İstanbul 1. Asliye Ticaret Mahkemesi 2022/1019 E. 2024/362 K.

T.C.

İSTANBUL

1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/1019 Esas

KARAR NO : 2024/362

DAVA : Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 29/12/2022

KARAR TARİHİ : 22/05/2024

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı ... A.Ş., ... markası ve kurumsal ülkemiz genelinde faaliyet gösteren akaryakıt dağıtım şirketi olduğu, davalı .. Ltd. Şti. ile davacı arasında ilk bayilik sözleşmesi 2010 yılında imzalandığı, bayilik ilişkisi 2010 yılından itibaren sözleşme ve protokoller yenilenerek sürdürüldüğü, taraflar arasında en son 04.07.2019 tarihli Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi, 19.06.2019 tarihli Bayilik Protokolü akdedildiği, diğer davalı ... ise bu sözleşme ve protokolleri 300.000,00TL tutarına kadar 6 yıl süre ile kefil sıfatıyla imzaladığı, imzalanan sözleşmeler ile davalı şirketin 5 yıl süre ile davacının 19.06.2024 tarihine kadar bayisi olması sağlandığı ve davalıya bayilik hakkı tanındığı, ilerleyen süreçte ise davalı sözleşme 19.06.2024 tarihinde sonlanması gerekirken olağan bitiş süresinden çok daha önce ... Noterliği'nin ...tarihinde ve ... yevmiye nolu ihtarnamesi ile bayilik sözleşmesini haklı bir neden olmaksızın fesih ettiğini, davalı tarafın tanzim ettiği ihtarnamede; fesih sebebi olarak birtakım subjektif nedenler gösterildiğini, ancak davalı taraf feshi hiçbir şekilde sözleşmede belirtilen fesih nedenleri ile bağdaşmadığını, taraflar arasında imzalanan bayilik protokolünün 4. Maddesinde; sözleşmenin süresinden önce feshedilmesi halinde 300.000,00TL cezai şart ödeneceği kararlaştırıldığı, davalı taraf 19.06.2024 tarihinde sona ermesi gereken sözleşmeyi hiçbir haklı neden bulunmaksızın erken fesih ettiği için bu cezai şarttan sorumlu olduğu, taraflar arasındaki imzalanan sözleşmelerin ilgili maddeleri uyarınca davalının fesih tarihinden sözleşme sonuna kadar geçecek süreçte yıllık satış taahhüdüne göre satması gereken toplam ürünlerin davacı lehine tahakkuk edecek karı üzerinden hesap edilecek bedelleri davacıya ödemesi gerektiğini, davacının üzerine düşen tüm yükümlülükleri ifa etmesi karşısında imzalanan sözleşmenin erken feshi nedeni ile bakiye süreye göre tespit edilecek kar mahrumiyeti, sözleşmelere aykırı davranan davalıdan cezai şart alacağının tahsilini talep etmek gerektiği; arabuluculuk yoluna başvurulduğu ancak karşı tarafla herhangi bir anlaşma sağlanamadığı; taraflar arasındaki bayilik sözleşmesinin 4. Maddesinde ön görülen cezai şart alacağının şimdilik 10.000,00TL'lik kısmının davalılardan tahsiline, sözleşmenin olağan süresine göre hesaplanacak kâr mahrumiyetinin şimdilik 10.000,00TL'lik kısmının davalılardan tahsiline, tüm alacak kalemlerine dava tarihinden itibaren taraflar arasındaki sözleşme şartları (Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi m. 42) uyarınca hesap edilen avans faizine 20 puan eklenmek sureti ile tespit edilecek faiz oranında faiz işletilmesine, bu talep kabul edilmez ise dava tarihinden geçerli olmak üzere avans faizi oranında faiz işletilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı taraf üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.

