İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi 2022/785 E. 2023/1106 K.

T.C.

İSTANBUL

4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/785 Esas

KARAR NO : 2023/1106

DAVA : 3. Şahıs Tarafından Açılan Menfi Tespit

DAVA TARİHİ : 14/11/2022

KARAR TARİHİ : 26/12/2023

Mahkememizde görülmekte olan 3. Şahıs Tarafından Açılan Menfi Tespit davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Asıl ve Birleşen davada; Davacı vekili dava dilekçesinde ve duruşmalarda özetle; Davalı ... tarafından, 20/04/2015 tanzim ve 20/05/2015 vade tarihli 16.200 TL değerinde ve 20/06/2015 vade tarihli 13.600 değerinde iki senede istinaden borçlular ... Limited Şirketi ,... ,..., ... ve ... aleyhine ... 29.İcra Müdürlüğü ... Esas sayılı dosyası ile kambiyo senetlerine özgü takip (...) yoluyla icra takibine geçildiğini, İİK uyarınca 89/1 , 89/2 ve 89/3 haciz ihbarnameleri gönderilmesi yoluyla müvekkilinin haksız olarak davaya konu icra dosyasına borçlu olarak eklendiğini, tüm bu işlemlerin usul ve esas itibariyle haksız olması nedeniyle bu davayı açtıklarını, ... 29. İcra Müdürlüğü'nün ...E. sayılı dosyasından müvekkili bağlamında borçlu olmadığının (30.871 TL ) tespitine, tespit edilene kadar tedbir kararı verilmesini, haksız ve kötü niyetli davalı aleyhine icra inkar tazminatına hükmedilmesini, yargılama giderinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Asıl davada; Davalı vekili cevap dilekçesinde ve duruşmalarda özetle; Kabul anlamına gelmemekle birlikte davacının huzurdaki davayı dava şartı lan arabuluculuğa başvurmadan ikame ettiğini, bu nedenle davanın usulden reddini talep ettiklerini, müvekkilinin icra dosyasından kendisine gönderilen birinci ve ikinci haciz ihbarnamelerine itiraz etmediğini, üçüncü haciz ihbarnamesine karşı süresi içerisinde menfi tespit davası açmadığını, fazlaya yönelik hakları saklı kalmak kaydıyla, huzurdaki haksız ve kötü niyetli davanın reddine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.

Birleşen davada; Davalı mirasçılarına dava dilekçesi ve tensip tutanağı tebliğ edilmiş, davalı mirasçıları tarafça davaya cevap verilmemiştir.

Mahkememizin 2022/785 esas sayılı dosyasında verilen 19/01/2023 tarihli ara karar gereğince davalı ... yönünden dosyanın tefrikine karar verilmiştir.

Tefrik sonrası Mahkememizin 2023/45 esas sayılı dosyasına kaydı yapılarak yargılamaya devam edilmiş, Mahkememizin 2023/45 esas 2023/45 karar sayılı kararı ile "Davanın HMK madde 114/1-d ve 115/2 gereği dava şartı yokluğundan USULDEN REDDİNE" dair karar verilmiştir. Davacı vekilinin İstinaf talebi üzerine dosya İstanbul Bölge Adliye Mahkemesinin 44. Hukuk Dairesinin 2023/451 Esas 2023/339 karar sayılı 31/03/2023 tarihli ilamı ile Mahkememiz kararının kaldırılmasına dair karar verilerek Mahkememizin 2023/265 Esas sayılı numarasını almıştır.

Mahkememizin derdest 2023/265 esas 2023/335 karar sayılı 04/05/2023 tarihli karar gereği derdest dosyamızın Mahkememizin 2022/785 esas sayılı ile HMK 166 maddesi uyarınca BİRLEŞTİRİLMESİNE karar verilmiştir.

