İstanbul BAM 12. HD 2021/1886 E. 2024/685 K.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO: 2021/1886

KARAR NO: 2024/685

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ: 23/02/2021

NUMARASI: 2018/378 Esas - 2021/111 Karar

DAVA Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ: 07/05/2024

Davanın kabulüne ilişkin kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü; DAVA: Davacı vekili; davalının 22.01.2016 tarihli 5 yıl süreli bayilik sözleşmesi ile LPG dağıtım şirketi olan müvekkilinin bayiliğini yaptığını, davalının2016 yılında düzenli olarak LPG alımı yaptığı ve aylık ortalama 8 ton LPG satışı yaptığının görüldüğünü, 2017 yılında ise 8 tonluk LPG satışının 4 tona düştüğünü, davalının aynı zamanda 2017 yılı itibarı ile müvekkiline verdiği senetlerin protesto edildiğini, bu sebepler bayilik sözleşmesine aykırılık teşkil ettiğinden, davalının sözleşmesinin Beyoğlu ... Noterliğinin 01.11.2017 tarihli ihtarname ile feshedilerek 37.901,70-TL borcun ödenmesi ve mülkiyeti davacıya ait 1384 adet LPG tüpün iade etmesinin talep edildiğini, davalının zilyetliğinde mülkiyeti müvekkiline ait 466 adet 2 kg'lık, 913 adet 12 kg'lık, 3 adet 24 kg'lık ve 2 adet 45 kg'lık olmak üzere toplam 1.384 adet LPG tüpü bulunduğu, bu tüplerin bayilik sözleşmesinin 17. maddesine göre sözleşme sona erdiğinde 15 gün içersinde davacıya teslim edilmesi gerekirken teslim edilmediğini, bayilik sözleşmesinin 20. maddesinin c ve d bentlerine göre bayilik ilişkisinin bitmesi halinde bayinin elindeki tüpleri teslim etmediği takdirde, davacı şirketin tüp başına imalat bedeli kadar cezai şart talep etme hakkının doğduğunu, davalının 12.351-TL tüp depozito alacağını davaya konu taleplerinden takas ettiklerini, davalının sözleşmeyi haksız olarak feshetmek veya feshe sebep olmakla davacının zarara uğramasına sebep olduğunu, davalının, bayilik sözleşmesinin 21/a maddesine göre müvekkilinin uğradığı müspet zararı (kar mahrumiyetini) tazmin etmek durumunda olduğunu, dağıtım şirketlerinin ton başına kar payının, sözleşmesinin feshi tarihindeki LPG ana depo fiyatının 255-TL/ton olduğunu, davalı tarafın sözleşmenin 21/b maddesine göre sözleşmeye aykırı davranışlarından dolayı sözleşmenin feshine neden olduğu için cezai şart ödemekle yükümlü olduğunu, cezai şart hesabının, bayinin bir yıl içinde en yüksek LPG alımı yaptığı aya ait ton miktarının kaç adet 12 kg'lık tüpe tekabül ettiği bulunarak, bu sayının sözleşmenin fesih tarihindeki 12 kg'lık tüplü LPG perakende satış fiyatının çarpımı ile hesaplanacağını, davalının son bir yılda en yüksek LPG alımını 2017 mayıs ayında 5.756 kg ile yaptığını, davalının bayilik bölgesi Adana ilinde fesih tarihi itibariyle 12 kg'lık tüplü LPG perakende satış fiyatının 89-TL olduğunu, o halde müvekkilinin 5.756 kg/12 kgx89-TL = 42.690,33-TL cezai şart talebi doğduğunu, bayilik sözleşmesinde kararlaştırılan cezai şart ifaya eklenen cezai şart niteliğinde olduğundan, hem kar mahrumiyeti hem de cezai şartın aynı anda talep edilebileceğini belirterek, tüplerin iade edilmemesi nedeniyle tazminat alacağı olmak üzere 1.000-TL, kar mahrumiyeti olarak şimdilik 1.000-TL ve cezai şart olarak şimdilik 8.000-TL olmak üzere toplam 10.000-TL'nin fesih ihtarının tebliğ tarihinden itibaren ticari temerrüt faizi işletilerek davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

ISLAH: Davacı vekili 14.02.2020 tarihli ıslah dilekçesiyle; talep tutarlarını artırarak kar mahrumiyeti taleplerini 12.240-TL, cezai şart taleplerini 42.690,33-TL ve iade edilmeyen tüplere ilişkin tazminat taleplerini ise 27.263,40-TL olarak ıslah etmiştir.

