İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi 2024/412 E. 2024/591 K.

T.C.

İSTANBUL

8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO:2019/641

KARAR NO :2024/536

DAVA:ALACAK

DAVA TARİHİ:19/11/2019

KARAR TARİHİ:27/06/2024

Mahkememizde görülmekte olan alacak davasının yapılan açık yargılaması sonunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Davacı vekili dava dilekçesi ile; müvekkili şirketin merkezi Roma'da kayıtlı, ağırlıklı olarak havacılık ve savunma teknolojilerinde faaliyet göstermekle ve uzun yıllardır ...yüksek önemi haiz ... projelerinde yüklenici veya alt-yüklenici sıfatıyla temin ve tedarik hizmetlerinde bulunmakta; yapılan birçok kamu ihalesi sonucunda ... ve bağlı kuvvetler nezdinde tedarik sözleşmelerine taraf olmakta ve bu sözleşmelerde taahhüt ettiği yükümlülükleri tam ve eksiksiz şekilde yerine getirmiş bulunmakta olduğunu, 14 Aralık 2012 tarihinde, dava dışı .... ile davalıların ortağı olduğu ... Ortak Girişimi (...) arasında ... gemi projesi kapsamında toplam dört adet silah sisteminin tedarikine ilişkin, mal tedariki ve satın alma sözleşmesinin akdedilmesini müteakip 2016 yılı Ocak ayında müvekkili şirketin, dava dışı ....’yı da bünyesinde bulunduğu şirketler grubunda yer alan tüzel kişiler ile ... unvanı altında birleşmesi neticesinde, müvekkili şirketin sözleşmenin tarafı haline geldiğini, müvekkili şirketin sözleşme şartlarına göre isteğe göre uyarlanmış, özgü ve özel olarak tasarlanmış ... adlı silah sistemi üretmeyi ve birinci-ikinci silah grubu olmak üzere, toplam iki parti halinde üretim ve teslim etmeyi ve yine sözleşme tahtında bahsi geçen silah sistemlerinin teknik destek ve onarımını sözleşmede belirlenen şartlar ve sınırlar içerisinde yerine getirme yükümlülüğüne; davalıların ise buna karşılık her bir silah grubu için 9.250.000,00-EUR olmak üzere toplam 18.500.000,00-EUR bedeli ödeme borcu altına girdiğini, sözleşmede müvekkilinin ifa yükümlüğünün, seri numaraları ... olan birinci silah grubu ile seri numaralı ... olan ikinci silah grubu olan silah sistemleri olarak tanımlandığını, müvekkili şirketin, bu sözleşme kapsamında üstlendiği yükümlülüklerine istinaden, ... şubesi tarafından düzenlenmiş dört adet banka teminat mektubunu davalılara teslim ettiğini, bu teminat mektuplarının sözleşmede teminat mektubu 1, teminat mektubu 2, teminat mektubu 3 ve teminat mektubu 4 olarak düzenlendiğini ve teminat mektubu 1 ve teminat mektubu 3'ün birinci silah grubuna; teminat mektubu 2 ve teminat mektubu 4'ün ise ikinci silah grubuna ilişkin olduğunu, teminat mektubu 1 ve teminat mektubu 3’ün sürelerinin halihazırda dolduğunu ve müvekkiline iade edilmiş olduğunu, bu uyuşmazlığın konusunu teminat mektubu 2 ve teminat mektubu 4'ün oluşturmakta olduğunu, buna göre 23 Kasım 2016 tarihli, ... seri numaralı teminat mektubu 2'nin toplam 925.000,00-EUR tutarlı ve 30/03/2019 tarihine kadar geçerli olmakta; 10 Mayıs 2017 tarihli ve ... seri numaralı teminat mektubu 4'ün ise toplam 925.000,00-EUR tutarlı ve 31/03/2019 tarihine kadar geçerli olduğunu, sözleşmeyi tadil eden, taraflar arasında imzalanan 22 Kasım 2016 tarihli zeyilnamenin 2.1.21 maddesinin, ikinci silah grubunun sözleşmede belirlenen gerekli testleri geçmesi halinde nihai kabul şartının yerine getirilmiş sayılacağını ve bunun üzerine teminat mektubu 2 ve teminat mektubu 4’ün müvekkili şirkete iade edilmesi yükümlülüğünü düzenlemekte olduğunu, müvekkili şirketin, sözleşmeye uygun olarak birinci silah grubunu 22 Kasım 2016’da; ikinci silah grubunu ise 22 Mayıs 2017 tarihinde ...’e teslim ettiğini, yine sözleşme kapsamında müvekkili şirket lehine bir sorumsuzluk şartı konusunda tarafların mutabık kalmış olduğunu, buna göre sözleşmenin 5.18. maddesi uyarınca müvekkili şirketin yükümlülüklerine ilişkin sorumluluğu sözleşme bedelinin toplam 2.775.000,00-EUR'a denk gelen %15’i ile sınırlandırılmış olduğunu, silah sistemlerinin seri üretim konusu olmayıp, isteğe uyarlanmış şekilde yürütülecek mühendislik çalışmalarının bir ürünü olması nazarı itibari alınarak müvekkili şirketin sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerine istinaden getirilen bu şartın hukukumuzda sorumsuzluk anlaşması mahiyeti taşımakta olduğunu, müvekkili şirketin, sözleşme ile belirlenen sorumluluk sınırı tahtında sözleşmenin ifası sırasında davalıların talebi üzerine herhangi ayrı bir test veya değerlendirme yapmaksızın tüm iyi niyetiyle davalılara toplamda 3.072.500,00-EUR ödeme yaptığını, bu tutarın müvekkilinin sözleşme ile sınırlı olduğu toplam 2.775.000,00-EUR'luk sınırın da üstünde olduğunu, buna rağmen davalıların, kabul edilebilir gerekçelere dayandırmaksızın bu dava tarihine kadar toplam 3.408.288,00-EUR tutarında ek ödeme talep ettiklerini ve herhangi bir bilgi, belgeye dayandırmaksızın silah sistemlerinin kusurlar taşıdığı iddiasında bulunduklarını, müvekkili şirketin 24 Ocak 2019 tarihli mektubunda davalılara birinci silah grubunun nihai kabulünün gerçekleştiği bilgisini aldığını ve sözleşme şartları gereği teminat mektubu 2’nin iade edilmesi gerektiğini bildirdiğini, buna cevaben davalıların, kusur iddialarını geçerli bir belgeye dayandırmaksızın yinelediğini ve birinci silah grubu için nihai kabulün gerçekleştiğini zımni olarak kabul ettiklerini, müvekkili şirketin, davalıların iddialarına cevaben gerekli ve sözleşmesel sınırlar içinde olan her türlü yükümlülüğü yerine getirme taahhüdünü yinelediğini, teminat mektubu 2’nin iadesini ve teminat mektubu 4’ün süresinin ikinci silah grubunun nihai kabulünün gerçekleşeceği tarihe kadar uzatılmasını teklif ettiklerini, 25 Mart 2019 tarihli yazışmaya cevap olarak davalıların, 2 Nisan 2019 tarihinde teminat mektubu 2 ve teminat mektubu 4’ün vadesinin dolmasından önce nakde çevrildiğini ve her türlü istekleri karşılanana kadar 1.850.000,00-EUR değerindeki tutara el koyulacağını bildirdiklerini, bunun üzerine 29 Mayıs 2019 