İstanbul 19. Asliye Ticaret Mahkemesi 2020/405 E. 2023/817 K.

T.C.

İSTANBUL

19. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2020/405 Esas

KARAR NO : 2023/817

DAVA : Tazminat (Özel Sigorta Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 31/08/2020

KARAR TARİHİ : 14/12/2023

Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Özel Sigorta Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Taraflar arasında 02.08.2019/02.08.2020 dönemli 89606325 sayılı Geniş Kapsamlı işletme sigorta poliçesi imzalandığını, Mersin İli, Toroslar İlçesi, ...ü yamacında kurulu davacı şirkete ait 51.530 m² alanlı... parselde lisanssız güneş enerjisinden elektrik üretim tesislerinde, 6-7-8 Şubat 2020 günlerinde üst tesisin meteorolojik veya doğal yer kaymasıyla aşağıya kayarak ara istinat duvarının yıkılıp üst ve alt tesis ile birlikte işletme bünyesinde ağır hasar ve zarar oluştuğunu, sigortacı sıfatıyla davalıya da ihbar üzerine ... Eksperlik adına ...numaralı hasar dosyasıyla düzenlenen raporun davalıya verildiği, davacıya da sözle bildirildiğini, davalının uzun süre hasar raporunu almadığını bildirdiğini, sonrasında ekspertiz rapor örneğinin, davacıya, mahkeme tespit raporunun bir örneği alınmadan verilmeyeceğinin bildirildiğini, davacı tarafından zaten TTK’na göre olay ve hasarın acilen tespiti zorunluluğu sebebiyle, Mersin ...Asliye Hukuk Mahkemesi'nin... D. İş sayılı dosyasından 10.2.2020 tarihinde delil ve hasar zarar tespiti istendiğini, 20.02.2020 tarihinde yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapıldığını, keşiften sonra bilirkişilerin olay yerinde tekrar inceleme yaptıklarını, 13.05.2020 tarihinde bilirkişi raporunun, taraflara tebliğe çıkarıldığını, keşif yapılmasından sonra zararın daha da artmaması için hemen onarım ve tamirata girişildiğini, acil gider için davalıdan 300.000,00-TL avans ödemesi istendiğini fakat cevap dahi verilmediğini, TTK. m. 1448/1 gereğince davalının ağır kusurlu olduğunu, ikinci olarak mahkeme bilirkişi raporunda belirtilen riziko zarar tutar toplamı olan 671.370.-TL'nin 22.05.2020 tarihli yazıları ile istendiğini, 27.05.2020 tarihinde tebliğ edildiğini fakat cevap verilmediğini, yapılan fiili hasar tamiri, tesisler arası kaymayı önleyici istinat ara duvar tamirine 580.000.-TL, santral panel onarımına 254.000.-TL, üretim kaybının ve direk – kolon proje yıkılmasına 86.036,-TL ödenmesine ve 55.000.-USD karşılığı 398.750.-TL olmak üzere toplamda şimdilik 1.309.000.-TL harcandığını, kesin zarar ve hasar bedelinin belirsiz olduğunu, yargılamanın sonunda belirleneceğini, dağ yamacında onlarca değişik şirket veya kuruluşun kurup işletmekte olduğu elektrik panellerinin aralarını, istinat ana duvar, arazi kaymasını, bölümlerin birbirine girmesini önlemek için işletmenin ana unsuru olduğunu, elektrik tesislerinin, hangi arazide kurulacağını, kamu idaresinin belirlediğini, iş sahiplerinin arazi seçim hak ve yetkisi bulunmadığını, eğimli arazide kurulu tesisin, doğal arazi kaymasının, meteorolojik veya jeolojik sebepten olabileceğini, sigortacının olası risklerini düşünmesi, basiretli olmak zorunda olmasının gereği olduğunu, sigortalandığına göre, yüksek arazi eğiminden doğan zararların da kapsam dışı olduğunun, TTK’nun 1405. maddesine göre akit sırasında hem sözlü, hem de yazılı olarak bildirilmedikçe, kapsam içi sayıldığını, ödemek zorunda olduklarını, TTK. 1453. maddeye göre mal sigortası yapmadan önce, malı da görüp olası gerçek risk ve mal değerlerine göre sigortalamak zorunda olduğunu, malı yerinde görmeden sigortalamasının sonuçlarından sorumlu olduğunu, poliçe kapsamının içeriğine göre, yamaçta alt alta sıralanan ve her biri 3 sıra ve 250 m uzunluğunda elektrik panelini kapsayan davacı şirkete ait 4 adet tesisler arası, üst tesisin aşağıya kaymasını önleyici ara duvar olduğunu, yıkılan 3. setin tek duvarın uzunluğu 60 metre olduğunu, sigorta kapsamında olduğunu, tesisleri ve tesislerin iç bölümlerini ayıran ara duvarın, ana duvar olduğunu, tesisi ve tesislerin iç bölümlerini dışarıya karşı koruyan çevre duvarı olmadığını, ara duvarın işletmenin ana unsuru olduğunu, Mersin Mahkemesi bilirkişilerinin tesisler ara duvarını da sürükleyip, her ne sebepse kayma neticesi ana tesislerde oluşan hasar ve zarar tespitini hep birlikte yaptıklarını, tesislerin ara duvarının poliçede ana parça olduğunu, ara duvar olmaksızın, alt ve üst risk tesisleri de olmayacağından, bunun hasar ve onarım bedelinin de sigorta kapsamında olduğunu, ayrıca tesis içindeki elektrik panellerinin üstüne toprak ve taş yığınlarının çökmesiyle çökertilen ve yukarıdaki bölümdeki kayan toprağa çakılı panel direklerinin de çökmesiyle elektrik üretim faaliyeti de kesildiğini, bundan doğan üretim kaybının ödenmesi de geniş kapsamlı işletme