Mahkememizin 15/11/2022 tarihli ara kararı ile ihtiyati tedbir talebinin reddine dair karar verilmiş, kararın istinaf edilmesinin ardından İstanbul BAM 9.HD'nin 2023/348 Esas ve 2023/376 Karar sayılı ilamı ile;

"Somut uyuşmazlıkta dava, İİK'nın 89/3. maddesi uyarınca açılan menfi tespit davası olduğu ve bu madde kapsamında takibin durmasına ilişkin özel düzenleme bulunduğu halde mahkemece yanılgılı olarak davacının ihtiyati tedbir talebinin İİK'nın 72. maddesine göre yapılan değerlendirmeye göre karara bağlanması doğru olmamıştır. Öte yandan İİK'nın 89/3. maddesi uyarınca davacı tarafından süresinde menfi tespit davasının açıldığına ilişkin belgenin 20 gün içerisinde ilgili icra dairesine bildirilmesi halinde icra takibinin kendiliğinden duracağı düzenlendiğinden sonuç olarak İlk Derece Mahkemesinin ihtiyati tedbir talebinin reddine ilişkin kararında isabetsizlik bulunmadığından istinaf talebi yerinde değildir." gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:

Asıl ve birleşen dava, takip borçlusu olmayan üçüncü kişi tarafından açılan menfi tespit istemine ilişkindir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK)’nın 3. maddesi hükmüne göre, bu Kanunda düzenlenen hususlarla bir ticari işletmeyi ilgilendiren bütün işlem ve fiiller ticari işlerdendir. Bir işin ticari veya adi olması, farklı kuralların uygulanmasını gerektirir. Bir işin ticari olup olmadığını kanunda öngörülen kurallar uyarınca saptamak gerekir. Eğer iş ticari ise özel ticari kuralların uygulanması zorunlu olur. Ticari işletmeyi ilgilendiren bütün işler, yani haklı veya haksız fiil yahut işletmeyi ilgilendiren her iş ayrık durumlar dışında ticari iş sayılır. Bu işler, eğer bir ticari işletmeyi ilgilendirmiyorsa ticari iş sayılmazlar (ERİŞ Gönen, Gerekçeli- Açıklamalı- İçtihatlı 6335 Sayılı Kanunla Güncellenmiş Yeni TTK Hükümlerine Göre Ticari İşletme ve Şirketler Ticaret Sicili Yönetmeliği ve İlgili Tebliğler, Seçkin Yayınevi, 1. Baskı, Mart 2013, 1. Cilt, Sh, 323).

Ticari davalar ise aynı Kanunun 4/1 maddesinde tanımlanmıştır. Bu maddeye göre, her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işleri ve tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın Türk Medenî Kanununun, rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar hakkındaki 962 ilâ 969 uncu maddelerinde, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun malvarlığının veya işletmenin devralınması ile işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi hakkındaki 202 ve 203, rekabet yasağına ilişkin 444 ve 447, yayın sözleşmesine dair 487 ilâ 501, kredi mektubu ve kredi emrini düzenleyen 515 ilâ 519, komisyon sözleşmesine ilişkin 532 ilâ 545, ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları için öngörülmüş bulunan 547 ilâ 554, havale hakkındaki 555 ilâ 560, saklama sözleşmelerini düzenleyen 561 ilâ 580 inci maddelerinde; fikrî mülkiyet hukukuna dair mevzuatta; borsa, sergi, panayır ve pazarlar ile antrepo ve ticarete özgü diğer yerlere ilişkin özel hükümlerde ve bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, finansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemelerde öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ticari dava sayılır. Bu maddeye göre bir davanın ticari dava sayılabilmesi için tarafların her ikisinin tacir olması ve uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğması veya ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi olması veyahut da açılan davanın maddede altı bent halinde sayılan davalardan olması gerekir. Taraflardan biri tacir değilse veya tacir olmasına rağmen uyuşmazlığın ticari işletmeyle ilgisi yoksa ticari davanın varlığından söz edilemez.

Ticari davalar, mutlak ticari davalar, nispi ticari davalar ve yalnızca bir ticari işletmeyle ilgili olmasına rağmen ticari nitelikte kabul edilen davalar olmak üzere üç gruba ayrılır.

