Karar Detayı

T.C.
İZMİR
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
11. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO : 2025/1400
KARAR NO : 2026/150

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : İZMİR 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 18/06/2025
NUMARASI : 2022/131 Esas - 2025/563 Karar
DAVANIN KONUSU : Tazminat(Ölüm ve Cismani Zarar Sebebiyle Açılan Tazminat)
KARAR TARİHİ : 29/01/2026
KARAR YAZIM TARİHİ : 29/01/2026

Taraflar arasındaki davadan dolayı İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 18/06/2025 gün ve 2022/131 Esas - 2025/563 Karar sayılı hükmün istinaf yoluyla Dairemizce incelenmesi davacı vekili tarafından istenmiş ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için üye .... tarafından düzenlenen rapor dinlenip ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ :
DAVA : Davacı vekili, 07.06.2020 tarihinde davalı ... AŞ'nin zorunlu mali sorumluluk sigortacısı, davalı ...'ın sürücüsü, davalı ..... Şti.'nin işleteni olduğu ... plakalı aracın yaya olan müvekkiline çarparak yaralanmasına neden olduğunu iddia ederek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 1.000,00 TL maddi tazminat ile 50.000,00 TL manevi tazminatın kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP : Davalı ... A.Ş. vekili, müvekkili şirketin poliçeden dolayı sorumluluğunun sigortalının kusuru oranında ve poliçe teminat limiti ile sınırlı olduğunu, kazanın meydana gelmesinde sigortalı araç sürücüsünün kusursuz olduğunu savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ..... Şti. vekili, davacının başvuru şartını yerine getirmediğini, maluliyet oranının belirlenmesi için ATK 3. ihtisas dairesinden rapor alınması gerektiğini savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ : Mahkemece, davacı asile muhtıra çıkartılarak 22.07.2024 tarihli Adli Tıp Raporu'nda belirtilen eksikliklerin temin edilmesi için duruşma zaptının tebliğinden itibaren 2 hafta süre verildiği, aksi halde dosyadaki mevcut delil durumuna göre karar verileceğinin ihtar edildiği, süresinde dosyaya rapordaki eksiklerin giderildiğine ilişkin beyanda bulunulmadığı, 27.09.2024 tarihli ara karar ve 12.02.2025 tarihli duruşma ara kararı ile davacı vekiline ara kararların tebliği ile eksik gider avansı 2.000,00-TL'yi tamamlamak üzere iki haftalık kesin süre verilmesine, kesin süre içerisinde eksiklik giderilmediği taktirde davanın 114/1-g ve 115/2 maddeleri gereğince dava şartı yokluğundan reddedileceğinin usulüne uygun olarak ihtarat yapılmasına karar verildiği, davacı vekili tarafından kesin süre içerisinde gerekli gider avansının mahkeme veznesine depo edilmediği, delil avansının eksik olduğunun ve kesin süreleri bildirir tebligatların çıkarılması için dahi yeterli masrafın olmadığı, masrafların davalı gider avansından karşılandığı anlaşılmakla, HMK'nın 114/1-g maddesinde yer alan dava şartı niteliğindeki gider avansı eksikliğinin tamamlanmadığı gerekçesiyle davanın, HMK'nun 114/1-g ve HMK'nun 115/2. maddeleri uyarınca dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verilmiştir.
Karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.
İSTİNAF NEDENLERİ : Davacı vekili, davacının kaldırımda yürürken bir aracın kendisine çarpması sonucunda yaralandığını, kazanın gerçekleşmesinde davacının kusurunun bulunmadığının sabit olduğunu, davacının emekli oluşu, bu kazadan dolayı yaşadığı sakatlık ve maluliyetten dolayı bir işte çalışamaması gibi nedenlerle ekonomik açıdan çok ciddi zorluklar yaşadığını, sağlık raporlarının tamamlanması için her hastaneye gidişinde Ege Üniversitesi Hastanesi döner sermayesine yüklü ödemeler yapmak zorunda kaldığını, yol giderlerini dahi zor karşılarken bu külfet altına girmesinin daha da mağduriyetine yol açtığını, gerek eksik gider avansının tamamlanması gerekse de Ege Üniversitesi Hastanesine sevk edilerek ilgili işlemlerin tamamlanmasına ilişkin hususların vekil olarak kendisi tarafından davacı asile usule uygun bir şekilde bildirildiğini, davacının bizzat mahkeme kalemine müracaat ederek bu süreci yürüttüğünü, bu esnada da kendisine dosyada para olduğunun söylendiğini ve davacının eksik gider avansını Ege Üniversitesi döner sermayesine ödenecek bedeller olduğunu zannettiğini, emsal yargı kararları da nazara alındığında sonradan giderilebilecek hususlarda ek süre verilmesi gerektiğini, davacının haklılığının ve mağduriyetinin aşikar olduğunu istinaf nedenleri olarak ileri sürmekle kararın kaldırılmasını istemiştir.
GEREKÇE : Dava, sürekli ve geçici iş göremezlik tazminatı ile manevi tazminat istemlerine ilişkin olup, ilk derece mahkemesince HMK'nın 115/2. Maddesi gereğince dava şartı yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.