sigorta poliçesinin Tesis İçi Hasar maddesi doğrultusunda ödenecek riziko kapsamında olduğunu, poliçenin başlangıcında elektrik panel ve üretim tesisi hasarından doğan gelir zayiatının ödenmesi için 100.000-USD ayrılmasının bu risk bedelinin ödenme kapsamında olacağını gösterdiğini, poliçesinin tetkikinde; fiziksel zararlar sigorta bedeli 2.000.000,-USD operasyonel kar kaybı zarar bedeli 100.000,-USD olarak gösterildiğini, davacının prim borcunu zamanında ödediğini, ana sözleşmenin her ne kadar geniş kapsamlı işletme sigorta poliçesi başlığını taşıyorsa da içeriğinin yangın sigortası olduğunu, davacının her türlü zararlara karşı korunması için mal sigortası amacıyla malvarlığına yönelik rizikonun gerçekleşmesi halinde doğan zararın ödenmesini amaçladığını, sözleşme metninde sadece yangının oluş şekli, hasarları ve ödenmesi, hususları dışında bir konu olmadığını, ilaveten davacıya ibra şartıyla ödenmeye kalkışılan ama ibra şartından dolayı reddedilen 27.464,66-USD kazanç veya üretim kaybı avans değil, kesin ödeme teklifinde bile / yangın poliçesi / yazdığını, davacının, hileli başlıklı poliçeyle aldatıldığını, Mersin ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin D.İŞ... sayılı tespit dosyası bilirkişi raporuna ve fiili onarım ve tamirata göre 671.370,-TL hasar bedeli bulunduğunu, davacı tarafından tahribatı temizletme, yeni malzeme alıp onartma ve işletmeye elverişi sağlama için toplam 1.309.000-TL (şimdilik) riziko bedeli oluştuğunu, davacının hak talebiyle, yine olması gereken teklife aykırı olarak 28.07.2020 günlü yalnız 27.444.66-USD ödeme teklifi önererek, yanında ibra şartı istemesi bu teklifinin de reddine sebep olduğunu, esasen bu teklifin açıkça zarar iddialarının kabulü olduğunu, TTK’nun 1404, 1405, 1424, 1433 maddelerinde sigortacının nelerin riziko kapsamı dışında olduğuna dair akit sırasında bir açıklaması veya bildirimi yoksa, sonradan riziko gerçekleşen bir konuda, bu hususu tamirat kapsamı dışındaydı demesinin geçersiz olduğunu, TTK. 1409 maddesine göre sigortacının sözleşme kapsamındaki her zarar veya bedelden sorumlu olduğunu, sigorta kapsamı mal değerinde ve bunun karşılığı prim değerinde ve her birinin riziko değerinde hiçbir indirim kaydı olmadığını, malın piyasa değeri üzerinden sigortalandığını, düşük bedel sigortası yapılmadığını,.. Tic. Ltd. Şti.,... ve ...'nun davacının 06.08.2017 tarihli sözleşmeyle güneş enerji sistem tesislerini kurup yapan kişiler olduklarını ve tesisi de 2009 yılı Kasım ayında tam sağlam çalışır, halde teslim etmiş olmalarıyla, HMK 61 madde uyarınca davanın kendilerine de ihbar edilmesinin gerektiğini, davalı sigortacının, sigortalının uğradığı zararın tazminini karşılamak zorunda olduğunu beyan ederek mahkemece tespit edilecek riziko bedeli zararının belirsiz alacak olarak 3.000-TL istinat duvarı yapımı, 3.000-TL santral panel onarımı, 3.000-TL kolon – direk – proje onarımına verilmekle toplam 9.000-TL ile 1.000-USD (=7.300-TL) elektrik üretiminden mahrumiyet bedeli zayiatının ödeme tarihindeki döviz satın alış kurundan olmak üzere ki 16.300-TL riziko bedelinin riziko tarihi olan 06.02.2020 tarihinden itibaren avans faiziyle birlikte ödenmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine ve kararın gazeteyle ilanına, davanın ihbar edilenlere de tebliğine, onarım ve tamirat bitimindeki masraflar ile mahkeme bitiminde bulunacak miktara göre alacağın HMK. 107'ye göre artırılabileceğine, artırılmış değere göre karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; dava tarihi itibariyle davacının davalı olarak gösterdiği...Sigorta A.Ş. adında bir şirket bulunmadığını, ... Sigorta A.Ş.'nin, kamu sigorta şirketlerinin bir araya gelmesiyle oluşan ... Sigorta A.Ş. bünyesine devrolduğunu, davacının, ihbar edilenler sıfatıyla taraf gösterdiği kişi ve kurumları ne sebeple bu sıfatta gösterdiğine dair hiçbir açıklama olmadığını, dava açılırken davacının bu sıfat ile yargılamaya taraf ilave etmesinin mümkün olmadığını, ihbarın, yargılamayı kaybettiği takdirde doğacak sorumluluğu rücu açısından taraflar için geçerli olduğunu, davacının davanın başında yapmış olduğu bu ihbarın nedeninin, ihbar edilenlerin sorumluluğu ise zaten bu tarafları davalı olarak göstermesi gerektiğini,bu nedenle davanın usulen reddine karar verilmesi gerektiğini, dava belirsiz alacak davası olarak açılmış ise de işbu davanın belirsiz alacak davası koşullarını taşımadığını, sigortalı... ve Yenilenebilir... Ltd. Şti. ile... Ltd. Şti., ... ve... arasında akdedilen Eser Sözleşmesinin 3. maddesinin “A- Yüklenicinin Hak ve Sorumlulukları” başlığındaki maddeler uyarınca davaya konu hasar ve benzeri kazalardan her türlü sorumluluğu yüklenicinin kabul ettiğini, davalı şirketin pasif husumet ehliyeti bulunmadığını, davalı