mahkeme 2024/437 E. 2024/604 K.

T.C.
İZMİR
3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/437 Esas
KARAR NO : 2024/604
DAVA : Zayi Belgesi Verilmesi
DAVA TARİHİ : 27/04/2020
KARAR TARİHİ : 07/08/2024
Mahkememizde görülmekte olan Zayi Belgesi Verilmesi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVACININ İSTEMİNİN ÖZETİ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin adresinin ... İzmir olduğunu, 21.04.2020 tarihinde, müvekkil şirketin yan tarafından bulunan imalathanede, yangın çıkması sonucu, müvekkil şirketin kapalı olduğu bir esnada, itfaiye ekipleri tarafından yangına müdehale edilmiş olduğunu, müvekkili şirkete ait taşınmaza da söndürme amaçlı olarak kilidin kırılarak girildiğini, söndürme amaçlı olarak su ve yangın söndürmü sıvıları sıkılmış olduğundan tüm ticari defterler evraklar, kayıtlar ve digital kayıtların okunamaz ve kullanılamaz hale geldiğini, konu ile ilgili olarak, müdehaleyi yapan itfaiye birimi tarafından da, rapor tutulacağını henüz rapor oluşturulmadığını, Müvekkil şirketin belirtilen adrasinde bulunmakta iken hasar alan ticari defter ve belgelerinin 1980 - 2018 yıllarına ait yevmiye defteri, defteri kebir defteri, Envanter Defteri, Karar defteri, damga vergisi belgeleri, 1980 - 2018 yıllarına ait şirket tarafından alınan, fatura ve irsaliyeler (Masraflar) dosyaları, 1980 - 2018 yıllarına ait müvekkil şirket tarafından alınan makine irsaliye ve faturaları, 1980 - 2018 yıllarına ait, müvekkil şirket tarafından satılan emtia makine fatura ve irsaliyeleri, 1980 -2018 yıllarına ait, müvekkil şirkete ait ücret bordroları, SGK prim belgeleri, SGK işçi hizmet belgeleri, işçi puantajları, yıllık izin defterleri, işçi özlük dosyaları, 1980 - 2018 yıllarına ait Geçici beyanname asılları vergi dairesi KDV iade dosyaları yüklenilen KDV listeleri, 1980 - 2018 yıllarına ait, yurt içi ve yurt dışı tüm yazışmalar banka cüzdanları, müvekkili şirkete ait kullanılmamış boş vaziyette fatura ve irsaliyeler, tüm ticari bilgilerin digital kopyalarının bulunduğu bilgisayar ve hard disklerin fiziken zayi olduğunu, müvekkili şirketin , olay sonrası İzmir Asliye Ticaret Mahkemesi kanalı ile tespit isteminde de bulunmuş olup, buna ilişkin bilirkişi raporlarının da sunulacağını beyanla fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile, Müvekkilinin ... İzmir adresinde komşu taşınmazda meydana gelen yangın sonrası, söndürme amaçlı sıkılan su ve söndürme sıvıları nedeniyle müvekkile ait ayrıntılı belirtilen 1980- 2018 yıllarına ait ticari defterler evraklar, kayıtlar ve digital kayıt ve belgelerin zayii oldugunun tespiti ile buna ilişkin belgenin TTK 82 vd maddelerine göre verilmesini talep etmiştir.
DOSYANIN SAFAHATİ:
Mahkememizce yapılan yargılama neticesinde; 03.10.2023 tarih ve ... esas ... K.sayılı karar ile "Davanın Reddine" karar verilmiş, kararın davacı vekilince istinaf incelemesine konu edilmesi nedeniyle İzmir Bölge Adliye Mahkemesi ....H.D.nin 14.12.2023 tarih ... E. ... K. sayılı kararı ile davacı vekilinin istinaf taleplerinin kabulü ile Mahkememiz kararının kaldırılmasına karar verilerek Mahkememize gönderilen dosyanın Mahkememizin... Esasına kayıt edilmiş ve Mahkememizce yapılan yargılama neticesinde;14.03.2024 tarih ve ... Esas... K.sayılı karar ile "Davanın Reddine" karar verilmiş, kararın davacı vekilince istinaf incelemesine konu edilmesi nedeniyle İzmir Bölge Adliye Mahkemesi ....H.D.nin 16.05.2024 tarih ... E.... K. sayılı kararı ile davacı vekilinin istinaf taleplerinin kabulü ile Mahkememiz kararının kaldırılmasına karar verilerek Mahkememize gönderilen dosyanın Mahkememizin ... Esasına kayıt edilerek yargılamaya bu esas numarası üzerinden devam edilmiştir.
