mahkeme 2023/460 E. 2025/769 K.

T.C.
İZMİR
4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/460
KARAR NO : 2025/769
DAVA : İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 02/06/2023
KARAR TARİH: 11/09/2025
Mahkememizde görülmekte olan itirazın iptali davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesi ile özetle; müvekkili şirket ile davalı şirket ve davalı şirket yetkilisinin, davalı şirketin uhdesinde bulunan otobüs yıkama makinelerinden 4 adet satın alınması konusunda uzlaştıklarını ve bu hususta aralarında proforma fatura ve protokol tanzim edildiğini, davacı müvekkili şirket tarafından davalı şirkete 3.000-USD kapora ödemesinin nakit olarak elden yapıldığını, akabinde davacı müvekkili şirket yetkilisinin hesabından davalı şirket yetkilisi olan... hesabına 23.09.2020 ve 12.10.2020 tarihlerinde 20.000-USD karşılığı Türk Lirası gönderildiğini, davalı şirket ve yetkilisinin ödenen bedelin geri ödeyeceğinden bahisle müvekkilini oyaladığını, herhangi bir ödeme girişiminde bulunmadığından İzmir ... İcra Dairesinin... Esas sayılı dosyası ile icra takibi ikame edildiğini, bu kez takibin davalıların itirazları üzerine durdurulduğunu, arabuluculuk görüşmelerinin sonuçsuz kaldığını bildirerek, İzmir ... İcra Dairesinin... Esas sayılı dosyasına davalılar tarafından yapılan itirazın iptaline, takibin devamına, davalılar aleyhine %20'den az olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:
Davalılar vekili cevap dilekçesi ile özetle; 30.04.2020 tarihli proforma faturanın taraflarının ... ile ... Makina San. ve Tic. Ltd. Şti. olduğunu, işbu proforma faturaya istinaden peşinat tutarı olarak ödendiği iddia ve beyan olunan 23.09.2020 ve 12.10.2020 tarihlerinde yapılmış ödemelerin ise yine ... tarafından yapılmış ödemeler olduğunu, ... ile müvekkil davalı... Makina San. Ve Tic. Ltd. Şti. arasında akdedilmiş 30.04.2020 tarihli proforma fatura ile 4 adet otomatik otobüs yıkama makinesi satımı konusunda anlaşıldığını, siparişin 4 adet ürüne dair olması ve 10 - 12 hafta sipariş teslim süresi sebebiyle makine bedellerinin çok kısa süre içerisinde tamamen ödenecek olması dikkate alınarak müvekkili davalı firma tarafından büyük bir iskonta yapılarak bu fiyat teklifinin verildiğini ve taraflarca kabul edildiğini, bu anlaşmaya karşın;... tarafından ödenmesi kabul edilmiş toplam fiyatın 460 “ına karşılık gelen tutarın ödenmemesi sebebiyle, müvekkil davalı firma tarafından makine üretim sürecine dair işlemlere başlanmadığını, taraflar arasındaki bu fiyat teklifinin ve mutabakatın ...ile ilgili edimin yerine getirilmemiş olması sebebiyle konusuz kaldığını ve proforma faturanın geçerliliği ve bağlayıcılığının ortadan kalktığını, bu proforma faturanın imzalanmasından beş ay sonra davacı tarafça her ne kadar dolar istemli olarak icra takibi ve dava açılmış ise de, amerikan doları değil, türk lirası olarak 23.09.2020 tarihinde 76.000,00-TL, 12.10.2020 tarihinde ise 78.350,00-TL ödendiğini, ödemelerin yapıldığı tarihte, söz konusu tutarların amerikan doları olarak ödenmesi konusunda bir anlaşma bulunmadığını, yine o tarihte böyle bir mutabakat olsaydı dahi ödemelerin amerikan doları olarak yapılmasında hukuki mevzuat dahilinde engel bir durumun söz konusu olmadığını, ödemenin 23.000-USD karşılığı bir ödeme olduğuna ilişkin tek bir açıklamaya yer verilmediğini, eldeki itirazın iptali davasında Muharrem Güldemir isimli kişinin dosyada taraf olmadığını, itirazın iptali davası davacısı Uzman Tur. Oto Nak. Ltd. Şti'nin ... ve ... Makina Ltd. Şti. arasında akdedilmiş proforma fatura ile ilgili davada taraf sıfatının bulunmadığını, müvekkilinin, davalıların Uzman Tur. Oto Nak. Ltd. Şti ile bir hukuki ilişkisi irtibatı ve bu firma ile ilgili herhangi bir borcu bulunmadığını, davanın öncelikle bu sebeple reddine karar verilmesini, TBK 583 ve devamı maddeleri uyarınca ... Makina San. Ve Tic. Ltd. Şti. ile ilgi bu tutara ve/veya bu proforma fatura kaynaklı tüm alacaklara ...tarafından müşterek ve müteselsil kefil olunmamış olduğunun da sabit olduğunu, İzmir ...İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyası ile alacaklı Uzman Turizm Ltd. Şti. tarafından 23.000-USD taleple icra takip açıldığını, müvekkillerinin takipte alacaklı olan Uzman... Ltd Şti'ne borcu bulunmadığından işbu haksız takibe itiraz edildiğini bildirmiş, öncelikle husumet yönünden davanın reddine, takas define ilişkin beyanlarının saklı kalmak kaydıyla; mahkeme aksi kanaatte ise esastan reddini, %20 kötü niyet tazminatına, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini istemiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava; 2004 Sayılı İİK nun 67.maddesi uyarınca itirazın iptali, takibin devamı ve icra inkar tazminatının tahsili istemine ilişkindir.