sıfatının yüklenicilerde ve/veya yüklenicilerin sigortacısında olduğunu, davanın davalı şirket için reddini talep ettiklerini, davaya konu hasarın, duvar ve benzeri yapıların aşırı yağışa dayanıksız olması nedeniyle oluştuğunu, duvar ve benzeri yapının olası bir yağışa dayanıksızlığı, yani ayıbı sözkonusu olduğunu, Yangın Sigortası Genel Şartları’nın A.4. numaralı başlığında; "4.4- Yangın çıkarmaksızın; sigortalı şeylerin kendi ayıplarından, mayalanmalarından, kavrulmalarından veya bünyelerinde meydana gelen bozulmalar ile kavrulmalar nedeniyle uğradıkları zararlar." her şekilde teminat dışında tutulduğunu, bu nedenle davanın esastan reddi gerektiğini, Sel veya Su Baskını Klozu’ndaki teminat dışı hallerde; "Sel veya su baskını sonucu dahi olsa yer kayması nedeniyle meydana gelen zararlar" teminat dışı tutulduğunu, davacının dava dilekçesinde bizzat yer kaymasını kabul ettiğini, yüksek eğimin zararın oluşmasının ana nedeni olduğunu ikrar ettiğini, Yangın Sigortası Genel Şartları ile teminat dışı hal olarak sayılı hallerden birine giren hiçbir kar kaybı için teminat verilemeyeceğinin altı çizildiğini, tüm hasarın yanı sıra kar kaybı talebinin de reddini talep ettiklerini, tanzim olunan ... numaralı “Yangın Sınai İşletme Sigorta Poliçesi”nin teminatlarının her biri için özel hükümler düzenlendiğini, Sel veya Su Baskını sigortası, %100 sigorta bedelinin %20’si sigortalı üzerinde kalmak kaydıyla müşterek sigorta şeklinde yapıldığını, davanın kabulü anlamına gelmemek kaydıyla sel veya su baskını hadisesi sonucu davalı şirketin zaten ancak hasarın %80’inden sorumlu tutulabileceğini, Sel veya Su Baskını Teminatı Klozu’nda ayrıca her bir hasarda sigorta bedelinin %2 si kadar muafiyet tenzili bulunduğunu, yani sigorta bedelinin %2’sinin altında kalan zararlardan davalı sigorta şirketinin muaf olduğunu, davacının talebinin asıl ret nedeninin de bu olduğunu, poliçede kar kaybı teminatının 100.000 USD olduğunu, davalı sigorta şirketi tarafından yaptırılan ekspertiz çalışmasında 324-Cno’lu santralin hesaplanan yıllık brüt kar değeri 170.321,73 USD olduğunu, sorumluluğu kabulü anlamına gelmemek kaydıyla tanzim ettirilen poliçede eksik sigorta mevcut olduğunu, davacının avans talebinin sebepsiz reddedildiği iddiasının mesnetsiz olduğunu, poliçe özel ve genel şartlarında avans veya ön ödemeye ilişkin bir kayıt bulunmadığını, davacının dayanak olarak gösterdiği TTK md.1448, iddiasını karşılamadığını, sigorta ettirenin avans isteminin karşılanmasının, sigortacının sorumluluğu kabul ettiği; fakat ödeme sürecinin uzaması veya miktarda uyuşmazlık olması durumlarında geçerli olduğunu, somut vakada davalı şirketin sorumluluğu kökten kabul etmediğini, hali ile avans yahut ön ödeme yapmak gibi bir sorumluluğun altında da girmediğini, davalı şirketin zararı arttırıcı bir eylemde bulunmasının fiilen mümkün olmadığı gibi buna mahal vermeyecek tedbirleri almanın sigortalının kendi sorumluluğunda olduğunu, davacının zararın artmasında davalı şirketin ağır kusurlu olduğu iddiasının anlaşılamadığını, tesisin yanlış yerde kurulmuş olma ihtimalindeki sorumluluğun kamu idaresine olduğunu, tesis kurulurken davacının bizzat kendisinin gerekli meteorolojik ve jeolojik incelemeyi yapma yükümlülüğü bulunduğunu, davaya konu hadise nedeniyle görülmekte olan bir ceza yargılaması var ise bu yargılanın seyri ve yargılama esnasında alınacak uzman bilirkişi raporları işbu davanın akıbetini de etkileyeceğinden var ise ceza yargılamasının bekletici mesele yapılmasını talep ettiklerini, davacı taraf her ne kadar tespit talep dilekçesinde davalı şirketi taraf olarak göstermişse de tespitin yokluklarında yapıldığını, bu raporun hukuken geçerliliği bulunmadığını, HMK md.402’e göre delil tespitinin nasıl ve ne zaman yapılacağı, tespitin icrası esnasında karşı tarafın da hazır bulunabileceği, varsa itiraz ve ilave soruların bir hafta içinde bildirilmesi gerektiği belirtilmeli, tespitin yapılmasından sonra, tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneği mahkemece karşı tarafa resen tebliğ edilmesi gerektiğini, anılan usule uygun olmayan delil tespitine en geniş anlamda itiraz ettiklerini, kurulacak olası bir hükme esas alınmamasını talep ettiklerini, davalı sigorta şirketi tarafından tüm tetkiklerin zamanında yapıldığını ve hasar başvurusunun haklı olarak reddedildiğini, bu durumda temerrüde düşmediklerinden faiz ve diğer fer’i giderlerden sorumlulukları bulunmadığını, davanın kabulü anlamına gelmemek kaydıyla bir an için aksi düşünülse dahi olası sorumluluklarının yargılamaya muhtaç olduğundan faiz ve diğer fer’i giderlerden ancak dava tarihi itibariyle sorumlu tutulmaları gerektiğini beyan ederek davanın reddine, vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER VE GEREKÇE:

