Karar Detayı

T.C. SAKARYA BAM 5. HUKUK DAİRESİ Esas-Karar No: 2025/1643 - 2026/117
T.C.
SAKARYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
5. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO : 2025/1643
KARAR NO : 2026/117
KARAR TARİHİ : 29/01/2026
KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 30/01/2026

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I

BAŞKAN :... (...)
ÜYE :... (...)
ÜYE :... (...)
KATİP :... (...)

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : GEBZE ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
DAVA TARİHİ : 22/02/2023
KARAR TARİHİ : 07/06/2025
NUMARASI :2023/143 Esas- 2025/538 Karar

DAVACI : RTC KİMYA İTHALAT İHRACAT SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ - ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ÖRNEK MAKİNA-KOZMETİK-GIDA TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ - ...
VEKİLİ : Av. ...

DAVA : Eser sözleşmesinden kaynaklı eksik-ayıplı ifa nedeniyle tazminat ve cezai şart talebi istemi
HÜKÜM : Kararın kaldırılması-gönderme
İSTİNAF EDEN : Taraf vekilleri

Taraflar arasındaki eser sözleşmesinden kaynaklı eksik-ayıplı ifa nedeniyle tazminat ve cezai şart talebi istemi nedeniyle yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk derece mahkemesinin kararı taraf vekilleri tarafından istinaf edilmekle; kesinlik, süre, istinaf şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, istinaf dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Üye Hakim tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;
Davalı tarafından 06/05/2021 tarihli eser sözleşmesi ile yapımı üstlenilen dispersiyon karıştırıcı makinesinin sözleşmeye aykırı, kullanım amacına uygun olmayan ve ayıplı ifasından kaynaklı olarak şimdilik 1.000,00 TL ayıp oranında indirim, makinenin çalışır hale getirile bilmesi için ve kullanım amacına uygun hale getirilmesi için yapılan onarım masrafları olmak üzere fazlaya ilişkin talep ve dava hakkı sakı kalmak kaydı ile şimdilik 20.000,00 TL ayıplı makine sebebiyle üretim esnasında makinede bulunarak zayi olan malzeme bedeli olarak fazlaya ilişkin talep ve dava hakkı sakı kalmak kaydı ile şimdilik 20.000,00 TL zayi olan malzemenin satılmaması sebebiyle uğranılan kazanç kaybı olarak fazlaya ilişkin talep ve dava hakkı sakı kalmak kaydı ile şimdilik 10.000,00 TL taraflar arasındaki eser sözleşmesinde taahhüt edilen edinim taahhüt edilen tarihte yerine getirilmemesinden kaynaklı olarak sözleşmeden doğan fazlaya ilişkin talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydı ile şimdilik 5.000,00 TL cezai şartın davalıdan tahsili ile davacı vekil edene ödenmesi talebi olduğunu, kurulumun firmanın teknik personeli tarafından Nisan 2022 tarihinde yapıldığını, sözleşme bedeli 858.000,00 TL. + KDV olarak belirlendiği ve davalı tarafından üretimi, kurlumu, ilk çalıştırması yapılması, çalışır halde teslimi üstlenilen makineye ilişkin 14/12/2021 tarihli fatura düzenlendiğini, sözleşme konusu ürünlerden Dispersiyon makinesi ilk kez 10/05/2022 tarihinde kullanıldığını, 06/05/2021 tarihli eser sözleşmesi ile yapımı üstlenilen dispersiyon karıştırıcı Makinesinin sözleşmeye aykırı, kullanım amacına uygun olmayan ve ayıplı ifasından kaynaklı olarak ayıp oranında indirim olarak şimdilik 1.000,00 TL. ile, makinenin çalışır hale getirilebilmesi ve kullanım amacına uygun hale getirilmesi için yapılan onarım, masrafları olmak üzere şimdilik 20.000,00 TL. ödeme tarihinden itibaren işleyecek ticari işlerde uygulanan avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, malzemenin satılmaması sebebiyle uğranılan kazanç kaybı olarak şimdilik 10.000,00 TL.'nin malzemenin zayi olduğu tarih olan 22/06/2022 tarihinden itibaren işleyecek ticari işlerde uygulanan avans faizi birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, Taraflar arasındaki eser sözleşmesinde taahhüt edilen edinim taahhüt edilen tarihte yerine getirilmemesinden kaynaklı olarak sözleşmeden doğan şimdilik 5.000,00 TL. cezai şartın ihtarname keşide edilen tarihten itibaren işleyecek ticari işlerde uygulanan avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;
