İstanbul 1. Asliye Ticaret Mahkemesi 2021/604 E. 2024/25 K.

T.C.

İSTANBUL

1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2021/604 Esas

KARAR NO : 2024/25

DAVA : Alacak (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 09/02/2021

KARAR TARİHİ : 24/01/2024

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

DAVA/

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; taraflar arasında ...'ne bağlı ... sayılı antreponun hizmet alımına yönelik... ve ... tespit kodlu tespit sözleşmesi akdedildiğini, ...sayılı sözleşmede belirtilen işlerden dolayı 23.000 TL'nin fatura karşılığında bankaya yatırılacağının kararlaştırıldığı; ...sayılı sözleşmede belirtilen işlerden dolayı 21.850 TL'nin fatura karşılığında bankaya yatırılacağının kararlaştırıldığı; 21/09/2020 tarihinde sözleşmenin davalı tarafından tek taraflı hizmet alımının sonlandırıldığı, davalı tarafa ihtarname göndererek ... ve ...her iki tespit sözleşmesi yönünden cezai şartı talep ettiklerini, davalının sözleşmeyi haksız feshetmesi nedeniyle cezai şart ödemesi gerektiği; davalının tacir olduğu için basiretli davranma yükümlülüğü olduğunu ve bu kapsamda cezai şartta indirime gidilemeyeceğini, fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 100.000,00 TL'nin davalıdan tahsilini, 21/09/2020 tarihinden itibaren ticari temerrüt faizinin işletilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir. Dava dilekçesi ekinde ... ve ...'ye ilişkin tespit sözleşmelerinin yer aldığı; davalının ... Müdürlüğü'ne hitaben sözleşmeyi feshettiğine dair evrakın bulunduğu görülmüştür.

SAVUNMA/

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; mahkemenin yetkisiz olduğunu, davalının belirsiz alacak davası olarak açılamayacağını, davacının kendi sorumluluğunda bulunan antrepoları mühür altına almadığını ve dolayısıyla görevini gereği gibi ifa etmediğini, bu sebeple haklı olarak sözleşmeyi feshettiklerini, sözleşmede cezai şartın kararlaştırılmadığını, davacının cezai şart olarak dayandığı maddenin cezai şart olarak yorumlanayacağını, fesih haksız olsa bile ilgili madde uyarınca en fazla 1 yıllık ücretin istenebileceğini, davalıya ödenen ücretin 1 yıllık ücretten mahsubunun gerektiğini, cezai şart talebi ile davanın reddini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER VE GEREKÇE/

Dava, hizmet sözleşmesi nedeniyle sözleşmesinin haksız feshinden kaynaklı alacak davasıdır.

... 6. ATM... Esas... Karar sayılı ilamında yetkisizlik kararı verilerek dosyanın mahkememize tevzi edildiği görülmüştür.

Uyuşmazlığın, davacı ile davalı arasında akdedilen sözleşme kapsamında davacının ...'ne bağlı ... nolu antrepoda gümrük hizmeti sunmak üzere anlaşmaya varmalarına rağmen davalının sözleşmeyi 21/09/2020 tarihinde feshetmesi nedeniyle davacı tarafın sözleşmenin 11/4.f bendinde öngörülen cezai şarta hak kazanıp kazanmadığı (sözleşmede öngörülen yaptırımın cezai şart niteliğinde olduğu davalı tarafından kabul edilmediğinden) kazanmış ise miktarının tespiti ile aynen tazmini halinde davalının ekonomik mahvına neden olup olmayacağı noktalarında toplandığı anlaşılmakla ispat yükü davacıda bulunmaktadır. Ancak alacak miktarının tespiti hukuk dışında özel ve teknik bilgiyi gerektiren hal olduğundan 6100 sayılı HMK m.266 gereği mahkemenin tarafların talebi yahut kendiliğinden vereceği karar ile bu hususları bilirkişiye tespit ettirmesi mümkündür.