Davacı vekilinin dava dilekçesi ekinde taraflar arasında imzalanan... numaralı 02/08/2019 - 02/08/2020 vadeli Geniş Kapsamlı İşletme Sigorta Poliçesi'nin fotokopisini, arabuluculuk son tutanağının fotokopisini, Mersin ...Asliye Hukuk Mahkemesi' nin ... D. İş sayılı dosyasından alınan bilirkişi raporunun fotokopisini, davacı tarafından davalı sigorta şirketine verilen bila tarihli 300.000,00-TL ön ödeme talepli dilekçenin fotokopisini, davalı sigorta şirketinin cevabi yazısının fotokopisini, ihbar edilenlerle davacı taraf arasında yapılan 06/08/2017 tarihli Eser Sözleşmesinin fotokopisini sunmuş olduğu görüldü.

Mahkememizin 07/09/2020 tarihli tensip tutanağının 17 numaralı ara kararı ile davacı vekilinin ihbar talebinin kabulü ile davanın... Tic. Ltd. Şti., ... ve...'na ihbarına karar verildiği anlaşılmıştır.

Mersin... Asliye Hukuk Mahkemesinin...D. İş sayılı dosyasının bir suretinin UYAP sisteminden gönderilmiş olduğu, alınan bilirkişi raporunda sonuç ve özet olarak;

"1- Mersin İli, Toroslar İlçesi, ... Mahallesi, ... numaralı parsel, ... Cilt, ... Sayfa, 51.530,00m² miktarlı, Tarla vasfındaki taşınmazın tamamının ... Enerji ve ...Limited Şirketi'ne ait olduğu,

2. Olay mahallinde yıkılan duvarın keşif sırasındaki yapılan ölçüm ve hesaplamalar sonrasında; inşa edilen harçlı iksa duvarının meyili 4:1, kesit kalınlığının 2.40m, taş duvar hacminin 2.073,24m3 olduğu, barbakanların inşa edilen harçlı iksa duvar doğrultusunda 3 ile 4m arasında yapıldığı, ancak irtifa itibari ile 3m den daha fazla uzunlukta ve tabii zeminden 2m yukarıda olduğu, bu nedenle barbakanların yapılışının tekniğe uygun olmadığı,

3. Güneş enerjisi santrali enerji sisteminde tespit edilen elektriksel yönden hasar ve zararın komple parasal değerinin yaklaşık 225.000,00 TL olabileceği,

4. İNŞAİ YÖNDEN TOPLAM ZARAR. ZİYAN BEDELLERİ =361.720,00TL+84.650,00TL = 446.370,00TL olabileceği,

5. İnşai ve elektriksel olarak hasar ve zararın komple parasal değerinin yaklaşık 446.370,00TL + 225.000,00TL=671.370,00TL olabileceği," yönünde görüş ve kanaat bildirdikleri anlaşılmıştır.

İhbar olunanlar ... Ltd. Şti. ve... vekilinin 26/09/2020 tarihli cevap dilekçesini, ihbar olunan... vekilinin 29/09/2020 tarihli beyan dilekçesini sunmuş oldukları görüldü.

Davalı sigorta şirketine yazılan müzekkereye cevap verildiği,... numaralı hasar dosyasının gönderilmiş olduğu görüldü.

Davacı vekilinin 15/02/2021 tarihli dilekçesi ile davaya konu zararın tamir ve onarımına ait fatura fotokopilerinin sunulmuş olduğu görüldü.

Mahkememizin 18/01/2021 tarihli celsesinin 6 numaralı ara kararı ile Mersin Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesi'ne müzekkere yazılarak davacı sigortalı mahallinde oluşan zararın tespiti için bir jeolog, bir elektirik mühendisi, bir inşalat mühendisinden oluşan üç kişilik bilirkişi heyeti ile mahalinde keşif yapılması hususunda talimat yazılmasına karar verildiği, Mersin ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Talimat sayılı dosyasından alınan bilirkişi raporunda sonuç ve özet olarak;

"Tespit edilen şev hasarı, lokal bir bölgede, meteorolojik koşullara bağlı olarak şev üstü yükün (Kar Yağışı) artmasına bağlı olarak, şev arkasındaki dolgu alanda oluşan yanal ve düşey basınç nedeniyle şev hasarının geliştiği,

...Enerji Santrali tesisinde hasar gören güneş panelleri sistemi ve ekipmanlarının yeniden temini ve tesisin tekrar tam kapasite faal hale getirilmesi için harcanan toplam bedelin 260.779,22 TL + KDV = 307.719,48 TL olduğu,

Meydana gelen hasarın giderilerek tesisin tam kapasite faal hale getirildiği zamana kadar tesiste yapılan üretim miktarlarında kısmi üretim yapıldığı veya hiç üretim yapılamadığı, hasarlı dönemlere ait aynı dönem bir sonraki yılki üretim değerlerine göre yapılan karşılaştırmada tesiste 454.871,529 kWh eksik üretim yapıldığı, 2020 yılı dönem birim fiyatlarına göre 397.229,85 TL + KDV = 468.731,22 TL veya 0,133 cent kwh birim ücreti üzerinden 60.497,91 dolar + KDV üretim kaybı olduğu,

Teknik özellikleri yönünden 2. Sınıf A grubu yapı sınıfına dahil olan çökme oluşan istinat duvarının tamirat tadilat bedelinin (Dava tarihi 2020 yılı itibarı ile) 367.200,00 TL + KDV = 433.296,70 TL olduğu," yönünde görüş ve kanaat bildirdikleri, bilirkişi raporunun taraflara tebliğ edildiği, davacı vekilinin 05/07/2021 tarihli bilirkişi raporuna karşı beyan dilekçesini sunmuş olduğu, davalı vekilinin 09/08/2021 tarihli bilirkişi raporuna karşı itiraz dilekçesini sunmuş olduğu, ihbar olunanlar ... Ltd. Şti. ve ... vekilinin 08/10/2021 tarihli bilirkişi raporuna karşı itiraz dilekçesini sunmuş olduğu, ihbar olunan... vekilinin 09/10/2021 tarihli bilirkişi raporuna karşı itiraz ve beyan dilekçesini sunmuş olduğu görüldü.