Davacı taraf makinedeki sorunun niteliğini yorumlamakta hataya düşmekte ve kusuru vekil eden şirkete yüklediğini, makinenin, taraflar arasında akdedilen sözleşmeye uygun şekilde üretimi yapılan ve teslimi gerçekleştirilen bir makine olup karşı taraf kullanım hatalarını üretim hatası olarak göstermeye çalıştığını, davalı şirket RTC Kimya, vekil eden şirkete siparişini verirken 3500 It mikserde, sıvı ve akışkanlığı olan, bir ürün yapacağını belirttiğini ve taleplerine uygun şekilde iş bu mikserin üretimi gerçekleştirildiğini, yazılı veya sözlü olarak hiçbir şekilde kıvamlı, yoğun bir ürün yapaca; ifade etmediğini, davacı şirket yapmış olduğu üretimde ve mikserde kullanılacak ürüne yönelik kullandığı formülde bir sorun yaşamış ve mikser içerisindeki ürün sıvı kıvamını kaybedip katılaşmaya başladıkça miksere zarar verdiğini, mikser içine basınçlı hava verilmesi yağ sızıntısına sebebiyet verdiğini, yukarıda kısaca izah ettikleri nedenlerle kullanım hatası ortada iken vekil eden şirkete kusur atfedilmesi talebinin reddi gerektiğini, Müvekkile ödenmesi gereken ve hala ödemesi yapılmayan 68.000,00 TL bakiye alacağa ilişkin taleplerimiz karşılıksız kalmış olup dava açma ve diğer hukuki yollara başvuru hakkımızı da saklı tuttuklarını, davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına göre;...''
1-Davanın kısmen kabulü ile 155.429,60 TL onarım bedelinin, 144.459,34 TL zayi olan mal bedelinin ve 118.553,70 TL kazanç kaybı bedelinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine, 155.429,60 TL’ye dava tarihinden itibaren, diğer bedellere ise 22.06.2022 tarihinden itibaren ticari avans faiziyle davalıya ödenmesine,
2-Ayıp oranında indirim bedeli ve cezai şart bedeli yönünden davanın reddine'' karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekillerince istinaf isteminde bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle;
Davanın tüm talepler yönünden kabulüne karar verilmesinin gerektiğini, yerel mahkeme kararına bu yönü ile itiraz etmenin ve istinaf başvurusunda bulunduğunu, makinenin homojenizatör kısmı halen çalışmadığını ve bu kısma yönelik ayıp oranında indirim bedeline yahut onarım bedeline hükmedilmesi gerektiğini, toplam iş bedeli sözleşme ile 858.000 TL + KDV olacak şekilde, ödeme zamanları ise sipariş esnasında %30 nakitin, teslim tarihinde %40 nakit, makinenin devreye alım ve çalışması ile de %30 3 aylık çekler olacak şekilde belirlendiğini, vekil eden tarafından cezai şarttan feragat edildiği yönünde açık bir irade konduğu yönünde dosyada bir veri ya da davalı iddiası mevcut olmadığını, dosyada müvekkilin imzasını taşıyan bir teslim tutanağı ya da protokolü mevcut değilken ve ihtarnameler ile cezai şart açıkça ileri sürülmüşken itirazi kayıt olmadığından bahsetmek de hukuka uygun bir yorum olmadığını, cezai şart talebinin de kabulüne karar verilmesi gerekirken reddine karar verilmesinin hukuka uygun olmadığını, istinaf başvurularının kabulü ile yerel mahkeme kararının düzeltilerek onanmasını ve davanın tüm talepler yönünden kabulüne karar verilmesini aksi kanaat halinde yerel mahkeme kararının reddedilen hükümler yönünden kaldırılmasını talep etmiştir.
Davalı vekili istinafa cevap dilekçesinde özetle;
Yerel mahkemenin, davacı tacirin muayene–ihbar yükümlülüklerini yerine getirmeden ileri sürdüğü talepleri kabul ettiğini, davacının tek taraflı beyanlarına dayalı değişik iş dosyası tespit raporu ile buna paralel esas dosyada sunulan bilirkişi raporunu da hükme esas aldığını, davalı vekil eden tarafından 06/05/2021 tarihli eser sözleşmesi uyarınca üretilen makine, teknik şartnamesine uygun biçimde Ocak–Şubat 2022’de kurulup çalışır vaziyette teslim edildiğini, davacı ise ihbar sürelerini açıkça geçirdiğini, kararın hem usule hem esasa aykırı olduğunu, değişik iş raporunda dahi, kazandaki yağ varlığına işaret edilirken, kullanıma ilişkin koşullar aydınlatılmadığını, talimat dışı basınç uygulaması ve viskozite aralığı göz ardı edildiğini, üstelik talep edilen onarım bedelinin, satış bedeline yaklaşan fahiş bir seviyede olduğunu, istinaf talebinin kabulü ile yerel mahkeme kararının kaldırılarak davanın tamamen reddini, mahkeme aksi kanaatte ise; davacının talimat dışı kullanımını ve süresinde ihbar yapmamasını gözeterek tazminat kalemlerinde esaslı nitelikte bir hakkaniyet indirimi uygulanmasını, davacının, davalı vekil edene olan 68.000,00 TL bakiye borcunun öncelikle mahsubunu, faiz hesabında takas beyanı tarihi yahut takas şartlarının gerçekleştiği en erken tarihin esas alınmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, eser sözleşmesinden kaynaklı eksik-ayıplı ifa nedeniyle tazminat ve cezai şart talebi istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 HMK, 6098 Sayılı TBK

