Mahkeme Kararı 2019/328

T.C.
İZMİR
3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019/328 Esas
KARAR NO : 2023/423
DAVA : Tazminat (Kooperatif Yönetim Ve Denetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğundan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 17/07/2019
KARAR TARİHİ : 07/06/2023
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Kooperatif Yönetim Ve Denetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğundan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
İDDİA; Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, dava dışı kooperatifin genel kurulu kararı uyarınca yetkilendirilen yönetim kurulu tarafından teklif almak suretiyle koopratifin amacı olan konutların yapımı için dava dışı yüklneici ... İnş. Nak. Turz. San.Tic. Ltd. Şti. İle 23/08/2017 tarihli eser sözleşmesi imzalandığı, inşaat ruhsatı alınarak 25 .10.2017 tarihinde yer teslimi yapılarak inşaat faaliyetine başlandığı, taraflara arasındaki eser sözleşmesinin anahtar teslim götürü bedel 10.100.000 TL olduğunu, işin süresinin teslimden itibaren 360 takvim günü olarak belirlendiği, sözleşmenin 11. Maddesine göre yükleniciye yapılacak ödemenin pursantaj tablosuna göre ödeneceği, her hakedişte % 3 geçici kabul kesintisi yapılarak SGK ve vergi ilişiği ksilmek suretiyle öneceği, eser sözleşmenin imzalanmasından sonra kooperatifin yürüttüğü inşaatla ilgili ek alt yapı ve bir kısım üst yapı ihtiyacı ortaya çıktığı, ve bu konularda ilgili ek sözleşme yapıldığı ek işler ile anahtar teslimi götürü bedel 10.830.617 TL ye çıkarılığı, kooperatifin kredi temini konusunda Türkiye... A.Ş. Kemalpaşa Organize Sanayi Bölgesi Şubesi ile anlaştığı ve her bir üyeye 300.000 TL limitli ve hakediş yapıldığında hakediş miktarı kadar ödeme yapılmak üzere kredi verildiği, kredi almayan üyelerin 300.000 TL yi defaten bankaya yatırdığı, yüklenicinin ilerleyen süreçte iş programının gerisinde kaldığı, eksik ve kusurlu işler yaptığı, davalı yönetim kurulu üyelerinin ise böyle bir durumda yükleniciyi temerrüde düşürerek ihtar çekip süre verip yasal haklarını kullanıp başka bir yüklenici ile anlaşmaya gitmek yerine süreci uzatıp, en sonunda davalı yönetim kurulu üyeleri TBK 125 maddesindeki seçimlik haklarını kullanmayarak yüklenicinin işi bırakmak isteğini kabul etmişler ve böylece karşılıklı anlaşmayla yüklenici ile kooperatif arasındaki eser sözleşmesi ilişkisi, herhangi bir zarar ziyan talep edilmeden, yüklenicinin SGK ve vergi idaresinden borcu yoktur yazıları alınmadan davalı yönetim kurulu üyelerinin görevde olduğu dönemde sona erdirildiği, davalı yönetim kurulu üyelerinin yükleniciyle olan eser sözleşmesindeki kooperatifi koruyucu hükümleri kullanmadığı, sözleşmeye aykırı tutumla kooperatifin zararına sebep oldukları, İzmir ...Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Dİş sayılı dosyasında yaptırılan delil tespiti ile tespit yapıldığı ve yapılan tespite göre işin ilerme seviyesine Ve yapılan imalata kıyasla fazla ödeme yapılarak kooperatifin zarara uğratıldığından bahisle, ...Yapı Kooperatifinin uğradığı zararın tamamının ve her bir davalının müteselsilen sorumlu olduğu tazminat miktarı tavanının tespit edilmesine ve şimdilik 1.000.000 TL tazminatın davalılardan müteselsilen avans faiziyle birlikte tahsili ile dava dışı kooperatife ödenmesine karar verilmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalılar üzerinde bırakılmasına karar verilmesini dava ve talep ettiği,
Davacı ... vekili 10 MAYIS 2023 tarihli dilekçesi ile; ikame ettikleri belirsiz alacak davalarını HMK.107/2 maddesi uyarınca belirli hale gelen alacağın harcının tamamlanması ve buna uygun talebin açıklanması için dilekçe verdiği, buna göre; özetle; HMK 107/2 maddesi uyarınca alacağın yapılan tahkikat sonucu miktar ve değerinin tam ve kesin olarak belirlenmesi mümkün olduğunda tahkikat sona ermeden verilecek iki haftalık kesin süre içinde iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın talebin tam ve kesin olarak belirlenebileceğini emrettiğini, bu şekilde alacaklarını tam ve kesin olarak 1.757.459,29-TL olarak belirlediklerini, daha önce harca esas değer olarak 1.000.000-TL için harç yatırmış olduklarından geriye kalan 757.459,29-TL için işbu dilekçeleri ile birlikte harcı tamamladıklarını, kooperatif zararı olan 1.757.459,29-TL mahkemenin TTK 557/2.maddesi gereği tespit edeceği teselsül tavanı göz önüne alınarak Davalılardan dava tarihinden itibaren işleyecek ticari nitelikteki avans faiziyle birlikte Davalılardan müteselsilen tahsili ile birlikte dava dışı ...Yapı Kooperatifine ödenmesine karar verilmesini talep ettikleri,
CEVAP; Davalı ... vekili, dava dilekçesinde tazminatı gerektirir eylemlerin uzun uzun anlatıldığını ancak bu eylemlerin hangi dönemde başlayıp hangi aşamada sonlandığını ve davalı müvekkilinin iştirakinin ne oranda olduğunu net bir şekilde açıklamadığını, davacının da yönetim kurulunda 07.09.2016 - 15.02.2018 tarihleri arasında yer aldığını, davalı müvekkilinin davacının istifasından sonra yönetim kurulunda görev aldığını, dava dilekçesinde bahsi geçen ek sözleşmenin davalı müvekkilinin döneminde yapılmadığını ve haberinin olmadığını, yüklenicinin tesliminden sonra ortaya çıkan ayıptan yönetim kurulunun sorumlu tutulmasının mümkün olamayacağını, varsa zararın muhattabının yüklenici olduğunu, dava dilekçesinde belirtilen işlemler nedeni ile davalı müvekkilinin sorumluluğunu doğuracak herhangi bir dahli olmadığını ve usulsüz yapıldığı iddia edilen kararlarda imzasının bulunmadığını, ayrıcı bir kısım iddiaların ise muhattabının yönetim kurulu olmayıp doğrudan doğruya yüklenici olduğundan bahisle davanın reddine ve yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı taraf üzerinde bırakılmasını savunduğu,
CEVAP; Davalılar ... ve ... vekili, davacının 15.02.2018 tarihine kadar fasılasız yönetim kurulu üyesi olması karşısında ibrada oy kullanmama ve kullansa dahi geçersiz olması durumu dikkate alınmadan dava açma hakkı olduğuna karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu, davacının 19.01.2018 tarihli yönetim kurulu kararı ile sabit olduğu üzere yüklenicinin 939.822 TL bedelli ilk hakedişinin ödenmesini onayladığını, dava dilekçesinde sadece istifasından bahsettiği ancak gerekli bildirim yükümlülüğünü yerine getirdiğine ilişkin bir açıklaması olmadığını, davacının davalılara yönelttiği zarar iddiasını ispatla yükümlü olduğunu, dava dilekçesinde sadece zarardan bahseldiğini ancak bu zararın davalıların davranışlarından kaynaklanmasına gerekçe sunulmadığını, kooperatif inşaatlarının yapı denetimi hakkında kanun kapsamında ... Ltd. Şti. kontorolünde yapıldığını, kanun ve yönetmelik gereği yapı denetim firmasının sözleşme eklerine, fen ve sanat kaidelerine aykırı imalattan sorumlu olduğunu, yapı denetim firmasının 2018 yılı sonu seveiye tespit tutanaklarına göre 126 ada ve 127 ada inşaatları % 80, 128 ada inşaatları ise % 60 oranında tamamlandığı bildirildiği, ayrıca proje ve eklerine yada ruhsata aykırı imalat yapıldığı yönünde yapı denetim fırmasınca idareye bir bildirim olmadığı gibi kooperatif Yönetim Kuruluna da bir ihbarda bulunulmadığı, davalı yönetim kurulunun yüklenicinin sözleşme ile yüklendiği işi süresinde tamamlayamacağı anlaması üzerine ihtar çekilerek sözleşmenin feshedildiği ve mahkemey müracat edilerek tespit istendiği, bilirkişi raporunun ise 26.04.2019 tarihinde yeni yönetim kurulu döneminde mahkemeye ibraz edildiği, imalat seviyesi ve niteliğinin üyeler üzerinden bağlı redi kullandırılan banka tarafından kredi sözleşmesi eki stüasyon tabloasuna göre denetlendiği ve banka tarafından onaylanan hak edişeler doğrultusunda ödeme yapıldığı, imalatların gerek seviyesi gerekse fen ve sanat kurallarına uygunluğu hem banka hem de yapı denetim kuruluşunca denetlendiği, banka ile yapılan kredi sözleşmesinde açıkça kullandırılan kredi sözleşmesinin dışında kalan imalat bedellerinin kooperatif tarafından karşılanması öngörüldüğü böylece tüm imalatın denetlenmesinin de banka sorumluluğuna girdiği, yüklenici ... firmasının kooperatif nezdinde teminatı bulunduğu, sözleşme feshedilmiş ise de kesin hesabının henüz yapılmadığı, yeni yönetim kurulunun kesin hesabını çıkararak borç alacak miktarını hesaplaması ve çıkacak sonuca göre teminatı nakde dönüştürerek tahsil cihetine gitmesi gerektiği, zarar meydana gelmiş ise bu zarardan asıl sorumlunun yüklenici olduğunun tartışmasız olduğu, dava dışı kooperatifin müteahhit değişikliğine gittiği ve belediye nezdinde inşaata başlamadan önce resmi seviye tespit tutanağı düzenlendiği ve davacının iddialarının bilirkişi raporlarının gerçeği yansıtmadığının ortaya çıktığı, 03.05.2019 tarihli seviye tespit tutanaklarına göre inşaat seviyeleri % 80, % 75, % 70 olarak belirlenmiş, sadece temel imalatının zemin iyileştirme problemi nedeni ile çöken ve bozulanlar hesaba alınarak % 20 olarak belirlendiği, davacının iddialarını tespit raporuna dayandırdığı, kesin hesaba dayandırmadığı, kesin hesap olmadıkça zarardan söz edilemeyeceği, yükleniciye fazla ödeme iddiası var ise kesin hesabın çıkarılması gerektiği, Kemalpaşa ... Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde yapıaln bilirkişi tespit raporunda da imalat oranı % 58,11 olarak hesaplandığı, buna göre yüklenicinin yaptığı imalat karşılığı tüm ödemelerini aldığını ve borç alacak olmadığının belirlendiği, kooperatifin yaptığı tüm ödemeleri avans niteliğinde olduğu, dava dışı kooperatifi yüklenicinin kesin hesabını hakkedişlere bağlı kalmaksızın yeniden çıkarması gerekirken bu durumdan imtina etmesinin usul ve yasaya aykırı olduğundan bahisle davanın reddine karar verilmesini ve yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı yana yükletilmesini savunduğu,
DELİLLER:
Mahallinde 04.12.2020 günü yapılan keşif ve neticesinde; davacının üyesi olduğu dava dışı ... Konut Yapı Kooperatifinde davalıların, Yönetim Kurulu Başkanı ve üyesi sıfatıyla görevli oldukları dönemde dava dışı yüklenici ... İnşaat Nak. Tur. Tic. Ltd. Şti. Arasında yapılan 23/08/2017 tarihli sözleşme ve bu sözleşmeye ek olarak yapılan sözleşme kapsamında gerçekleştirilen inşaat işlerinde eksik ve kötü imalat bulunup bulunmadığı, bulunuyor ise miktarı, davalıların eksik ve kötü imalat söz konusu ise bu durumun oluşması hususunda esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerinin kusurları ile ihlal edip etmedikleri, etmişler ise dava dışı kooperatifin bu nedenle bir zararının oluşup oluşmadığı, zarar söz konusu ise miktarı, 26/11/2018 tarihinde dava dışı yüklenici şirket ile yapılan sözleşmenin feshi konusunda davalıların özen ve kooperatif çıkarlarını gözetme yükümlülüğüne aykırı davranıp davranmadıkları, davacının kullandığı oy ve şerhin mutlak butlanla batıl olup olmadığı, davacının iş bu davayı önceki Yönetim Kurulu üyesi olarak açmakta hukuki yararının olup olmadığı konusunda keşif heyeti bilirkişileri; Mali Müşavir ..., İnşaat Yüksek Mühendisi ..., Hesap Uzmanı Dr. ..., Kooperatif Uzmanı ..., Harita ve Kadastro Teknisyeni..., Elektrik Mühendisi ...'nın 16/06/2021 havalı tarihli yeminli rapor ve 15/02/2022 havalı tarihli ek rapor ve 15/02/2023 havale tarihli ek raporları (bilirkişi Elektrik Mühendisi ... ek raporlara iştirak etmiştir.), ... Yapı Kooperatifin 06.03.2020 tarihli yazısı ekindeki belgeler, sözleşme konusu ve ilave işlerle ilgili olarak 6 adet hakediş ve 7 adet fatura, ... Yapı Kooperatif ve yüklenici arasında düzenlenmiş 23.08.2017 tarihli 33 adet villa ve sosyal tesis inşaatı sözleşmesi, ... Yapı Kooperatifine Ait 33 Adet Villa Ve Sosyal Tesis İnşaatı İşine Ait Sözleşmenin Teminata İlişkin Hükümler Maddesinin Tadiline İlişkin Ek Sözleşme, taraflar arasında imzalanmış bila tarihli ara sözleşme,