İtirazın iptali davaları icra takibine sıkı sıkıya bağlı dava türlerindendir.
İzmir ... İcra Dairesinin... Esas sayılı dosyasının incelenmesinde; davacı alacaklı tarafından, davalı borçlu aleyhine 23.000,00USD bedelli fiili ödeme tarihi toplam alacak üzerinden ilamsız takip başlattığı, ödeme emrinin davalı borçlulara 15.03.2023 tarihinde tebliğ edildiği, borçlulur vekilinin 13.03.2023 tarihli dilekçesi ile tebliğ edilen ödeme emrine, borcun tamamına, asıl borca ve faize, faiz oranına, borcun ferilerine tümüyle itiraz ettikleri, itiraz üzerine icra dairesince 16.03.2023 tarihinde takibin durdurulmasına karar verildiği, eldeki davanın bir yıllık hak düşürücü süre içinde açıldığı görülmüştür.
Eldeki dava ticari dava niteliğinde bulunduğundan, ticari defterlerin, iş bu davada delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır (HMK m.222, f.1).
6100 Sayılı HMK nın 222. Maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir. Diğer tarafın ikinci fıkrada yazılan şartlara uygun olarak tutulan ticari defterlerinin, ilgili hususta hiçbir kayıt içermemesi hâlinde ticari defterler, sahibi lehine delil olarak kullanılamaz. Bu şartlara uygun olarak tutulan defterlerdeki sahibi lehine ve aleyhine olan kayıtlar birbirinden ayrılamaz (HMK m.222, f.3).
Açılış veya kapanış onayları bulunmayan ve içerdiği kayıtlar birbirini doğrulamayan ticari defter kayıtları, sahibi aleyhine delil olur (HMK m.222, f.4).
Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir (HMK 266/1).
Mahkememizce anılan hüküm doğrultusunda, makine mühendisi ve nitelikli hesaplar konusunda uzman bilirkişilerden alınan 21.03.2024 tarihli raporda özetle;13.01.2021 tarihli faturaya konu “... Otomatik Tır&Otob;üs Yıkama Makinasının, teknik özellikleri dosyada yazılı olmamakla birlikte dava konusu proforma Faturaya konu “... Otomatik Otobüs Yıkama Makinesi” ile aynı ürün olduğu, fatura içeriğindeki “...” kodundan anlaşılmakta olduğu, otomatik tır/otobüs yıkama makinesinin çalışabilmesi için yazılı teknik özelliklere sahip olması gerektiği ve proforma faturaya konu makine ile 13.01.2021 tarihli faturaya konu makine kapsamında yazılı teknik özellikleri içermesi gerektiği ancak bu haliyle ... Otomatik Otobi Yıkama Makinesi” olarak adlandırılabileceği ve faturaya konu olabileceği, dava konusu taraflar arasındaki proforma faturaya konu (... Otomatik Otobüs Yıkama Makinesi) ürünün 30.04.2020 tarihi itibariyle piyasa rayiç fiyatının 150.000,00TL veya 21.400 USD doları civarı edeceği kanaatine varılmış olduğu, ... Otomatik Otobüs Yıkama Makinesi imalat fiyatları yukarıda yazılı teknik özelliklerinin içeriği, değişkenliği, imalatın yapıldığı tarihteki döviz, asgari ücret, yüklenicinin stok durumu, ekonomik durum, firmanın iş ve talep sıklığı ile orantılı olmakla birlikte dosyada mevcut 13.01.2021 tarihli ve KDV dahil 180.000,00 TL olarak belirlenmiş makine fiyatının fatura tarihi itibariyle kadri maruf olduğu ve piyasa rayiç fiyatının altında satılmamış olduğu, davalının takas ve mahsup itirazları yönünde istenebilir alacağının olmadığı sonuç ve kanaatine varıldığı belirtilmiştir.