SAVUNMA/

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; ... ailesi, kendi arazisine akaryakıt istasyonu inşa ettiği ve tesisi akaryakıt satılabilir hale geldiğinde, ... ile sözleşme imzalayarak 1998 ila 2010 arasındaki 12 yıl boyunca, ... markalı ürünleri, bu istasyonda sattığı, Bölükbaş ailesi, 12 yılda elde ettiği müşterisiyle birlikte davacı firmaya transfer olduğu, davacı aynı dönemde transfer olan diğeri bir kısım bayilerine anahtar teslimi istasyon inşa edip/ bağışlarken davalıyı (5615 sayılı kanun ile EPDK'nın yapılmasını emrettiği Kurumsal kimlik ile otomasyon sistemi ile hava/ su saatiyle) 2010 ila 2021 arasındaki 11 yıl boyunca çalıştırdığını, metni davacı tarafından hazırlanmış olan protokoller ile “. yılda 650 m” akaryakıt satmazsan her m3 için senden 300,00TL ile ayrıca sözleşmeyi haksız ve erken terk edersen 300.000,00TL ceza alırım...” dendiğini, buna karşılık davalıya bayilik sözleşmesine 5 yıllar (2010/2015 ve 2015/2020 ve 2019/2024) boyunca sadık kalma karşılığında sadece indirimli akaryakıt vermeyi taahhüt ettiği, protokolün 3.2.5. maddesine açıkça “benzinin toplam karının %50'si benim, % 50'si senin” yazdığı, “motorinin toplam dağıtım karının % 0,55'ini ben alırken, %99,45'ini sana vereceğim” yazdığını, davalı/bayi ikmali ...'dan yaptığı takdirde toplam dağıtım karının %99,3'ünü davalıya/ bayiye vermeyi taahhüt ettiği ancak, davacı 2019 yılı başından itibaren ve halen, sadece davalıya değil/ Türkiye geneline yaygın olarak, protokol ile taahhüt ettiği kar oranını bayilerine vermediği, Türkiye genelindeki bayileri gibi davalıda ihtar keşide ederek, zararını talep ettiği ancak davacının protokole aykırı fiilinde ısrar etmesi nedeniyle sözleşmenin haklı olarak fesih edildiği, fesih ihtarının davacıya tebliğinden hemen sonra davacı saha sorumlusu Sayın ... ile bölge müdürü Sayın .. ile satı sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Sayın ...'yı davalı ile görüşmeye gönderdiği gelen heyetin de diğer bayiler gibi, davalıya da “...bir hata oldu...yılbaşını bekle...yılbaşından sonra hata düzeltilecek...” dediğini, gelen heyetin güzel ahlaklı insanlarına güvenen davalı/bayi onlara “... sayılı ihtarla yaptığım fesihten feragat ediyorum..." yazarak verdiği, 2020 yılı girdiği ve 2021 yılı geldiği halde şirket yönetiminin satıştan sorumlu genel müdür yardımcısı ve bölge müdürleri ve saha sorumlularının protokole aykırı uygulamalarından rahatsız olan bayilere verdiği sözü yerine getirmemesi nedeniyle önce bayilerin yanına giderek bu sözü veren yöneticilerin işten ayrıldığı ve sonra da bayiler, yaygın olarak, sözleşmeleri fesih ettiği, davalı da davacıya 21.06.2021 ve 19.07.2021 tarihlerinde tebligat gönderdiği, sözleşmenin feshi akabinde davacı 5015 sayılı yasanın emrine ve EPDK talimatına istinaden yapmak zorunda kaldığı, ariyetlerini aldığını, sözleşmenin feshi akabinde davalı rakip firmayla sözleşme imzaladığını, bu tarihten itibaren 16 ay sonra davacı ceza talep ettiğinden bahisle arabulucu başvurusu yaptığını, bu başvuru davalı tarafından 06.2019'dan 07.2021 tarihine kadarki 2 yıllık sürede protokole aykırı davranarak toplam 166.238,00TL zarar verdiği açıklanarak, zararının ödenmesi gerektiği bildirilerek davacının ceza ile kar kaybı talebinin ret edildiği, fesih haklı olduğundan cezai şartın ve kar mahrumiyetinin talep edilemeyeceği, taraflar arasındaki protokolde dikkate alınarak davanın reddine, davacının fiili nedeniyle yapılan feshin haklı olduğunun tespitine karar verilmesini karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.