tarihinde, müvekkil şirketin nakde çevrilen teminat mektubu 2 ve teminat mektubu 4’ün sözleşmeye ve hukuka uyarlılık göstermeyecek şekilde nakde çevrildiğinden bahisle karşılığı olan meblağın ödenmesi için davalılara ihtar gönderdiğini, davalılar tarafından 11 Haziran 2019 tarihinde gönderilen cevabi ihtarname ile tüm iddialarının reddedildiğini, davalılar tarafından taleplerinin reddini müteakip 17 Haziran 2019 tarihinde, taraflar arasında İstanbul Arabuluculuk Bürosu'nun 2019/11336 büro dosya numarası ile arabuluculuk sürecinin başladığını ve 22 Temmuz 2019 tarihinde bu sürecin anlaşamama ile sona erdiğini belirterek, ... şubesi tarafından düzenlenen 23 Kasım 2016 tarihli, ... seri numaralı teminat mektubu 2 ve 10 Mayıs 2017 tarihli, ... seri numaralı teminat mektubu 4’e karşılık gelen 1.850.000,00-EUR'un, 3095 sayılı yasanın 4/a maddesi uyarınca işletilecek faiz ile birlikte Türk Borçlar Kanunu’nun 99. maddesi uyarınca ödeme günündeki rayiç bedel üzerinden Türk Lirası üzerinden ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalılar vekili cevap dilekçesi ile; müvekkillerinin T.C. Cumhurbaşkanlığı ...(Eski T.C. ... ...) arasında ... Komutanlığı’nın kullanımına sunulmak üzere 2 adet ... geminin(...) inşasına ilişkin sözleşme akdedildiğini, müvekkilleri ortak girişiminin, ana sözleşme gereğince ...’ye karşı yükümlülüklerini yerine getirebilme gayesi ile ...’lerin inşasına yönelik olarak alt sözleşmeler akdettiğini, buna göre, ortak girişim ile dava dışı .... isimli şirket ile 14/12/2012 tarihinde 2 adet ... için toplamda 4 adet 40mm fast forty single naval mount savaş toplarının tedariki ve satın alınması için sözleşme ve teknik detayları havi sözleşme eklerinin akdedildiğini, dava dışı .... şirketinin yapısal değişikliğe gitmesi ile, davacı ... ....'nın anılan sözleşmenin tarafı haline geldiğini ve bu hususa ilişkin olarak da 22 Kasım 2016 tarihinde sözleşmeye ek bir protokol akdedildiğini, sözleşme eklerinde ürünlerin sahip olması gereken ana teknik özelliklerin yazmakta olduğunu, buna rağmen ürünlerdeki hatalar, eksiklikler nedeniyle fabrika kabul testlerinin defalarca tekrarlandığını ve bu nedenle ürünlerin tedarikinin yaklaşık 1 sene gecikmeli olarak gerçekleştirildiğini, ürünlerin gecikmeli de olsa tedariki sonrasında, ürünlerde defalarca sorunlar meydana geldiğini, bu hususların davacı tarafa gerek sözlü, gerek yazılı müteaddit kereler bildirildiğini ve ancak davacı tarafından anılan sorunlara kalıcı bir çözüm getirilemediğini, taraflar arasında görüşmeler gerçekleştirildiğini, davacı tarafından anılan toplantılarda ürünlerdeki sorunların kabul edildiğini, hatta ürünlerdeki sorunlar nedeniyle sözleşme kapsamında belirlenen cezaların ve ortak girişim tarafından yapılan masrafların bir kısmının da davacı tarafından tazmin edildiğini, her ne kadar davacı tarafça dava dilekçesinde herhangi bir ayrı test veya değerlendirme yapmaksızın iyi niyetiyle belirli ödemeler yaptığını iddia etse de, anılan iddianın hiçbir surette gerçeği yansıtmamakta olduğunu, davacı tarafın, ürünlerin hatalı olduğunu ve sık sık sorun çıkardığını açıkça bildiğinden ve kabul ettiğinden, bir kısım zararları tazmin ettiğini, aksini düşünmenin, bir tarafın diğer bir sözleşme tarafına iyi niyet kapsamında hiçbir sorgulama yapmaksızın, tedarik ettiği malların sorunlu olduğunu kabul etmemesine rağmen ödeme yapmasının, ticari hayatın olağan akışı ile asla bağdaşamaz nitelikte olduğunu, ancak ürünlerdeki sorunların kalıcı bir şekilde giderilememesinin, müvekkillerini zarara uğrattığını ve uğratmaya da devam etmekte olduğunu, diğer yandan ise, ürünlerde yaşanan bu gibi sorunlar nedeniyle ... tarafından müvekkillerine cezalar da yansıtıldığını, yansıtılmaya da devam edilmekte olduğunu, müvekkilleri tarafından davacıya yazılı uyarılarda bulunulduğunu, müvekkillerinin uğradığı/uğrayacağı zararların tazmini açısından davacı tarafından verilen ve süreleri dolmak üzere olan banka teminat mektuplarının sürelerinin uzatılmasının talep edildiğini ve her hâlükârda ürünlerde yaşanan bu sorunlara ve aksaklıklara kalıcı çözümler bulunmasının talep edildiğini, ancak davacı tarafın anılan yazılara yönelik olarak sürekli olarak geciktirici, öteleyici cevaplar vererek zaman geçirdiğini ve teminat mektuplarının sürelerinin dolmasının hedeflendiğini, yapılan uyarılara ve taleplere rağmen davacı tarafından aksiyonsuz kalınması neticesinde toplam bedelleri 1.850.000,00-EUR olan ... ve ... numaralı banka teminat mektuplarının müvekkilleri tarafından nakde çevrilmiş olduğunu, davacıya da gerekli bildirim ve ihbarın da gerçekleştirildiğini, davacı tarafından karşılanan zararların sözleşme kapsamında belirlenen toplam tazminat sınırlarını aştığı iddiasının da aslında karşı tarafın varlığını iddia ettiği sorumsuzluk anlaşmasının geçersiz olduğunun kabul ve ikrarı olduğunu, davacının, taraflar arasında sorumsuzluk anlaşması olduğu iddiasının kabul edilemeyeceğini, ancak mesleki tecrübesi, ticari faaliyetleri ve uzmanlık alanı açıkça ürünleri havi bir şirketin, hafif kusurunun dahi ağır kusur olarak değerlendirileceği ve yaptığı sorumsuzluk anlaşmasının geçersiz olacağının aşikar olduğunu, müvekkili ortak girişim tarafından davacı aleyhine arabuluculuğa başvurulduğunu, ancak anlaşma sağlanamadığını belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Dava, iş sahibi ... Başkanlığı ile davalı şirketlerin ortak girişimi ana yüklenici arasında akdedilen ... gemi tedarik sözleşmesine istinaden, alt yüklenici .... ile ana yüklenici davalı şirketlerin ortak girişimi arasında, ... gemi projesi kapsamında toplam dört adet silah sisteminin tedarikine ilişkin olarak akdedilen mal tedariki ve satın alma sözleşmesine aykırı olarak teminat mektuplarının haksız şekilde nakde dönüştürülmesinden doğan alacağın, .... şirketinin bünyesinde birleşmiş olduğu davacı şirket tarafından tahsili istemine ilişkin bulunmaktadır.