Türkiye... A.Ş. ile ...Yapı Kooperatifi arasında düzenlenmiş 14.11.2017 tarihli kredi sözleşmesi, davalılardan ... ve ... ile davacı ...'ın yönetim kurulu olarak imza altına aldıkları ... nolu ve ... nolu kararlar, davalılardan ... ve ... ile davacı ...'ın (imzası eksik) yönetim kurulu olarak imza altına aldıkları ... nolu karar ve... nolu karar ,Kemalpaşa Belediyesinin 04.10.2019 tarihli ve Kemalpaşa Kaymakamlığı Tapu Müdürlüğünün 16.10.2019 tarihli yazı cevapları, yönetim kurulu olarak davalılardan ... ve ... ile yüklenici temsilcisi ... imzalı 26.11.2018 tarihli fesih protokolü, Kemalpaşa Belediyesinin 28.02.2020 tarihli yazısı ekinde 90 adet yapı denetim hak ediş raporları, İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesinin... D.İş sayılı dosyası, İzmir .... Asliye Ticaret Mahkemesinin... E. sayılı değişik iş dosyası, Kemalpaşa ... Asliye Hukuk Mahkemesinin... E. sayılı değişik iş dosyası, yeminli tanık beyanları, davacı vekilinin ikame ettiği belirsiz alacak davasında HMK.107/2 maddesi uyarınca belirli hale gelen alacağın harcının tamamlanması ve buna uygun talebin açıklanmasına ilişkin 10/05/2023 tarihli dilekçesi içeriği,
TANIK BEYANLARI; Mahkememizin 21/10/2020 tarihli celsesinde dinlenen Davacı tanığı ...; "...ben kooperatifin en eski yönetim kurulu üyelerindendim. 2016 yılının Eylül ayında genel kuruldaki seçim sonucunda ... ve ... ve davacı ... yönetim kuruluna seçildiler. Bu nedenle benim yönetim kurulu üyeliğim sona erdi. 2017 yılının tam olarak hatırlamamakla birlikte sonlarına doğru ... İnşaat firması ile ... kooperatifi arasında inşaat yapımına ilişkin sözleşme yapıldı. Bu sözleşmeyi yönetim kurulu üyeleri olarak kimlerin imzaladıklarını bilmiyorum. Kooperatif yönetimi tüm üyeler ile toplantı yapıp üyeleri ... firması ile daha uygun bir bedelle işlerin yapılacağını belirterek, üyeleri bu hususta yönlendirdi. Sözleşmelerin imzalanması için en az iki imza gerekli idi. ... firması inşaata başladıktan sonra taş duvarlarda yıkılmalar meydana geldi. Hatta benim evimin üzerine taş duvar yıkıldı. ...'in kızı mimar olduğundan kızını da işe almıştı. Mimar olduğu için yönlendirmeleri onun yapması gerekiyordu. Çatılarda da eğrilmeler oldu. Tüm bu durumlar olduktan sonra kooperatif yöneticileri müteahhit ile görüşmeler yapıyorlardı. Ancak herhangi bir düzenleme olmayınca davacı ... bu olaylar nedeni ile kooperatif yöneticiliğinden ayrıldı. Kooperatif yönetimi tekrar müteahhit firmanın devam etmesi için üyelerden 20.000,00TL ek ödeme istedi. Bu hususta yönetim kurulu kararı alındı. Ancak ben ve benim ile birlikte bir kısım üyeler bu ödemeyi yapmadı. Müteahhit firma iflas aşamasına geldiği için kooperatif sözleşmeyi feshetti. Bizim sırf taş duvarlar nedeni ile kooperatif olarak 2.000.000,00-TL zararımız oluşmuştur. Kooperatif yönetimi basiretli bir tacir gibi davranmadığı için bu zarar oluşmuştur. Sözleşme feshedildikten sonra kooperatif emanet usulü işleri yapmaya devam etti. Mesela benim evim tamamen yıkılıp temelden tekrar yapıldı. Çatılarda güçlendirmeler yapıldı. Taş duvarların bir kısmı onarıldı. Bir kısmı da aynen duruyor. Bunların hepsini yeni yönetim yaptı, benim dairem 129 ada üzerindedir. Ancak şu anda daire numarasını bilmiyorum. Ben bu kooperatife üye olduktan sonra ödemelerim için bankadan bir miktar kredi kullandım, istinaf duvarları 2017 yılında sözleşme yapılması ile birlikte inşaatlar başlayınca yapılmaya başlandı. 2018 yılında da Aralık ayında istinaf duvarlarında yıkılmalar meydana geldi. Davacı ... istinaf duvarları yıkılmadan önce yönetimden istifa etmişti, bizim müteahhide ödemelerimizde iki bütçe vardı. Bir ... aracılığı ile , bir de kooperatifin kendisine ait hesaptan ödeme yapılıyordu. Taş duvarların ödemesi kooperatife ait hesaptan yapılıyordu, kooperatif ödemeleri yaparken metrekareleri fazla hesaplayıp ödeme yapmıştır. Ayrıca müteahhide ödeme yaparken, işçilerin SKG primlerinin ödenip ödenmediğini ve oranı tutturup tutturmadığını belirlemeden ve % 8 nakdi teminat kesintisi de yapılmadan ödemeler yapılmıştır. Ayrıca çatıların en baştan beri ahşap olarak yapılmayacağı kararı alınmıştı. Zaten profil çatı yapılacaktı,ancak profil çatı yapımımında aksaklıklar oldu, profillerde eğilmeler meydana geldi, sonra yeniden bunlar aralarına ek profil konularak güçlendirildi, dedi. Bu sırada tanık ben çalışarak gelseydim, ben tüm doğruları burada söylerdim, dökerdim....",
Davacı tanığı ...; "....ben mimar olarak görev yapmaktayım. 2019 yılının Şubat ayında ... Konut Yapı Kooperatif yönetimi kooperatifteki inşaatlara bakmamı istedi ben de Şubat ayında inşaatı gezdim. Temellerde ve taş duvarlarda çatlaklar olduğunu, bozulmalar olduğunu gözlemledim. 2019 yılı Mart ayında da kooperatifte mimar olarak çalışmaya başladım. Çalıştığım süre içerisinde de duvarlarda ve temellerde çatlaklar devam etti. Benim önceki sürece dair hiçbir bilgim yoktur, ancak kooperatif yönetimi ve müteahhidin işlerin bu aşamaya gelmesinde sorumlulukları olabileceğini düşünüyorum, ben kooperatifte SGK'lı çalışanım, Yapı denetim firması ile birlikte çalışıyoruz, bir inşaat yapıldığı zaman bunu yapı denetim firması denetler. Şantiye şefi de denetler, birinci sorumluluk müteahhidindir. Davaya konu inşaattaki çatlaklar zamanla oluşmuştur. Çatlaklar oluştuktan sonra herkes tarafından gözle görülebilir. Çatlakların oluşabileceğini yapı denetim firması önceden öngörebilir....", Davalı tanığı İbrahim ...; "....davalı ... benim dünürümdür. Aynı zamanda ben de ... Konut Yapı Kooperatifi üyesiyim, kooperatifin en başından beri ihale aşamasında bizzat bulundum. Birkaç firmadan teklif alındı, en uygun teklifi veren firma ... Firması idi. Genelde üyeler memurlardan oluştuğu için tüm üyelerin kabulü ile ... Firması ile sözleşme imzalandı. ... firmasının verdiği teminat konusunda benim bazı çekincelerim vardı, bunu genel kurulda da açıkça tüm üyelere anlattım, ancak üyeler arasında hakimler ve hukukçular olduğu için onlar da bu teminatın yeterli olabileceğini söylediler. Verilen teminatın bir arsa olduğunu hatırlıyorum, belki birden fazla da olabilir. Müteahhit firmanın yetkilisinin kendisine ait bir arsa olduğunu biliyorum. Sonraki süreçte inşaatlarda meydana gelen bazı sıkıntılar oldu. Ancak sahada yapı denetim firması ve şantiye şefi vardı ve bu husus onların sorumluluğundaydı. Benim tahminimce müteahhit işi yapamayacağını anlayınca işin içinden çıkmak amacı ile kendisine bir çözüm bulduğunu ve bu şekilde işi kötü yaptığını düşünüyorum. Kooperatif yönetimi bu süreçte üyeleri gerek genel kurulda gerekse de ayrıca yapılan toplantılarda bilgilendiriyorlardı. Hatta müteahhit firma ile devam edip etmeme yönünde bir komisyon kuruldu, bu komisyonda iki hakim, hukukçular, hatta inşaat işini bilen müteahhitlik yapmakta olan üye arkadaşlar vardı. Bu komisyon müteahhidin yapmış olduğu işlerdeki eksiklikleri belirleyip yapması konusunda yeniden bir süre uzatımı verdiler. Aslında ben resmi olarak kooperatifin üyesi değilim, benim eşim kooperatif üyesidir. Ancak tüm işlemleri, tüm toplantılara katılmayı eşim adına ben gerçekleştiriyorum. Bu nedenle kendimi kooperatif başkanı gibi sorumlu hissediyorum. Bir genel kurul toplantısında ben kooperatif yönetimine bu davayı kastederek, kooperatifin bir zararı var ise dava açmalısınız, dediğimde, biz bu işin içerisinde değiliz, davaya da müdahil değiliz, dediler. Eğer arkadaşlarımızın bir ihmali varsa kooperatifin bu davayı açması gerekiyordu, ben müteahhit firmaya yeniden süre verildiğinde davacının toplantıda yer alıp almadığını hatırlamıyorum, ancak genel kurul toplantılarına katıldığını hatırlıyorum, tüm üyeler düz ayak, ahşap çatılı, tek katlı ve birbirinin manzarasını kesmeyecek ölçüde inşaat yapılmasını istediler. Şartname de buna göre şekillendirildi....", Davalı tanığı ...; "....ben ... Konut Yapı Kooperatifinin 2017-2018 yılları arasında denetim kurulu üyesiydim. İhale aşamasında ben de kooperatif üyesi olarak genel kurulda bulundum. Bir kaç firma teklif vermişti, en uygun teklifi veren ... firması idi. Tüm üyeler bir lira eksik olsun mantığı ile bu firma ile sözleşme yapmayı istedi. Oysa bu firma Kemalpaşa'da da işlerini bitirmeyen, işleri ile ilgili sıkıntılar olduğu belirtilen bir firmaydı. Ancak genel kurulda tüm üyeler bu firma uygun teklifi verdiği için bu firma ile sözleşme yapıldı. Üyelerin büyük bir kısmı kredi kullandı. Bu krediler bankada bloke edildi. Peşin ödeme yapan üyelerin de paraları bankaya yatırılarak, bloke edildi. İnşaat yapılmaya başlandıktan sonra, bankadan görevliler gelip, yapılan işin miktarına bakarak, hak edişi belirleyip, bloke edilen miktarın bir kısmını serbest bırakıp müteahhit firmaya ödeme yapılıyordu. Ancak bir süre sonra müteahhidin işleri iyi gitmeyince, sermayesi yetmeyince, mesela çimento alacağı firma malı vermiyordu. Bunun üzerine üyelerden para toplanıyordu, veya kooperatif yönetimi kendi cebinden para vererek, çimento alıyordu. Kooperatif yönetiminin kendi cebinden para verdiğine ben bizzat şahidim, işin aksamaması için bu şekilde hareket ediyorlardı, aslında baştan beri yapılacak inşaatın sözleşmede belirtilen bedelle yapılması mümkün değildi. Zaten sözleşmeden sonra devalüasyon da oldu. % 50 inşaat maliyetlerinde artış yaşandı. Bu nedenle müteahhit yapması gereken işleri zamanında yapamadı. Sırf hak edişten para almak için bazı işleri acele ile ve eksik yaptı. Özellikle taş duvarlarda bu durum kendini gösterdi. Ancak kooperatif yönetiminin teknik bilgisi olmadığından, bunu bilebilmesi mümkün değildi, zaten yapı denetim firması vardı. Yine çatıların şartnamade ahşap olarak yapılacağı kararlaştırılmıştı. Ancak ahşap maliyetlerinin artması ve Kemalpaşa bölgesinin de çok yağış alması nedeni ile ahşapın sıkıntılar doğuracağı kanaatine varıldı. Yönetim kurulunda üyelerin çoğunun katıldığı bir toplantıda, çatıların demir çatı olarak yapılması kararlaştırıldı. Buna bazı üyeler karşı çıktı, bu nedenle demir çatı yapıldı. Ancak daha sonradan değişin yönetim kurulu ile birlikte çatıların yeniden ahşap yapılmasına karar verildi. Demir çatılar sökülerek, ahşap yapıldı. Bu nedenle çatıların maliyeti oluştu. Hatta şu anda yeni yönetim mutfak yapılacak iken her üyenin mutfağını kendisinin yapması yönünde karar aldı. Başlangıçtaki ihale sözleşmesine mutfağın müteahhit tarafından yapılacağı belirtilmiş olmasına rağmen, davacı benim denetim üyesi olduğum dönemde de sözleşmeler yapılırken herhangi bir itirazda bulunmadı, zaten imzaları ile de bu hususlar sabittir....", Davalı tanığı ...; "....ben kooperatif üyesiyim, kooperatif yönetimi ... firması ile yapılacak sözleşmenin başlangıcından beri tüm gelişmelerden her zaman bizleri haberdar etti. Genel kurullar yapıldı, hatta genel kurullar dışında da özel toplantılar yapıldı. Hatta müteahhit ile ilgili sıkıntılar oluşunca, hemen toplantı yapıp sözleşmeyi feshettiler. Ben kooperatif yönetiminin görevlerini ihmal ettiğine dair herhangi bir kanıya kapılmadım....", Davalı tanığı ...; "....ben ... Konut Yapı Kooperatifi üyesiyim, kooperatifin müteahhit ... firması ile yapmış olduğu sözleşmenin başından beri bilgi sahibiyim, inşaatın nasıl yapılacağı konusunda genel kurullar yapıldı. Tüm üyeler her zaman bilgilendirildi. Ben üye olarak kooperatif yönetiminin herhangi bir ihmalinin olduğunu düşünmüyorum. Müteahhidin iflas etmesi nedeniyle işleri yapamadığından bir kısım üyelerin kooperatif yönetimini sorumlu tuttuklarını düşünüyorum. Kooperatif yönetiminin müteahhide fazla bir ödemede bulunduğuna ben şahit olmadım. Zaten ödemeler banka kanalı ile oluyordu. Banka eksperi gelip inceleme yapıyordu. Yapılan işe göre para serbest bırakılıyordu, dedi, genel kurulda kooperatifin müteahhide karşı herhangi bir dava yoluna şu anda başvurmadıkları ve bu davaya da müdahil olmadıkları, önceki yöneticilerle herhangi bir sıkıntılarının olmadığı konuşuldu, elektrik işi ile ilgili Tedaşla bir takım görüşmeler yapıldı, ancak işin yapılıp yapılmadığına ilişkin bir bilgim yoktur...." şeklinde ayrı ayrı yeminleriyle beyanda bulundukları,