Dairemizce HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf nedenleriyle ve resen kamu düzenine ilişkin sebeplerle sınırlı olarak istinaf incelemesi yapılmıştır.
İlk derece mahkemesince Ege Üniversitesi Tıp Fakültesinden alınan 08.09.2022 tarihli adli sağlık kurulu raporunda davacının kaza tarihinde yürürlükte bulunan Erişkinler için Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre %5 oranında sürekli iş göremezliğinin, 4 ay süreyle geçici iş göremezliğinin oluştuğu tespit olunmuştur. Yine mahkemece Adli Tıp Kurumundan kusur raporu ve hesap bilirkişisinden aktüerya bilirkişi raporu alınmıştır.
Mahkemece bu aşamadan sonra İstanbul ATK 2. İhtisas Kurulundan maluliyet raporu alınmasına karar verildiği, ilgili kurumun 31.01.2024 ve 22.07.2024 tarihli kararları ile, davacı hakkında rapor düzenlenebilmesi için gerekli tedavi belgelerinin grafilerin ve tomografi belgelerinin temin edilmesinin talep edildiği, mahkemece 12.02.2025 tarihli duruşmada davacı asile muhtıra çıkartılarak 22.07.2024 tarihli Adli Tıp Raporu'nda belirtilen eksikliklerin temin edilmesi için duruşma zaptının tebliğinden itibaren 2 hafta süre verildiği, aksi halde dosyadaki mevcut delil durumuna göre karar verileceğinin ihtar edildiği, yine aynı duruşmada davacıya ait dosyada gider avansı kalmadığı belirtilerek davacı vekiline eksik gider avansı olan 2.000,00 TL'yi tamamlamak üzere iki haftalık kesin süre verilmesine, kesin süre içerisinde eksiklik giderilmediği taktirde davanın 114/1-g ve 115/2 maddeleri gereğince dava şartı yokluğundan reddedileceğinin ihtarına karar verildiği, davacının kesin süre içerisinde gider avansını yatırılmaması nedeniyle davanın usulden reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.
6100 sayılı HMK'nın 114/g maddesinde gider avansı dava şartı olarak düzenlenmiştir. Dava şartları, mahkemenin davanın esası hakkında yargılamanın devamı için gerekli olan şartlardır. Diğer bir anlatımla; dava şartları, dava açılabilmesi için değil mahkemenin davanın esasına girebilmesi için aranan kamu düzeni ile ilgili zorunlu koşullardır.
HMK’nın 115/2. maddesindeki kurala göre ise “Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Ancak, dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder”. Bu düzenleme gereğince, eksik olan bir dava şartı, belirli bir süre verilerek giderilebilecek ise, hakim tarafından eksikliğin giderilmesi için kesin süre verilmesi gerekir. Bu süre içinde dava şartı eksikliği tamamlanmaz ise dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilmelidir.
HMK’nın 120. maddesinde gider avansı düzenlenmiş olup, buna göre “Davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Avansın yeterli olmadığının dava sırasında anlaşılması hâlinde, mahkemece, bu eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir”.
30.09.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan Hukuk Muhakemeleri Kanunu Gider Avansı Tarifesinin 1. maddesinde tarifenin amacının dava açılırken mahkeme veznesine yatırılacak olan gider avansının miktarı ile avansın ödenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek olduğu açıklanmıştır. Tarifenin 6. maddesinde “Bu tarifenin yürürlüğe girmesinden önce açılmış olan davalarda, tamamlanmış işlemleri etkilememek kaydıyla, HMK'nın 120. maddesinin ikinci fıkrasına göre gider avansı ikmal ettirilir.” düzenlemesi getirilmiştir. Anılan düzenlemelerden ve dava şartı müessesesinden gider avansının davanın açılması sırasında alınmasının şart olmadığı, mahkemenin sonradan bu eksikliği kesin süre vererek ikmal ettirebileceği anlaşılmaktadır.
Davanın açıldığı tarihte eksik veya hiç gider alınmamış olsa bile gider avansı dava şartı olmakla hüküm verilinceye kadar ikmal ettirilebilir. İster gider avansı isterse tamamlama avansı olarak tanımlansın ikmal edilmesi gereken paranın hukuk yargılamasındaki nitelemesi dava şartı olarak gösterilen gider avansıdır. Gider avansının yatırılmaması veya ikmal edilmemesi halinde dava usulden reddedilecektir.
Ancak HMK'nın 324. maddesinde delil ikamesi avansı, 325. maddesinde ise re'sen yapılması gereken işlemlerde giderler düzenlenmiştir. HMK'nın 324. maddesi gereğince “Taraflardan her biri ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı, verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Taraflar birlikte aynı delilin ikamesini talep etmişlerse, gereken gideri yarı yarıya avans olarak öderler. Taraflardan birisi avans yükümlülüğünü yerine getirmezse, diğer taraf bu avansı yatırabilir. Aksi hâlde talep olunan delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işler hakkındaki hükümler saklıdır”. Aynı kanunun 325. maddesine göre ise “Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işlerde, hâkim tarafından resen başvurulan deliller için gereken giderlerin, bir haftalık süre içinde taraflardan birisi veya belirtilecek oranda her ikisi tarafından ödenmesine karar verilir. Belirlenen süre içinde bu işlemlere ait giderleri karşılayacak miktarda avans yatırılmazsa, ileride bu gideri ödemesi gereken taraftan alınmak üzere Hazineden ödenmesine hükmedilir”.