Mahkememizin 17/09/2021 tarihli ara kararı ile davalı vekilinin itirazlarını, Mersin ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin... Talimat Sayılı dosyasında bulunan bilirkişi raporunu ve Mersin ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin... Değişik İş sayılı dosyasında bulunan bilirkişi raporunu ayrıntılı değerlendirmek üzere 4 kişilik bilirkişi heyetine tevdine karar verildiği, bilirkişi heyetinin 13/01/2022 tarihli raporunda sonuç ve özet olarak;

"1-Dava konusu olayda davalı Sigorta Şirketi tarafından düzenlenen davacı sigortalı adına düzenlenen Geniş Kapsamlı İşletme Sigorta Poliçesi ile sigortalı Mersin İli Toroslar İlçesi ... Köyü ... parselde 51,320 m2 alanda kurulubulunan Lisanssız ... Enerjisinden Elektrik Üretim Tesislerinde üst tesisin istinatını sağlayan kusurlu imal olunmuş duvarın teminat altında bulunduğu sırada zemin özellikleri ile birleşen aşırı yağışlar nedeniyle yer çökmesi sonrasında oluşan zararın kuvertür kapsamına alınmış olduğunun belirlendiği,

2. Davacı sigortalının davalı sigortacıdan sigortalı kıymetlerde işbu çökme/kayma neticesi doğrudan meydana gelen kar kaybı zararının 340.463,41 TL ve sigortalı kıymetlerde meydana gelen hasar tutarının poliçede öngörülen Muafiyet Eksik Sigorta Ve Kosaürans Tenzili Sonrası 181,065,40 TL olarak hesap ve takdir olunduğu,

3. Sayın Mahkemece işbu rapor ve davacının varsa değer artırım talebi kapsamı dikkate alınarak takdir olunacak tazminatı 04.07.2020 tarihinden itibaren ticari temerrüt avans faizi ile birlikte talep edebileceği," yönünde görüş ve kanaat bildirdikleri, bilirkişi raporunun taraflara tebliğ edildiği, davacı vekilinin 10/02/2022 tarihli dilekçesi ile bilirkişi raporuna karşı itirazlarını sunduğu ve belirsiz alacağa dair talep haklı saklı kalmak kaydı ile dava değerini 16.300,00. TL'den 1.209.747,00. TL'ye yükselttiklerini beyan ettiği, davalı vekilinin 10/02/2022 ve 01/03/2022 tarihli bilirkişi raporuna ve ıslah dilekçesine karşı itiraz dilekçelerini, ihbar olunanlar ... Ltd. Şti. ve ... vekilinin 28/01/2022 tarihli bilirkişi raporuna karşı itiraz dilekçesini sunmuş olduğu görüldü.

Mahkememizin 14/02/2022 tarihli ara kararı ile taraf vekillerinin itirazlarını değerlendirmek üzere ek rapor aldırılmasına karar verildiği, bilirkişi heyetinin 13/04/2022 tarihli ek raporunda sonuç ve özet olarak;

"Sayın Mahkemenizce görevlendirildiğimiz çerçevede taraf vekillerinin Kök Rapora vaki itirazları kapsamında yapılan değerlendirmede Sayın Mahkeme dosyasında mübrez 12.01.2022 tarihli Kök Bilirkişi raporunda yer alan görüş ve kanaatimizde, Somut mücerret delilin dosyaya sunulmamış olduğu görülmekle mevcut kanaatimizde değişiklik yapılması gerektirecek bir husus tespit edilmemiştir" şeklinde görüş ve kanaat bildirdikleri, bilirkişi ek raporunun taraflara tebliğ edildiği, ihbar olunanlar...Ltd. Şti. ve ...vekilinin 26/04/2022 tarihli bilirkişi ek raporuna karşı itiraz dilekçesini, davalı vekilinin 27/04/2022 tarihli bilirkişi ek raporuna karşı itiraz dilekçesini, ihbar olunan ... vekilinin 29/04/2022 tarihli bilirkişi ek raporuna karşı itiraz dilekçesini sunmuş oldukları görüldü.

Davacı vekilinin 03/10/2022 tarihli dilekçesi ile reddi hakim talebinde bulunduğu, davalı vekilince 16/05/2022 tarihli dilekçe ile hakimin reddi talebine karşı beyanda bulunulduğu, mahkememizin ... D. İş 2022/192 Karar sayılı kararı ile talebin reddine dair karar verildiği, kararın davacı vekili tarafından istinaf edildiği, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi'nin 2022/2911 Esas 2022/2387 Karar sayılı 12/10/2022 tarihli kararı ile istinaf başvurusunun reddine dair karar verildiği anlaşılmıştır.

Davacı vekilinin 29/09/2022 tarihli dilekçesi ile dava değerini 16.300,00-TL'den 1.209.747,00-TL'ye yükselttiklerini beyan ettiği ve tamamlama harcının yatırılmış olduğu, mahkememizin 03/10/2022 tarihli celsesinde dosyanın miktarı itibariyle heyete tevdine karar verildiği, davalı vekilinin 10/10/2022 tarihli dilekçesi ile ıslah dilekçesine karşı itiraz dilekçesini sunmuş olduğu anlaşıldı.

Mahkememizin 22/12/2022 tarihli celsesinin 2 numaralı ara kararı ile dosyada mevcut 12/01/2022 tarihli bilirkişi raporu, 12/04/2022 tarihli ek rapor, Mersin ... ASHM'nin ...D. İş sayılı delil tespiti dosyası, Mersin ... ATM'nin... talimat sayılı dosyası ile tarafların raporlara karşı iddia ve savunmaları birlikte incelenip değerlendirilmek suretiyle rapor tanzimi hususunda dosyanın yeni bir heyete tevdine karar verildiği, bilirkişi heyetinin 15/03/2023 tarihli raporunda sonuç ve özet olarak;

"Davalı ... Sigorta A.Ş tarafından düzenlenmiş bulunan Geniş Kapsamlı İşletme Sigorta Poliçesi'nde her bir fiziksel hasar da % 10 muafiyet özel şartı ile üretim kaybı hasarlarında 7 gün muafiyet şartı yer aldığı,

Sigorta değerinin sigorta bedeline oranınca % 10,9 oranında eksik sigorta mevcut olduğu,

Eksik sigorta ve %10 muafiyet tenzili sonrası fiziki nihai zararın KDV dahil 705.331,88 TL olarak belirlendiği,

Üretim Kaybının 51.818,50 USD + KDV olarak belirlendiği,

Davalı sigorta şirketinin 22.03.2020 tarihinde temerrütte düştüğü," yönünde görüş ve kanaat bildirildiği, bilirkişi raporunun taraflara tebliğ edildiği, davalı vekilinin 30/03/2023 tarihli bilirkişi raporuna karşı itiraz dilekçesini, davacı vekilinin 04/04/2023 tarihli bilirkişi raporuna karşı itiraz dilekçesini sunmuş oldukları görüldü.