Bu kapsamda gümrük uzmanı ..., mali müşavir..., sözleşme uzmanı ...'tan alınan ... tarihli bilirkişi raporu ile neticeten feshin haksız olduğu düşünülmekle birlikte sayın mahkemenin takdirinde olduğu, ...'nden temin edilip dosyaya sunacağı belgelerin dosyaya mübrez olmadığı, ... tespit kodlu sözleşmenin bir yıllık ücretinin sözleşmede KDV hariç 21.850 TL olarak kararlaştırıldığı, ...tespit kodlu sözleşmenin bir yıllık ücretinin sözleşmede KDV hariç aylık 23.000 TL üzerinden yıllık toplamda 276.000 TL olarak kararlaştırıldığı, ihtilafa konu hükmün cezai şart niteliğini haiz olduğu lakin takdirin sayın mahkemede olduğunu, feshin haklı olduğuna kanaat getirilirse davacının herhangi bir ücrete hak kazanamayacağı, sayın mahkemece feshin haksız olduğu düşünülüp ödenen miktarın cezai şarttan mahsubunun mümkün olduğuna kanaat getirilirse ikinci maddedeki ücretler uyarınca davacının KDV hariç 211.001,85 TL ücrete hak kazanacağı, mahsup edilemeyeceğine kanaat getirilirse yine ikinci maddedeki ücretler ışığında davacının KDV hariç toplam 297.850 TL ücrete hak kazanacağı, kanaatinin mahsubun yapılabileceği yönünde olmasıyla birlikte takdirin sayın mahkemeye ait olduğu, tüm takdir ve değerlendirmesi sayın mahkemeye ait olmak üzere; cezai şartın aynen ifası halinde; davalının dönem net zararının 128.959.300,62 TL olduğu , davaya konu sözleşme ile öngörülen cezai şartın aynen tazmine hükmedilmesi halinde davalının ekonomik mahvına neden olacağı tespit edilmiştir.

Mahkememizin 30/11/2022 tarihli duruşma ara kararı ile davalı şirketin 01/01/2020 - 31/12/2020 tarihleri arasındaki gelir tablosu esas alınmak suretiyle 28.959.300,62 TL zararda olduğu tespit edilmiş ise de tespitin davanın açıldığı tarihteki ve sonraki davalı şirket verileri esas alınmak suretiyle davalının ödeme kabiliyetini ölçmek ve ödediği takdirde ekonomik olarak zora girip girmeyeceği yönüyle yapılması gerektiğinden hali hazır cezai şart aynen tahsil edilecek olduğunda bu tahsilatın davalı şirketin esas sermayesi ve ödenmiş sermayesinin yarısı oranındaki kanuni yedek akçeleri yani bağlı malvarlığının azalmasına neden olup olmayacağı konusunda, şayet tanıklar dinlenirse ve 1 nolu ara kararda bahsi geçen belgeler celp edilirse bu belgeler de nazara alınmak suretiyle ek rapor alınmasına karar verilmiştir.

Bilirkişi heyetinden alınan 22/11/2023 tarihli bilirkişi ek raporu ile, şayet muhterem mahkemece sözleşmenin haklı sebebe dayanmaksızın feshedildiği kanaatinde olunması durumunda davacının cezai şart talebinde bulunmasının mümkün olduğunun ifade edilebileceği; buna karşın sayın mahkemece tanık beyanları da nazara alınarak sözleşmenin haklı sebebe dayalı feshedildiği kanaatinde olunması durumunda ise davacının cezaj şart talebinde bulunmasının mümkün olmadığının söylenebileceği, tarafların sözleşmedeki hükümle bir senelik ücret üzerinde anlaştıkları, bu kapsamda tarafların sözleşmeyi matbu olarak temin ettiği, en fazla ücret kısmında bir iradelerinin olmadığı, bu yönde bir görüşmenin de mevcut olmadığı, dolayısıyla bir yıllık ücretin esas alınacağının düşünüldüğü; şayet muhterem mahkemece davalının kök rapora karşı itiraz dilekçesinde ileri sürdüğü beyanın kabulü halinde ise davacının talep edebileceği cezai şartın bir yıllık ücret toplamından bakiye kalan kısma ilişkin olacağının ifade edilebileceği, mahkemece verilen ara karar doğrultusunda kök raporda değerlendirmeye esas 2020 yılı Mali Verilerinin yanında 2021 ve 2022 yıllarına ait mali verilerin incelendiği ve ayrıntılı olarak değerlendirildiği; tüm takdir ve değerlendirmesi sayın mahkemeye ait olmak üzere; sayın mahkemece 297.850,00 TL'lik cezai şart talebininin ödenmesine hükmedilmesi halinde davalı şirketin 2020-2021 dönemlerinde ödeme kabiliyetinin olmadığı ancak 2022 yılı mali verilerine göre ödeme kabiliyetinin olduğu, hükmedilen cezai şart bedelini davalının ödediği takdirde ekonomik olarak zora girmeyeceği, bu tahsilatın davalı şirketin esas sermayesi ve ödenmiş sermayesinin yarısı oranındaki kanuni yedek akçeleri yani bağlı malvarlığının azalmasına neden olmayacağı tespit edilmiştir.