HMK’nın 120. maddesindeki gider avansı ile ilgili düzenlemenin 324. maddedeki delil ikamesi için avans kuralı ile birlikte değerlendirilmesi ve dava şartı olan gider avansının delillerin ikamesi dışındaki yargılama giderleri için dikkate alınması gerekir. Dolayısı ile delil ikamesi için alınacak avans ile dava şartı olan gider avansının birbirinden ayrılması, delillerin ikamesi için alınacak avansın gider avansı içinde yer almaması zorunludur.
Tanık dinlenmesi, bilirkişi raporu alınması ve keşif gideri gibi delil ikamesine yönelik giderlerin gider avansı içinde değerlendirilmesi olanağı HMK’nın 324. maddesi düzenlemesi karşısında yoktur. Ayrıca delil ikamesi avansının da ispat külfetine göre taraflara yükletilmesi gerekir. Diğer yandan örneğin resen hesap raporu alınacaksa giderin 325. maddesi kapsamında değerlendirilmesi isabetli olacaktır.
Dava şartı olarak öngörülen düzenlemenin davanın reddine yol açması nedeniyle, mahkemece gider avansı ile delillerin ikamesine yönelik avans ayrılmalı, gider avansının da nelerden ibaret olduğu net olarak belirlemeli ve tarafa da hem gider avansının hem de delil ikamesi avansının hukuki sonuçları konusunda uyarı yapılmalıdır.
Somut olayda ilk derece mahkemesince, mahkeme eksik gider avansının ikmal edilmesi hususunda davacıya iki haftalık kesin süre vermiş ise de, talep edilen giderlere nelerin dahil olduğu, bu giderler içinde delil ikamesine yönelik gider olup olmadığı ve miktarı belirtilmemiştir. Dolayısı ile talep edilen giderin, gider avansı veya delil ikamesi avansı olup olmadığı denetlenememektedir. Zira yukarıda açıklandığı gibi gider avansı dava şartı iken, delil ikamesi avansı dava şartı olarak nitelendirilemeyecektir. Delil ikamesi avansının verilen kesin süre içinde yatırılmaması davanın dava şartı yokluğu ile reddine neden teşkil etmez. Taraf belirtilen sürede delil avansı giderini yatırmazsa dayandığı o delilden vazgeçmiş sayılır.
Mahkeme dava şartı olarak belirlediği gider avansına yönelik ara kararında gider avansını oluşturan harç, tebligat gibi gider gerektiren işlemleri kalem kalem açıklamalı, her kalemin miktarını ayrı ayrı göstermeli, dava şartına yönelik gider avansı ile ilgili olarak verilen kesin sürede yatırılmamasının sonuçlarını da duruşma zaptına açıkça yazmalıdır. Ayrıca bu avans dışında delil ikamesine yönelik avans isteniyor ise, HMK’nın 115. maddesine göre değil, 324. maddesine göre işlem yapmalıdır.
Yazılı şekilde uygulama yapılmadan soyut kesin süre verilerek dava şartı noksanlığından davanın reddine karar verilmesinin hatalı olduğu kanaatine varılmıştır. (Yargıtay HGK 05.03.2014 tarihli 2013/9-651 E. 2014/202 K. Sayılı ilamı)
Açıklanan tüm bu hukuki ve maddi vakıalar karşısında; ilk derece mahkemesi tarafından anılan ilke ve esaslara uygun şekilde kesin süre verilmek suretiyle eksik delil ya da gider avansının tamamlatılmasını müteakip dosyadaki mevcut maluliyet raporu da gözetilerek eksik hususlar giderilip oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik araştırma ve incelemeyle yazılı biçimde karar verilmesi doğru görülmemiştir.
Bu durumda, ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olması nedeniyle istinaf istemine konu karara yönelik denetim yapılması mümkün değildir. O halde, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353/1-a-6 maddesi uyarınca istinaf başvurusunun esasa ilişkin hususlar incelenmeksizin kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve kaldırma kararının sebep ve şekline göre sair istinaf itirazlarının incelenmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmiştir.
H Ü K Ü M :Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davacının istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-a-6 maddesi uyarınca ESASA İLİŞKİN SEBEPLER İNCELENMEKSİZİN KABULÜNE,
2-İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 18.06.2025 gün ve 2022/131 E. 2025/563 K. sayılı kararının KALDIRILMASINA,
3-Dairemizin kararına uygun şekilde yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın mahal mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
4-İstinaf yoluna başvuran tarafından yatırılan istinaf karar harcının istek halinde istinaf yoluna başvurana iadesine,
Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353/1-a-6 maddesi gereğince kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.29/01/2026