Mahkememizin 06/04/2023 tarihli celsesinde taraf vekillerinin bilirkişi raporuna karşı itirazları ayrı ayrı değerlendirilmek üzere bilirkişilerden ek rapor aldırılmasına karar verildiği, bilirkişi heyetinin 31/05/2023 tarihli ek raporunda sonuç ve özet olarak;

"Sigortalı ... Yenilenebilir Enerji San Tic. A.Ş adına düzenlenen... sayılı Geniş Kapsamlı İşletme Sigorta Poliçesinde, poliçenin 16. sayfasında sigortacı, hata, kusur, tasarımda, planda, spesifikasyon da, malzemede, dökümde veya işçilikteki aynı nitelikteki bir hata veya ihmal nedeni ile mülke verilebilecek ziya veya hasarlar için sigortalıyı tazmin edecektir özel şartı yer almıştır. Bu özel şartta, poliçede yer alınan muafiyetin uygulanmasından sonra sigortacının , sigortalıya hasar bedelinin %100'ünü tazmin edeceği açıklanmıştır.

Bu özel şart gereğince imalat ve işçilik hataları teminat kapsamına alınmıştır. Bu nedenle davaya konu edilen hasar poliçe teminat kapsamı içindedir.

Kök raporda ve ek raporda yer alan tüm görüşler aynen korunmuştur." şeklinde görüş ve kanaat bildirildiği, bilirkişi ek raporunun taraflara tebliğ edildiği, davacı vekilinin 09/06/2023 tarihli beyan dilekçesini, davalı vekilinin 14/06/2023 tarihli bilirkişi raporuna karşı itiraz dilekçesini sunmuş oldukları görüldü.

Davacı vekilinin 29/09/2023 tarihli dilekçesinde; 27/09/2022 tarihli dilekçelerinde 741.015,49 TL'lik fiziki zarar talep miktarına %20 KDV dahil olduğunu, üretim kaybı zararlarının 51.818,50-USD+(%20) KDV (Ek=MB döviz kurları 1USD=27,31TL) (1.415.163,23TL+KDV)'ye ıslah ettiklerini, tüm alacak kalemlerinin 06/02/2020 olay tarihinden itibaren; döviz için en yüksek mevduat faiziyle ödeme tarihindeki USD satış TL karşılığının, fiziki zararın da yine 06/02/2020 tarihinden itibaren avans faiziyle tazmin ve tahsiline karar verilmesi talep etmiş olduğu, ıslah harcının yatırılmış olduğu, dilekçesinin davalı vekiline ve ihbar olunanlar vekillerine tebliğ edildiği görüldü.

Mahkememizin 21/09/2023 tarihli celsesinin 3 numaralı ara kararı ile davacı vekiline yatırmış olduğu harcın neye ilişkin olduğu hususunda beyan dilekçesi sunmak üzere 2 haftalık süre verildiği, davacı vekilinin 03/10/2023 tarihli dilekçesi ile üretim kaybı zararı ve fiziki zarar olmak üzere toplam 16.300,00-TL üzerinden belirsiz alacak olarak açıldığını, talep edilen miktarın daha sonra toplamda 1.209.747,00-TL (468.731,22 + 741.015,49TL)'ye yükseltilerek 20.659,00-TL tamamlama harcı ödendiğini, ancak alacağın bir kısmının döviz (USD) cinsinden olması nedeniyle, ödenen harcın eksik olabileceği düşüncesiyle, 3.568,67-TL harcın 20/09/2023 tarihinde tamamlama harcı olarak ödendiğini, 29/09/2023 tarihli ıslah dilekçesi ile davadaki 468.731,22-TL olan üretim kaybı zararı talep miktarı 1.415.163,23TL'ye ve böylece TL ve USD karşılığı toplam talep miktarı 2.156.178,72-TL'ye yükseltildiğinden fark 946.432 TL üzerinden ıslah harcı ödendiğini beyan ettiği, dilekçesinin davalı vekiline tebliğ edildiği görüldü.

Davalı vekilinin 10/10/2023 tarihli ıslah dilekçesine karşı itiraz dilekçesini, ihbar olunanlar...Ltd. Şti. ve... vekilinin 14/10/2023 tarihli ıslah dilekçesine karşı itiraz dilekçesini, ihbar olunan ... vekilinin 20/10/2023 tarihli ıslah dilekçesine karşı itiraz dilekçesini, davacı vekilinin 17/10/2023 ve 03/11/2023 tarihli beyan dilekçelerini sunmuş oldukları görüldü.

Dava; davacı şirketin nezdinde gerçekleşen istinat duvarının kar sularının erimesi sonucu yıkılmak suretiyle meydana gelen hasar bedelinin tespiti ile taraflar arasında imzalanan 89606325 sayılı Geniş Kapsamlı İşletme Sigorta Poliçesi kapsamında davalıdan tahsili talebine ilişkindir.

02.08.2019-02.08.2020 vadeli 89606325 sayılı Yangın Sinai İşletme Sigorta Poliçesi ile Mersin ili Toroslar İlçesi ...Köyü... parselde 51.320 m2 alanda kurulu bulunan ...Ltd.Şti' nin işletmecisi olduğu Lisanssız ... Enerjisinden Elektrik Üretim Tesisleri' nin poliçede ayrıntıları belirtilen ekli Kloz , Özel Şart ve Genel Şartlar uyarınca Yangın Ve Ek Teminatlarına karşı Makine Tesisat 2.000.000 USD, Enkaz Kaldırma 80.000 USD, Kar Kaybı, 100.000.00 USD sigorta bedeli üzerinden kararlaştırılan primin ödenmesi suretiyle T.T.K 1401maddesine uygun olarak düzenlenmiş sigorta sözleşmesi kapsamında teminat altına alınmış olduğu anlaşılmıştır.

