İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi 2018/728 E. 2024/359 K.

T.C.

İSTANBUL

11. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO:2018/728 Esas

KARAR NO :2024/359

DAVA:Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan), Alacak (Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ:08/08/2018

BİRLEŞEN ... TİCARET MAHKEMESİ'NİN... ESAS - ... KARAR SAYILI DOSYASI

DAVA:Alacak (Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ:02/01/2020

BİRLEŞEN 10. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'NİN... ESAS - ... KARAR SAYILI DOSYASI

DAVA:Alacak (Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ:02/01/2020

KARAR TARİHİ:22/05/2024

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan), Alacak (Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı ... ...A.Ş. arasında 16.01.2016 tarihinde 5 yıllık standart akaryakıt bayilik sözleşmesi ve davalı ... Gaz A.Ş. ile 16.01.2016 tarihinde 5 yıllık standart otogaz bayilik sözleşmesi imzalandığını, taraflar arasında 2016 yılında başlayan bayilik ilişkisinin haklı nedenlerle müvekkili şirket tarafından keşide edilen ihtarname ile feshi neticesinde sona ermiş olduğunu, davalı şirketlerin bayilik sözleşmeleri ve eki niteliğindeki belgelerle kararlaştırılan ürün edinme bedeli ve kâr paylaşımı kurallarını ihlal ederek müvekkili şirketin kârdan mahrum olmasına neden olduklarını, davalı şirketlerin hukuka ve hakkaniyete aykırı şekilde eylemleri dolayısıyla müvekkili şirketin mali olarak sürekli ve sistematik bir şekilde zarara uğratıldığını ve bayilik sözleşmelerinin müvekkili şirketçe haklı nedenle feshedildiğini beyanla taraflar arasında imzalanmış olan tüm sözleşmelerin sona erdiğinin tespitine, müvekkili şirketin dava tarihi itibarıyla davalı şirketlere herhangi bir borcunun bulunmadığının tespitine, davalı şirket uhdesinde bulunan ... Bankası ... ve... Şubesine ait 100.000,00 TL bedelli 03.03.2016 tarihli ... numaralı banka teminat mektubunun müvekkili şirkete iadesine ve müvekkili şirketin alacağının 34.694,36 TL’lik kısmının dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı şirketlerden tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalılar vekili ise; müvekkili şirketlerin dağıtıcılık faaliyeti kapsamında ticari koşullara aykırı davranmadığını, müvekkili şirketlerin taraflarca belirlenmiş kâr paylaşımı ve ürün alım taahhüdü koşullarına harfiyen uymuş olduğunu, davacı şirkete ikmal yapılmadığı iddiasının asılsız olduğunu, kira bedellerinin zamanında ve eksiksiz olarak ödendiğini beyanla davanın reddini savunmuştur.