CEVAP: Davalı davaya cevap vermemiş, davalı vekili yargılama sırasında sunduğu dilekçe ile davanın reddini savunmuştur.

İLK DERECE MAHKEME KARARI: Mahkemece;22.01.2016 tarihli 5 yıl süreli bayilik sözleşmesinin, davacı tarafından 01.11.2017 tarihli ihtarname ile feshedildiği,davalının 2016 yılına nazaran 2017 yılında LPG alımlarının büyük oranda düştüğü ve davacıdan en son 05.09.2017 tarihinde LPG alımında bulunduğu,verdiği senetlerin protesto olduğu, ödemelerin vadesinde yapılmadığı, davacı kayıtlarına göre 31.01.2018 tarihi itibarı ile 38.653-TL alacaklı, davalı kayıtlarına göre 31.12.2017 tarihi itibarı ile 17.742-TL. davacıya borçlu olduğu, 30 günden fazla süre mal alımının durdurulduğu, davalının sözleşmeyi ihlali nedeniyle davacının sözleşmeyi fesihte haklı olduğu,sözleşmenin 20/c maddesine göre, davalı bayi sözleşmenin feshi üzerine 15 gün içinde elinde mevcut veya tali bayilerinde bulunan mülkiyeti davacıya ait dolu ve boş depozitolu tüpleri davacıya iade ve teslim etmekle mükellef olduğu, 466 adet 2 kg'lık, 913 adet 12 kg'lık, 3 adet 24 kg'lık, 2 adet 45 kg'lık olmak üzere toplam 1384 adet LPG tüpünün davalı tarafından davacıya iade edilmediği, tüplerin iade edildiğini ispat yükü davalıda olup davalı tarafça tüplerin iade edildiğinin ispatlanamadığı, sözleşmenin 20/d maddesine göre, davalının 20/c maddesine aykırı davranışı sebebiyle ...'ın ve abonelerinin maruz kalacağı maddi ve manevi zararları tazmin edeceği, ayrıca diğer tazminat ve ve cezai şart yükümlülüklerinden ayrı olarak iadesini geciktirdiği beher tüp başına sözleşmenin feshi tarihindeki tüp imalat bedeli kadar cezai şart ödeyeceğini taahhüt ettiği, bilirkişi raporunda davalı bayinin iade etmediği tüplerden dolayı 39.614,40-TL tazminat hesaplandığı, davacı tarafın, bilirkişi tarafından tespit edilen 39.614,40-TL tazminat bedelinden 12.351-TL depozito bedelinin mahsubundan sonra 27.263-TL tazminat talebinde bulunduğu,sözleşmenin feshi halinde, 21/a maddesine göre davacının, sözleşme süresinin sonuna kadar hesaplanacak mahrum kalacağı karı talep edebileceği, sözleşmenin sona erme tarihine kadar 38 aylık süre için 77.520-TL kar mahrumiyeti hesaplandığı,davacının mahalde yeni bayilik kurması için 6 aylık sürenin makul olacağının bildirildiği, 6 aylık süre için 12.240-TL kar kaybı hesaplandığı, sözleşmenin 21/b maddesine göre, 21/a maddesinden ayrı olarak, bayinin, davacıdan 1 yıl içinde aldığı LPG en yüksek aya ait ton miktarının, sözleşmenin fesih tarihindeki 12 kg'lık tüplü LPG'nin perakende satış fiyatı ile çarpımı ile bulunacak bedeli davacıya cezai şart olarak ödemeyi kabul ve taahhüt ettiği,42.690,33-TL cezai şart hesaplandığı, cezai şart ifaya ekli cezai şart niteliğinde olup, davacının cezai şart talebinin de yerinde olduğu gerekçesiyle, davanın kabulü ile 12.240-TL kar mahrumiyeti, 42.690,33-TL cezai şart, 27.263,40-TL iade edilmeyen tüplerin bedeli olmak üzere toplam 82.193,73-TL'nin 06.11.2017 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ: Davalı vekili; mahkemece salt davacı tarafın ticari kayıtları baz alınarak hazırlanan bilirkişi raporunun hükme esas alındığını, bilirkişi raporunun hatalı ve eksik olduğunu, bilirkişilerce hesaplanan kar mahrumiyeti hesaplamasının hatalı olduğunu, yeni bir bayi kurma süresinin fesihten itibaren 6 ay olduğunun kabulünün ticari hayatın akışına aykırı olduğunu, davacı bilinen bir marka olduğundan, bayi ve piyasa talepleri düşünüldüğünde yeni bayilik sisteminin hemen kurulmasının muhtemel olduğunu, ayrıca cezai şart hesaplamasının da hatalı olduğunu belirterek, kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE:Dava, bayilik sözleşmesinin feshine dayalı cezai şart, iade edilmeyen tüp bedeli ve kar mahrumiyeti alacağı istemine ilişkindir.Somut olayda; davacı ile davalı arasında 22.01.2016 tarihli ve beş yıl süreli LPG tüplü bayilik sözleşmesi akdedildiği, sözleşmenin davacı tarafça keşide edilen LPG alımının bir önceki yıldaki aylık ortalama 8 tondan 4 tona düştüğü, 30 günden fazla süre ile LPG alınmadığı, ödemelerin süresinde yapılmadığı, 5 adet senedin ödenmeyerek protesto edildiği, 37.901,70-TL cari hesap alacağının ödenmediği gerekçeleriyle feshedildiği, fesih ihtarında ayrıca davalının zilyetliğinde bulunan 1.384 adet tüpün 15 gün içerisinde iadesinin talep edildiği anlaşılmaktadır. Bayilik sözleşmesinin 19. maddesinde ...'a tanınan derhal fesih sebepleri arasında, bayinin satışlarında olağanüstü düşüşler meydana gelmesi, bayinin 30 gün süre ile LPG almaması ve bayinin ödemesi gereken borçlarını vadesinde ödememesi sayılmıştır. Somut olayda bilirkişi raporu ile de tespit edildiği üzere, 2017 yılı Mart ayı sonrasında önceki aylara göre ve 2017 yılında 2016 yılına göre davalının LPG alımlarının büyük oranda düştüğü ve davalının davacıdan en son fesihten yaklaşık 2 ay önce 05.09.2017 tarihinde LPG alımında bulunduğu sabittir. 31.12.2017 tarihi itibariyle davacı kayıtlarına göre davacı 37.901,70-TL alacaklı ve davalı kayıtlarına göre de aynı tarih itibarı ile davalı davacıya 17.742-TL borçlu durumdadır. Dolayısıyla sözleşmenin 19. maddesinde düzenlenen haklı fesih nedenleri gerçekleşmiş olup, davacının sözleşmeyi fesihte haklı olduğu anlaşılmaktadır. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda; davacının ticari defterlerine göre 31.01.2018 tarihi itibariyle davalıdan 38.653-TL alacaklı olduğu, davalı tarafından davacıya iade edilmeyen 466 adet 2 kg'lık, 913 adet 12 kg'lık, 3 adet 24 kg'lık, 2 adet 45 kg'lık olmak üzere toplam 1.384 adet tüp bulunduğu, davalının tüpleri iade etmemesi nedeniyle davacının teslim edilmediğini kanıtladığı her bir tüp için anlaşmanın feshedildiği 01.11.2017 tarihindeki imalat bedeli üzerinden cezai şart alacağının doğduğu, taraflar arasındaki anlaşmaya göre imalat bedeli olarak referans alınacak yerin açıkça belirlenmediği, davacının delil olarak dayandığı ... Ltd. Şti'ne ait imalat bedellerine göre toplam tüp bedeli 51.965,40-TL olup, bu tutardan davalıdan yapılan 12.351-TL