Davacı vekilinin 12/10/2022 tarihli ıslah dilekçesinde 100.000,00 TL kısmi olarak açtığı dava değerini 297.850,00 TL yükselterek 197.850,00 TL'lik kısmını ıslah ettiğini beyan ettiği ve ıslah harcını yatırdığı görülmüştür.

Davalı vekiline ...'nden temin edilecek bilgi ve belgelere ilişkin süre verildiği ancak 20/12/2023 tarihli celsede de alınan beyanında ilgili belgelerin tarih ve sayısını tespit edemediğini beyan ettiği görülmüştür.

Talimat mahkemesi aracılığıyla dinlenen tanık ...'ın alınan beyanında davacı tarafından antrepo kapılarının mühürlenmemesi, zamanında personelin işe gelip gitmemesi nedeniyle sözleşmenin feshettiğini bildiğini, kapıların davacı şirkette bulunan anahtar ile birlikte açıldığından müşterilerin araçlarının uzun süre beklemesi nedeniyle şikayet geldiğini beyan ettiği görülmüştür.

Tüm dosya kapsamı dikkate alındığında taraflar arasında ...'ne bağlı ... nolu antrepoda gümrük hizmeti sunmak üzere ... ve ... tespit kodlu tespit sözleşmesi akdedildiğini, ... sayılı sözleşmede belirtilen işlerden dolayı 23.000 TL'nin fatura karşılığında bankaya yatırılacağının kararlaştırıldığı; ... sayılı sözleşmede belirtilen işlerden dolayı 21.850 TL'nin fatura karşılığında bankaya yatırılacağının kararlaştırıldığı; 21/09/2020 tarihinde sözleşmenin davalı tarafından tek taraflı hizmet alımının sonlandırıldığı ...'ne bildirildiği anlaşılmıştır. Davalının sözleşmeyi tek taraflı feshetme nedenine ilişkin dosyada somut bir delil bulunmamaktadır. Nitekim davalı tarafta ... Müdürlüğü'nden temin edilecek bilgi ve belgelere ilişkin süre verildiği ancak 20/12/2023 tarihli celsede de alınan beyanında ilgili belgelerin tarih ve sayısını tespit edemediğini için bu hususta davalının sözleşmeyi haksız olarak feshettiği anlaşılmıştır. Talimat mahkemesi aracılığıyla dinlenen tanık davalı şirket çalışanı olduğundan salt tanık beyanı dosya kapsamında başkaca deliller ile desteklenmediğinden davalının sözleşmeyi haksız feshettiği anlaşılmıştır. Feshin 01/10/2020 tarihinden itibaren hüküm doğurması nedeniyle iş bu tarihin haksız fesih tarihi olarak kabul edilmiştir.