Birleşen ... Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında davacı vekili; müvekkilinin EPDK tarafından verilmiş “akaryakıt ... lisansı” ile faaliyet gösteren bir akaryakıt ... şirketi olduğunu, akaryakıt sektöründe ... markası altında faaliyet gösteren istasyon işletmecisi bayileri aracılığıyla faaliyet göstertiğini, ... Gıda İnş. Nak. San. Ve Tic. Ltd. Şti. Bayilik sözleşmesinin süresinden önce haksız olarak feshettiğini, müvekkiline olan borçlarını ödemediğini, müvekkilinin kullanmaya hak sahibi olduğu akaryakıt istasyonunu işgal ettiğini, fazlaya ve diğer hususlara ilişkin her türlü talep ve dava hakkı saklı tutularak, yapılacak yargılama ile doğruluğu ve haklılığı kanıtlanacak iddia ve talebe konu tespit ve kısmi alacak davası uyarınca, müvekkilinin davalıdan 115.853,66 TL cari hesap alacağına yapılacak bilirkişi incelemesi sonrasında talep artırımda bulunmak kaydı ile 500 USD kar mahrumiyeti alacağı, 500 USD yatırım bedeli iade alacağı, 500 USD cezai şart alacağı olduğuna, müvekkilinin alacaklı olduğu TL ve Döviz cinsiden tutarlara taraflar arasındaki sözleşmenin sona erdiği tarih olan 08/08/2018 tarihinden itibaren faiz işletilmesini, gecikme faizinin hesabında ilgili para cinsinden alacaklar için kamu bankalarının vadeli kredilere uyguladığı en yüksek faizin esas alınmasını, tespit edilecek alacak tutarının ödeme tarihinden TCMB döviz satış kuru karşılığı hesap edilecek TL karşılığının davalı borçlu tarafından ödenmesini, yargılama harç ve giderleri ile vekalet ücretinin davalı yana yükletilmesini karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ise; müvekkili şirket ile davacı arasındaki huzurdaki davanın konusu ve tarafları aynı olmak üzere İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesinini... Esas sayılı dosyası ile menfi tespit davası ikame edildiğini, bu davanın menfi tespit davasının kesinleşmesine kadar bekletici mesele yapılmasını, taraflar arasındaki bayilik ilişkisinin müvekkili şirketin bayilik sözleşmelerini haklı nedenlerle feshi neticesinde sona erdiğini, davacı şirket bayilik sözleşmeleri ve eki niteliğindeki belgelerle kararlaştırılan ürün edinme bedeli ve kar paylaşımı kurallarını ihlal ederek müvekkili şirketin kardan mahrum olmasına neden olduğunu, davacı şirketin halihazırda peşin ödeme ile alış gerçekleştirilen müvekkili şirketin ürün taleplerini ürün almadan ödeme yapılması, mutat dışı ve akde aykırı sebeplerle ertelemesi ve reddetmesinin bir başka haklı nedenle fesih sebebi olduğunu beyanla davanın reddi ile müvekkili şirketin dava tarihi itibariyle davacı şirkete herhangi bir borcunun bulunmadığının tespitini, müvekkili şirketin şimdilik 34.694,36 TL’lik alacağı bulunduğunu tespitine, yargılama masrafları ve vekalet ücretini davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Birleşen 10. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında davacı vekili; davalının otogaz bayilik sözleşmesini süresinden önce haksız olarak feshettiğini ve davacıya olan borçlarını ödemediğini, davacının kullanmaya hak sahibi olduğu akaryakıt istasyonunu işgal ettiğini, davacının uğradığı zarar gibi davalının elde ettiği haksız kazancın da büyük olduğunu, davacı ile davalının arasında sona ermiş hukuki ilişkiyi gösteren sözleşmelerin, ... Mah 10709 Sok No:51 .../... adresinde bulunan otogaz satış ve servis istasyonunun işletilmesi için 5 yıl süreli otogaz bayilik sözleşmesi ve ürün alım taahhütnamesinin bulunduğunu, davalının bayilik sözleşmesini süresinden önce haksız olarak feshettiğini, davacının 59.026,52 Amerikan Doları kâr mahrumiyeti alacağı bulunduğunu beyanla, fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak üzere, davacının davalıdan yapılacak bilirkişi incelemesi sonrası talep arttırımında bulunmak kaydıyla şimdilik 1500 Amerikan Doları kar mahrumiyeti alacağı bulunduğuna, davacının alacaklı olduğu döviz cinsinden tutara taraflar arasındaki sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren faiz işletilmesine, gecikme faizinin hesabında ilgili para cinsinden alacaklar için kamu bankalarının bir yıl vadeli kredilere uyguladığı faizin esas alınmasına, tespit edilecek alacak tutarının şimdilik 1500 Doların dava tarihinden itibaren işleyecek faizi ve ödeme tarihindeki TCMB döviz satış kuru karşılığı hesap edilecek TL karşılığının davalı borçlu tarafından ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ise; davalı ile davacı arasındaki huzurdaki davanın konusu ve tarafları aynı olmak üzere İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin... Esas sayılı dosyası ile menfi tespit davası ikame edildiğini, bu davanın davalı tarafından ikame edilen menfi tespit davasının kesinleşmesine kadar bekletici mesele yapılmasını talep ettiklerini, davacı ile davalı arasında 5 yıllık otogaz bayilik sözleşmesinin imzalandığını, davacı ...'in kendi işletmesel kararı ile Türkiye'deki tüm bayilerini yeni kendi ticari merkezinde mukim ... ... AŞ'ye devretmesi sebebiyle, mezkur akaryakıt bayilik sözleşmesi aynı koşul ve hükümlerle 14/06/2018 tarihinde ...'e devredildiğini, bunun yanında ayrıca yine bayilik sözleşmesine ek olarak bila tarih asgari ürün alım taahhütnameleri, ticari koşullar ve ariyet demirbaş sözleşmesinin de akdedildiğini, davalı şirketin davacılara herhangi bir borcunun bulunmadığını, taraflar arasındaki bayilik ilişkinin davalı şirketin bayilik sözleşmelerini haklı nedenlerle feshi neticesinde sona erdiğini, davacı şirketin bayilik sözleşmelerini ve eki niteliğindeki belgelerle kararlaştırılan ürün edinme bedeli ve kar paylaşımı kurallarını ihlal ederek davalı şirketin kardan mahrum olmasına neden olduğunu beyanla, davanın reddini talep etmiştir.