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava; kooperatif yönetim kurulu başkan ve üyelerinin sorumluluğuna dayalı tazminat talebi, Dava konusu uyuşmazlık; davacının üyesi olduğu davadışı . ... Kooperatifinin davalıların yönetim kurulu başkanı ve üyesi sıfatıyla görevli oldukları dönemde zarara uğratıp uğratmadıkları ve varsa miktarı ve dava dışı kooperatife ödemenini yapılıp yapılamayacağına ilişkin olduğu,
Dava dışı kooperatifin 07.09.2016 tarihinde yapılan genel kurul toplantısı gündem 3. Maddesinde davacı ..., davalılar ... ve ...'un 3 yıllığına yönetim kurulu asil üyesi, davalı ...'in 3 yıllığına yönetim kurulu yedek üyesi seçildiği, Kooperatifin 22.09.2016 tarih ve sayılı Yönetim kurulu kararında, 3 yıllığına ...'in yönetim kurulu başkanı, ...'ın yönetim kurulu başkan yardımcısı seçildikleri, üç yönetim kurulu üyesinin müştereken temsil ve ilzama yetkili olduğuna karara verildiği, 22.09.2016 tarihli yönetim kurulu görev taksimi, temsil ve ilzam kararının 28.09.2016 tarihinde İzmir Ticaret sicil Müdürlüğünce tescil edildiği, Davacı ...'ın 15.02.2018 tarihinde yönetim kurulu üyeliğinden istifa ettiği, 28.02.2018 tarih ve 10 sayılı yönetim kurulu kararı ile ...'ın yönetim kurulu üyeliğinden istifasının kabul edildiği, yerine yedek yönetim kurulu üyesi ...'in yönetim kurulu asil üyeliğine getirildiği, ...'ın yönetim kurulu üyeliğinden istifasının kabul edildiği ve yerine yedek yönetim kurulu üyesi ...'in yönetim kurulu asil üyeliğine getirildiği 28.02.2018 tarih ve 10 sayılı yönetim kurulu kararının 22.03.2018 tarihinde İzmir Ticaret Sicil Müdürlüğünde tescil edildiği, Kooperatifin 28.04.2017 tarihinde yapılan 2016 hesap yılı genel kurul toplantısı gündem 8.maddesinde, “...İnşaat yaptırma yöntemine geçildi. İnşaatların ihale usulü ve ihale usulünün kapalı teklif veya pazarlık usulü yaptırılması, ihale komisyonunun yönetim kurulu, denetim kurulu üyeleri ile üyelerden ... ve ... olmak üzere 7 kişiden oluşması oy birliği ile kabul edildi...” şeklinde karar alındığı, 3- Kooperatifin 14.04.2018 tarihinde yapılan genel kurul toplantısı gündem 12. Maddesinde, “.....Müteahhidin inşaatı aksatması ve sözleşmeye aykırı eylemde bulunması halinde sözleşmenin fesh edilmesi, yeniden ihaleye çıkılması veya emaneten yapılması için yönetim kuruluna yetki verilmesi, eski ihale komisyonunun tekrar görevlendirilmesi hakkında genel kurula bilgi verildi. Yeni ihale komisyonu kurulması ve ihale komisyonunun ..., ... ve ...'dan oluşmasının önerildiği, başka öneri olmadığından öneri oylamaya sunuldu, oybirliği ile kabul edildi. Gündem maddesi tümü üzerinden oylamaya sunuldu oybirliği ile kabul edildi...” Şeklinde karar alındığı, gündem 8. Maddesinde, Fahrettin Selcik, ... ve ...'in yönetim kurulu asil üyeliklerine, ... ve ...'ın denetim kurulu asil üyeliklerine 3 yıllığına seçildiklerinin tespit edildiği, Kooperatifin 28.04.2017 tarihli genel kurul toplantısı gündem 8. Maddesinde alınan kararda yönetim kuruluna verilen yetki ile ve 22.08.2017 tarih ve ... nolu yönetim kurulu kararıyla alınan tekliflerin değerlendirilerek ihalenin ... inş. Nak. Tur. Ldt. Şti'ne verilmesine karar verildiği, S.S ... Konut Yapı Kooperatifine ait 33 adet villa ve 1 adet sosyal tesis inşaatı için S.S ... Konut Yapı Kooperatifi Yönetimi ile yüklenici firma ... İnşaat Nak. Tur. Gıda Hayvancılık San. Tic.Ltd. Şti arasında 23.08.2017 tarihinde SÖZLEŞME imzalandığı, Belgelerin incelenmesi ve değerlendirilmesinde; İhale Aşaması ve Sözleşmenin incelenmesinde; dava dışı kooperatifin 06.03.2020 tarihli yazısı eki belgeler incelendiğinde 03.08.2017 tarihinde 4 firmadan teklif alındığı sonrasında ise 16.08.2017 tarihinde 5 adet firmadan teklif alındığı en düşük teklifi ... İnş. Firmasının 33 villa için toplam 9.836.171 TL ( her bir villa için 298.065,79 TL ) olarak verdiği, dosyada yüklenici imzalı 21.08.2017 tarihli ... Villa keşif metraj fiyat teklifi başlıklı belgede bir villa için toplam tutarın 288.133 TL olarak hesaplandığı yine, yüklenici imzalı 21.08.2017 tarihli ... Sosyal Tesis keşif metraj fiyat teklifi başlıklı belgede bir villa için toplam tutarın 327.182 TL olarak hesaplandığı, bu belgelere göre 33 adet villa ve sosyal tesis imalatının ( 33 x 288.133 TL + 327.782 TL) toplam 9.836.171 TL olduğu, bu halde yüklenicinin 33 adet villa ve sosyal tesis için toplam 9.836.171 TL teklif verdiği, dava dışı kooperatif ve yüklenici arasında düzenlenmiş 23.08.2017 tarihli 33 adet villa ve sosyal tesis inşaatı sözleşmesi incelendiğinde ise ekli projelere göre yapılacak işin, Anahtar teslimi götürü bedel sözleşme bedelinin 10.100.000 TL, işin süresinin ise yer tesliminden itibaren 360 gün olduğu yönünde sözleşme imzalandığı, her ne kadar sözleşmeye göre ödemelerin ekli pursantaj tablosuna göre yapılacağına karar verilmiş ise de dosyaya sözleşme ekli pursantaj tablosu gönderilmediği, sözleşme kapsamında ayrıca her hakedişten % 3 geçici kabul kesintisi yapılacağı, yüklenicinin kullandığı ayıplı malzeme ve işçiliklerden 10 yıl sorumlu olduğu, tarifi proje ve eklerinde bulunmayan ilave işlerde yüklenici ile pazarlık usulü anlaşma yapılacağı, sözleşmenin feshedilmesine ilişkin şartlar ve sözleşmeye ilişkin diğer hususlarda Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uygulanacağı gibi hükümlere de yer verildiği, ayrıca taraflar arasında imzalanmış bila tarihli ara sözleşme isimli sözleşmede bu defa villa imalatı, sosyal tesis imalatının yanında taş duvar işçiliği, su deposu imalatı, taş duvar altı hatıl, isale hattı, koruge boru, site içi yollar gibi altyapı imalatlarına ilişkin tutar ve birim fiyatların belirlenerek sözleşme toplam tutarının 10.830.617 TL olarak belirlendiği,
Türkiye... A.Ş. ile ...Yapı Kooperatifi arasında düzenlenmiş 14.11.2017 tarihli kredi sözleşmesinin Konut Yapı Kooperatifi Üyelerine tamamlama kredisi kooperatif bloke hesabının kullandırımına ait revize protokolünün 9. Maddesinde kooperatif inşaatının tamamlanması için gerekli finansman tutarının 10.830.017 TL olduğu, yüklenicinin talebine ve kontrol mühendisi raporuna ilişkin olarak davalılardan ... ve ... ile davacı ...'ın yönetim kurulu olarak imza altına aldıkları ... nolu karar ile ...ada temel kazısından çıkan malzemenin dolguda kullanılmaya uygun olmadığından sözleşmeye ilave olarak temel tabanına 7,35 TL/ton bedelle dolgu malzemesi serilmesine,... nolu karar ile gerekli yerlerde sözleşmeye ilave 150 TL/m2 bedelle taş duvar ve taş duvar altına 140 TL/m bedelle hatıl yapılmasına karar verildiği, ayrıca yine yüklenicini talebine ve kontrol mühendisi raporuna ilişkin olarak davalılardan ... ve ... ile davacı ...'ın (imzası eksik) yönetim kurulu olarak imza altına aldıkları... nolu karar ile temel tabanında ilave olarak yaptırılacak iozlasyon ve beton karşılığında 3500 TL/villa bedelle ilave imalat yapılmasına karar verildiği, Ruhsatlar ve Yer Tesliminin incelenmesinde; dosyada her bir parsel için ayrı ayrı ruhsat alındığı görülmektedir, ruhsat tarihlerinin 29.09.2017 ve 30.09.2017 olduğu ve yer tesliminin 25.10.2017 tarihinde yapıldığı, İmar Durumu ve Tapu Kayıtlarının incelenmesinde; Kemalpaşa Belediyesinin 04.10.2019 tarihli yazısına göre davaya konu inşaatın devam ettiği Kemalpaşa İlçesi... Mahallesi ... parsel... parsel, ... parsel sayılı taşınmazların konut alanında kalmakta olduğu ve ayrık nizam 2 kat Emax:0,15 ve Hmax:6,5m yapılaşma koşullarında olduğu, ...ada | parsel sayılı taşınmazın da sosyal tesis alanında kaldığı ve Emax:0,05 ve Hmax: 3,50 m yapılaşma koşullarında olduğu bildirildiği, Kemalpaşa Kaymakamlığı Tapu Müdürlüğünün 16.10.2019 tarihli yazısına göre davaya konu inşaatın devam ettiği Kemalpaşa İlçesi Yukarı ... Mahallesi ... parsel ... parsel, ... parsel ... ada ... parsel sayılı taşınmazların tamamının dava dışı ...Yapı Kooperatifi adına kayıtlı olduğu, Fesih Protokolünün incelenmesinde; yönetim kurulu olarak, davalılardan ... ve ... ile yüklenici temsilcisi ... imzalı 26.11.2018 tarihli fesih protokolüne göre 33 adet villa ve sosyal tesis inşaatı işi sözleşmesinin kooperatif ile yüklenici firma arasında rızaen feshi ve yüklenicinin tazminat talebinde bulunmayacağı hususunda tarafların anlaştığı, Mali inceleme ve değerlendirmelerde; dava dışı kooperatif defter ve belgeleri incelendiğinde; yukarıda yazılı bir önceki paragrafa ek olarak; Yüklenici Firmadan Alınan Teminatlar; Kooperatif ile Yüklenici Firma arasında imzalanan 23.08.2017 tarihli Ana Sözleşme ve tarihsiz Ek Sözleşme Teminat Maddesi hükümlerine göre kesin teminatın yüklenici firmadan hakkediş bedellerinden kesinti yoluyla tahsil edileceği veya teminat mektubu olarak tahsil edileceği hükme bağlanmış olmasına rağmen, yönetim kurulu üyelerinin 12.10.2017 tarih ve ... nolu yönetim kurulu kararı, Sözleşme ve Ek Sözleşme Teminat Maddesi hükümlerine aykırı olarak 30.000,00 Euro ve 200.000,00 TL tutarında 2 adet çeki ve 150.000,00 TL tutarında bir adet bono senedini teminat olarak kabul etmiş ve 23.08.2017 sözleşme tarihi itibariyle alınan toplam teminat tutarı 473.549,00 TL ise de Kooperatif Mali Müşavirince de beyan edildiği üzere sözkonusu toplam teminat tutarının tahsil kabiliyetinin belirsiz olduğu, teminat olarak alınan üzerinde ... Bankasının ... Derece ipoteği bulunan ... Dereceden 1.200.000,00 TL tutarındaki taşınmaz ipoteğini de tahsil kabiliyetinin belirsiz olduğunun tespit edildiği,
Kooperatif ile Yüklenici Firma arasında imzalanan 23.08.2017 tarihli Ana Sözleşme, tarihsiz Ara Sözleşme başlıklı Sözleşme ve tarihsiz Ek Sözleşme hükümlerine göre Kooperatifin yüklenici firmaya yaptıracağı toplam KDV dahil 10.938.923,17 TL tutarında inşaat bedeli üzerinden % 8 oranında toplam (10.938.923,17 TLx100/8=) 875.113,85 TL kesin teminat alması, söz konusu teminat tutarını birinci hakediş (1. Hakkediş tutarı teminatın tamamını karşılamazsa takip eden hakkedişlerden) bedelinden tahsil etmesi veya teminat mektubu olarak alması gerektiği halde, Davalı yönetim kurulu üyelerinin 12.10.2017 tarih ve 2017/18 nolu yönetim kurulu kararı, Sözleşme ve Ek Sözleşme Teminat Maddesi hükümlerine aykırı olarak teminat mektubu almadıkları ve
