılması yasağına aykırı olduğunu, teminat mektubu ve iadesine ilişkin sözleşmede yer alan düzenlemelerin içeriğinin genişletilerek sigorta şirketinin keyfi davranmasına sebebiyet verildiğini, mektubun iade edilmeyerek müvekkilinin zarara uğratıldığını, sözleşmede damga vergisinin ödenmemesi halinde teminat mektubunun iade edileceğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığını, davalının ödenmesi gereken bir damga vergisi bulunduğuna ilişkin ihtar gönderilmediğini, bildirimde bulunmadığını, kaldı ki bu durumun HMK'nın 114 ve 115. maddelerine göre dava şartı olmadığını, 05.08.2019 tarihli bilirkişi raporunda değerlendirilen sözleşmede de, damga vergisinin ödenmemesi halinde teminat mektubunun iade edilemeyeceğine ilişkin bir hüküm bulunmadığını, bu nedenle verginin zamanaşımının beklenmesine gerek bulunmadığını, mahkemece sözleşmenin 7 ve 18. maddelerine atıfta bulunularak, sözleşmede düzenlenen bir edim veya vergi borcunun bulunması halinde teminat mektubunun tutulabileceğine ilişkin kabulün hatalı olduğunu, müvekkilinin vergi borcu bulunsa dahi davalının zarara uğramayacağını, mahkemece gerekçeli kararda belirtilen vergi borcunun zamanaşımına uğrayacağı tarihten sonra karar verildiğini ve bu tarih itibariyle 29.01.2020 tarihinin geçmesi nedeniyle davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğini,Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE: Dava, taraflar arasındaki acentelik sözleşmesi kapsamında verilen teminat mektubunun bedelsizliğinin tespiti ile iadesi ve teminat mektubunun iade edilmemesi nedeniyle uğranılan zararın tahsili istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Taraflar arasında düzenlenen 25.03.2024 tarihli acentelik sözleşmesi kapsamında, davacı tarafından davalıya dava konusu teminat mektubunun verildiği açıktır. Davacı, daha önce davacının tahsil ettiği primlerden nakdi olarak yapılan teminat kesintisinin iade edilerek 17.02.2016 tarihli 10.000,00 TL bedelli dava konusu ... AŞ'ye ait 17.02.2016 tarihli.... no'lu teminat mektubunu vermiştir. Taraflar arasındaki acentelik sözleşmesi ise 29.01.2015 tarihinde sona ermiştir. Bu durumda davacının, sözleşmenin feshinden sonra, davalının uğrayacağı zarar ve rizikoya karşı teminat mektubunu verdiği açıktır. Taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin 5. maddesinde acentelik teminatı düzenlenmiş olup, teminatın eksik olması halinde tamamlatılacağı kabul edilmiştir. Taraflar arasında düzenlenen acentelik sözleşmesinin 18. maddesine göre acentenin faaliyeti nedeniyle doğacak her türlü vergilerin acenteye ait olacağı kabul edilmiştir. Ayrıca sözleşmenin 61/3. Maddesine göre damga vergisi de acente tarafından ödenecektir.Mahkemece yapılan bilirkişi incelemesinde, davacı tarafından yapılan faaliyetler nedeniyle ödenmesi gereken damga vergisinin ödenmediği, davalı şirketçe borcun ödendiği belirtilmiştir. Hükme esas alınan 28.08.2020 havale tarihli raporda, teminat mektubunun vergi borcu nedeniyle iade edilmediği belirtilmiştir. Banka teminat mektubu, bizzat lehtarın veya üçüncü bir kişinin verdiği kontrgaranti karşılığında bankanın muhataba karşı, belli bir paranın, muhatabın ilk yazılı talebi üzerine ödemesi hakkındaki taahhüdüdür. Buna göre, lehtarın muhataba olan borçlarının yerine getirilmemesi hâlinde bankanın bağımsız olarak yüklendiği bir borçtur. Bankanın bu borcu, üçüncü kişinin fiilini taahhüt niteliğinde olup üçüncü kişinin (lehtarın) borcunu yerine getirmemesi hâlinde, hatta yerine getirilmediğinin muhatap tarafından beyan edilmesi hâlinde, salt bu soyut beyan üzerine mektup bedelinin ödenmesi yükümlülüğünü doğurur. Bu nedenle de bankanın borcunun, lehtarın muhatap ile olan borç ilişkisinden bağımsız ve asli bir niteliğinin olduğu kabul edilmektedir.Sözleşme kapsamında alınan teminat mektubu, davacının yapması gereken ödemeleri yapmaması ihtimali için alındığı gibi, acente verenin, acentenin herhangi bir işlemi nedeniyle uğradığı zararlar içinde verildiği kabul edilmelidir. Bu kapsamda damga vergisinin acenteye ait olduğu açık olup dosya kapsamındaki belgelerden ve istinaf başvurusuna damga vergisini davalı tarafından ödendiği anlaşılmaktadır. Kaldı ki bu borcun ödenmemiş olması durumunda dahi zamanaşımı süresince, bu borcun davalıdan talep edilmesi mümkündür. Teminat mektubunun, açıkça damga vergisi borcu için alınmamış olması bu sonuca bir etkisi bulunmamaktadır. Zira, davacının, davalıya sözleşme kapsamında verebileceği her türlü zararlar için teminat mektubu alınmıştır. Davacı tacir olarak, yaptığı ticari faaliyet kapsamında doğacak vergi borçlarını bilmek ve ödemekle yükümlü olduğundan ayrıca sözleşmede yasak olan, damga vergisinin davacıya ait olduğuna ilişkin hükmü, ihtarla davacıya bildirilmesine gerek bulunmamaktadır. Her dava açıldığı tarihteki koşullara göre inceleneceğinden, dava tarihinde davacının borçlu olduğu belirlendikten sonra, daha sonraki bir tarihte farazi olarak borçtan kurtulacağı varsayımıyla davanın kabulüne karar verilemez. Davacı koşulların oluşması halinde her zaman menfi tespit talep etme hakkına sahip olduğunda, dava tarihi itibariyle, mahkemece yapılan inceleme yerinde olduğundan davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. Açıklanan bu gerekçelerle, davacı vekilinin istinaf başvuru nedenleri ile sınırlı olarak yapılan inceleme sonucu, ilk derece mahkemesinin kararında ve gerekçesinde yasa ve usule aykırılık bulunmadığı gibi kamu düzenine aykırılık da görülmediğinden, davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca esastan reddine dair aşağıdaki hüküm verilmiştir.

HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;1-HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, 2-Davacı tarafından yatırılan istinaf başvuru ve peşin karar harçlarının Hazineye gelir kaydına, bakiye 368,30 TL istinaf harcının davacıdan tahsili ile Hazineye gelir kaydına, 3-Davacı tarafından yapılan kanun yolu giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,4-Gerekçeli kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine,5-Dosyanın, kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair;HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, 26.09.2024 tarihinde oy birliğiyle ve kesin olarak karar verildi