Dava dilekçesi ekinde yer alan sözleşmeler incelendiğinde her iki sözleşmenin de m.4-f bendinde "Sözleşmenin tespit işlemini yaptıran kişi tarafından feshi halinde sözleşme süresi 1 yıl veya 1 yıldan fazla ise, tespit ücretinin en az 1 yıllık kısmı ödenir." ifadesinin yer aldığı görülmüştür. Sözleşmenin bir yıl dolmadan feshedilmesini engelleme amacını taşıdığı, taraflar bu hükümle bir senelik ücret üzerinde anlaştığı tespit edilmiştir.

Cezai şart sözleşmenin kurulması aşamasında borçlunun sözleşmeyi ihlali halinde alacaklıya ödemeyi taahhüt ettiği miktardır. Cezai şartın öngörülmesinde amaç borçluyu borcunu ifaya zorlamak ve ihlal halinde gerçekleşen fiili zarardan öte soyut bir ceza ödemesini sağlamaktır. (Oğuzman/ Öz, Cilt-2, N:1561) Cezai şart maktu olarak karalaştırılabileceği gibi, nispi olarak da karalaştırılabilir. (11. HD. 06.11.1989 - E. 8607/K. 6009- Gönen Eriş (2010) Türk Ticaret Kanunu, Cilt 1. Ankara: Seçkin yayıncılık, s. 935) Bir edimin içerik itibariyle cezai şat mı yoksa götürü tazminat mı olduğu konusunda tereddüt oluşması halinde tarafların sözleşmedeki asıl amacının araştırılması gerektir. Sözleşme ile öngörülen tazminatın amacın borçluyu borcu gereği gibi ifa etmeye zorlamak ve baskı oluşturmak ise ve de sözleşme ile öngörülen tazminat miktarı fiilen gerçekleşmesi muhtemel zarardan miktar olarak çok yüksek ise sözleşme ile öngörülen tazminatın cezai şart niteliğinde olduğu, (Köksal Kocaağa, Ceza Koşulu, Ankara 2018, s.25 v.d.), buna mukabil borçluyu borcunu ifa etmeye zorlama fonksiyonu ile birlikte borcun ifa edilmemesi halinde borçluyu cezalandırmaktan öte borçlunun ödemekle yükümlü olacağı tazminatı önceden belirlemek suretiyle alacaklıyı ispat yükünden kurtarmak ise sözleşme ile öngörülen tazminatın götürü tazminat olduğu kabul edilmektedir. (Tuğba Birinci Uzun, Götürü Tazminatı, İstanbul 2015, s.102-104)

Sözleşmeler kapsamında sözleşmenin tespit işlemini yaptıran kişi olan davalının sözleşmeyi haksız feshettiği mahkememizin 27/09/2022 tarihli bilirkişi raporu da dikkate alınarak ... tespit kodlu sözleşmenin bir yıllık ücretinin sözleşmede KDV hariç 21.850 TL olarak kararlaştırıldığı, ... tespit kodlu sözleşmenin bir yıllık ücretinin sözleşmede KDV hariç aylık 23.000 TL üzerinden yıllık toplamda 276.000 TL olarak kararlaştırıldığı, ihtilafa konu hükmün cezai şart niteliğinde olduğu anlaşılmıştır.

Bilirkişi raporu ile de tespit edilen iş bu hususun cezai şart olduğu ve sözleşmede en fazla ücret kısmı yönünden irade olmadığından bir yıllık ücretin esas alınmıştır. Gümrük müşavirine sözleşme kapsamında 1 yıllık ücrete hak kazanacağı için ödenen ücretin mahsup edilmesi gerektiği anlaşılmıştır.