Mutlak ticari davalar, tarafların tacir olup olmadığına ve işin bir ticari işletmeyi ilgilendirip ilgilendirmediğine bakılmaksızın ticari sayılan davalardır. Mutlak ticari davalar, TTK'nın 4/1. maddesinde bentler halinde sayılmıştır. Bunların yanında Kooperatifler Kanunu (m.99), İcra İflas Kanunu (m.154), Finansal Kiralama Kanunu (m.31), Ticari İşletme Rehni Kanunu (m.22) gibi bazı özel kanunlarda belirlenmiş ticari davalar da bulunmaktadır. Bu guruptaki davaların ticari dava sayılabilmesi için taraflarının tacir olması veya ticari işletmeleriyle ilgili olması gibi şartlar aranmaz. TTK'nın 4/1. bendinde sınırlı olarak sayılan davalar arasında yer alması veya özel kanunlarda ticari dava olarak nitelendirilmesi yeterlidir. Bu davalar kanun gereği ticari dava sayılan davalardır.

Nispi ticari davalar, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması halinde ticari nitelikte sayılan davalardır. TTK'nın 4/1. maddesine göre, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafı da tacir olan hukuk davaları ticari dava sayılır. Bu hükme göre bir davanın ticari dava sayılabilmesi için, hem iki tarafın ticari işletmesini ilgilendirmesi hem de iki tarafın tacir olması gereklidir. Bu şartlar birlikte bulunmadıkça, uyuşmazlık konusunun ticari iş niteliğinde olması veya ticari iş karinesi sebebiyle diğer taraf için de ticari iş sayılması davanın ticari dava olması için yeterli değildir. Ticari iş karinesinin düzenlendiği TTK’nın 19/2. maddesi uyarınca, taraflardan biri için ticari iş sayılan bir işin diğeri için de ticari iş sayılması, davanın niteliğini ticari hale getirmez. TTK, kanun gereği ticari dava sayılan davalar haricinde, ticari davayı ticari iş esasına göre değil, ticari işletme esasına göre belirlemiştir. Hal böyle olunca, işin ticari nitelikte olması davayı ticari dava haline getirmez.

Üçüncü grup ticari davalar, yalnızca bir tarafın ticari işletmesini ilgilendiren havale, vedia ve fikri haklara ilişkin davalardır. Yukarıda açıklandığı üzere bir davanın ticari dava sayılması için kural olarak ya mutlak ticari davalar arasında yer alması ya da her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili bulunması gerekirken havale, vedia ve fikri haklara ilişkin davaların ticari nitelikte sayılması için yalnızca bir yanın ticari işletmesiyle ilgili olması TTK'da yeterli görülmüştür.

6335 sayılı Türk Ticaret Kanunu İle Türk Ticaret Kanununun Yürürlüğü Ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 2. maddesi ile değişik TTK’nın 5/1. maddesinde, aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın, asliye ticaret mahkemesinin tüm ticarî davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevli olduğu belirtilmiştir. Buna göre, asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki hukuki ilişki, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunundan ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 6335 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önceki halinden farklı olarak iş bölümü ilişkisi değil görev ilişkisidir. Bu nedenle, asliye ticaret mahkemesinin bakması gereken davalarda, asliye hukuk mahkemesi görevli sayılamaz. Göreve ilişkin düzenlemeler, 6100 sayılı Hukuk Muhakemesi Kanununun 1. maddesi uyarınca kamu düzenine ilişkin olup mahkemelerce ve temyiz incelemesi aşamasında Yargıtayca re'sen dikkate alınır. Bu kuralın tek istisnası, 6335 sayılı Kanunun 2. maddesi ile değişik 6102 sayılı TTK'nın 5/4. maddesinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre, yargı çevresinde ayrı bir asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde, asliye hukuk mahkemelerine açılan davalarda görev kuralına dayanılmamış olması görevsizlik kararı verilmesini gerektirmez. Nitekim, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 16.09.2015 gün ve 2014/15-1026 E. 2015/1765 K. sayılı kararında da aynı ilkeler benimsenmiştir.