Mahkememizce ... ile davalılar arasında akdedilen ... gemi tedarik sözleşmesi, taraflar arasında akdedilen 14/12/2012 tarihli mal tedariki ve satın alma sözleşmesi ile ekleri, teminat mektupları suretleri, taraflar arasında akdedilen 27/06/2013 tarihli ve 22/11/2016 tarihli zeyilnameler, yazışmalar, ... 14. Noterliğinin 29/05/2019 tarihli ve ... yevmiye numaralı ihtarname, ... 12. Noterliğinin 11/06/2019 tarihli ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi, ... 5. Noterliğinin 11/06/2019 tarihli ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi, ... 14. Noterliğinin 07/11/2019 tarihli ve ... yevmiye sayılı ihtarnamesi, ... 17. Noterliğinin 24/10/2019 tarihli ve ... yevmiye sayılı ihtarnamesi, davalı ticari defter ve kayıtları, arabuluculuk son tutanağı, ürün görselleri, arıza raporları, uzman görüşü raporu vs. dosyamız arasına alınmış, silah sistemleri uzmanı, makine mühendisliği öğretim üyesi ve borçlar hukuku öğretim üyesi bilirkişilerden oluşan heyetten rapor, mali müşavir bilirkişiden davalı şirket merkezinde yerinde inceleme de yapılmak suretiyle rapor, mali müşavir, silah sistemleri uzmanı ve borçlar hukuku uzmanı bilirkişilerden oluşan heyetten rapor temin edilmiştir.