3. Değerlendirme ve karar
Dava; eser sözleşmesinden kaynaklı eksik-ayıplı ifa nedeniyle tazminat ve cezai şart talebine ilişkindir.
İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek duruşmasız olarak yapılmıştır.
Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, hükme karşı davalı vekilince doğrudan, davacı vekilince katılma yoluyla istinaf yoluna başvurulmuştur.
Mahkemece yazılı şekilde karar verilmiş ise de; yapılan inceleme ve araştırma hüküm vermek için yeterli değildir. Eksik inceleme ile hüküm kurulamaz.
Bu kapsamda;
1-Kısa kararla gerekçeli kararın birbirinden farklı olması, yargılamanın aleniyeti ve kararların alenen tefhim olunmasına ilişkin Anayasa'nın 141. maddesi ile HMK'nın emredici nitelikteki maddelerine de aykırı bir durum yaratır. Ayrıca bu husus kamu düzeni ile ilgili olup, re'sen gözetilmesi yasa ile hakime yüklenmiş bir görevdir.
Somut olayda, Mahkemece kısa kararda "Davanın kısmen kabulü ile 155.429,60 TL onarım bedelinin, 144.459,34 TL zayi olan mal bedelinin ve 108.553,70 TL kazanç kaybı bedelinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine, 155.429,60 TL’ye dava tarihinden itibaren , diğer bedellere ise 22.06.2022 tarihinden itibaren ticari avans faiziyle davalıya ödenmesine” şeklinde hüküm kurulmasına rağmen gerekçeli karada ise, “Davanın kısmen kabulü ile 155.429,60 TL onarım bedelinin, 144.459,34 TL zayi olan mal bedelinin ve 118.553,70 TL kazanç kaybı bedelinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine, 155.429,60 TL’ye dava tarihinden itibaren, diğer bedellere ise 22.06.2022 tarihinden itibaren ticari avans faiziyle davalıya ödenmesine” denilmek suretiyle kısa karar ile gerekçe arasında çelişki oluşturulmak suretiyle karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.
2-Davanın esasına ilişkin istinaf talepleri incelendiğinde;
Davacı vekili; taraflar arasında 06/05/2021 tarihli sözleşme ile davalı firma tarafından sözleşmede teknik özellikleri belirtilen Zemin Tipi karıştırıcı makinesinin müvekkilinin adresindeki fabrikasına kurulum ve çalışır vaziyette teslimi gerçekleştirileceğini, sözleşme bedelinin 858.000,00 TL. + KDV olarak belirlendiği ve davalı tarafından üretimi, kurulumu, ilk çalıştırması yapılması, çalışır halde teslimi üstlenilen makineye ilişkin 14/12/2021 tarihli fatura düzenlendiğini, sözleşme konusu ürünlerden Dispersiyon makinesi ilk kez 10/05/2022 tarihinde kullanıldığını ancak ürünün ayıplı olduğunun tespit edilmesi üzerine 10/05/2022 tarihinde ayıp ihbarında bulunulduğunu, sözleşme konusu makinede çıkan ayıplar, ayıpların derhal giderilerek amacına uygun şekilde çalışır hale getirilmesi için 05/07/2022 tarihide Gebze 7. Noterliğinin ... Yevmiye numarası ile ihtarname keşide edildiğini, Gebze 12. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2022/46 D.İş. Dosyası ile delil tespiti yaptırıldığı, müvekkilin üretime devam edebilmesi için 3. Bir firmaya makinenin onarımın yaptırdığı, makinede meydan gelen ayıpların onarımı için toplam 155.429,60 TL. ( KDV Dahil ) ödeme yaptığını, davalı tarafın edinim sözleşmede belirtilen sürede ifa etmediğinden sözleşme gereği cezai şart ödemekte yükümlü olduğunu beyanla, ayıp oranında indirim olarak şimdilik 1.000 TL, yapılan onarım masrafları için şimdilik 20.000,00 TL, ayıplı makine sebebiyle üretim esnasında makinede bulunarak zayi olan malzeme bedeli olarak şimdilik 20.000,00 TL, zayi olan malzemenin satılmaması sebebiyle uğranılan kazanç kaybı olarak şimdilik 10.000,00 TL ve taahhüt edilen edimin taahhüt edilen tarihte yerine getirilmemesinden kaynaklı olarak sözleşmeden doğan şimdilik 5.000,00 TL. cezai şartın davalıdan tahsilini talep etmiştir.