TTK'nın 5/1.maddesinde, aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinin tüm ticari davalar ile çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevli olacağı düzenlenmiştir.

6100 sayılı HMK'nın 2.maddesinde ise Asliye Hukuk Mahkemesinin görev alanı düzenlenmiş olup madde metnine göre, dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarla, şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkemenin, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesi olacağı hüküm altına alınmıştır.

Görevle ilgili değerlendirmenin 6102 Sayılı TTK'nun 4 ve 5.maddesindeki düzenlemeler gözetilerek yapılması gerekir. 6102 Sayılı Kanun'un 19.maddesi ''ticari iş karinesi'' başlığını taşımakta olup, bu maddenin 2.fıkrasında yer alan ''Taraflardan yalnız biri için ticari iş niteliğinde olan sözleşmeler, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, diğeri için de ticari iş sayılır.'' hükmünün, görevli mahkemenin belirlenmesinde dikkate alınması mümkün değildir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2015/15-440 esas 2015/1769 karar sayılı ilamı).

Yapılan açıklamalar ışığında somut olayda, davanın 3.kişi konumunda bulunan davacı tarafından İİK’nun 89/3 maddesine dayalı olarak açılmış menfi tespit istemine ilişkin olduğu, İİK'nun 89/3 maddesi gereği açılan menfi tespit davasında maddenin yer aldığı İİK'da görev yönünden özel bir düzenlemeye yer verilmediği, genel kurallara göre görevli mahkemenin belirlenmesinin gerektiği, buna göre taraflar arasında doğrudan bir ticari ilişkinin bulunmadığı gibi davalıların tacir sıfatını da taşımadığı, uyuşmazlığın takip hukukundan kaynaklandığı, İİK'nın 89/3 maddesi uyarınca açılan menfi tespit davasında davacı ile davalı takip alacaklısı arasında doğrudan ticari ilişki bulunmadığından TTK'nın 4.maddesinde belirtilen mutlak ya da nispi ticari davadan söz edilemeyeceği (aynı yönde İstanbul BAM 9. HD'nin 2021/1744 Esas ve 2022/1598 Karar sayılı ilamı, Yargıtay 19. HD.'nin 2016/3568 Esas ve 2016/6425 Karar sayılı ilamı), Mahkememizin mutlak ve nispi ticari dava niteliği taşımayan işbu davaya bakmakla görevli olmadığı, uyuşmazlığın genel hükümler uyarınca asliye hukuk mahkemesinde çözümlenmesi gerektiği anlaşıldığından görevle ilgili düzenlemelerin kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle taraflarca ileri sürülmese dahi yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilmesi gerektiği nazara alınarak asıl ve birleşen davanın 6100 sayılı HMK 114/1-c ve 115/2 maddesi uyarınca görev yönünden usulden reddine ve Mahkememizin görevsizliğine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Açıklanan gerekçeye göre;

1. Asıl ve Birleşen dava yönünden davanın HMK 114/1. c , 115/2 mad uyarınca görev yönünden usulden reddine ve mahkememizin GÖREVSİZLİĞİNE,

2. Karar kesinleştiğinde ve HMK 20 md uyarınca 2 haftalık süre içinde talep halinde dosyanın görevli İstanbul Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine,

3. Harç, vekalet ücreti, yargılama giderleri konusunda görevli mahkemece karar verilmesine,

4. Kararının kesinleşmesinden itibaren 2 hafta içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için başvurulmadığı taktirde harç ve yargılama gideri konusunda ek karar yazılmasına, ,

Dair verilen karar davacı vekilinin ve davalı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğden itibaren 2 hafta içerisinde İstanbul Bölge Adliyesi ( İstinaf Mahkemesi ) nezdinde istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usülen anlatıldı.26/12/2023

Katip Hakim

¸e-imzalıdır ¸e-imzalıdır