Mahkememizce 27/09/2022 tarihli bilirkişi raporunda yer alan ve yukarıda izah edilen nedenlerle "sayın mahkemece feshin haksız olduğu düşünülüp ödenen miktarın cezai şarttan mahsubunun mümkün olduğuna kanaat getirilirse ikinci maddedeki ücretler uyarınca davacının KDV hariç 211.001,85 TL ücrete hak kazanacağı" kısmına göre Davacının cezai şart alacağının tahsili yönündeki talebinin kısmen kabulü ile 100.000,00 TL cezai alacağın fesih tarihi olan 01/10/2020 tarihinden itibaren hak kazanacağına kanaat getirilmiştir. Her ne kadar davalının 2021 ve 2022 yıllarına ilişkin mali durum tabloları incelenerek ek rapor aldırılmış ise de sözleşmenin imzalandığı tarih olan 15/05/2020 tarihinde davalının ekonomik mahvına sebep olup olmayacağı durumunun dikkate alınması nedeniyle ek rapor hükme esas alınmamıştır. Kök rapor dikkate alınarak davalının cezai şartın aynen ifası halinde; davalının dönem net zararının 128.959.300,62 TL olduğu , davaya konu sözleşme ile öngörülen cezai şartın aynen tazmine hükmedilmesi halinde davalının ekonomik mahvına neden olacağı tespit edilmesi nedeniyle toplamda hak kazanılan ücret olan 211.001,85 TL-100.000,00 = 111.001,85 TL'nin mahkemizce takdir edilen %5 cezai indirim uygulanmak suretiyle (111.001,85 TL'nin %5=) 5.550,092 TL ıslah tarihinden itibaren (111.001,85 TL - 5.550,092 TL= 105.451,758 TL ) cezai alacağa hak kazandığı tespit edilmiştir.

Neticeten dosya kapsamında incelenen sözleşmeler, fesih bildirimi, tanık beyanı ve bilirkişi raporları dikkate alınarak davanın kısmen kabulüne, davacının cezai şart alacağının tahsili yönündeki talebinin kısmen kabulü ile 100.000,00 TL cezai alacağın fesih tarihi olan 01/10/2020 tarihinden itibaren; 105.451,758 TL cezai alacağın ıslah tarihi olan 12/10/2022 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar vermek gerekmiştir.

HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda belirtildiği üzere;

1. Davanın kısmen kabulüne,

Davacının cezai şart alacağının tahsili yönündeki talebinin kısmen kabulü ile 100.000,00 TL cezai alacağın fesih tarihi olan 01/10/2020 tarihinden itibaren ; 105.451,758 TL cezai alacağın ıslah tarihi olan 12/10/2022 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,

2. Fazlaya ilişkin talebin reddine,

3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi gereğince kabul edilen miktar üzerinden hesaplanan 14.034,41 TL maktu karar harcının, peşin yatırılan 1.707,75 TL harç ve 3.380,00 TL ıslah harcından mahsubu ile noksan kalan 8.946,66 TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,

4. Davacı lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince kabul edilen miktarın üzerinden hesaplanan 32.817,76 TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,

5. Davalı lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince red edilen miktar üzerinden hesaplanan 17.900,00 TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine,

6. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A gereğince Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan 1.320,00 TL arabuluculuk ücretinin 910,51 TL'nin davalıdan, 409,49 TL'nin ise davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına, tahsilat ve gereği için Mahkeme Yazı İşleri Müdürlüğünce ilgili vergi dairesine müzekkere yazılmasına,

7. Taraflarca yatırılan bakiye gider avansının kararın kesinleşmesi halinde yatırana iadesine,

Dair taraf vekillerinin yüzüne karşı HMK'nun 341/1 vd. maddeleri uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize ya da mahkememize gönderilmek üzere başka yer mahkemesine istinaf dilekçesi sunulmak ve istinaf başvurma ve karar harcı ile istinaf gider avansı yatırılmak suretiyle, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi İlgili Hukuk Dairesince incelenmesi için tarafların istinaf kanun yoluna başvuru hakkı açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup anlatıldı. 24/01/2024

KATİP

¸e-imzalıdır

HAKİM

¸e-imzalıdır

Harç / Masraf Dökümü

Peşin Harç : 1.707,75 TL

Islah Harcı : 3.380,00 TL

Karar Harcı : 14.034,41 TL

Noksan Harç : 8.946,66 TL

Davacı Gider Avansı

Yatırılan Avans : 6.442,75 TL

Davalı Gider Avansı

Yatırılan Avans : 00,00 TL

Yargılama Gideri Detayları

Bilirkişi Ücreti : 4.000,00 TL

Posta Giderleri : 446,00 TL