Kar kaybı teminatının sigortalı kıymetlerin yangın ve ek teminatlar nedeni ile zarara uğraması sonucu ticari faaliyetin durması veya yavaşlaması nedeniyle hasarın meydana gelecek cirodaki azalma olması halinde devrede olacağı ve deprem dışında diğer teminatlara bağlıkar kaybı hasarlarında 7 gün istisna süresi olarak öngörüldüğü hususunun poliçeye derç edilmiş olduğu anlaşılmıştır. Davacı ile ihbar olunan...Ltd.Şti arasında akdedilen 06.08.2017 tarihinde imzalanan eser sözleşmesinde GES değerinin 2.245.000 USD olduğu, bu haliyle 2.000.000/2.245.00000 USD =%10,9 oranında eksik sigorta olduğu, davalı sigorta kuruluşu nezdinde açılan 3677240 sayılı hasar dosyasına sunulan ve ... Eksperlik Hiz.Ltd.Şti. tarafından tanzim olunan ekspertiz raporunda da belirtildiği gibi mahkememizce alanında uzman bilirkişi heyetinden alınan 12.01.2022 tarihli raporda da tespit edilmiştir. Bu durumda TTK md. 1462 uyarınca taraflarca aksine anlaşma yapılmamışsa, sigorta bedelinin sigorta değerine olan oranına göre tazminat ödenecektir.

06.02.2020 tarihinde bölgede meydana gelen şiddetli yağış sonrası... parsel taş istinat duvarının yıkılması suretiyle sigortalı tesislerde hasar meydana geldiği, hasara konu taş duvarın dosya kapsamına göre... parsel alt kısımda kurulu ve 1 ve 2. palyeler arasında temel genişliği 5 ve üst nokta genişliği 1,5 metre olan 160 metre uzunluğunda duvarın olay gününden önce şiddetli kar ve yağmur yağışı sonrası çöktüğü, bu sırada 66 adetx2 grup x5 sıra= 660 adet 1,60 mx0,90 m-270 watt güneş panelinin yerinden çıkarak hasara uğradığı ve toprak altında kaldığı tespit edilmiştir.

Yangın Sigortası Genel Şartları 4 - Teminat Dışında Kalan Haller başlığı altında aşağıdaki haller sigorta teminatının dışındadır denilerek 4.4- Yangın çıkarmaksızın; sigortalı şeylerin kendi ayıplarından, mayalanmalarından, kavrulmalarından veya bünyelerinde meydana gelen bozulmalar ile kavrulmalar nedeniyle uğradıkları zararlar. ” kapsam dışında sayılmıştır. Ancak mahkememizce alınan ve özü itibariyle birbirini destekleyen bilirkişi raporlarının teknik görüşlerinde de ifade edildiği üzere, olay öncesi yoğun kar ve yağmur yağışının sel, seylan, yer kayması, toprak/duvar çökmesi arasında doğrudan illiyet olacağı, davalı sigorta şirketi tarafından düzenlenen davacı sigortalı adına düzenlenen Geniş Kapsamlı İşletme Sigorta Poliçesi ile sigortalı Mersin İli Toroslar İlçesi... Köyü ... parselde 51,320 m2 alanda kurulu bulunan ... Enerjisinden Elektrik Üretim Tesislerinde üst tesisin istinatını sağlayan kusurlu imal olunmuş duvarın teminat altında bulunduğu sırada zemin özellikleri ile birleşen aşırı yağışlar nedeniyle yer çökmesi sonrasında oluşan zararın kuvertür kapsamına alınmış olduğu kanaatine varılmıştır. Bu haliyle meydana gelen hasar ve üretim kaybı teminat altına alınan riziko kapsamında bulunmaktadır. Taraflar arasındaki poliçe uyarınca davalının pasif husumet itirazı ve olayın riziko kapsamında olmadığı yönündeki savunması yerinde değildir.

TTK md. 1401’ göre sigorta sözleşmeleri, ‘sigortacının bir prim karşılığında, kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan tehlikenin, rizikonun, meydana gelmesi hâlinde bunu tazmin etmeyi ya da bir veya birkaç kişinin hayat süreleri sebebiyle ya da hayatlarında gerçekleşen bazı olaylar dolayısıyla bir para ödemeyi veya diğer edimlerde bulunmayı yükümlendiği sözleşmedir.’ Sigortacı, bu sözleşmede belirlenen rizikonun gerçekleşmesi sebebiyle ortaya çıkan zarardan ve bedelden sorumludur. TTK md. 1427 uyarınca sigortacı, rizikonun gerçekleşmesiyle ortaya çıkan zararı tazmin etmekle yükümlüdür.

Somut olayda meydana gelen istinat duvarı çökmesi olayının poliçe kapsamında belirlenen rizikolardan olduğu, davacının duvarın ve tesisin onarımı ile üretim kaybı zararının teminat kapsamında davalı sigortacının tazmin etmesi gereken zarar kalemlerinden olduğu kanaatine varılmıştır. Bu kapsamda alanında uzman bilirkişiler tarafından hazırlanan, usul ve yasaya uygun, denetime elverişli 10/03/2023 tarihli bilirkişi raporuna göre, davacının duvar ve tesis onarımına ilişkin zararının 879.575,86 TL olduğu, üretim kâr kaybının ise 51.818,50USD + KDV olduğu tespit edilmiştir. Tespit edilen 879.575,86 TL üzerinden eksik sigorta formülüne ve poliçede belirlenen %10 muafiyete göre indirim yapılarak ve tespit edilen kâr kaybı için poliçede belirlenen 7 günlük muafiyetin indirilerek hesap yapılması usul ve yasaya uygundur. Bu kapsamda yapılan hesaba göre davacının 705.331,88 TL hasar onarım zararının ve 51.818,50 USD üretim kaybı zararının bulunduğu kanaatine varılmıştır.