Davacı vekili ıslah dilekçesi ile ; ayıp oranında indirim bedeli talebini 87.480 TL, onarım bedeli talebini 155.429,60 TL, zayi olan malzeme bedeli talebini 144.459,34 TL, kazanç kaybı alacağı talebini 118.553,70 TL’ye yükseltmiştir.
Davalı vekili; ayıp ihbarının süresinde olmadığını, müvekkilinin edimlerini gereği gibi ifa ettiğini, iddia edilen ayıpların müvekkilin taahhüdü kapsamında olmadığını ve kullanıcı hatasından kaynaklandığını, dava konusu iş nedeniyle 68.000,00 TL bakiye alacağının halen davacı tarafça ödenmediğini beyanla davanın reddini talep etmiştir.
İlk derece mahkemesince; dava konusu makinenin hangi tarihte teslim edildiğinin anlaşılamadığını, makinenin ilk kullanım tarihinin 10.05.2022 tarihi olduğu, davacının 10.05.2022 tarihinde davalıya ayıplara ilişkin ihtarname gönderdiği, böylelikle davacının ayıbın ihbar külfetini yerine getirdiğini, davacının seçtiği onarım bedelini talep edebileceği ve zararlarına yönelik zayi olan malların bedeli ile kazanç kaybını malın ayıplı olması sebebiyle davalı taraftan tazmin edebileceği, cezai şart miktarını ise davacının ürünü alırken herhangi bir ihtirazi kayıtta bulunmadığından talep edemeyeceğini, seçimlik hakkın onarımdan yana kullanılması nedeniyle ayıp oranında indirim bedeli de istenemeyeceği gerekçeleriyle hükme dayanak bilirkişi raporu esas alınarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Davacı iş sahibi, davalı yüklenicidir.
Taraflar arasında 06/05/2021 tarihli sözleşme ile davalı firma tarafından sözleşmede teknik özellikleri belirtilen Zemin Tipi karıştırıcı makinesinin davacının adresindeki fabrikasına kurulum ve devreye alım suretiyle tesliminin kararlaştırıldığı, sözleşme bedelinin 858.000,00 TL. + KDV götürü bedel olarak belirlendiği, teslim tarihinden sonra davalı tarafça 2 yıl ücretsiz teknik servis ve bakım yapılacağının taahhüt edildiği, teslimde gecikme yaşanan her hafta için ödenecek toplam tutar üzerinden %2 oranında kesinti yapılacağı hususlarının kararlaştırıldığı anlaşılmaktadır.
Taraflar arasında kurulan sözleşme 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 470 ve devamı maddeleri hükümlerine göre eser sözleşmesidir. Yüklenicinin edimi eseri iş sahibinin amacına, fen ve tekniğine uygun olarak teslim etmek iş sahibinin edimi ise iş bedelini ödemektir. Sözleşmede garanti şartı bulunması halinde işi yapan taşeron ya da yüklenici garanti vermekle iş sahibinin açık ayıplarda muayene ve süresinde ihbar yükümlülüğünü, gizli ayıplar yönününde de derhal ihbar yükümlülüğünü kaldırmayı ve garanti süresi içinde ortaya çıkan bu ayıpları bedelsiz olarak gidermeyi üstlenmiş demektir. Garanti süresi içinde ortaya çıkan açık ve gizli ayıplarla ilgili iş sahibi ayıp ihbarında bulunmak zorunda kalmaksızın zamanaşımı süresi içinde ayıbın giderilmesi ve zararlarını isteyebileceği gibi, iş bedeline karşı ayıp defini de ileri sürebilir (Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 19.06.2014 gün 2013/4976 Esas 2014/4282 Karar, 28.01.2015 gün 2014/1955 Esas, 2015/442 Karar sayılı ilâmları).