depozito tahsilatının düşülmesiyle toplam tüp bedeli alacağının 39.614,40-TL olduğu; davacı dönem sonuna kadar elde edebileceği kardan mahrum kaldığı için tazminata hak kazanacağı, buna göre 01.11.2017-22.01.2021 tarihleri arası 38 ayda aylık 8 ton üzerinden toplam 304 ton satış yapılacağı, 304 ton ton başına 255-TL olmak üzere davacının 77.520-TL kar mahrumiyeti alacağının bulunduğu; yine cezai şart istemi bakımından, sözleşmenin "bayiinin akdin feshine sebebiyet vermesi halinde, son 1 yıl içerisinde İpragazdan aldığı LPG'nin en yüksek aya ait ton miktarının sözleşmenin feshi tarihindeki 12 kg tüplü LPG'nin perakende satış fiyatı baz alınarak, LPG parakende satış fiyatı ile çarpımın sonucu bulunan bedeli bayinin ...'a cezai şart olarak ödemeyi kabul ve taahhüt eder." hükmü dolayısıyla, davalının akde aykırı davrandığı ve davacının bu haklı sebeple sözleşmeyi feshettiği dikkate alınarak, davalının 2017 mayıs ayında en yüksek 5.756-kg alım yaptığı, 12 kg'lık tüpün Adana ilinde 01.11.2017 fesih tarihinde LPG perakende satış fiyatının 89-TL olarak tespit edildiği bilgisine göre, 5.756-kg/(12 kg) x 89-TL olmak üzere 42.690,33-TL cezai şart hesaplandığı belirtilmiştir. Sözleşmenin 20. maddesinde; LPG tüplerinin mülkiyeti ve sorumluluğunun ...'a ait olması nedeniyle, bayinin sözleşmenin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, sona erme tarihi itibarı ile ... abonelerinin isim, adres ve telefon numaralarını yazılı olarak ...'a göndereceği, davalı bayinin sözleşmenin her ne sebeple feshi üzerine 15 gün içinde elinde mevcut veya tali bayilerinde bulunan mülkiyeti ...'a ait dolu ve boş depozitolu tüpleri davacıya iade ve teslim etmekle mükellef olduğu, bayinin 20/b ve 20/c maddelerine aykırı davranışı sebebiyle ...'ın ve abonelerinin maruz kalacağı maddi ve manevi zararları tazmin edeceğini, ayrıca sözleşmenin sona ermesine bağlı diğer tazminat ve ve cezai şart yükümlülüklerinden ayrı olarak iadesini geciktirdiği beher tüp başına sözleşmenin feshi tarihindeki tüp imalat bedeli kadar cezai şart ödeyeceğini taahhüt ettiği belirtilmiştir. Mahkemece alınan bilirkişi raporunda, 466 adet 2 kg'lık, 913 adet 12 kg'lık, 3 adet 24 kg'lık, 2 adet 45 kg'lık olmak üzere toplam 1384 adet LPG tüpünün davalı tarafından davacıya iade edilmediği tespit edilmiş olup, davalı tarafça tüplerin iade edildiğine yönelik bir savunma ileri sürülmemiştir. Bu durumda davacının iade edilmeyen tüpler nedeniyle tüp imalat bedeli talep hakkı bulunmaktadır. Fesih tarihindeki tüp imalat bedelleri doğrultusunda hükme esas alınan bilirkişi raporunda, davalının depozito alacağı da düşülerek 39.614,40-TL tüp imalat bedeli hesaplanmış olup, sözleşme hükmüne uygun hesaplama doğrultusunda mahkemece davacının talebiyle bağlı kalınarak karar verilmesinde bir isabetsizlik yoktur. Sözleşmenin 21/a maddesinde; bayinin sözleşmeyi haksız olarak feshetmesi veya ...'ın feshine sebebiyet vermesi halinde, ...'