Mahkememizce talimat yolu ile davacı tarafın ticari defter ve kayıtları üzerinde mali müşavir bilirkişiden alınan raporda özetle; davacının , 2020-2021-2022-2023-2024-2025 yıllarına ait yasal defterlerin onaylarının yasal süresi içerisinde yapıldığı, davacı yasal defter kayıtlarına göre, 2020-2021-2022-2023-2024-2025 yılları muavin defter incelemelerinde ihtilaf konusuna dair herhangi bir hareket kaydı bulunamadığının bildirildiği görülmüştür.
Mahkememizce davalı şirketin ticari defter ve kayıtları üzerinde SMMM bilirkişiden alınan raporda özetle; davalı ...Makina Sanayi ve Tic. Ltd Şti'nin 2020-2021-2022-2023-2024 ve 2025 yıllarına ait olan yevmiye ve kebir defterlerinin 6100 sayılı H.M.K'nun 222. Maddesine istinaden davacı lehine delil vasfına haiz olduğu, davalı defterlerinin kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulduğu, proforma faturaların, ticari fatura veya KDV faturası olarak kabul edilmeyecekleri, bu nedenle mal veya hizmet teslimi sırasında veya teslimden 7 gün içerisinde proforma faturada belirlenen rakamların gerçek fatura olarak düzenlenerek alıcı ve satıcı defterlerine kayıt işlemi yapılarak muhasebeleştirildiği, iş bu davada fatura düzenleme yükümlülüğü mal tesliminin fiilen yapıldığı tarih itibariyle doğacağından dolayı ticari defterlerde fatura kaydı incelemesi gerçekleştirilemeyeceği, faturanın malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenleneceği, bu süre içerisinde düzenlenmeyen faturaların hiç düzenlenmemiş sayılacağı” hususunun hükme bağlandığı, davalı ve davacı defterlerinde fatura yönünden inceleme yaparak tespit yapılmasının mümkün gözükmediği, yevmiye Kayıtları/muavin hesaplar/ ödeme dekontları incelemesi sonucunda davacı şirket ortağı tarafından davalı şirket yetkilisine 340-alınan sipariş avansları hesabından 20.000 TL ayrıca davalı şirket yetkilisi ... 331 ortaklardan alacaklar hesabından 75.000,00 TL ile 78.350,00TL olmak üzere toplam 153.350,00TL nin alacak şeklinde kayıt altına alındığının mütala edildiği görülmüştür.
Somut olayda, taraflar arasında davalı şirketin satıcı, davacı şirketin alıcı olarak bulunduğu 4 adet otomatik yıkama makinesi için (birim fiyatı 20.000 USD, toplam fiyatı 80.000-USD, teslim süresi 10-12 hafta olan) davacı adına şirket yetkilisi ... ile davalı şirket adına davalı şirketin yetkilisi bulunan diğer davalı ... tarafından imzalanan 30/06/2020 tarihli proforma fatura olduğu anlaşılmıştır.
Proforma fatura, niteliği itibariyle resmi niteliği bulunmayan satıcı tarafından satış gerçekleşmeden önce alıcıya bilgi amaçlı olarak verilen bir belge niteliğinde olup, mal veya hizmetin tahmini fiyatını, miktarını, ödeme şartlarını ve teslim bilgilerini içerir. Alıcıya sipariş öncesi fiyat teklifi sunmak , ödeme, gümrük işlemleri veya banka kredi başvuruları için belge sağlamak, satış şartlarının netleştirilmesine yardımcı olmak amaçlarına hizmet eder. Resmi fatura yerine geçmez.
Taraflar arasında söz konusu makine alımının gerçekleşmediği uyuşmazlık konusu değildir.