DELİLLER:
1-Davacı şirketin ticaret sicil kayıtları
2-İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı İtfaiye Daire Başkanlığı' nın 22/04/2020 tarih ... kayıt nolu yangın raporu ile 12/05/2020 tarihli ... yangın raporuna ek tutanak
3-İzmir... ATM'nin ... D.iş ... K. sayılı dosyası
Davacı şirket vekili tarafından 21/04/2020 günü çıkan yangın söndürme çalışmaları kapsamında davacının 1980-2018 yıllarına ait ticari defter ve belgelerde oluşan hasar ve ticari belgelerin saklandığı bilgisayara ve hard disklerde oluşan hasarın bilirkişi marifetiyle fotoğraflanmak suretiyle tespiti talepli 27/04/2020 tarihinde açılan tespit davası olduğu, Mahkemenin 30/04/2020 tarihli kararı ile davacı vekilinin tespit talebinin hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddine karar verildiği anlaşılmıştır.
4-Tanık beyanları
Mahkememiz 26/11/2020 tarihli celsesinde dinlenen davacı tanığı ...; "ben daha önce davacı şirkette muhasebe bölümünde çalışıyordum. 2012 yılında ayrıldım. Ancak şirket yetkilileri ile halen görüşmelerim devam etmekteydi. Şirket yetkilisi Süleyman bey beni aradı. Arşivin olduğu yerde yangın çıktığını söyledi. Bende hemen olay yerine gittim. Gittiğimde şirketin yanındaki dükkan komple yanmıştı. İtfaiye yangını söndürmüştü. Daha önce benim arşive koymuş olduğum şirketin bodrum katındaki tüm şirkete ait defter ve evrakların sular içinde kaldığını gördüm. Sonra yangını söndüren ekibe ulaştık. Bizim evrakların zarar gördüğünü söyledik. Daha sonra gelip durumu görüp ön tutanak tuttular. Zarar gören evraklar içerisinde alış satış faturaları- masraf faturaları, işçilerin SSK dosyaları, puantaj kayıtları, banka cüzdan ve defterleri, makinelerin ihracat evrakları, tüm ticari defterler vardı" şeklinde,
Davacı tanığı ...; "ben davacı şirkette muhasebe servisinden 2016 yılında emekli oldum. Tam tarihini hatırlayamıyorum 2017 yılı olabilir. ... ile birlikte şirket evraklarını şirket merkezinin bulunduğu yerdeki bodrum katına taşıdık. Şirketten ayrılmamıza rağmen şirket yetkilileri ile diyaloğumuz devam etmekteydi. Yardım amaçlı evrakları taşıdık. Şirketin yan dükkanında yangın çıkmış. Bodrumdaki tüm koyduğumuz muhasebe evrakları sular içinde kalmıştı. Olayın ertesi günü 22/04/2020 tarihinde şirket merkezine gittiğimde evrakların sular içinde kaldığını gördüm. Zarar gören evraklar arasında tüm ticari defterler, alış satış faturaları, işçi bordroları, işçi özlük dosyaları, puantajları, vardı " beyanında bulunmuştur.
5-.... Matbaa kayıtları
Davacı vekilince müvekkiline ait zayii olduğu belirtilen irsaliyelerin 2011 yılı Aralık ayında... Matbaaya bastırılmış olduğu bildirildiğinden Mahkememizce ilgili matbaaya müzekkere yazılarak; 2011 Aralık ayında bastırılan sevk irsaliyelerinin davacı şirkete teslimine ilişkin teslim belgesi celp edilerek dosya arasına alınmıştır.