Yüklenici firmanın 1. Ve sonraki hakkediş bedellerinden hiç teminat kesitisi de yapmadıkları, toplam inşaat bedeli üzerinden almaları gereken 875.113,85 TL kesin teminat yerine yüklenici firma sahibi ...'dan 23.08.2017 sözleşme tarihi itibariyle alınan toplam 473.549,00 TL tutarında ipoteğinin tahsil kabiyetinin belirsiz olması yanında toplam inşaat maliyetinin % 8 oranı üzerinden alması gereken toplam 875.113,85 TL kesin teminatan (875.113,85 TL- 473.549,00 TL) 401.564,85 TL eksik teminat aldıkları, Davalı Yönetim Kurulu Üyelerinin, Kooperatif ile Yüklenici Firma arasında imzalanan 23.08.2017 tarihli Ana Sözleşme, tarihsiz Ara Sözleşme başlıklı Sözleşme ve tarihsiz Ek Sözleşme hükümlerine göre Kooperatifin yüklenici firmaya yaptıracağı toplam KDV dahil 10.938.923,17 TL tutarında inşaat bedeli üzerinden 48 oranında toplam (10.938.923,17 TLx100/8-) 875.113,85 TL kesin teminat alması gerektiği halde 23.08.2017 sözleşme tarihi itibariyle toplam 473.549,00 TL tutarında tahsil kabiliyeti belirsiz teminat alıp, 401.564,85 TL eksik teminat almak suretiyle Kooperatifi zarara uğrattıklarının anlaşıldığı, Kooperatif tarafından müteahhit ...'a 23.08.2017 Sözleşme imzalama tarihinden 26.11.2018 sözleşmenin fesine kadar geçen 15 aylık sürede gönderilen 9 adet yazılı ihtarda, başta müteahhidin sözleşme şartlarına uymadığı, işleri sözleşme şartlarına uygun olarak yürütmediği, şantiyede yeteri kadar makina ve eleman çalıştırmadığı ve işleri eksik yaptığı, inşaatlarda sözleşmeye aykırı marka ve kalitede malzeme kullanıldığı konuları olmak üzere çok sayıda konu hakkında ihtarda bulunulduğu halde, Kooperatif yönetiminin en kısa zamanda müteahhit ...'a süre vererek temerrüde düşürme ve sözleşmeyi, sözleşme şartlarında feshetme yoluna gitmeyip, sürekli sadece yazılı ihtarda bulunmakla yetindiği, bu sebeple Kooperatif zararının sürekli artmasına sebebiyet verdikleri, Kooperatif tarafından Müteahhit Firmaya 23.08.2017 sözleşme tarihinden 26.11.2018 sözleşmenin feshine kadar geçen 15 aylık sürede müteahhit ...'a yüklendiği inşaat işlerini sözleşme ve mevzuat hükümlerine uygun yapmadığı gerekçesi ile 7 nolu tabloda belirtttiğimiz üzere 9 defa yazılı ihtarda bulunulduğu halde, davalı Yönetim kurulu üyelerinin müteahhit ...'a süre vererek temerrüde düşürme ve sözleşmeyi, sözleşme şartlarında en kısa zamanda feshetme yoluna gitmeyip, sürekli sadece yazılı ihtarda bulunmakla yetinmek suretiyle, 17.11.2018 tarihinde yapılan tespitte ve bilirkişi heyeti teknik bilirkişilerince yapılan incelemede sözleşme dönemi içerisinde yüklenici firmaya yaptığı imalat işleri tutarına göre fazla imalat bedeli ödenmesine sebebiyet vererek Kooperatifi zarar uğrattıkları, bu davranışlarının 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 62/1.Maddesi, “..Yönetim Kurulu, kooperatif işlerinin yönetim için gereken titizliği gösterir ve kooperatifin başarısı ve gelişmesi yolunda bütün gayretini sarf eder.” hükmüne aykırılık oluşturduğu sonucuna varıldığı, Kooperatifin 14.04.2018 tarihinde yapılan genel kurul toplantısı gündem 12. Maddesinde, “Müteahhidin inşaatı aksatması ve sözleşmeye aykırı eylemde bulunması halinde sözleşmenin fesih edilmesine karar verildiği,” davalı yönetim kurulu üyelerine rızaen ve yüklenici firmadan hiçbir maddi talepte bulunmadan fesih yetkisi verilmediği halde, davalı yönetim kurulu üyelerinin 20.11.2018 tarih ve ... sayılı ve 26.11.2018 tarih ve ... Yönetim Kurulu kararlarıyla Sözleşmeyi feshedip; 26.11.2018 Sözleşme fesih tarihinde yüklenici ... İnşaat Firmasından istemek zorunda (Kooperatifin Yapı Kullanma İzin belgesi alması sırasında gerekli olacak) yüklenici Firmanın Kooperatifte yaptığı imalat işlerinden dolayı SGK'na borcu yoktur yazısını istemeyerek ve kooperatifin yüklenici ... Firmasının Kooperatifte yaptığı imalat işlerinden dolayı SGK'na olan SGK prim, damga vergisi ve gecikme cezalarını 30.03.2020 tarihinde 7256 sayılı kanun kapsamında yapılandırılıp müsebbiplerine rucü dilmek üzere peşin toplam 170.000,41 TL ödemesi sebebiyle kooperatifi 170.00,41 TL zarara uğrattıkları, Yüklenici ... Firmasının Kooperatifte yaptığı İnşaat işlerini 23.08.2017 tarihinde imzalanan Sözleşme 9/2. Maddesinde belirlenen süreden 41 gün geç teslim ettiği, bu sebeple Sözleşmenin feshi sırasında Sözleşmenin 25/2. Maddesi gereğince yüklenici ... Firmasından talep ve tahsil edilmesi gereken toplam 44.405,53 TL Gecikme Cezasını Sözleşmenin feshi sırasında talep ve tahsil etmeyerek Kooperatifi 44.405,53 TL zarara uğrattıkları, 26.11.2018 tarihinde dava dışı yüklenici şirket ile yapılan sözleşmenin feshi konusunda özen ve kooperatif çıkarlarını gözetme yükümlülüğüne (1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 62. Maddesi) aykırı davrandıkları, Davacıların kullandığı oy ve şerhin mutlak butlanla batıl olup olmadığı konusunda; Kooperatifin 2016 hesap yılı olağan genel kurul toplantısının 28.04.2017 tarihinde Hazurun Listesinde kayıtlı 32 ortaktan 21 ortağın asaleten ve vekaleten katılımı ile toplandığı, gündem 6 maddesinde, “..Yönetim Kurulunun ve Denetim Kurulunun ibrasına geçildi. Yönetim Kurulu ve Denetim Kurulu oybirliği ile ibra edildi.” Şeklinde karar alarak davacının da üyesi olduğu yönetim kurulunun ibra edildiği,
Kooperatifin 2017 hesap yılı olağan genel kurul toplantısının 14.04.2018 tarihinde Hazırun Listesinde kayıtlı 31 ortaktan 25 ortağın asaleten ve vekaleten katılımı ile toplandığı, gündem 6 maddesinde, “...Yönetim Kurulu ibraya sunuldu oybirliği ile ibra edildi. Yönetim kurulu üyeleri kendi ibrasında oy kullanmadı....” Şeklinde karar alarak davacının da üyesi olduğu yönetim kurulunun ibra edildiği,
c- Kooperatifin 2018 hesap yılı olağan genel kurul toplantısının 19.01.2019 tarihinde, Bakanlık
Temsilcisinin katılımı ile 1163 sayılı Kooperatifler Kanunun 26. Maddesi ve Ortaklar Kayıt Defterine uygun olarak düzenlenen Hazırun Cetvelinde imzası bulunan toplam 31 ortaktan 28 ortağın asaleten ve vekaleten katılımı ile toplandığı, 19.01.2019 tarihli genel kurul toplantısı gündem 4, 5, 6, ve 7. Maddesinde (2018 Yönetim kurulu faaliyet raporu, bilanço ve gelir/gider tablosu, denetim kurulu raporunun okunması görüşülmesi, yönetim kurulu ve denetim kurulunun ibra maddeleri tek maddede görüşülüp karara bağlanmıştır); “....2018 yılı bilanço ve gelir gider hesapları okundu, okunan raporlar ayrı ayrı müzakereye açıldı. Söz alan olmadı. Yönetim Kurulu 22 kabul 3 red oyu alarak oy çokluğu ile ibra edildi. ... söz aldı. İnşaat seviyesi yönünden mahkemece belirlenen bilirkişiler aracılığla çalışmalar devam edip raporlar henüz netleşmediği için yönetim kurulu ibrasının ertelenmesi yönünde yasal haklarım saklı kalmak kaydıyla şerh düştüğünü belirtti. Yönetim kurulu üyeleri kendi ibralarında oy kullanmadılar...” Şeklinde karar alındığı, davacı ...'ın yönetim kurulunun ibrasında oy kullanmadığı, ancak yönetim kurulunun ibrası kararına şerh koyduğu, Kooperatifin 19.01.2019 tarihli genel kurul toplatışında Yönetim kurulunun 2018 yılı faaliyetlerinin ibra edildiği, davacı ...'ın 2018 yılında 01.01.2018-15.02.2018 tarihleri arasında yönetim kurulu üyeliği yapmış olduğu, Kooperatifin 19.01.2019 tarihli genel kurul toplantısında davacı ...'ın yönetim kurulu üyesi olarak görev yaptığı 01.01.201-15.02.2018 dönemi yönetim kurulu faaliyetlerinin de ibra edilmiş olduğu, (Konut Yapı Kooperatifi Tip Anasözleşmesi Madde 24/5- Yönetim kurulu başkan ve üyeleriyle kooperatifin işlerinin görülmesine herhangi bir surette katılmış olanlar, yönetim kurulunun ibrasına ait kararlarda oylamaya katılamazlar. Bu hüküm denetçiler hakkında uygulanmaz. Denetçiler kendi ibralarında oy kullanamazlar), ( 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu Madde 50 Kooperatif işlerinin görülmesine herhangi bir suretle katılmış olanlar Yönetim Kurulunun ibrasına ait kararlarda oylamaya katılamazlar. Bu hüküm denetçiler hakkında uygulanmaz),(6012 sayılı TTK 436/2- Şirket yönetim kurulu üyeleri ile yönetimde görevli imza yetkisini haiz kişiler, yönetim kurulunun ibra edilmesine ilişkin kararlarda kendilerine ait paylardan doğan oy haklarını kullanamazlar). Kooperatifin 2018 hesap yılı olağan genel kurul toplantısının 19.01.2019 tarihinde, Bakanlık Temsilcisinin katılımı ile 1163 sayılı Kooperatifler Kanunun 26. Maddesi ve Ortaklar Kayıt Defterine uygun olarak düzenlenen Hazırun Cetvelinde imzası bulunan toplam 31 ortaktan 28 ortağın asaleten ve vekaleten katılımı ile 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu 45/3. Maddesi, “...Toplantı nisabı ana sözleşmede gösterilir. Ancak yapı kooperatiflerinin genel kurul toplantılarında ortakların en az 1/4'ünün şahsen veya temsilen hazır bulunmaları şarttır....” hükmüne uygun olarak yeterli çoğunlukta toplanmış olup, 19.01.2019 tarihli genel kurul toplantısı gündem 4, 5, 6, ve 7. maddesinde; davacı ...'ın 01.01.2018-15.02.2018 döneminde yönetim kurulu üyesi olarak görev yaptığı 2018 yılı yönetim kurulunun ibrasında davacı ...'ın, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunun 50. ve 6101 sayılı TTK'nun 436/1. Maddesi hükümlerine uygun olarak oy kullanmamış olması, ancak bir kısmında görev yaptığı yönetim kurlunun ibrasında oy kullanmamakla birlikte, kısmen görev yaptığı ve ibrasında oy kullanmadığı 2018 yılı yönetim kurulu faaliyetlerinin ibrasının ertelenmesine dair şerh düşmüş olmasına ilişkin olarak; Kooperatif mevzuatı açısından inceleme ve değerlendirmelerde; Bilirkişi heyetinin teknik ve mali incelemeleri dikkate alındığında; yüklenici ... İnş. Firması'na toplam 6.101.719,94 TL ödeme yapıldığı, dava dışı yüklenicinin işi terk ettiği tarihe kadar yaptığı toplam imalat bedeli 4.394.201,92 TL olarak hesaplanmış, yüklenicinin ise faturalandırdığı imalat bedeli 6.163.883,67 TL olduğu; yüklenicinin faturalandırdığı 6.163.883,67 TL bedele karşın 6.101.719,94 TL ödeme yapıldığı; İş bu teknik ve mali incelemeler neticesinde 6.101.719,94-4.394.260,65,92= 1.662.459,29 TL fazla imalat bedeli ödendiği; davacı ...'ın 15.02.2018 tarihine kadar yönetim kurulu üyeliğinin devam ettiği ve bu tarihten sonra davalı ...'in yönetim kurulu üyesi olduğu anlaşıldığından, fatura dökümünde 15.02.2018 tarihinden önce düzenlenmiş ilk 2 faturanın davacının yönetim kurulu olduğu döneme isabet ettiği anlaşıldığı, davalı yönetim kurulu üyeleri tarafından ödenen fazla imalat bedelinin 1.662.459,29 TL olabileceği;