GEREKÇE:

Asıl dava; bayilik sözleşmesinden dolayı menfi tespit, bedel iadesi ve feshin tespiti; birleşen davalar ise bayilik sözleşmesinden dolayı alacak istemine ilişkindir.

Davalılardan ... ... AŞ'ye devrolan dava dışı ... firması ile davacı arasında bayilik sözleşmesi, protokoller ve alım taahhütleri imzalandığı, akdi ilişkinin davacı bayi tarafından fesih ile 08/08/2018 tarihinde sonlandırıldığı çekişmesizdir.

Uyuşmazlık; feshin haklı olup olmadığı ve buna göre kimin, ne miktarda alacağı olduğu noktalarındadır.

Fesih; asıl ve birleşen davaların çözümü için öncelikle bayi tarafından gerçekleştirilen feshin haklı olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. Sözleşmeyi fesheden bayi haklı nedenle feshettiğini kanıtlamalıdır. Her ne kadar bayi tarafından davalıların 1 tanker için vade maliyetsiz vadeli satışı kabul ettikleri halde buna uymadıkları, ayrıca sabit maliyetlerin olandan fazla gösterildiği bu nedenle feshin haklı olduğu iddia edilmiş ise de; sözleşmelerde vadeli satışa ilişkin hüküm bulunmadığı, alınan bilirkişi raporları ile de maliyete yönelik iddianın sübut bulmadığı anlaşılmakla feshin haklı olmadığı anlaşılmıştır.

Öncelikle belirtmek gerekir ki; dava açan kişi mahkemeye başvurmaksızın hakkını elde edebilecek durumda ise bu kişinin dava açmasında hukuki yararı bulunmamaktadır.

Asıl davada davacı; feshin varlığının tespitini talep etmiş ise de fesih işlemi tek taraflı irade beyanı ile hukuk aleminde sonuç doğurabilecek nitelikte bir işlem olduğundan ve kural olarak feshin tespitine ilişkin mahkeme kararı gerekmediğinden sözleşmelerin feshinin tespitine yönelik istemin hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden reddine karar vermek gerekmiştir (Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 2012/5795-14049 E-K sayılı kararı).

Asıl davada menfi tespit ve bedel iadesi istemi yönünden; asıl davacı tarafından borçlu olunmadığının tespiti isteminde bulunulmuş ise de; yargılama esnasında banka teminat mektubunun nakde çevrildiği hususu davalı beyanı ile sabit olduğundan davaya bedel iadesi davası olarak devam edilmiştir. Davacı vekili 21/09/2022 tarihli dilekçesi ile taleplerinin tüm davalılara yönelik olduğunu beyan etmiştir.

Uyuşmazlığın çözümü teknik ve özel bilgi gerektirdiğinden bilirkişi raporları alınmıştır.

Taraf defterlerini, sunulan belgeleri detaylı olarak inceleyen kök ve ek bilirkişi raporlarına göre davacının davalı tarafa talep ettiği tutarın da üzerinde miktarda borçlu olduğu anlaşılmakla davanın reddine karar vermek gerekmiştir.

Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında; davacı ile davalı arasında bayilik sözleşmesi imzalandığının ve sözleşmenin davalı tarafından feshedildiğinin çekişmesiz olduğu, yukarıda açıklandığı üzere feshin haklı nedene dayanmadığı, 24/02/2016 tarihli Ürün Alım Taahhütnamesi uyarınca davalının yıllık 345 tonluk alım taahhüdünde bulunduğu, aksi halde almadığı her ton için 70 USD ödeme borcu altına girdiği, her ne kadar davacı vekili tarafından bu kalem "kâr mahrumiyeti" olarak adlandırılmış ise de hukuki nitelendirmenin hakime ait olduğu ve iddianın ileri sürülüş biçimine göre istemin "eksik ürün alımından kaynaklı cezai şart" istemine ilişkin olduğu, alınan ayrıntılı ve gerekçeli 20/12/2023 tarihli bilirkişi raporuna göre davacının talep edebileceği cezai şart tutarının 64.946,07 USD olduğu, bu miktarın davalının ekonomik yönden mahvına sebep olabileceğinin tespit edildiği, fahiş cezai şart miktarının ahlaka aykırılık teşkil etmesi nedeniyle tenkisinin gerektiği anlaşılmakla sözleşmenin ayakta kalma süresi ve tarafların haklılık durumu ile sosyal ve ekonomik koşulları gözetilerek takdiren %75 oranında indirim yapılmak suretiyle davacının alacağının 16.236,51 USD olduğu kanaatine varılmış ve taleple bağlılık ilkesi uyarınca istem kabul edilmiştir.