Silah sistemleri uzmanı Kıdemli Uzman ...'dan oluşan bilirkişi heyeti tarafından düzenlenerek mahkememiz dosyasına sunulan 23/06/2022 havale tarihli rapor ile: ... projesi kapsamında ana yüklenicisinin ... Tersanesi, alt yüklenicisinin davacı firma olduğu üretilen topların atış görevlerini icra edememekte oldukları, anılan firmaların taahhütlerini yerine getiremediği ve ürettikleri ürünler ile sorumlu olduklarını, her iki firmanın, sorunun tespitine ve çözümüne yönelik yapıcı bir eylem içine girmedikleri, ... ... envanterine girmiş olan ve 2017 yılından 2022 yılına kadar gemilere konmuş olan bu topların, atış görevlerini icra edememeleri nedeniyle ve şu ana kadar hiçbir silah sisteminde görülmeyen sıklıkta arızalar içerdiği, 40 mm fast forty topların düzeltilemeyecek kadar çok tasarım hatalarına sahip ürün oldukları ve ayıplı mal statüsünde oldukları, dava konusu topların davacı tarafından gereği gibi imal edilip teslim edilmediği, toplardaki hata ve ayıpların davacının ağır kusurlarından kaynaklandığı, davalının gerçekleştirdiği bakım ve onarımların yeterli olmadığı, toplardaki ayıpların muteber biçimde giderilmediği, teminat mektuplarında öngörülen vade içerisinde davacının edimini tam ve gereği gibi ifa etmemesi sebebiyle riskin gerçekleştiği, teminat mektubunun içeriği ve niteliği dikkate alındığında, davacının sözleşmeden doğan edimlerini tam ve gereği gibi yerine getirmemesi, davalıların bundan doğan zararının başka bir şekilde tazmin edildiğini ispata yarar bir belgeye rastlanmadığı da dikkate alındığında, davalıların teminat mektuplarını nakde çevirmesinin, teminat mektubu ve sözleşmeye aykırılık teşkil etmediği tespit edilmiştir.