1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 98 maddesi ile Türk Ticaret Kanunu anonim şirket hükümlerine atıf yapılarak “bu kanunda aksine açıklama olmıyan hususlarda Türk Ticaret Kanunundaki Anonim şirketlere ait hükümler uygulanır.” düzenlemesine yer verildiği, sonuç olarak somut uyuşmazlık bakımında anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna ilişkin 6102 sayılı TTK düzenlemeleri uygulama alanı bulacağı, TTK 553. Maddesinde diğer sorumluluk sebeplerine nazaran yönetim kurulu üyelerinin kusurları ile verdikleri zararlardan sorumlu oldukları düzenlediği, madde de açıkça ifade edildiği üzere sorumluluğun kusura dayalı olduğu, kusur kavramı, bir kimsenin hukuka aykırı davranışı bakımından ortaya çıkan sonucun istenilmesi (kasıt) veya sonucun arzu edilmemiş olmasına rağmen hukuka aykırı davranıştan kaçınmama hali (ihmal) şeklinde tanımlandığı, anonim şirket yönetim kurulu üyeleri bakımından kusur sorumluluğunun ön plana çıkarılmasının nedeni, TTK m.369'da düzenlenen özen ve bağlılık yükümlülüğü olduğu, zira hükümde, yönetim kurulu üyelerinin görevlerini ifa ederken, tedbirli bir yöneticinin özeniyle hareket etmeleri gerektiği ve şirket menfaatlerini de dürüstlük kuralına uygun bir şekilde gözetmelerinin öngörüldüğü, ancak kusurun derecesi önem arz etmemekte, hafif ihmal dahi sorumluluğun doğumu için yeterli sayıldığı, bu da haliyle kasıt ve ihmalin yanı sıra dikkatsizlik sebebiyle dahi meydana gelen zararlardan sorumluluk doğurabileceği, TTK m. 336'da açıkça yönetim kurulu üyelerinin ortaklık pay sahiplerine karşı sorumlu olduğunu düzenlediği, TTK 340. Maddesinin TTK 309'a atfi ile de ortaklığın uğradığı zarar nedeniyle pay sahiplerinin dava açabileceği hüküm altına alındığı, amacın tüzel kişiliği korumak olduğu, bu davanın açılması için ortaklık kararına gerek olmadığı, yönetim kurulu üyelerinin kusura dayanan bu sorumluluğu büyük ölçüde özen ve bağlılık yükümlülüğünün (m. 369) ihlâlinden kaynaklandığı, yönetim kurulu üyeleri ile şirket arasında akdi bir ilişki olduğu ve sorumluluk davası bu akdi ilişkinin ihlâli sonucunda ortaya
çıktığı, burada sorumluluğun, yönetim kurulunun kurul olarak, kollektif sorumluluğu şeklinde değil, kusurlu olan yönetim kurulu üyelerinin TTK m. 557/1 düzenlemesi çerçevesinde bireysel sorumluluğu şeklinde olduğu, söz konusu sorumluluk açısından yönetim kurulu üyelerinin ortak olması ya da dışarıdan atanması arasında fark bulunmadığı, her pay sahibi gerek doğrudan gerek dolayısıyla zararlarının tazmini için sorumluluk davası açma hakkına haiz olduğu, bu davada pay sahipleri, tazminatın doğrudan zararları halinde kendilerine, dolayısıyla zararları halinde ise şirkete ödenmesini talep edebileceği, zira TTK'nın 555/1. maddesinde yer alan “Şirketin uğradığı zararın tazminini, şirket ve her bir pay sahibi isteyebilir. Pay sahipleri tazminatın ancak şirkete ödenmesini isteyebilirler” düzenlemesi ile şirketin zararı şeklinde ortaya çıkan pay sahiplerinin dolayısıyla zararının şirkete ödenmesinin talep edilebileceğini açıkça belirttiği, pay sahiplerinin ya da alacaklıların kendi malvarlıklarındaki azalma şeklinde ortaya çıkan doğrudan zararlarının ise kendilerine ödenmesi için dava açabilmeleri m. 553/1'de yer alan “....hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludurlar...” ifadesinin sonucu olduğu, zira söz konusu düzenlemede “verdikleri zarardan” ibaresi ile kastedilen doğrudan zarar olduğu, anonim şirket kurucularının, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve tasfiye memurlarının TTK m 553/1 hükmü kapsamında kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini ihlal etmek suretiyle şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara vermiş oldukları zarardan ötürü hukuki sorumlulukları bulunduğu, hükmün değerlendirilmesinde ilk olarak tespit edilmesi gereken husus, sorumluluğun ortaya çıkış nedeni olduğu, hükümde bu husus, kanun ve (veya) esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerin ihlal edilmesi şeklinde ifade edildiği, ancak sorumluluğun doğabilmesi için yükümlülüklerin ihlalinin ilgililerin kusurlarıyla gerçekleşmesi ve bu sebeple de bir zararın oluşmasının da şart olduğu, zarar ortada yoksa, yalnızca yükümlülüklerini ihlal eden yöneticilerin sorumluluğuna gidilebilmesi mümkün bulunmadığı, diğer bir ifadeyle hukuki sorumluluğun doğması ve tazminat müeyyidesinin ortaya çıkması, tazminat şartlarının birlikte gerçekleşmesiyle söz konusu olacağı, (TTK m.555/1). sorumluluk davasında davacıların talep ettiği husus, sorumlu konumunda bulunan yönetim kurulu üyelerinden sebep oldukları doğrudan veya dolaylı zararın tazmini olduğu, diğer bir ifadeyle sorumluluk davasının ön şartını, zararın oluşturduğu, TTK m.553/1 hükmünde düzenlenen yöneticilerin sorumlu oldukları zarar bakımından, ikili bir ayrım söz konusu olduğu, doğrudan zarar-dolaylı zarar. bu çerçevede doğrudan zararları söz konusu olan davacılar (anonim şirketin kendisi, pay sahipleri, şirket alacaklıları) tazminatın kendilerine ödenmesini talep etmekte; dolaylı zararları, diğer bir ifadeyle şirketin zararı bakımından ise (bu durumda pay sahipleri ve şirket alacaklıları davacı olacaktır), tazminatın şirkete ödenmesi talepli dava açtıkları, bu durumda davacıların, doğrudan veya dolaylı zararlarını, 6335 sayılı yasa ile yapılan değişiklik sonucu yönetim kurulu üyelerinin kusurunu ve hukuka aykırı işlem veya eylem ile bu işlem veya eylem ile ortaya çıkan zararın bağlantısını, yani nedensellik bağını ispat etmesinin gerektiği, sorumluluk hukuku bakımından tazminat talebinin sonuç doğurabilmesi, zararın ortaya çıkmış olması şartına bağlı olduğu, dğer ifadeyle şirketin, pay sahiplerinin veya alacaklıların herhangi bir zararı yoksa, yönetim kurulu üyelerinin kanundan veya esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini ihlal etmiş olmaları, tek başına bir tazminat sonucunu doğurmayacağı, bu bakımından zararın doğması ve karşılığının tazminat şeklinde talep edilebilmesi, zararın ispatını da önemli kıldığı, zarar, zarar görenin zarara sebep olan olay dolayısıyla malvarlığının mevcut durumu ile zarar doğuran eylem gerçekleşemeseydi bürüneceği durum arasındaki fark olarak nitelendirilebileceği, bu fark malvarlığında somut bir eksilmeyle kendisini gösterebileceği gibi, ileride meydana gelebilecek bir artışın engellenmesi veya pasifin artması şeklinde de ortaya çıkabileceği, burada önemli olan zararın zarar görenin iradesinden bağımsız olarak doğması olduğu, yöneticilerin hukuki sorumluluğu bakımından doğan zarar bakımından da bu hususun geçerli olduğu, burada zararın kapsamı, doğrudan ve dolaylı zarar ayrımı çerçevesinde ele alındığı, ancak bu ayrım, zarar görenin yalnızca pay sahibi ve şirket alacaklısı olması durumu için önem arzedeceği, zira şirketin zararı bakımından yalnızca doğrudan zarardan söz edildiği, zarar görene izafeten yapılan doğrudan-dolaylı zarar ayrımı yerine, şirketin zararı-pay sahibinin ve şirket alacaklılarının zararı şeklinde bir ayrım yapılması daha yerinde olacağı, zira şirketin zararının şirket veya diğerleri tarafından dava edilecek olması farklı bir konu olduğu, dolaylı zarar, şirketin zararının pay sahipleri ve şirket alacaklıları tarafından dava edilmesi halinde, tazminatın şirkete ödenecek olmasıyla ilgili olduğu, şirketin zararı veya pay sahipleri ile alacaklıların zararı olsun, doğrudan zarar oluştuğu durumda, yönetim kurulu üyelerinin kusurlu oldukları eylem veya işlem nedeniyle şirketin, pay sahiplerinin veya şirket alacaklılarının bizatihi malvarlıklarında eksilme meydana geldiği, diğer bir ifadeyle, doğrudan bu kimselerin malvarlığında bir azalma veya kardan yoksunluk halinin meydana geleceği ve yöneticilerin sorumluluğunun doğabilmesi için de yöneticilerin hukuka aykırı işlem veya fiillerinin zarara neden olmasının gerektiği, doğrudan zarar bakımından, zararın kimin malvarlığında oluştuğu hususu ön plana çıkmakla birlikte, zararın meydana geldiği an da özellik arz edeceği, söz gelimi, yönetim kurulu üyelerinin kusurlu işlemi neticesinde bir zarar doğmuş; ancak bu zarar doğduğu an itibariyle şirketin malvarlığında bir azalmaya sebebiyet vermeyip, alacaklıların zararını doğurmuşsa, burada alacaklının doğrudan zararından söz edileceği, buna karşılık tersi ihtimalde, yani şirketin zararının doğduğu; ancak alacaklının o an itibariyle alacağını tahsil etme anlamında bir riski veya somut bir zararı söz konusu değilse, bu durumda alacaklının doğrudan (ve de dolaylı) bir zararından artık söz edilemeyeceği, haliyle de böyle bir ihtimalde, alacaklının sorumluluk davası açabilmesine kanun koyucu cevaz vermediği, (TTK m.555, m.556). kaldı ki zaten alacaklının dolaylı zarara ilişkin dava açabilmesi de şirketin iflası halinde iflas idaresinin sorumluluk davası açmaması ihtimalinde geçerli olduğu (TTK m.556/2). yönetim kurulu üyelerinin kusurlu işlem veya eylemleriyle ortaya çıkan doğrudan zarar, çoğunlukla şirketin malvarlığında oluşmakta; bu ise pay sahipleri veya alacaklıların daha ziyade dolaylı (yansıma) zararına sebep olduğu, nitekim şirketin zararı söz konusu olmadıkça, pay sahiplerinin ve alacaklıların dolaylı zararı da oluşmayacağı, dolaylı zarar, yönetim kurulu üyelerinin kanun veya esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini ihlal etmeleri neticesinde, şirketin malvarlığında oluşan zarar dolayısıyla, pay sahipleri veya alacaklıların malvarlığına yansıyan zarar olarak tanımlandığı, bu sebeple, TTK m.553/1 anlamında yöneticilerin şirketin dolaylı zararını doğurabilecek bir işlem veya eylemde bulunmaları mümkün bulunmadığı, zira yönetim kurulu üyelerinin şirket dışındaki kişilere vermiş oldukları zarar neticesinde, şirket açısından da yansıma yoluyla doğan bir dolaylı zarara sebep olabilmeleri, anonim şirket hukuku prensipleri çerçevesinde mümkün görünmediği, fakat bu husus, şirketin temsil organı olması sebebiyle üçüncü kişileri zarara uğratan yönetim kurulunun, şirketin zararına sebep olmayacağı anlamına gelmeyeceği, dolaylı zararda önemli olan, ortaya çıkan zararın aslında çoğu kez şirketin zararı olduğu ve bu sebeple de pay sahibi veya şirket alacaklıları hükmedilecek tazminatın şirkete ödenmesini talep etmek zorunda olmalarının olacağı, örneğin şirketin malvarlığında yaşanan azalma şirket zararını oluşturmaktayken; şirketin bu zararı nedeniyle elde edeceği kâr payı oranı azalan pay sahipleriyle alacağının tamamını tahsil edememe riski taşıyan alacaklılar bakımından ise dolaylı zarar teşkil ettiği, bu sebeple Kanun koyucu, pay sahipleri ve şirket alacaklılarının talep edecekleri tazminatın şirkete ödenmesi koşuluyla dava edebileceğini düzenlediği, zira burada zarar şirket bünyesinde somutlaştığından, pay sahiplerinin veya şirket alacaklılarının malvarlığına henüz sirayet etmediği, şayet şirketin zararı tazmin edilmişse, artık alacaklıların ve pay sahiplerin dolaylı zararının da ortadan kalkacağı, sorumluluk davalarında tazminatın koşullarından bir diğeri ve dolayısıyla da açılan bir sorumluluk davasında ispat edilmesi gereken başka bir unsur da kanuna veya esas sözleşmeye aykırılık taşıyan yönetim kurulu üyelerinin işlem veya eylemlerinin mevcudiyetinin olduğu, yönetim kurulu üyelerinin kanundan ve esas sözleşemeden doğan yükümlülüklerini ihlal ederek bir zarara sebep olmalarının tazminat sorumluluğunu doğurabilmesinde, zararın ihlali oluşturan işlem veya fiilden ötürü gerçekleşmesinin gerektiği, diğer bir anlatımla zarar, yönetim kurulu üyesini işlem veya eyleminde kaynaklanmasının gerektiği, hiç şüphesiz mantıki bir sürecin takip edilmesiyle kökü çok derinlere uzanan bir nedensellik silsilesine ulaşılabileceği, ancak bu durumda da hakkaniyete aykırı sonuçların doğabileceği, işte bu sebeple uygun illiyet bağı kavramının