DELİLLER VE GEREKÇE/

Dava, sözleşmenin feshinden kaynaklı cezai şart ve kar mahrumiyeti alacak davasıdır.

Dava konusu uyuşmazlığın, davacı sağlayıcı ile davalı bayi olan ... Şirketi arasında akdedilmiş olan ve diğer davalı ...'ın kefil sıfatıyla imza atmış olduğu bayilik sözleşmesinin haksız olarak feshedilmiş olması iddiası nedeniyle sözleşmeye konu cezai şart alacağı ile kar yoksunluğundan kaynaklanan tazminatın tahsiline yönelik olup ispat yükü davacıda bulunmaktadır. Ancak alacak miktarının tespiti hukuk dışında özel ve teknik bilgiyi gerektiren hal olduğundan 6100 sayılı HMK m.266 gereği mahkemenin tarafların talebi yahut kendiliğinden vereceği karar ile bu hususları bilirkişiye tespit ettirmesi mümkündür.

Bu kapsamda mali müşavir bilirkişi ..., nitelikli hesaplama uzmanı ... ve sektör bilirkişisi ... tarafından hazırlanan 11/03/2024 tarihli bilirkişi raporu ile; tarafların ibraz ticari defterlerinin sahibi lehine delil vasfına haiz olduğu, tarafların ticari defterlerindeki kaydi verilere göre taraflar arasındaki sözleşmenin işleyen 761 günlük süresinde toplam 313.3721lt Kurşunsuz Benzin ve 1.562.8341t Euro Dizel alımı yaptığı tespit edilmiş olmakla davacının günlük ortalama Kurşunsuz Benzin ürünü alım miktarı 313.372 / 761 gün 411,79lt olup sözleşmenin işlemeyen 1066 günlük muhtemel alım miktarı 438.967,871t ve Euro Dizel ürünü alım miktarı 1.562.834 / 761 gün 2053,66lt olup sözleşmenin işlemeyen 1066 günlük muhtemel alım miktarı 2.189.199,79lt olarak hesaplandığı, davacı şirket ticari defter kayıtları ile uyumlu 2021 yılı Kurumlar vergi Beyannamesi ve eki mali tabloları tarafımıza sunmuş olup davacının 2021 yılı faaliyet kârı oranı 91,3543 olduğu, buna göre davacının 90 günlük sürede mahrum kaldığı 1.247.845,39TL satış hasılatı üzerinden 16.900,24TL mahrum kalınan faaliyet kârı ve sözleşmenin işlemeyen 1066 günlük sürede mahrum kaldığı 14.780.035,38TL satış hasılatı üzerinden 200.173,94TL mahrum kalınan faaliyet kârı hesaplandığı, Davalı şirketin ibraz olunan ticari defter kayıtları ile uyumlu 2021-2022 yılı Kurumlar Vergisi Beyannamesi ekinde bilançolarına göre davalının dava tarihindeki özvarlığı 3.127.207,63TL olup cezai şart ve kâr kaybında hiçbir tenkise gidilmese bile cezai şart ve kâr kaybı toplamının davalının özvarlığının %16'sına tekabül ettiği, ticari uygulamada fiyat farkı tespit edildiği belirlenmiş olduğunu, bu fark ticari olarak zararı ortadan kaldıracak boyutta olmasa da davalı tarafın iddialarını destekler nitelikte olduğu tespit edilmiştir.

Tüm dosya kapsamından yapılan değerlendirmede taraf şirketler arasında 2010 yılında ilk sözleşme ilişkisinin kurulduğu, davaya konu sözleşme tarihi olan 04/07/2019 kadar sözleşmeler kapsamında ilişkinin devam ettiği, son sözleşme öncesi 19/06/2019 tarihinde bayilik protokolü imzalandığı protokol kapsamında sözleşmenin 19/06/2024 tarihinde 5 yıl sonunda biteceğinin kararlaştırıldığı ancak ... Noterliği'nin... tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesinde sözleşmenin feshedildiği anlaşılmıştır. İhtarname içeriğinde daha önce davacı tarafa çekilen ihtarnamelerden sonuç alınamadığı, sözleşmede yer alan karı düzenleyen madde ihlal edilmesi nedeniyle sözleşmenin imzalama amacının ifa edilme şansı kalmadığı; iskontolu satış yapıldığında müşterinin istasyona çekilebildiği; iskonto yapamadığında sözleşme imzalama amacını ifa edemediğini bu nedenle sözleşmeyi feshettiği anlaşılmıştır.