6-Ofis Ticaret Matbaacılığa yazılan bila ikmal iade edilen müzekkereler
Davacı vekilince müvekkiline ait zayii olduğu belirtilen faturaların 2009 yılı Şubat ayında ... Matbaacılık San.ve Tic. Ltd. Şti.ne bastırılmış olduğu bildirildiğinden Mahkememizce ilgili Matbaaya müzekkere yazılarak; 2009 Şubat ayında bastırılan faturaların davacı şirkete teslimine ilişkin teslim belgesinin Mahkememize gönderilmesi istenilmiş ancak yazılan müzekkerelerin bila ikmal iade döndüğü anlaşıldığından, Mahkememizce İzmir Ticaret Sicil Müdürlüğüne müzekkere yazılarak; ... Matbaacılık San. Ve Tic. Ltd. Şti.'nin en son sicil adresinin ve faal olup olmadığı sorulmuş, İzmir Ticaret Sicil Müdürlüğünün cevabi yazısı ile ... matabaacılık Şirketinin faaliyet durumunun tasfiye sonu terk olarak göründüğünün bildirildiği anlaşılmıştır.
7-İzmir .... Noterliği kayıtları
Davacı vekilince 18/10/2021 havale tarihli beyan dilekçesi ekinde sunulan zayi olduğu tespit edilen noterlik tasdik onay listesi de eklenmek suretiyle davacı şirketçe zayi olduğu bildirilen ticari defterlerin açılış ve kapanış tasdik onaylarının yapılıp yapılmadığı, yapılmış ise buna ilişkin belgelerin celbi için yazılan müzekkerelere Noterlikçe verilen 10/05/2022 ve 19/07/2022 tarihli cevabi yazılar ile; kayıtlardan 29.06.2015 tarih ve ... yevmiye no ile kayda rastlanamadığı, 26.12.2008 tarihinde verilen işlem kayıt noları içerisinde sadece ... ve ... yevmiye nolarının şirket ile alakalı olduğu belirtilen ... yevmiye kaydının şirkete ait olmadığı yine bazı yevmiye numaralarının hatalı olduğu tespit edilen bu hatalı kayıtların doğrularının tespit edildiği, ekli liste de çerçeve içine alınan ve 2001 ve 2011 tarihileri için belirtilen yevmiye kaydına ilişkin olarak yapılan tastik işlemlerinin noterlik kanun ve yönetmeliği gereğince saklanma süresini doldurmuş olması sebebi ile işlem tastiğini ilişkin belgelerin imhalarının yapıldığı bu nedenle kayıtları gösterir noterlik yevmiye defterlerinin ilgili sahifelerinin örnekleri ve belirtilen tarihlerden sonra yapılan işlem tasdiklerine ilişkin belgelerin birer örneklerinin gönderildiği belirtilmiş, yazı ekinde gönderilen işlem kayıtlarını gösterir belgeler dosya arasına alınmıştır.
8-İzmir ....Noterliği kayıtları
Mahkememizce davacı şirkete ait 2013 yılı yevmiye, defteri kebir ve envanter defterlerinin onaylarının yapılıp yapılmadığı, yapılmış ise buna ilişkin belgelerin celbi için yazılan müzekkereye verilen 18/06/2021 ve 28/03/2022 tarihli cevabi yazılarda; Noterlikçe yapılan araştırma sonucunda davacı şirketin 2013 yılına ait yevmiye, defteri kebir ve envanter defterlerinin tasdik ve kapanış onaylarına rastlanmadığı bildirilmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava, zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.
Davacı vekili, davacı şirketin 1980 - 2018 arası yıllara ait yevmiye defteri, defteri kebir defteri, envanter defteri, karar defteri, damga vergisi belgeleri, fatura ve irsaliyeler (masraflar) dosyaları, alınan makine irsaliye ve faturaları, satılan emtia makine fatura ve irsaliyeleri, ücret bordroları, SGK prim belgeleri, SGK işçi hizmet belgeleri, işçi puantajları, yıllık izin defterleri, işçi özlük dosyaları, geçici beyanname asılları, Vergi Dairesi KDV iade dosyaları, yüklenilen KDV listeleri yurt içi ve yurt dışı tüm yazışmalar banka cüzdanları, kullanılmamış boş vaziyette fatura ve irsaliyeler, tüm ticari bilgilerin digital kopyalarının bulunduğu bilgisayar ve hard disklerin yangın söndürme çalışmaları sırasında zayi olması nedeniyle zayi belgesi verilmesini mahkememizden talep etmiştir.