ın bayiden sözleşmenin süresinden önce feshi sebebiyle maruz kalacağı zarar, ziyan ve sözleşme süresinin sonuna kadar hesap edilmek üzere mahrum kalacağı kar karşılığı tazminat talep edebileceğini bayinin kabul ve taahhüt ettiği hüküm altına alınmıştır. Sözleşmenin davacı tarafça haklı sebeple feshi nedeniyle madde hükmüne göre davacının kar mahrumiyeti talep hakkı bulunmaktadır. Kar mahrumiyeti süresinin hesabında ise, davacının bölgede yeni bayilik kurup kurmadığının tespit edilmesi, kurulmamış ise kâr mahrumiyeti süresinin, fesihten sözleşmenin sonuna kadar olan sürenin tamamı için değil, davacının aynı bölgede benzer bir bayilik kurabilmesi için gerekli makûl süre belirlenerek hesaplanması gerekmektedir. Somut olayda davacının aynı bölgede yeni bayilik kurduğuna dair savunma ileri sürülmemiştir. Bu durumda yeni bayilik tesisi için makul sürenin tespiti gerekmektedir. Bilirkişi raporunda bu süre 6 ay olarak belirlenmiş olup, davalı tarafça 6 aylık sürenin uzun olduğu ileri sürülmüşse de,bilirkişi raporunun aksine daha kısa bir sürede bayilik kurulabileceğine ilişkin veri olmadığından piyasa koşullarına göre makul olduğu kanaatine varılmıştır. Bu durumda mahkemece bilirkişi raporunda bakiye süre olan 38 aylık sürenin tümü için hesaplanan 77.520-TL'nin 6 aylık süreye tekabül eden 12.240-TL kar mahrumiyetine hükmedilmesinde bir isabetsizlik yoktur.Sözleşmenin 21/a maddesinde davacının kar mahrumiyeti talep hakkı hüküm altına alındıktan sonra 21/c maddesinde; bayinin sözleşmeyi haksız olarak feshetmesi veya ...'ın feshine sebebiyet vermesi halinde, bayinin ...'dan son 1 yıl içerisinde aldığı LPG'nin en yüksek aya ait ton miktarının, sözleşmenin feshi tarihindeki 12 kg'lık tüplü LPG'nin perakende satış fiyatı baz alınarak bulunacak LPG perakende satış fiyatı ile çarpımı ile bulunan bedeli ...'a cezai şart olarak ödemeyi kabul ve taahhüt ettiği belirtilmiştir. Sözleşmenin davacı tarafça haklı nedenle feshi ve sözleşmedeki açık düzenleme doğrultusunda davacının davalıdan cezai şart talep hakkı doğmuştur. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda, davalının en yüksek alım yaptığı 2017 yılı mayıs ayındaki 5.756-kg LPG miktarı esas alınarak, 12 kg'lık tüpün Adana ilinde fesih tarihindeki LPG perakende satış fiyatının 89-TL olduğu da gözetilerek, 42.690,33-TL cezai şart hesaplanmış olup, cezai şart hesabında herhangi bir hata bulunmamaktadır. Bu nedenle mahkemece davacının cezai şart alacağının kabulüne karar verilmesi de yerindedir. Açıklanan nedenlerle, ileri sürdüğü istinaf nedenleri yerinde görülmeyen davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Alınması gereken 5.614,65-TL istinaf karar harcından davalı tarafından peşin yatırılan 1.404-TL harcın mahsubu ile kalan 4.210,65-TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,Davalı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına, davacı tarafından yapılan 22-TL istinaf yargı giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK'nın 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.07/05/2024