Mali müşavir bilirkişi ... tarafından düzenlenerek mahkememiz dosyasına sunulan 16/03/2023 tarihli rapor ile; muhasebe kayıtlarına göre davalı tarafın teminat mektubu tutarını iki ayrı işlemde kendi banka hesaplarına aktardığı ve her iki tahsilatın karşılığını da önce verilen depozito ve teminat hesabında izlediği, bilahare aynı tarihte bu depozito/teminat hesabının bakiyesini gelir hesabına aktardığı, bankadan tahsil edilen teminat mektubu tutarının 11.689.780,00-TL'nin davalı tarafça 2019 yılı gelirlerine intikal ettirildiği, davaya konu her iki teminat mektubu karşılığı 1.850.000,00-EUR karşılığı 11.689.780,00-TL'nin davalı tarafından nakde çevrildiği ve gelir hesabına kaydedildiği, davalı tarafın kayıtlarında gecikmeden kaynaklı olarak hesaplanan 2.673.280,59-EUR ceza bedelinin tahakkuk ettirdiği tespit edilmiştir.

Mali müşavir ..., silah sistemleri uzmanı Kıdemli Uzman Astsubay Başçavuş ... ve borçlar hukuku uzmanı Prof. Dr. ...'den oluşan bilirkişi heyeti tarafından düzenlenerek mahkememiz dosyasına sunulan 29/03/2024 havale tarihli rapor ile: ... Gemilerine monte edilen 40 mm ... ile ilgili önceki bilirkişi raporunun eki incelendiğinde sunulan arıza kayıtlarında adı geçen gemilerden, atışlar esnasında topta kırılan deforme olan parçaların ise ... Komutanlığı Silah Sistemleri Fabrikasının arızalara müdahale kapsamında elde ettiği bilgi, belge ve tecrübelerden oluştuğunun anlaşıldığı, bahriyede kullanılan muhtelif silah sistemlerinin zaman zaman arızalarımasının olağan olduğu, bu sistemlerin kullanılması esnasında geçen yıllar içerisinde arızalara müdahale konusunda ilgili Türk tersanelerinin tecrübe sahibi olduğu, arızalara müdahale sonucunda silah sistemlerimizin (76/62 mm otobreda top-40/70 mm otomelara top-35 mm top-5/54 mm top-100 m top vs.) uzun süreli atıl kalmalarının önüne geçildiği ve yapılan tatbikat atışlarında verilen atış görevlerini icra etme konusunda bahsi geçen 40 mm ... silah sistemi kadar arızalarda süreklilik yaşanmadığı, raporda İtalyan şirket uzman silah sistemleri mensuplarının garanti kapsamında neredeyse tüm atışlara katıldığı, sürekli olarak arızalara müdahale ettikleri ve bunun sonucunda silah sistemlerinin atış yapması için tahsis edilen mermi miktarlarının çok altında kalındığı, arızasız atış sürekliliğinin sağlanamadığının anlaşıldığı, yine raporda, dünya bahriyeleri de dahil olmak üzere ilgili İtalyan şirketin ürettiği diğer silah sistemleri performansı ile 40 mm...'un somut bir şekilde karşılaştırıldığı, adı geçen silah sistemi atış performansının (40 mm ...) sürekli olarak çeşitli arızalardan dolayı tahsis edilen mühimmatın sarfi konusunda yetersiz kaldığının ve bahse konu arıza kayıtlarının 2022 yılına kadar belgelendiğinin görülmekte olduğu, bu tarihten itibaren günümüze kadar olan atış performansı ve arıza kayıtlarının gemi kayıtlarından istifade ile yeniden incelendiği, İstanbul Tersanesi silah sistemleri fabrikasında yapılan yerinde incelemeler de dahil olmak üzere arıza çeşitliliği ve sürekliliği konusunda problemlerin devam ettiği, söz konusu problemlerin imalat ve tasarım hatasından kaynaklandığı ve bu teknik sorunların günümüze kadar halen giderilememiş olduğu, davacı alt yüklenicinin sözleşme konusu topları ayıplı ve tasarım hatalı imal etmek suretiyle sözleşmeden kaynaklanan borcunu ağır kusurlu olarak ihlal ettiği, toplardaki arızalar giderilmediği sürece, dava dışı işveren idarenin, davalı ortak girişimden başkaca ceza ve tazminatlar tahsil etmeye devam etmesinin de hayatın olağan akışına uygun görülmekte olduğu, bu nedenle davalıların, riskin gerçekleşmesi nedeniyle dava konusu teminat mektuplarını haklı olarak paraya çevirdikleri tespit edilmiştir.