6102 Sayılı TTK 82/7 maddesinde, tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin maddede öngörülen hallerde ziyaı halinde zayi belgesi verileceği düzenlenmiş, aynı maddenin 82/1-d maddesinde de, 64. maddenin birinci fıkrasına göre yapılan kayıtların dayandığı belgelerin, tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgelerden olduğu öngörülmüş, Kanun'un 64/1 maddesinde de defter tutma yükümlülüğüne dair düzenlemelere yer verilmiştir.
Bilindiği üzere TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde ziyaa uğrarsa tacir ziyaı öğrendiği tarihten itibaren 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir." hükmüne yer verilmiştir.
Talep eden tarafın 22/04/2020 tarihine komşu işletmede çıkan yangında itfaiye ekiplerince yapılan söndürme çalışmalarında talep konusu defter ve belgelerin zayi olduğunu belirterek 27/04/2020 tarihinde zayi belgesi verilmesi istemiyle yapmış olduğu işbu talebinin 15 günlük hak düşürücü süre içinde olduğu anlaşılmıştır.
Dosya kapsamından; İzmir Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığı tarafından düzenlenen 22/04/2020 tarihli yangın raporunda; olay yerinin .../ İzmir adresi olduğu, sahibi ..., kiracısı ... olan ... Tic. Ltd. Şti. tarafından ayakkabı temizleme solventi ve yalıtım boyaları imalathanesi olarak kullanılan işyerinin zemin katındaki solvent suyunun ortama zaman içinde buharlaşarak yayılması sonucunda biriken gazın işyeri kepenginin açılması esnasında kepenk motorundan çıkan kıvılcımların içeride birikmiş olan solvent gazıyla temas etmesi sonucu parlayarak etrafta bulunan yanıcı malzemelere sirayet etmesi sonucu yangının çıktığının tespit edildiği; söndürme sonundaki hasar durumuna ilişkin yangının meydana geldiği işyerinda meydana gelen muhtelif zararlar belirtilerek, yangının meydana geldiği işyeri dışında... Tic. Ltd. Şti. Ve... San. Tic. Ltd. Şti. Firmalarına ait arşiv ve muhasebe evrakının yanmak suretiyle zarar gördüğü belirtilmiştir.
İzmir Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığı tarafından davacının başvurusu üzerine düzenlenen 12/05/2020 tarihli belgede, bahse konu yangının söndürme çalışmaları sırasında davacı şirkete su basmış olduğu şirketinize ait 1980-2018 yılları arasındaki yevmiye d. kebir, envanter defterleri ile bu yıllara ait masraf dosyaları, kesilen hasılat faturaları ve irsaliyeler, banka ekstraları ve cüzdanları, işçi bordroları, işçi özlük dosyaları, işe giriş puantaj evrakları ile alınan ve satılan demirbaş faturaları, vergi dairesi yazışma ve yüklentlen KDV listeleri ile ihracat faturaları, gümrük çıkış belgeleri ve 1 adet şirket bilgisayarının sudan ıslanarak zarar gördüğünün tespit edildiği belirtilerek, düzenlenen bu belgenin yangın raporuna ek olarak düzenlendiği belirtilmiştir.
Mahkememizce emsal Yargıtay .... HD'nin ... E.... K. Sayılı kararı doğrultusunda, davacının ticari defterlerini muhafaza ettiği mahal ve saklama koşulları itibariyle TTK'nın 18/2. maddesi gereği basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğünü ihlal ettiği kanaatine varılmış ise de, BAM kararında "davacı şirkete ait iptali istenen evrakın mutad saklama yeri olarak kabul edilmesi gereken şirketin deposunda kutular içinde saklanmasının evrakın muhafazasında özensiz davranıldığı anlamını taşımayacağı" kabul edilerek Mahkememizce karar verilmesi istenildiğinden Mahkememizce bu aşamada BAM kanaatine işaret edilmekle yetinilmektedir.