geliştirildiği, buna göre bir zararın, zarara sebep olan kişinin hukuka aykırı işlemi veya eylemi neticesinde doğduğunun tespiti için o işlem veya eylemin, olayların olağan akışı ve hayat tecrübeleri ışığında böyle bir zararı doğurmaya elverişli olduğunun belirlenmesinin gerektiği, esas olan sübjektif bir değerlendirme değil, objektif olarak o hukuka aykırı işlem veya fiille meydana gelen sonuç arasındaki bağlantının hayatın olağan akşına göre tespit edilmesinin olduğu, uygun illiyet bağının yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu davasında ispat açısından önemi, özellikle farklılaştırılmış teselsül ilkesi bakımından kendisini gösterdiği, tüm yönetim kurulu üyelerinin, zararın meydana gelmesindeki kusur oranlarına bakılarak sorumluluk miktarına karar verilmekte olduğu, böylece her bir yönetim kurulu üyesi açısından kusurun varlığının ayrı ayrı tespit edileceği farklılaştırılmış teselsül ilkesi kabul edilerek, tazminat sorumluluğu belirleneceği, davalılar kooperatif yönetim kurulu üyelerinin kusurlu fiilleri ile şirkete zarara uğrattıklarının anlaşıldığı, yapılan tespit neticesinde davalı yönetim kurulu üyeleri tarafından ödenen fazla imalat bedelinin ,Sözleşmenin fesih edildiği tarihte SGK borçlarının ödenmemesinden kaynaklanan ve Sözleşme 25.2. maddesi, “ Yüklenicinin sözleşmeye uygun olarak işi,süresinde bitiremediği takdirde, gecikilen her süre için sözleşme bedelinin % 00,03 (onbinde üç) oranında gecikme cezası uygulanır.” Hükmü gereğince Sözleşmenin feshi sırasında yüklenici ... İnşaat Firmasından gecikme cezası sonucu neticesinde davadışı ... Konut Yapı Kooperatifi'nin doğrudan zararı yapılan fazla ödemeler niteliğinde olduğunun bilirkişi heyetince sonuç ve kanaatine ulaşıldığı, İbra konusunun değerlendirilmesinde; Türk hukukunda, geçerli bir ibra kararının alınmasıyla ortaklığın ibra edilen dönem ve ibranın verildiği işlemler hakkında yöneticilere ve denetçilere karşı sorumluluk davası açma hakkının sona erdiği kabul edildiği, anonim ortaklık ile yönetim kurulu üyeleri arasında bulunan sözleşme ilişkisinin sonucu olarak, görevlerini özenle ve kusursuz olarak yerine getiren yöneticiler ortaklık tarafından alınan geçerli bir ibra kararı ile ortaklığa karşı sorumluluktan kurtulduğu, ancak ibranın ortaklığın sorumluluk davası açmasına engel olması, ancak ibranın kapsamına giren faaliyetler ve işlemler için söz konusu olacağı, genel kurul tarafından bilinmeyen ve genel kurula ulaşmayan işlem ve konularda ibra verilmiş sayılmadığı için ortaklığın sorumluluk davası açma hakkı devam ettiği, ibra kararının ortaklığın dava hakkını kaldıracağı, ortakların ve alacaklıların dava hakkına etkisi tartışmalı olduğu, ancak ibra kararı genel kurulda verilen bilgi ve belgelerden anlaşılan hususları kapsayacağı, davacı tarafından ileri sürülen ve davalı kooperatif yöneticilerine karşı açılan sorumluluk davasına konu vakıaların; davadışı müteahhide eser miktarından fazla yapılan ödemelere ilişkin olduğu anlaşıldığı, davalı savunması alınan ibra kararına bağlı olarak, yöneticilerin sorumluluğuna ilişkin davanın davacılar tarafından ikame edilemeyeceği yönünde olduğu, 19.01.2019 tarihli genel kurul toplantısı gündem 4, 5, 6, ve 7. Maddesinde (2018 Yönetim kurulu faaliyet raporu, bilanço ve gelir/gider tablosu, denetim kurulu raporunun okunması görüşülmesi, yönetim kurulu ve denetim kurulunun ibra maddeleri tek maddede görüşülüp karara bağlanmıştır); “...2018 yılı bilanço ve gelir gider hesapları okundu, okunan raporlar ayrı ayrı müzakereye açıldı. Söz alan olmadı. Yönetim Kurulu 22 kabul 3 red oyu alarak oy çokluğu ile ibra edildi. ... söz aldı. İnşaat seviyesi yönünden mahkemece belirlenen bilirkişiler aracılığla çalışmalar devam edip raporlar henüz netleşmediği için yönetim kurulu ibrasının ertelenmesi yönünde yasal haklarım saklı kalmak kaydıyla şerh düştüğünü belirtti. Yönetim kurulu üyeleri kendi ibralarında oy kullanmadılar....” şeklinde karar alındığı, davacı ...'ın yönetim kurulunun ibrasında oy kullanmadığı, ancak yönetim kurulunun ibrası kararına şerh koyduğunun anlaşıldığı, kooperatifin 19.01.2019 tarihli genel kurul toplatışında yönetim kurulunun 2018 yılı faaliyetlerinin ibra edildiği, davacı ...'ın 2018 yılında 01.01.2018-15.02.2018 tarihleri arasında yönetim kurulu üyeliği yapmış olduğu, Kooperatifin 19.01.2019 tarihli genel kurul toplantısında davacı ...'ın yönetim kurulu üyesi olarak görev yaptığı 01.01.2018-15.02.2018 dönemi yönetim kurlu faaliyetlerinin de ibra edilmiş olduğunun görüldüğü, ibra oyalaması kapsamında “sirketin zararına yol açan davadışı müteahhide yapılan fazla ödemelerin genel kurulda tüm açıklıkları ve ayrıntılı olarak açıklanıp irdelenmesinin gerekliğinin yerine getirilmemiş olduğu, dava dosyasında yer alan genel kurul tutanaklarında bilanço ve gelir gider hesaplarının okunarak ibra kararının alındığı görüldüğü, uyuşmazlık
konusu zarara ilişkin bir bilgilendirme yapılmadığı ve ibra kararı kapsamında uyuşmazlığa ilişkin görüşme/değerlendirme/irdeleme yapılmadığı anlaşıldığı, sonuç olarak genel kurulca verilen ibra kararı; borçtan kurtarma ve aklama niteliği taşıyacağı, genel kurulun bu nitelikteki ibrası sonucu, artık yönetim kurulunun o faaliyet dönemine ilişkin tüm işlemleri hakkında, zarara neden olsalar da, ortaklıkça sorumluluk davası açılamayacağı, dava konusu uyuşmazlıkda 19.01.2019 tarihli genel kurul toplantısında “...2018 yılı bilanço ve gelir gider hesapları okundu. Okunan raporlar ayrı ayrı müzakereye açıldı. Söz alan olmadı. Yönetim Kurulu 22 kabul 3 red oyu alarak oy çokluğu ile ibra edildi...” ibra kararının bilanço ve gelir tabloları temelinde değerlendirildiği ve genel kurula davadışı müteahhide fazla ödeme yapıldığı hususunda açık ve ayrıntılı bir bilgi sunulmadığı dikkate alındığında genel kurulda alınan ibra kararının somut uyuşmazlık kapsamında davalı yönetim kurulu üyelerinin hukuki sorumluluğunu sona erdirmediği, son olarak; bilirkişi heyeti İnşaat Mühendisliği açısından dava dışı yüklenicinin hesapladığı 6 Hakediş tutarı ile davacının talebi ile bağlı kalınarak hesaplanan imalat tutarı arasındaki farkın hesaplandığı, davacı ...'ın Kooperatif yönetim kurulu üyeliğinden 15/02/2018 tarihi itibariyle ayrılmış ve bu tarih itibariyle yapılan imalat bedeli toplam KDV dahil 1.190.701,66 TL olmasına, 1.279.820,00 TL tutarında fatura düzenlenmiş olmasına rağmen düzenlenen söz konusu fatura tutarının sadece 686.00,00 TL'si ödenmiş olması sebebiyle 15.02.2018 tarihi itibariyle herhangi bir fazla imalat bedeli ödemesinin sözkonusu olmaması, Kooperatifin imalat işlerinden dolayı müteahhide yapılan fazla ödemelerin davalıların görev yaptığı 28.02.2016-28.11.2018 tarihleri arasında gerçekleşmiş olması, sebepleri ile itiraz konusu toplam 89.118,34 TL'nin 28.02.2016-28.11.2018 tarihleri arasında gerçekleşen toplam 1.662.459,29 TL fazla imalat bedeli ödemesinden düşülmesinin söz konusu olamayacağı, 28.02.2016-28.11.2018 tarihleri arasında gerçekleşmiş 1.662.459,29 TL fazla imalat bedeli ödemesinden 28.02.2016-28.11.2018 tarihleri arasında görev yapan davalı yönetim kurulu üyelerinin sorumlu olduğu, davacı ... tarafından da imzalanmış 28.11.2017 tarih ve ... no lu yönetim kurulu kararında dava konusu taş duvar işinin birim fiyatları ile ilgili karar alınmış, kararda dava konusu taş duvar işinin projesiz yaptırılacağına dair herhangi bir karar alınmamış, söz konusu taş duvar işinin yapma davacı ...'ın 15.02.2018 tarihinde yönetim kurulu üyeliği görevinden ayrılmasından sonra başlanılmış, Konut Anasözleşmesi 61/3.Maddesine göre Kooperatifin altyapı ve inşaat işlerinin proje ve şartname ile, proje ve şartnameye uygun olarak yürütülmesinden davalı yönetim kurulu üyeleri sorumlu olup, söz konusu taş duvar işinin yapımı işinde dava dışı yüklenici firmaya toplam 1.064.359,00 TL fazla ödemeye davalı yönetim kurulu üyelerince sebebiyet verilmiş, taş duvarın projesiz yaptırılmış olmasından dolayı Kooperatife kesilmiş ve Kooperatifçe ödenmiş herhangi bir para cezası bulunmaması sebepleri ile sözkonusu taş duvarın yapımı işinde dava dışı yüklenici firmaya ödenen toplam 1.064.359,00 TL fazla ödemeden ve sözkonusu taş duvar işinin projesiz yaptırılmış olması sebebiyle doğabilecek zararlardan davacı ...'ın herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığı, Yüklenici ... Ltd. Şti ile imzalanan tarihsiz EK SÖZLEŞMENİN 2.Maddesinde “Yükleniciden sözleşme bedelinin 08 oranında ((875.113,85 TL) kesin teminat alınacağı, EK SÖZLEŞMENİN 2. Maddesinde ve 12.10.2017 tarih ve... nolu yönetim kurulu kararında; yüklenici firmadan alınacak 875.113,35 TL tutarındaki teminatın 1 nolu hakkedişten ve devam eden hakkedişlerden kesilmek suretiyle nakden veya teminat mektubu olarak alınacağı” hükmüne aykırı olarak düzenleme tarihi bulunmayan 200.00000 TL ve 30.000,00 USA DOLARI ( 12.10.2017 Merkez Bankası kur değeri üzerinden TL tutarı 129.543,00 TL) tutarında ... Ltd Firmasına ait iki adet çeki, lehdarı ve düzenleme tarihleri belirtmemiş ve borçlusu Kooperatif ile doğrudan borç ilişkisi olmayan ... olan 150.000,00 TL tutarında bonoyu (toplam tutarı - 200.000,00 TL +129.543,00TL+150.000,00TL = 479.543,00 TL) teminat olarak “açık kambiyo senedi vasfı ile” kabul ettikleri, davalı Yönetim Kurulu üyelerinin, Yaşar Ldt. Şti ile imzaladıkları Sözleşmeyi rızaen fesh ederken teminat olarak aldıkları (30.000,00 USD Dolarının 12.10.2017 tarihi Merkez Bankası kur değeri üzerinden TL tutarı 129.543,00 TL toplam 479.543,00 TL tutarında 3 adet açık kambiyo senedinin (iki adet çek ve bir adet bono) eksik olan zorunlu kanuni unsurlarının doldurulabilmesi için gerekli olan açık senet anlaşması yapmayarak sözkonusu üç adet açık kambiyo senedinin kambiyo senedi olma vasfını kaybetmesine, dolayısıyla kambiyo senedi olarak takip İmkanının kaybolmasına, ... adına kayıtlı, ... 1. Dereceden ipotekli 3 adet gayrimenkul üzerinde Kooperatif lehine 1.200.000,00 TL tutarında 2. Dereceden ipotek tesisinde, ipotek borçlusu olarak yüklenici ... Ltd. İn değil, Koopetife yapılan inşaat işlerinden dolayı kooperatif ile doğrudan borç ilişkisi olmayan ...'