Mahkememizce tüm dosya kapsamı hep birlikte değerlendirilmiştir. Buna göre dava, iş sahibi ... Başkanlığı ile davalı şirketlerin ortak girişimi asıl yüklenici arasında akdedilen ... gemi tedarik sözleşmesine istinaden, alt yüklenici .... ile asıl yüklenici davalı şirketlerin ortak girişimi arasında, ... gemi projesi kapsamında toplam dört adet silah sisteminin tedarikine ilişkin olarak akdedilen mal tedariki ve satın alma sözleşmesine aykırı olarak teminat mektuplarının haksız şekilde nakde dönüştürülmesinden doğan alacağın, .... şirketinin bünyesinde birleşmiş olduğu davacı şirket tarafından tahsili istemine ilişkin bulunmakta olup, alt yüklenicilik sözleşmesinin bir eser sözleşmesi olduğunu ve asıl yüklenicinin alt yüklenici ile kendi adı ve hesabına sözleşme gerçekleştirdiğini vurgulamak gerekir. Bu sözleşme asıl yüklenici ile iş sahibi arasında yapılan eser sözleşmesinden bağımsızdır. Asıl yüklenici ve alt yüklenici arasındaki eser sözleşmesi, yüklenici ve iş sahibi arasındaki asıl eser sözleşmesinden bağımsız olsa da, bu sözleşmenin konusu, kapsamı ve yükümleri asıl eser sözleşmesine göre belirlenir. Ayrıca asıl eser sözleşmesi ile alt yüklenicilik sözleşmesi arasında, taraflar birbirine bağlı kayıtlar kararlaştırabilirler. Asıl yüklenici borcun ifasını kısmen veya tamamen alt yükleniciye devrettiği hallerde alt yükleniciyi seçerken gerekli özeni göstermek zorundadır. Alt yüklenici ise eser sözleşmesinde kararlaştırılan eseri sözleşmeye uygun şekilde yerine getirmekle ve asıl yükleniciye teslim etmekle yükümlüdür. Bu nedenle alt yüklenici üstlendiği edimi iş sahibine değil, asıl yükleniciye ifa eder ve alt yüklenici sözleşmeye aykırı davrandığında asıl yükleniciye karşı sorumlu olur. Bu halde alt yüklenicinin sözleşmeye aykırı davranması sonucunda, asıl yüklenicinin iş sahibine borcunu ifa edemeyerek sorumluluğu oluşursa, asıl yüklenici zararının karşılanmasını alt yükleniciden talep edebilir. Ayrıca alt yüklenicinin, meydana getirdiği eserdeki ayıp sebebiyle de ayıptan doğan sorumluluk çerçevesinde asıl yükleniciye karşı sorumluğu bulunur. Alt yüklenici, asıl yüklenicinin bağımlı ifa yardımcısı; başka bir ifadeyle onun denetimi ve gözetimi altında çalışmaktadır. Eldeki dosyada dava dışı iş sahibi ... Başkanlığı ile davalı ortak girişim arasında akdedilen 06/06/2011 tarihli ... gemi tedarik sözleşmesi ile davalı/yükleniciler, sözleşmede belirtilen özelliklere sahip orta menzilli toplara sahip 2 adet ... gemiyi imal etmeyi taahhüt ettiği, alt yüklenici .... ile asıl yüklenici davalı şirketlerin ortak girişimi arasında akdedilen 14/12/2012 tarihli ... gemi projesi kapsamında toplam dört adet silah sisteminin tedarikine ilişkin olarak akdedilen mal tedariki ve satın alma sözleşmesi imzalandığı, söz konusu sözleşme ile alt yüklenicinin, söz konusu gemilerin toplarını sözleşmede belirtilen teknik özellikle sahip olarak imal etmeyi taahhüt ettiği, akabinde .... şirketini de bünyesinde bulunan şirketlerin ... unvanı altında birleşmesi neticesinde davacı şirketin, sözleşmenin alt yüklenici tarafı haline geldiği, akabinde alt yüklenici sözleşmesinden kaynaklanan borçların teminatını oluşturması amacıyla davacı alt yüklenici tarafından, davalı asıl yükleniciye 4 adet teminat mektubu verildiği, davalı ortak girişim tarafından sözleşmeye istinaden alınan teminat mektuplarının 2 adedinin davacı tarafa iade edildiği, ancak 925.000,00'er EUR bedelli ve süresi 30/03/2019 tarihine kadar uzatılmış bulunan 2 adedini ise davacıya iade etmediği ve bu 2 teminat mektubunu 29/03/2019 tarihinde nakde çevirdiği ve toplam 1.850.000,00-EUR bedeli tahsil ettiği anlaşılmıştır. İş sahibi idarenin davalı ortak girişime gönderdiği 01/04/2019 tarihli yazı incelendiğinde, ... gemileri üzerinde bulunan 40 mm topların hizmete girdikleri tarihten itibaren çok sık arızalandıklarının bildirildiği ve ortaya çıkan arızaların nedenlerinin, yapılan düzeltici işlemler ve alınan önleyici tedbirlerin kurumlarına sunulmasının istenildiği, yüklenici tarafından hazırlanan raporun kuruma sunulduğu, ancak bahse konu rapor incelendiğinde, yalnızca ortaya çıkan arızalara yönelik düzeltici işlem yapıldığının, asıl arıza kaynağının tespitine ve buna yönelik önleyici