İmalâtın ayıplı olması halinde iş sahibinin hakları 818 sayılı BK 360 maddesinde (TBK 475. madde) sayılmıştır. Buna göre eserin iş sahibinin kullanamayacağı derecede ayıplı olması veya hakkaniyet kaideleri gereği eseri kabul etmesinin iş sahibinden beklenememesi veya eserin sözleşmede açıkça kararlaştırılan nitelikleri taşımaması halinde iş sahibi eseri kabulden kaçınarak sözleşmeden dönebilir. Aynı maddenin II. fıkrasında ayıbın eserin reddini gerektirecek nitelikte bulunmaması halinde iş sahibinin işin ayıbı oranında bedelden indirim ve eğer aşırı bir masrafı gerektirmez ise bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere eserin ücretsiz onarımını isteyebileceği hükmü getirilmiştir.
Öte yandan, götürü bedel eser sözleşmelerinde iş bedeli hesaplanırken eserin eksik ve ayıpları gözetilerek tüm işe göre oranı bulunmalı ve bu oran sözleşme bedeline uygulanarak hak edilen iş bedeli bulunmalıdır.
Somut dosyada, mahkemece, bilirkişi raporu gözetilerek davanın kısmen kabulüne karar verilmişse de; yapılan araştırma ve inceleme hüküm tesisine elverişli değildir. Düzenlenen sözleşme TBK'nın 480. madde uyarınca götürü bedelle yapıldığı anlaşıldığından iş bedelinin belirlenmesinde fiziki oran kurulması gerekir. İş sahibinin ayıbın giderilebilmesi bedelini isteyebilmesi için iş bedelini tamamen ödemesi gerekir. (Yargıtay 15.H.D. 2015/6109 E, 2016/740 K) Mahkemece toplanan delillerden, davacı iş sahibinin iş bedelinin tamamını ödemediği anlaşılmaktadır. Bu durumda varsa fazla ödemesinin istirdadına karar verilebilir. Diğer yandan, davalının bakiye bedelin ödenmediği iddiası mahsup itirazı mahiyetinde olup savunmanın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir.
Bu nedenle mahkemece yapılacak iş; taraf vekillerinin ayıplı imalata ilişkin itirazlarının karşılanması ve ayrıca davacının dava konusu makinenin homojenizatör kısmına yönelik itirazlarının karşılanması ile davacı iş sahibinin iş bedelini tamamen ödemediği de gözetilerek dava konusu sözleşme ile davalı yüklenicinin taahhüt ettiği işler kapsamında gerçekleştirilen imalatın eksik ve ayıplar gözetilerek işin bütününe göre fiziki oranı tespit edilmeli, bu suretle davalının gerçekleştirdiği imalâtın fiziki oranı yüzde olarak hesaplanmalı ve bu oran götürü bedele uygulanarak hakedilen bedel ortaya konulmalı, davacının ispatlı ödemeleri hakedilen bedelden düşülerek varsa davacının fazla ödemesinin iadesine ve ayıplı ifa nedeniyle zayi olan mal ve kazanç kaybı taleplerine karar verilmelidir.
Yukarıda yazılı sebeplerden dolayı, sair istinaf nedenleri incelenmeksizin, eksikliklerin tamamlanması amacıyla dosyanın 6100 Sayılı H.M.K'nun 353/1-a-4-6 maddesi gereğince mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın yeniden görülmesi için dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davacı ve davalı vekillerinin istinaf başvurusunun KABULÜNE,
2-Gebze Asliye Ticaret Mahkemesinin 07/06/2025 Tarih, 2023/143 E. 2025/538 K. sayılı kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a.4-6. maddesi gereğince KALDIRILMASINA,
3-Davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye GÖNDERİLMESİNE,
4-İstinaf talep eden taraflarca yatırılan nispi istinaf karar harcının istek halinde kendilerine iadesine,
5-İstinaf talep eden taraflarca ödenen istinaf kanun yoluna başvurma harcı ve yapılan yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince verilecek kararda dikkate alınmasına,
Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda HMK.nun 353/1-a.4-6 maddesi gereğince KESİN olarak oybirliği ile karar verildi. 29/01/2026

Başkan ...
e-imzalıdır

Üye ...
e-imzalıdır

Üye ...
e-imzalıdır

Katip ...
e-imzalıdır