Mahkememizce kaldırma kararı öncesinde yapılan değerlendirmede, yangının oluş şekline ilişkin iddiaların ticari teammülere ve hayatın olağan akışına göre, talep konusunu oluşturan defterlerin ve sair evrakın hangilerinin zayii olduğu hususunda mahkememizde bir kanaat oluşturacak durumda bulunmadığı, İzmir Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığı tarafından tutulan yangın raporu ve tutanakta zarar gören malzemelerin hangilerinin zayii olduğunun açıkça anlaşılamadığı, davacı beyanı ve tanık beyanı dışında herhangi bir delil bulunmadığı, iddianın her türlü şüpheden uzak olarak ispatlanamadığı, salt beyana dayalı zayii belgesi verilmesinin mümkün bulunmadığı, ticari defter tasdik bilgilerinin sunulmasının o defterlerin zayiine karar verilmesi için yeterli olmadığı kanaatine varılmış ise de BAM dairesince;
"İzmir .... Noterliğinin 18/11/2020 tarihli, 09/05/2022 tarihli ve 14/07/2022 cevabi yazısı ekinde gönderilen davacı şirkete ait 2014 ila 2018 yılı arası bilanço defteri onaylama dökümleri, defter tasdik dökümleri nazara alındığında, ispat edilen tasdikli defterler yönünden değerlendirme yapılması"
"... ünvanlı matbaanın işleteni olan ...'in 28/07/2020 tarihli beyan dilekçesi ekinde sunmuş olduğu fatura basım bilgileri de değerlendirilerek, dava dilekçesinde zayi olan dolu fatura ve boş faturalardan bahsedildiği de nazara alınarak, boş faturalar hakkında zayi kararı verilemeyeceğinden davacıya ... Matbaa ünvanlı matbaa tarafından basılan faturaların dolu mu boş mu faturalar olduğu hususu açıklattırılarak sonucuna göre değerlendirilmesi gerektiği"
"Dosya kapsamında iptali talep edilen belgelerin sayısı ve niteliği büyük oranda soyut olmakla birlikte yukarıda belirtilen niteliği ve sayısı belirlenebilir belgeler yönünden değerlendirme yapılarak evrakın zayiine karar verilmesi gerektiği"
kabul edilerek daire tarafından karar verilmemekle, Mahkememizce BAM kanaati gibi karar verilmesi istenildiğinden BAM kararı doğrultusunda aşağıdaki gibi karar verilmiştir.

HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davanın KISMEN KABULÜNE, davacı şirketin
-2001 yılı yevmiye defteri,
-2002 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri,
-2003 yılı yevmiye defteri,
-2004 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri,
-2005 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri,
-2006 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri,
-2007 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri,
-2008 yılı yevmiye defteri,
-2009 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri,
-2010 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri,
-2011 yılı yevmiye defteri,
-2012 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri ve işletme defteri,
-2013 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir ve envanter defteri,
-2014 yılı yevmiye defteri, envanter defteri, defter-i kebir ve işletme defteri,
-2015 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri ve işletme defteri,
-2016 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri ve işletme defteri,
-2017 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri ve işletme defteri,
-2018 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri ve işletme defteri,
-2019 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri ve işletme defteri,
-2020 yılı yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri,
-... ünvanlı matbaa tarafından basıldığı anlaşılan ...-... seri ve sıra numarasındaki sevk irsaliyelerinin ZAYİ OLDUĞUNUN TESPİTİNE,
Fazlaya ilişkin istemin ispat edilememesi sebebiyle REDDİNE,
2-İstinaf kaldırma ilamı ile tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla;Alınması gereken 427,60-TL red harcından başlangıçta alınan 54,40-TL peşin harcın mahsubu ile bakiye 373,2‬-TL harcın davacıdan alınarak Hazineye gelir kaydına,
3-Yapılan harç ve masrafların davacı üzerinde bırakılmasına,
4-Kararın kesinleşmesi halinde, ayrıca karar yazmaya gerek görülmeden kalan gider avansının resen davacı tarafa iadesine,
Dair, HMK'nın 345. maddesi uyarınca gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki hafta içinde İzmir Bölge Adliye Mahkemesince incelenmek üzere istinaf yolu açık olarak dosya üzerinden karar verildi. 07/08/2024
Katip ...
e-imzalı
Hakim ...
e-imzalı