Ayrıca sözleşmenin 15/c maddesi uyarınca fesih ile borç muaccel olacağından fesih tarihinden itibaren faize hükmedilmiştir.

Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında eksik ürün alımı yönünden; yukarıda açıklandığı üzere taraflar arasındaki sözleşme davalı tarafından haksız olarak feshedilmiştir. Yine taraflar arasında imzalanan Ürün Alım Taahhütnamesi uyarınca davalı yıllık 240 ton ürün almayı taahhüt etmiştir. Her ne kadar davacı vekili tarafından bu kalem "kâr mahrumiyeti" olarak adlandırılmış ise de hukuki nitelendirmenin hakime ait olduğu ve iddianın ileri sürülüş biçimine göre istemin "eksik ürün alımından kaynaklı cezai şart" istemine ilişkin olduğu, alınan ayrıntılı ve gerekçeli 20/12/2023 tarihli bilirkişi raporuna göre davacının talep edebileceği cezai şart tutarının 55.800,00 USD olduğu, bu miktarın davalının ekonomik yönden mahvına sebep olabileceğinin tespit edildiği, fahiş cezai şart miktarının ahlaka aykırılık teşkil etmesi nedeniyle tenkisinin gerektiği anlaşılmakla sözleşmenin ayakta kalma süresi ve tarafların haklılık durumu ile sosyal ve ekonomik koşulları gözetilerek takdiren %75 oranında indirim yapılmak suretiyle davacının alacağının 13.950,00 USD olduğu kanaatine varılmış ve taleple bağlılık ilkesi uyarınca istem kabul edilmiştir.

Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında cezai şart yönünden; taraflarca imzalanan 24/02/2016 tarihli Çerçeve Protokolün 13/c maddesi uyarınca sözleşmeyi haklı nedene dayanmaksızın fesheden davalının 250.000,00 USD ödemekle yükümlü olduğu, bu miktarın davalının ekonomik yönden mahvına sebep olabileceğinin tespit edildiği, fahiş cezai şart miktarının ahlaka aykırılık teşkil etmesi nedeniyle tenkisinin gerektiği anlaşılmakla sözleşmenin ayakta kalma süresi ve tarafların haklılık durumu ile sosyal ve ekonomik koşulları gözetilerek takdiren %75 oranında indirim yapılmak suretiyle davacının alacağının 62.500,00 USD olduğu kanaatine varılmış ve taleple bağlılık ilkesi uyarınca istem kabul edilmiştir.

Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında yatırım bedeli alacağı yönünden; taraflarca imzalanan 24/02/2016 tarihli Çerçeve Protokolün 7. maddesi uyarınca davalının 252.263,00 USD yatırım bedeli borcunu kabul ettiği, davalının edimlerini ifası halinde davacının bu bedeli talep etmeyeceğini taahhüt ettiği, ancak bayinin sözleşmenin sona ermesine sebep olması halinde sözleşmenin kalan süresi yönünden bedeli iade edeceğinin kararlaştırıldığı (madde 7/2), davalının feshinin haklı nedene dayanmadığı anlaşılmakla davacının bu kalem yönünden 173.579,57 USD alacaklı olduğu görülmüş ve taleple bağlılık ilkesi uyarınca istem kabul edilmiştir. Bununla beraber bu kalem yönünden temerrüt için yazılı bildirim şartı öngörüldüğünden faize dava tarihinden itibaren hükmedilmiştir.

Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında cari hesap (ariyet) alacağı yönünden; taraf defterlerini ayrıntılı olarak inceleyen gerekçeli 15/05/2023 tarihli bilirkişi raporuna göre davacının 115.853,66 TL alacaklı olduğu, esasen bu talebe konu olan ariyetlerin davalıya teslim edildiğinin davacı tarafından sunulan yazılı delil ile de kanıtlandığı, ariyetlerin iade edildiğine dair davalı tarafından iddia veya delil getirilmediği gözetilerek istem kabul edilmiştir.

Son olarak; işbu davadaki taleplerden yatırım bedeli alacağı dışındaki alacaklar yönünden fesihten itibaren 7 iş günlük ödeme süresi belirlendiği dikkate alınarak (Çerçeve Protokol madde 13/a) temerrüt buna göre belirlenmiş ve TL bazlı alacaklar yönünden açıkça avans faizi uygulanması yönünde talep bulunmadığından yasal faize hükmedilmiştir.

HÜKÜM: Gerekçede açıklandığı üzere;

Asıl Davada;

1. Sözleşmelerin feshinin tespitine yönelik istemin usulden reddine,

2. Menfi tespit ve teminat mektubu bedeli iadesi isteminin reddine,

3. Alınması gerekli 427,60 TL karar ve ilam harcının peşin yatırılan 2.300,25 TL peşin harçtan mahsubu ile geriye kalan 1.872,65 TL'nin karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,

4. Davalılar vekille temsil olunduğundan, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesap ve takdir olunan 21.551,10 TL vekalet ücretinin davacıdan alınıp davalılara verilmesine,

5. Davalılar tarafından yapılan 8.000,00 TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine,

6. Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,

7. Taraflarca yatırılan gider avansından geriye kalanın karar kesinleştikten sonra ilgilisine iadesine,

Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E Sayılı Dosyasında;

Davanın KABULÜ ile;

1. Eksik ürün alımından kaynaklı 500,00 USD cezai şartın temerrüt tarihi olan 18/08/2018 tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi uyarınca uygulanacak faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

2. Haksız fesihten kaynaklı 500,00 USD cezai şartın temerrüt tarihi olan 18/08/2018 tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi uyarınca uygulanacak faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

3. 500,00 USD yatırım bedelinin dava tarihi olan 02/01/2020 tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi uyarınca uygulanacak faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

4. Cari hesap alacağı olan 115.853,66 TL'nin temerrüt tarihi olan 18/08/2018 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

5. Alınması gerekli 8.525,41 TL karar ve ilam harcından; 2.131,01 TL peşin harcın mahsubu ile geriye kalan 6.394,40 TL eksik harcın davalıdan alınıp Maliye'ye gelir kaydına,

6. Davacı tarafından yapılan 5.400,01 TL (54,40 TL başvuru harcı, 2.131,01 TL peşin harç, 7,80 TL vekalet harcı, 3.000,00 TL bilirkişi ücreti ve 206,80 TL posta masrafı) yargılama giderinin davalıdan alınıp davacıya verilmesine,

7. Davacı vekille temsil olunduğundan, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesap ve takdir olunan 19.968,76 TL vekalet ücretinin davalıdan alınıp davacıya verilmesine,

8. Taraflarca yatırılan gider avansından geriye kalanın karar kesinleştikten sonra ilgilisine iadesine,

Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E Sayılı Dosyasında;

Davanın KABULÜ ile;

1. Eksik ürün alımından kaynaklı 500,00 USD cezai şartın temerrüt tarihi olan 08/08/2018 tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi uyarınca uygulanacak faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

2. Alınması gerekli 610,04 TL karar ve ilam harcından; 152,52 TL peşin harcın mahsubu ile geriye kalan 457,52 TL eksik harcın davalıdan alınıp Maliye'ye gelir kaydına,

3. Davacı tarafından yapılan 437,72 TL (54,40 TL başvuru harcı, 152,52 TL peşin harç, 7,80 TL vekalet harcı ve 223,00 TL posta masrafı) yargılama giderinin davalıdan alınıp davacıya verilmesine,

4. Davacı vekille temsil olunduğundan, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesap ve takdir olunan 8.930,49 TL vekalet ücretinin davalıdan alınıp davacıya verilmesine,

5. Taraflarca yatırılan gider avansından geriye kalanın karar kesinleştikten sonra ilgilisine iadesine,

Dair, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi'nde istinaf yolu açık olmak üzere taraf vekillerinin yüzüne karşı verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 22/05/2024

Katip ...

e-imzalıdır

Hakim ...

e-imzalıdır