ı kabul ederek söz konusu ipoteğin riskli hale gelmesine sebebiyet verdikleri, davalı Yönetim Kurulu Üyelerinin; Yüklenici Yaşarken Ltd. Şti Firması ile imzalanan sözleşmenin rızaen feshi tarihi itibariyle Yüklenici Yaşarken Firmasının Kooperatifte yaptığı imalatların bedeli toplam 4.439,260,65 TL olmasına rağmen, 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 55. ve EK Madde 3/3 maddesine aykırı olarak imzalanan toplam 4.931.030,16 TL tutarındaki 1-5 nolu 5 adet hakkediş ve Kooperatif kontrol mühendisi ve yönetim kurulu üyeleri tarafından imzalanmamış olan 1.177.853,66 TL tutarında 6 nolu hakkediş olmak üzere toplam 6.108.883,66 TL tutarındaki hakkediş bedellerine istinaden yüklenici firmaya toplam 6.101.719,94 TL fazla imalat bedeli ödemek suretiyle Kooperatifi (ödenen toplam tutar 6.101.719,94 TL yapılan imalatların toplam bedeli 4439 260,65 TL=) 1.662.459,29 TL zarara uğrattıkları, davalı yönetim kurulu üyelerinin bu eylemlerinde gereken özeni göstermedikleri, gereken özeni göstermeleri ve tedbirli davranmalarını engelleyen haklı bir sebeplerinin bulunmadığı, davalı Yönetim Kurulu Üyelerinin; Kooperatif ile firma arasında imzalanmış olan iş sözleşmesini 26.11.2018 tarihinde rızaen fesih ederken, Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümleri gereğince ve Kooperatifin yapı kullanma izin belgesi alması sırasında gerekli olacak olan ve bu sebeple yüklenici firma ... İnş. Firmasından istenilmesi gereken SGK'dan borcu yoktur yazılarını istememesi, ... Firmasının Kooperatife yaptığı inşaat işleri ile ilgili SGK prim ve damga vergisi borçları ve gecikme cezalarının Kooperatif yönetimi tarafından 23 12.2020 tarih ve 27 sayılı yazı ile 7256 sayılı kanun kapsamında toplam 177.000,41 TL olarak yapılandırılıp müsebbiplerine rücu edilmek kaydıyla 30.03.2021 tarihinde peşin ödenerek kapatılması sebebiyle Kooperatifi 177.000,41 TL zarara uğrattıkları, davalı yönetim kurulu üyelerinin bu eylemlerinde gereken özeni göstermedikleri, gereken özeni göstermeleri ve tedbirli davranmalarını engelleyen haklı bir sebeplerinin bulunmadığı, davalı Yönetim Kurulu Üyelerinin, Sözleşmenin feshi sırasında yüklenici ... Firmasından, yapımını üstlendiği Kooperatif inşaatlarının sözleşmede belirtilen sürede bitirip teslim etmemiş olması sebebiyle Sözleşmenin 25/2. Maddesi gereğince talep ve tahsil edilmesi gereken (Sözleşme bedeli 10.830.617,00 TL'nin % 0,03 —onbindeüç- oranından) toplam 44.405,53 TL gecikme cezasını tahsil etmeyerek ve 20.11.2018 tarihinde sözleşmeyi fesh ettikten sonra 23.11.2018-21.12.2018 tarihleri arasında yüklenici firmaya ödediği toplam 161.000,00 TL hakkediş bedelinden sözkonusu gecikme bedelini tahsil etmeyerek Kooperatifi 44.405,53 TL zarara uğrattıkları, davalı yönetim kurulu üyelerinin bu eylemlerinde gereken özeni göstermedikleri, gereken özeni göstermeleri ve tedbirli davranmalarını engelleyen haklı bir sebeplerinin bulunmadığı, Kooperatif yöneticileri yüklenici firma tarafından Kooperatifte yapılan inşaatların proje, kanun, yönetmelikler ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yapılmasını sağlamak, kooperatif üyelerinin inşaatlarında proje, kanun yönetmelikler ve sözleşme hükümlerine aykırı imalatlar yapılması taleplerini reddetmekle, yüklenici firma da Kooperatife yaptığı inşaatları projeye, kanun, yönetmelik ve sözleşmeye uygun yapmakla, projeye aykırı inşaat yapılması talebinde bulunan kooperatif üyelerin taleplerini de reddetmekle yükümlü olmasına rağmen davalı yönetim kurulu üyelerinin “bazı ortakların özel isteklerine göre yüklenici firma tarafından özel doldu yapılmasına. bu özel dolgular sebebiyle istinat düvarın bir kiısminin yıkılmasına sebebiyet vererek” yıkılan kısmın imalat bedeli ve temizleme giderleri olarak Kooperatifi toplam 95.000,00 TL zarara uğrattıkları, davalı yönetim kurulu üyelerinin eylemlerinde gereken özeni göstermedikleri, gereken özeni göstermeleri ve tedbirli davranmalarını engelleyen haklı bir sebeplerinin bulunmadığı, bilirkişi heyetinin teknik ve mali incelemeleri neticesinde davalı kooperatif yönetim kurulu üyelerinin özen yükümlülüklerini yerine getirmeyerek kusurlu fiilleri ile Kooperatifi aşağıdaki tabloda belirttiğimiz üzere toplam 1.978.865,23 TL doğrudan zarara uğrattıkları, 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 55. Maddesine göre yönetim kurulu üyeleri kooperatifi kanun ve anasözleşme hükümlerine göre yönetmek zorunda olup, 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 64 ve Konut Yapı kooperatifi Anasözleşmesinin 52/1. Maddeleri gereğinde Kooperatif işleri için Kooperatife personel almaya yetkili ancak 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun EK Madde 3/3 maddesine göre, “Kooperatif yönetim kurulu üyelerinin yönetim kurulu üyesi olarak görev yaptıkları dönemde eş ve ikinci derece dâhil kan ve kayın hısımlarının bu kooperatiflerde, personel olarak veya başka bir şekilde ücretli olarak işe alınmaları yasak olmasına” rağmen, Kooperatifin 12.10.2017 tarih ve ... nolu yönetim kurulu kararı ile buna aykırı olarak imzalanan Hakkedişler, Yapılan İşler Tabloları ve Sitüasyon Tablolarına istinaden yüklenici ... Ltd. Şti firmasına toplam 1.662.459,29 TL fazla imalat bedeli ödendiği, 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 55, Ek Madde3/3. Ve Konut Yapı kooperatifleri Anasözleşmesi 52/1 maddeleri gereğince mimar Aslı Selçik tarafından imzalanan Hakedişler, Yapılan İşler Tabloları ve Sitüasyon Tablolarına istinaden yüklenici firmaya toplam 1.662.459,29 TL fazla imalat bedeli ödenmesinden davalı yönetim kurulu üyelerinin sorumlu olduğu, Kooperatifin 19.01.2020 tarihinde yapılan 2018 yılı olağan genel kurul toplantısına sunulan Yönetim Kurulu Faaliyet Raporu ve Denetim Kurulu Raporlarında Kooperatifin inşaat işlerini yapan yüklenici firmaya fazla ödeme yapıldığına, yüklenici firma tarafından yapılan istinat duvarının bir kısmının yıkılması sebebiyle, davalı yönetim kurulu üyelerinin yüklenici ile imzalanan sözleşmenin rızaen feshi sırasında gerekli olan “yüklenicinin SGK borcu yoktur” yazısını istememesi, sözleşmenin rızaen feshi sırasında yüklenici ... Firmasından Sözleşmenin 25/2. Maddesi gereğince talep ve tahsil edilmesi gereken toplam 44.405,53 TL gecikme cezasını tahsil etmeyerek Kooperatifi zarar uğrattıklarına dair herhangi bir tespit ve genel kurul tutanaklarında genel kurul üyelerine yüklenici firmaya fazla ödeme yapıldığına, Kooperatifin zarara uğratıldığına dair bilgi verildiğine, konu ile ilgili görüşme ve tartışma yapıldığına dair herhangi bir kayıt bulunmadığı, dosyada mevcut belgeler ve genel kurul tutanaklarına göre, davalı yönetim kurulu üyelerinin ibra edildiği genel kurul toplantısında davalı yönetim kurulu üyelerin ibrasında, dava konuları “Kooperatifin inşaat işlerini yapan yüklenici firmaya fazla ödeme yapıldığı, Kooperatifin zarara uğratıldığına” dair bilgi verilmediği, dava konusu konuların genel kurulda tartışılıp ibra edilmemiş olduğu, 7- Kooperatif yöneticileri yüklenici firma tarafından Kooperatifte yapılan inşaatların proje, kanun, yönetmelikler ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yapılmasını sağlamak, kooperatif üyelerinin inşaatlarında proje, kanun yönetmelikler ve sözleşme hükümlerine aykırı imalatlar yapılmasını reddetmekle, yüklenici firma da Kooperatife yaptığı inşaatları projeye, kanun, yönetmelik ve sözleşmeye uygun yapmakla, projeye aykırı inşaat yapılması talebinde bulunan kooperatif üyelerin taleplerini de reddetmekle yükümlü bulunduğu, Yönetim Kurulu Üyelerinin Kooperatif ortakları ile yaptığı toplantıların ihale komisyonunun hukukçu üyelerinden her işin yapılması aşamasında görüş almasının yönetim kurulu üyelerinin Kooperatif ile ilgili iş ve işlemleri mevzuata uygun yapmamaları konusunda geçerli bir sebep (mazaret) oluşturmadığı, davalı yönetim kurulu üyeleri ... ve ... 07.09.2016-19.01.2019 tarihleri arasında ve davalı yönetim kurulu üyesi ... 28.02.2018-19.01.2019 tarihleri arasında yönetim kurulu üyeliği görevinde bulunmuş olması, 28.02.2018 tarih ve 10 sayılı yönetim kurulu kararında davalı üç yönetim kurulu üyesinin çift imza ile Kooperatifi temsil ve ilzama yetkili olduğuna dair karar alınmış ve sözkonusu bu kararın 22.03.2018 tarihinde İzmir Ticaret Sicil Müdürlüğünde tescil edilmiş olması, 28.02.2018-19.01.2019 döneminde görev yapan davalı yönetim kurulu üyelerinin 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 56/5 ve Konut Yapı Kooperatifi 51/1. Maddeleri gereğince kendi aralarından bir veya birkaç üyenin Kooperatifin mali ve idari işlerinden sorumlu üye (murahhas üye) olduğuna dair herhangi bir yönetim kurulu kararı almamış olmaları, dosya kapsamında ve yönetim kurulu karalarında davalı yönetim kurulu üyelerinden bir veya birkaçının “kooperatifin uğradığı zararlarda kusuru olmadığına” dair herhangi bir belge ve karar bulunmaması ve davalı yönetim kurulu üyeleri tarafından buna ait herhangi bir belge sunulmamış olması, 1163 sayılı kooperatifler Kanununun 55. Konut Yapı Kooperatifi Anasözleşmesinin 48/8 ve 51/2. Maddelerinde “yönetim kurulu üyelerinin kendi kusurlarından ileri gelen zararlardan müteselsilen sorumlu oldukları” açıkça belirtilmiş olması sebepleri ile davacı yönetim kurulu üyelerinin 15.02.2018-26.12.2018 döneminde özen yükümlülüğünü yerine getirmemek suretiyle sebebiyet verdikleri (teknik, Kooperatif ve mali bilirkişi heyetlerince tespit edilen) toplam 1.978.865,23 TL zararın tamamından müteselsilen sorumlu oldukları, Yüklenici ... Ltd. Şti ile imzalanan tarihsiz EK SÖZLEŞMENİN 2. maddesinde “Yükleniciden sözleşme bedelinin 408 oranında (10.938.923,17 TL sözleşme bedeli x 0,08- ) 875.113,85 TL) kesin teminat alınacağı, EK SÖZLEŞMENİN 2. Maddesinde ve 1210.2017 tarih ve ... nolu yönetim kurulu kararında; yüklenici firmadan alınacak 875.113,35 TL tutarındaki teminatın 1 nolu hakkedişten ve devam eden hakkedişlerden kesilmek suretiyle nakden veya teminat mektubu olarak alınacağı” hükme bağlanmış, Davacı ...'ın yönetim kurulu üyeliğinden ayrıldığı 15.02.2018 tarihi itibariyle Firmaya toplam 686.070,00 TL hakkediş bedeli ödenmiş ve bu hakkediş ödemesinden herhangi bir teminat tahsilatı yapılmamış olup, Dava tarihi itibariyle tahsil edilememiş toplam 875.113,85 TL tutarındaki teminattan davacı ...'ın görev yaptığı dönemde firmaya ödenen 686.070,00 TL hakkediş bedeline isabet eden teminat tutarı ( 1 TL'ye isabet eden teminat tutarı 0.0081 TL x ödenen hakkediş bedeli 686.070,00 TL 5) 54.885,00 TL olarak hesaplanmış, Kooperatif ile yüklenici firma arasında imzalanan 23.08.2017 tarihli Sözleşmenin davacı ...'ın görev yaptığı dönemde imzalanmış olması, 12.10.2017 tarih ve 2017/18 sayılı Kooperatif yönetim kurulu kararının davalı yönetim kurulu üyeleri ..., ... ve davacı ... tarafından imzalanmış olması sebebiyle dava tarihi itibariyle tahsil edilemeyen toplam 875.113,85 TL teminatın 54.885,00 TL'lik kısmından davacı ... ve davalı yönetim kurulu üyeleri ... ve ...'un müştereken sorumlu oldukları, 10- S.S ... Konut Yapı Kooperatifi ile yüklenici firma ... İnşaat Ltd. Şti arasında 23.08.2017 tarihlinde imzalanan SÖZLEŞME 26. Maddesi 2. bendinde “İmalat istenen evsafta olmazsa, İş proğramı gereğince işler zamanında bitirilmezse, yazılı ihtara rağmen yüklenici işe başlamaz veya yapım süresi içerisinde gerekli faaliyet göstermez ise”, sözleşmenin feshedileceğinin belirtilmiş olması, 26. Maddenin son bendinin “Yüklenici sözleşme şartlarından herhangi birisine uymadığı için sözleşmesi fesih edildiğinde” eklinde düzenlenmiş olması, Kooperatif tarafından yükleniciye yapılan 9 adet ihtarda başta müteahhidin sözleşme şartlarına uymadığı, işleri sözleşme şartlarına uygun olarak yürütmediği, şantiyede yeteri kadar makina ve eleman çalıştırmadı ve işleri eksik yaptığı, inşaatlarda sözleşmeye aykırı marka ve kalitede malzeme kullanıldığı, Firmanın İnşaat ile ilgili nakit, finans ve kredi olanaklarının olmadığı ve kalmadığının görüldüğü konuları olmak üzere çok sayıda Sözleşme ve Şartmanemeye aykırı işlem olduğu ihbar edilmiş olması sebebiyle Sözleşmenin feshi sebeplerinin oluştuğunun anlaşıldığı, Bilirkişi heyetinin teknik ve mali incelemeleri neticesinde davalılar kooperatif yönetim kurulu üyelerinin kusurlu fiilleri ile şirkete zarara uğrattıkları yönünde