tedbir alınmasına yönelik ise herhangi bir çalışma yapılmadığının anlaşıldığı, toplarıda ... Komutanlığı envanterindeki diğer toplara nazaran çok fazla arızanın ortaya çıktığı ve bu arızalarda herhangi bir azalmanın görülmediğinin tespit edildiği, kurumlarında üretici ve komutanlıkları personelinin de katılacağı bir toplantı düzenlenmesinin gerektiğini bildirdiği; davalı ortak girişimin ise bu yazıya cevaben idareye gönderdiği 09/04/2019 tarihli cevabi yazısında, toplantı talebinin üretici ... firmasına iletildiği, firmadan alınan cevapta ise söz konusu toplarda bugüne kadar çıkmış bütün arızaların giderildiğinin ve yaptıkları analiz sonucunda tekrarlayan herhangi bir anomali olmadığının belirtildiği ve ... Başkanlığında yapılması planlanan toplantı konusunda olumlu bir görüş bildirmemiş olduğu ve diğer yandan, üretici firma ile aralarında olan sözleşme gereği ifa edilmemiş olan hususlardan dolayı anlaşmazlıklarının devam ettiğinin bildirilmiş olduğu anlaşılmıştır. Asıl yüklenici tarafından, alt yüklenicinin ayıplı ifada bulunduğu; alt yüklenici tarafından ise asıl yüklenicinin teminat mektuplarının iade edilmediği, yani her iki tarafça sözleşmeye aykırı hareket edildiği ve edimlerin yerine getirilmediği ileri sürülmüş olduğundan, dosya kapsamında ileri sürülen sözleşmeye aykırılık iddialarına dayalı uyuşmazlığın teknik, mali ve nitelikli mevzuat aktüeri noktasında bilirkişi incelemesi sonucunda aydınlatılabileceği anlaşıldığından, mahkememiz dosyası kapsamında silah sistemleri uzmanı, makine mühendisliği öğretim üyesi ve borçlar hukuku öğretim üyesi bilirkişilerden oluşan heyetten rapor, mali müşavir bilirkişiden davalı şirket merkezinde yerinde inceleme de yapılmak suretiyle rapor, mali müşavir, silah sistemleri uzmanı ve borçlar hukuku uzmanı bilirkişilerden oluşan heyetten rapor temin edilmiş, mali yönden davaya konu her iki teminat mektubu karşılığı 1.850.000,00-EUR karşılığı 11.689.780,00-TL'nin davalı tarafından nakde çevrildiği ve gelir hesabına kaydedildiği, davalı tarafın kayıtlarında gecikmeden kaynaklı olarak hesaplanan 2.673.280,59-EUR ceza bedelinin tahakkuk ettirdiği, teknik yönden ise arıza çeşitliliği ve sürekliliği konusunda problemlerin devam ettiği, söz konusu problemlerin imalat ve tasarım hatasından kaynaklandığı ve bu teknik sorunların günümüze kadar halen giderilememiş olduğu, davacı alt yüklenicinin sözleşme konusu topları ayıplı ve tasarım hatalı imal etmek suretiyle sözleşmeden kaynaklanan borcunu ağır kusurlu olarak ihlal ettiği tespit edilmiştir. Raporlar arasında da çelişki bulunmaması, denetime ve hüküm kurmaya elverişli bulunması ve dosya kapsamındaki tüm kayıtların incelenmesi neticesinde raporlara da itibar edilerek, davacı tarafın sözleşmesel yükümlülüklerini ağır kusurlu olarak ihlal ettiği sonucuna varılmıştır. Nitekim davacı tarafın sözleşme bedeli olan 18.500.000,00-EUR'dan indirim yapması, dava konusu toplardaki tasarım ve imalat hatalarının varlığını kabul ettiğine işaret etmektedir. Her ne kadar davacı tarafça, davalıların talebi üzerine herhangi ayrı bir test veya değerlendirme yapmaksızın davalılara toplamda 3.072.500,00-EUR ödeme yapıldığı ve dolayısıyla alt yüklenici sözleşmesine istinaden sorumluluklarının 2.775.000,00-EUR ile sınırlandırılmış olmasına rağmen sınırın üzerinde tazminat ödemesi yapılmış olduğu ileri sürülmüş ise de, davacı alt yüklenicinin, sözleşme konusu üstlenmiş olduğu top imalatı işinde ağır kusurlu olması nedeniyle, alt yüklenici sözleşmesinin 5.18 numaralı maddesinde yer alan alt yüklenicinin borca aykırı davranışından sorumluluğu sınırlandıran anlaşmanın, TBK madde 115/f1 gereğince geçersiz olduğu sonucuna varılarak, davalı ortak girişim tarafından dava konusu teminat mektuplarını paraya çevirmeye hak kazanması için gerekli olan riskin gerçekleşmesi nedeniyle teminat mektuplarını haklı olarak paraya çevirdikleri tespit edilmiş, davacı tarafın iddialarına yönelik ispat olgusunun oluşmadığı sonuç ve vicdani kanaatine varılmış ve davacı tarafça açılan davanın reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Tüm bu nedenlerle aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1. Davacı tarafça davalılar hakkında açılan davanın REDDİNE,

2. Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 427,60. TL karar ve ilam harcının, davacı tarafından peşin olarak yatırılan 200.617,94. TL'den mahsubu ile fazladan yatan 200.190,34‬‬. TL'nin, karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacı tarafa iadesine,

3. Arabuluculuk görüşmelerinde arabulucu olarak atanan ...(...)'ya 1.320,00. TL ödemenin suçüstü ödeneğinden karşılandığı anlaşıldığından 1.320,00. TL arabuluculuk ücretinin, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu madde 18/A. 13'e göre davacıdan alınarak Hazineye gelir kaydına,

4. Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,

5. Davalılar kendilerini vekille temsil ettirdiğinden, karar tarihi AAÜT gereğince belirlenen 421.475,00. TL vekâlet ücretinin, davacı taraftan alınarak alınarak davalı taraflara verilmesine,

6. 6100 sayılı HMK'nın 333. maddesi gereğince davacı ve davalı tarafından yatırılan ve bakiye kalan gider avanslarının, kararın kesinleşmesi sonrası talep halinde yatıran tarafa iadesine,

Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık yasal süre içerisinde, mahkememize ya da mahkememize gönderilmek üzere her hangi bir Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek bir dilekçe ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde İSTİNAF kanun yolu açık olmak üzere oy birliğiyle verilen karar, açıkça okunup usulen anlatıldı. 27/06/2024

Başkan ...

e-imzalıdır

Üye ...

e-imzalıdır

Üye ...

e-imzalıdır

Katip ...

e-imzalıdır