Davalının iş bu sözleşme feshinden önce ... Noterliği'nin... tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesinde ve ... tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesinde kar oranına uygun davacının akaryakıt vermemesi nedeniyle zarara uğradığı ve bu zararın ekonomik varlığını tehdit ettiğini beyan ettiği ve ... Noterliği'nin ... tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesinde sözleşmeyi feshettiğini beyan ettiği sonrasında davacı şirket ile yapılan görüşmeler ile fesih beyanı geri alınarak sözleşmeye devam edildiği anlaşılmıştır.

Dosya kapsamında alınan bilirkişi raporunda yapılan değerlendirmede sektör bilirkişi tarafından sözleşme hükümleri dışında ortalama alım ve muhtemel satış miktarları hesaplandığından iş bu yönden yapılan hesaplama hükme esas alınmamıştır. Taraflar arasında imzalanan sözleşme ve protokol dikkate alındığında depodaki maliyetleri bayiye yansıtılacağına dair hüküm bulunmadığından bayilik protokolunün 3.2.5. Maddesinde yer alan ticari şartlar kapsamında satış şartlarının belirlendiği anlaşılmakla davalı taraf için öncesinde de sözleşme şartlarında kaynaklanan ve yerine getirilmeyen sözleşmenin karına ilişkin davalının sözleşmeyi feshetmesinin haklı olduğu bu nedenle davacının kar mahrumiyeti ve cezai şart talep edemeyeceği anlaşılmakla davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1. Davanın REDDİNE,

2. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi gereğince alınması gereken 427,60 TL karar harcının peşin yatırılan 341,55 TL harçtan mahsubu ile noksan 86,05 TL harcın davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına,

3. Davalılar lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince reddedilen miktar üzerinden hesaplanan 17.900,00 TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalılara verilmesine,

4. Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,

5. Taraflarca yatırılan bakiye gider avansının kararın kesinleşmesi halinde yatırana iadesine,

6. Arabuluculuk faaliyeti sonunda taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşamamaları hâllerinde iki saatlik ücret tutarı tarifenin birinci kısmına göre Adalet Bakanlığı bütçesinden ödendiğinden ve bu ücret ve ayrıca adliye arabuluculuk bürosu tarafından yapılmış zaruri giderler de Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılandığından ve bu giderler de yargılama gideri sayıldığından buna göre 2022 yılı tarifesine göre toplam 1.600,00 TL arabuluculuk ücretinin davacıdan alınarak Hazine’ye gelir kaydına (harç tahsil müzekkeresi yazılmasına).

Dair taraf vekillerinin yüzüne karşı HMK'nun 341/1 vd. maddeleri uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize ya da mahkememize gönderilmek üzere başka yer mahkemesine istinaf dilekçesi sunulmak ve istinaf başvurma ve karar harcı ile istinaf gider avansı yatırılmak suretiyle, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi İlgili Hukuk Dairesince incelenmesi için tarafların istinaf kanun yoluna başvuru hakkı açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup anlatıldı. 22/05/2024

KATİP

¸e-imzalıdır

HAKİM

¸e-imzalıdır

Harç / Masraf Dökümü

Peşin Harç : 341,55 TL

Karar Harcı : 427,60 TL

Noksan Harç : 86,05 TL

Davacı Gider Avansı

Yatırılan Avans : 8.260,00 TL

Davalı Gider Avansı

Yatırılan Avans : 00,00 TL

Yargılama Gideri Detayları

Bilirkişi Ücreti : 7.500,00 TL

Posta Giderleri : 213,00 TL