Davacı üretim kaybı zararının %20 oranında KDV’sinin de kendisine ödenmesini talep etmiştir. KDV alacağına ilişkin mahkememizce yapılan değerlendirmede; davacının kâr kaybına yönelik KDV zararının düzenleyeceği fatura ile doğacağı, ancak somut olayda bu şekilde faturalandırılmış bir zararın bulunmadığı, dolayısıyla davacının zararının KDV hariç bedel olduğu, KDV miktarının tazmini talebinin yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

TTK md. 1427/II uyarınca davalı sigorta şirketinin tazminat ödeme borcu, ihbardan itibaren 45 gün sonra muaccel olur. Somut olayda davacının, davalı sigorta şirketine 06/02/2020 tarihinde başvuruda bulunduğu ve davalı sigortacının 22/03/2020 tarihinde temerrüde düştüğü kabul edilmiştir.

Davacı, davasını belirsiz alacak davası olarak açmıştır. Zararın miktarı ve sigorta poliçesine yapılacak teknik hesap sonucu tazminat miktarı belirleneceğinden davacının belirsiz alacak davası açmakta hukuki yararının bulunduğu kabul edilmiştir. Dava, belirsiz alacak davası olarak kabul edildiğinden davacı vekilinin 29/09/2022 tarihli dilekçesi değer artırım, 29/09/2023 tarihli dilekçesi ıslah dilekçesi olarak esas alınmıştır. Davacının 11/02/2022 tarihli değer artırım dilekçesi, artırılan değer için harç yatırılmadığından usule uygun olmayıp mahkememizce esas alınmamıştır. Bu kapsamda toplam dava değerinin 2.428.756,55 TL (741.015,49 TL + 51.818,50 USD + 10.363,70 USD) olduğu; kabul edilen miktarın TL karşılığı değerinin toplam 2.108.426,65 TL (705.331,88 TL + 51.818,50 USD) olduğu hesaplanmış ve yargılama giderleri bu miktarlara göre takdir edilmiştir.

Yukarıda açıklanan sebeplerle, davacının üretim tesisinde meydana gelen istinat duvarı çökmesi olayında davalının hasarının sigorta poliçesi kapsamında sorumlu olduğu, davalının duvar ve tesis onarım zararı ile üretim kaybı zararını tazmin etmekle yükümlü olduğu, yapılan teknik değerlendirme sonucu poliçe kapsamında davacının davalıdan talep edebileceği zarar bedelinin 705.331,88 TL ve 51.818,50 USD olduğu kanaatiyle davanın kısmen kabulüne dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HUAK 18/A-(13) ''Arabuluculuk faaliyeti sonunda taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşamamaları hâllerinde, iki saatlik ücret tutarı Tarifenin Birinci Kısmına göre Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. İki saatten fazla süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşamamaları hâlinde ise iki saati aşan kısma ilişkin ücret aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde uyuşmazlığın konusu dikkate alınarak Tarifenin Birinci Kısmına göre karşılanır. Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücreti, yargılama giderlerinden sayılır. (...)" " ve (14). Fıkrası: " Bu madde uyarınca arabuluculuk bürosu tarafından yapılması gereken zaruri giderler; arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde anlaşma uyarınca taraflarca ödenmek, anlaşmaya varılamaması hâlinde ise ileride haksız çıkacak taraftan tahsil olunmak üzere Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır." hükümleri gereğince arabuluculuk gideri olarak Arabuluculuk Dava Şartı Dosya No:.. sayılı dosyasından arabulucuya 1.320,00-TL tarife bedeli üzerinden ödeme yapıldığı tespit edilerek her iki tarafın arabuluculuk ilk oturumuna katıldıkları ve davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verildiği gözetilerek; taraflar aleyhine ret ve kabul oranına göre arabulucuk ücretine hükmedilmesi gerektiği anlaşılmış ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

HÜKÜM: Yukarıda izah edilen gerekçeye istinaden;

1. Davacının davasının kısmen kabulü, kısmen reddi ile,

705.331,88.-TL ile üretim kaybından kaynaklanan 51.818,50 USD'nin temerrüt tarihi olan 22/03/2020 tarihinden itibaren kabul edilen TL alacak açısından avans faizi ile birlikte kabul edilen döviz alacak açısından 3095 Sayılı Kanun'un 4/a madde ve fıkrası uyarınca işleyecek faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

2. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 144.026,62. TL karar harcından peşin harç, tamamlama harçları ve ıslah harcı olarak yatırılan 37.231,14. TL'nin mahsubu ile eksik yatırılan 106.795,48. TL harcın davalıdan alınarak hazineye irad kaydına,

3. Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden kabul olunan miktar yönünden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereği hesap ve takdir olunan 240.674,13. TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,

4. Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden reddolunan miktar yönünden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereği hesap ve takdir olunan 50.049,49. TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine,

5. Davacı tarafından yapılan; 12.250,00. TL Bilirkişi ücreti, 1.831,25. TL Talimat, Tebligat, Posta ve diğer masraflar, 7,80. TL vekalet harcı, 54,40. TL başvurma harcı, 278,37. TL peşin harç, 23.952,77‬. TL tamamlama harcı ve 13.000,00. TL ıslah harcı olmak üzere toplam 51.374,59. TL yargılama giderinin kabul red oranı dikkate alınarak 44.598,28. TL'lik kısmının davalıdan alınarak davacıya verilmesine, bakiye yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,

6. Davalı tarafından yapılan 13.000,00. TL bilirkişi ücretinin kabul red oranı dikkate alınarak 1.714,70. TL'lik kısmının davacıdan alınarak davalıya verilmesine, bakiye giderin davalı üzerinde bırakılmasına,

7. Artan gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıranlara iadesine,

8. Zorunlu arabuluculuk başvurusu nedeniyle devletçe karşılanan 1.320,00. TL arabuluculuk ücretinin ret ve kabul oranına göre 1.145,89. TL'sinin davalıdan, 174,11. TL'sinin davacıdan tahsili ile hazineye irad kaydına,

Dair, taraf vekillerinin yüzlerine karşı, kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde istinaf yolu (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine başvuru yolu) açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi. 14/12/2023

Başkan

¸e-imzalıdır

Üye

¸e-imzalıdır

Üye

¸e-imzalıdır

Katip

¸e-imzalıdır