Uyuşmazlık, davacının takibe konu tutarda, davalılardan alacaklı olup olmadığı konusunda toplanmaktadır.
4721 Sayılı TMK nın 6.maddesi uyarınca, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her birinin hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü olduğu belirtilmiştir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine göre; taraflar, kanunda belirtilen süre ve usule uygun olarak ispat hakkına sahiptir (HMK 189/1). İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir (HMK 190/1).
Tarafların incelenen ticari defter ve kayıtlarının usulüne uygun olup, sahibi lehine delil vasfını haiz oldukları, tarafların ticari defterlerine göre davacının davalılardan takibe konu 23.000-USD alacağının bulunmadığı anlaşıldığından, ispat olunamayan davanın reddine karar vermek gerekmiştir.
Her ne kadar, ticari defter incelemesinde davacı şirketin ve yetkilisinin TL cinsinden davalılardan alacaklı olduğu tespit edilmiş ise de bu alacağın takip talebine konu edilen alacaktan(USD'den) farklı olması ve itirazın iptali davasının icra takibine sıkı sıkıya bağlı bir dava türü bulunması, TL cinsinden tespit edilen alacağın ayrı bir davanın konusunu oluşturması nedeniyle bu hususta karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
İtirazın iptali davası reddedildiğinden, koşulları bulunmadığından davalılar yararına kötüniyet tazminatı takdir edilmemiş, davalıların takas definin de reddi gerekmiştir.
İş bu dava nedeniyle davacı tarafça yapılan yargılama giderleri, HMK nın 326. maddesi uyarınca davacı üzerinde bırakılmış, davalılar yararına ise reddedilen dava değeri üzerinden nispi vekalet ücreti takdir olunarak, aşağıdaki hüküm tesis olunmuştur.
HÜKÜM ; Yukarıda yazılı bulunan gerekçeye göre;
1-Davacının davalı şirket ve yetkilisi olan ... aleyhine USD cinsinden alacağa dayalı olarak başlatmış olduğu İzmir ...İcra Dairesinin... esas sayılı icra dosyasına yönelik açılan iş bu itirazın iptali davasının REDDİNE,
2-Ticari defter incelemesinde davacı şirketin ve yetkilisinin TL cinsinden alacaklı olduğu tespit edilmiş ise de bu alacağın takip talebine konu edilen alacaktan(USD) farklı olması ve itirazın iptali davasının icra takibine sıkı sıkıya bağlı bir dava türü bulunması nedeniyle bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,
3-Koşulları oluşmadığından davalılar yararına kötüniyet tazminatı takdirine yer olmadığına,
4-Davalılar vekilinin takas definin reddine,
5-Harçlar Kanunu uyarınca alınması gereken 615,40-TL maktu red harçtan, peşin alınan 5.996,09-TL harç ve 23,84-TL tamamlama harcı olmak üzere 6.019,93-TL harcın karar kesinleştiğinde ve isteği halinde davacıya iadesine,
6-Dava şartı arabuluculuk ücreti olan ve 6325 sy Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A-13 maddesi uyarınca tarafların anlaşamamaları nedeniyle Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan 3.200,00-TL'nin davada haksız çıkan davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,
7-Dava tamamen reddedildiğinden davacı tarafın yaptığı tüm yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
8-Davalılar kendilerini vekille temsil ettirdiklerinden, hüküm tarihinde yürürlükte olan Avukatlık Kanunu ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanmış olan; 76.043,58-TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak, davalılara eşit miktarda verilmesine,
9-Davalı... Makina Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi tarafından yapılan 4.000,00-TL yargılama giderinin, davacıdan alınarak davalı ... Makina Sanayi ve Ticaret Limited Şirketine verilmesine,
10-HMK.nun 333.maddesi uyarınca davacı tarafından yatırılan gider avansının sarf edilmeyen kısmı ile davalı ... Makina Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi tarafından yatırılan delil avansının sarf edilmeyen kısmının karar kesinleştiğinde ilgili taraflara resen iadesine,
ilişkin, taraf vekillerinin yüzlerine karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde, mahkememize veya bulunduğu yerde varsa Asliye Ticaret Mahkemesi'ne, yoksa Asliye Hukuk Mahkemesine verilecek istinaf dilekçesi ile, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17.Hukuk Dairesi nezdinde, istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar, açıkça okunup, usulen anlatıldı.
11/09/2025

Katip...
e-imzalıdır
Hakim ...
e-imzalıdır