olduğu, dava dışı yüklenici ... İnşaata yapılan fazla ödemelerin ve yerine getirilmeyen sorumluluklar nedeni ile ödenen bedellerin davadışı S.S ... Konut Yapı Kooperatifi'nin doğrudan zararı niteliğinde olduğu; Yönetim kurulu zarar sorumluluk tutarlarının 1- Fazla Ödenen İmalat 1.573.340,95 bedeli, SGK Prim Borcu 170.000,41 TL, gecikme cezası 44.405,53-TL, istinat duvarı 95.000,00 olmak üzere TOPLAM ZARAR 1.882.746,89-TL olduğu, bilirkişi heyeti ek incelemesi kapsamında ..., ... ve ... in Kooperatife vermiş oldukları toplam (kök rapor 1.832.805,62 TL) (Ek Rapor 1.882.746,89) zararın tamamından müştereken sorumlu olmaları gerektiği ve bu görüşe ulaşılmasında; 28.02.2018 tarih ve 10 sayılı yönetim kurulu kararında davalı üç yönetim kurulu üyesinin çift imza ile Kooperatifi temsil ve ilzama yetkili olması, 22.03.2018 tarihinde İzmir Ticaret Sicil Müdürlüğünde tescil edilmiş, sözkonusu bu karar haricinde davalı yönetim kurulu üyelerinden sadece ...'in Kooperatifin mali ve idari işlerinden sorumlu olduğuna dair bir yönetim kurulu kararı alınmamış olması, Kooperatifin uğramış olduğu toplam 1.882.746,89TL zararın 28.02.2016-28.11.2018 tarihleri arasında gerçekleşmiş olması dikkate alınarak yönetim kurulu başkan ve üyelerinin sorumluluk miktarı belirilenmiş olup; Her üç davalınında zararın tamamından müştereken zararın sorumlu olmaları gerektiği, yıllar itibariyle kişilerin zararlardan sorumluluk tutarlarının belirlendiği; 1.882.746,89TL toplam zarardan; ..., ... ve ...'in tamamından müştereken sorumlu oldukları, bra oylaması kapsamında “şirketin zararına yol açan davadışı müteahhide yapılan fazla ödemelerin genel kurulda tüm açıklıkları ve ayrıntılı olarak açıklanıp irdelenmesi” gerekliğinin yerine getirilmemiş olduğu, dava konusu uyuşmazlıkda 19.01.2019 tarihli genel kurul toplantısında “2018 yılı bilanço ve gelir gider hesapları okundu, okunan raporlar ayrı ayrı müzakereye açıldı. Söz alan olmadı. Yönetim Kurulu 22 kabul 3 red oyu alarak oy çokluğu ile ibra edildi.” Şeklinde alınan ibra kararının bilanço ve gelir tabloları temelinde değerlendirildiği ve genel kurula davadışı yükleniciye fazla ödeme yapıldığı hususunda açık ve ayrıntılı bir bilgi sunulmadığı dikkate alındığında genel kurulda alınan ibra kararının somut uyuşmazlık kapsamında davalı yönetim kurulu üyelerinin hukuki sorumluluğunu sona erdirmediği,
Mahallinde 04.12.2020 günü yapılan keşif ve neticesinde; keşif heyeti bilirkişileri; Mali Müşavir ..., İnşaat Yüksek Mühendisi ..., Hesap Uzmanı Dr. ..., Kooperatif Uzmanı ..., Harita ve Kadastro Teknisyeni..., Elektrik Mühendisi ...'nın yukarıda yazılı Mahkememizce de benimsenen ve karara dayanak teşkil eden 16/06/2021 havalı tarihli yeminli rapor ve 15/02/2022 havale tarihli ve 15/02/2023 havale tarihli ek raporları, ... Yapı Kooperatifin 06.03.2020 tarihli yazısı ekindeki belgeler, sözleşme konusu ve ilave işlerle ilgili olarak 6 adet hakediş ve 7 adet fatura, ... Yapı Kooperatif ve yüklenici arasında düzenlenmiş 23.08.2017 tarihli 33 adet villa ve sosyal tesis inşaatı sözleşmesi, ... Yapı Kooperatifine Ait 33 Adet Villa Ve Sosyal Tesis İnşaatı İşine Ait Sözleşmenin Teminata İlişkin Hükümler Maddesinin Tadiline İlişkin Ek Sözleşme, taraflar arasında imzalanmış bila tarihli ara sözleşme,
Türkiye... A.Ş. ile ...Yapı Kooperatifi arasında düzenlenmiş 14.11.2017 tarihli kredi sözleşmesi, davalılardan ... ve ... ile davacı ...'ın yönetim kurulu olarak imza altına aldıkları ... nolu ve ... nolu kararlar, davalılardan ... ve ... ile davacı ...'ın (imzası eksik) yönetim kurulu olarak imza altına aldıkları 2017/25 nolu karar ve 2017/18 nolu karar,Kemalpaşa Belediyesinin 04.10.2019 tarihli ve Kemalpaşa Kaymakamlığı Tapu Müdürlüğünün 16.10.2019 tarihli yazı cevapları, yönetim kurulu olarak davalılardan ... ve ... ile yüklenici temsilcisi ... imzalı 26.11.2018 tarihli fesih protokolü, Kemalpaşa Belediyesinin 28.02.2020 tarihli yazısı ekinde 90 adet yapı denetim hak ediş raporları, İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... D.İş sayılı dosyası, İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... E. sayılı değişik iş dosyası, Kemalpaşa ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... E. sayılı değişik iş dosyası, yeminli tanık beyanları, davacı vekilinin ikame ettiği belirsiz alacak davasında HMK.107/2 maddesi uyarınca belirli hale gelen alacağın harcının tamamlanması ve buna uygun talebin açıklanmasına ilişkin 10/05/2023 tarihli dilekçesi içeriği, tarafların iddia ve savunmalar Mahkememizce yapılan yargılama, bilgi, belge, tutanak, toplanan deliller ve tüm dosya içeriğine göre; davanın, kooperatif yönetim ve denetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna dayalı tazminat davası olduğu, davalıların değişik tarihlerde dava dışı kooperatifin yönetim kurulunda, başkan ve üyeler olarak görev yaptıkları, uyuşmazlığın, davalıların, kooperatifin yönetim kurullarında görev yaptıkları dönemlerde, dava dışı kooperatifin zararına sebebiyet verip vermedikleri, varsa zararın kapsam ve miktarının belirlenmesine ilişkin olduğu, yöneticilerin sorumluluğu kapsamı ve niteliği konusunda; 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 98. maddesi ( Anonim şirket hükümlerine atıf: Madde 98 – Bu kanunda aksine açıklama olmıyan hususlarda Türk Ticaret Kanunundaki Anonim şirketlere ait hükümler uygulanır.) atfıyla 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 553. Maddesi (V - Kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve tasfiye memurlarının sorumluluğu MADDE 553- (1) Kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurları, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettikleri takdirde, (2) hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludurlar. ) gereğince davalı kooperatif yöneticilerinin sorumlu tutulması için kusurlu olmaları gerektiği, TTK 553. Maddesinde diğer sorumluluk sebeplerine nazaran yönetim kurulu üyelerinin kusurları ile verdikleri zararlardan sorumlu oldukları düzenlediği, davalı eski yöneticilerin sorumluluğunun, ispat külfeti ters çevrilmiş kusur sorumluluğu olduğu, bu bağlamda, yönetim kurulu üyelerinin görevlerini ifaları sırasında bir zarar oluşmuşsa, bu zararın üyelerin kusurlu eylemi sonucu meydana geldiğinin kabulünün gerektiği, Türk Ticaret Kanunu yönetim kurulu üyeleri için kusur esasına dayanan bir sorumluluk öngörüp yönetim kurulu üyeleri aleyhine kusur karinesi kabul ettiği, (Gönen Eriş-Ticari İşletme ve Şirketler-s.1941, 1942, 1999) yönetim kurulu üyelerinin görevlerini ifa ederken, tedbirli bir yöneticinin özeniyle hareket etmeleri gerektiği ve şirket menfaatlerini de dürüstlük kuralına uygun bir şekilde gözetmelerinin öngörüldüğü, ancak kusurun derecesi önem arz etmemekte, hafif ihmal dahi sorumluluğun doğumu için yeterli sayıldığı, bu da haliyle kasıt ve ihmalin yanı sıra dikkatsizlik sebebiyle dahi meydana gelen zararlardan sorumluluk doğurabileceği, yönetim kurulu üyelerinin ortaklık pay sahiplerine karşı sorumlu olduğunun düzenlendiği, ortaklığın uğradığı zarar nedeniyle pay sahiplerinin dava açabileceği hüküm altına alındığı, amacın tüzel kişiliği korumak olduğu, bu davanın açılması için ortaklık kararına gerek olmadığı, yönetim kurulu üyelerinin kusura dayanan bu sorumluluğu büyük ölçüde özen ve bağlılık yükümlülüğünün ihlâlinden kaynaklandığı, yönetim kurulu üyeleri ile şirket arasında akdi bir ilişki olduğu ve sorumluluk davası bu akdi ilişkinin ihlâli sonucunda ortaya
çıktığı, burada sorumluluğun, yönetim kurulunun kurul olarak, kollektif sorumluluğu şeklinde değil, kusurlu olan yönetim kurulu üyelerinin TTK m. 557/1 düzenlemesi çerçevesinde bireysel sorumluluğu şeklinde olduğu, söz konusu sorumluluk açısından yönetim kurulu üyelerinin ortak olması ya da dışarıdan atanması arasında fark bulunmadığı, her pay sahibi gerek doğrudan gerek dolayısıyla zararlarının tazmini için sorumluluk davası açma hakkına haiz olduğu, bu davada pay sahipleri, tazminatın doğrudan zararları halinde kendilerine, dolayısıyla zararları halinde ise şirkete ödenmesini talep edebileceği, zira TTK'nın 555/1. maddesinde yer alan “Şirketin uğradığı zararın tazminini, şirket ve her bir pay sahibi isteyebilir. Pay sahipleri tazminatın ancak şirkete ödenmesini isteyebilirler” düzenlemesi ile şirketin zararı şeklinde ortaya çıkan pay sahiplerinin dolayısıyla zararının şirkete ödenmesinin talep edilebileceğini açıkça belirttiği, pay sahiplerinin ya da alacaklıların kendi malvarlıklarındaki azalma şeklinde ortaya çıkan doğrudan zararlarının ise kendilerine ödenmesi için dava açabilmeleri m. 553/1'de yer alan “....hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludurlar...” ifadesinin sonucu olduğu, zira söz konusu düzenlemede “verdikleri zarardan” ibaresi ile kastedilen doğrudan zarar olduğu, anonim şirket kurucularının, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve tasfiye memurlarının TTK m 553/1 hükmü kapsamında kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini ihlal etmek suretiyle şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara vermiş oldukları zarardan ötürü hukuki sorumlulukları bulunduğu, diğer bir ifadeyle hukuki sorumluluğun doğması ve tazminat müeyyidesinin ortaya çıkması, tazminat şartlarının birlikte gerçekleşmesiyle söz konusu olacağı, (TTK m.555/1). sorumluluk davasında davacıların talep ettiği husus, sorumlu konumunda bulunan yönetim kurulu üyelerinden sebep oldukları doğrudan veya dolaylı zararın tazmini olduğu, diğer bir ifadeyle sorumluluk davasının ön şartını, zararın oluşturduğu, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 59/3. maddesinde; "Yönetime veya temsile yetkili şahısların kooperatife ait görevlerini yürütmeleri esnasında meydana getirdikleri haksız fiillerden doğan zararlardan kooperatif sorumludur" hükmüne yer verilmiş, 62/1. maddesinde ise yönetim kurulu üyelerinin görevleri belirtilmiş, yönetim kurulunun, kooperatif amaçlarının gerçekleşmesi ve ortakların çıkarlarının korunması ile ilgili olarak yasalara, anasözleşme hükümlerine ve genel kurul kararlarına göre işleri titizlikle yürütecekleri ve kooperatifin başarısı ve gelişmesi yolunda gereken çabayı göstermekle görevli oldukları açıklandığı, 62/3. maddesinde ise; "...Yönetim Kurulu üyeleri ve kooperatif memurları, kendi kusurlarından ileri gelen zararlardan sorumludurlar..." hükmüne yer verildiği, teminatlar konusunda; davalı yöneticilerin yüklenici firmalar ile yaptığı sözleşmelerde teminat mektubu almış olması, cezai şart öngörülmesi, hatta icra takibi başlatılmış olmasının bile yöneticileri sorumluluktan kurtaramayacağı, bu konuda, kooperatifçe ilgili yüklenicilere gereksiz yere ödeme yapılmasıyla kooperatifin zararı oluşacağı, bu zararların geri ödenmesi için tüm yolların tüketilmesi, zararın doğmuş kabul edilmesi için zorunlu bulunmadığı, bu sebeple "....yüklenici firma ve kooperatif arasında yapılan sözleşme hükümlerinde yüklenici firmadan teminat mektubu alınması gerektiği, yer alsa da Kooperatif yönetiminin tedbir amacıyla kooperatifin yararına olacak bir şekilde farklı teminatlar alması yönünde bir irade geliştirebileceği teminat mektubu erine kooperatif yararına olacak ipotek ve diğer teminat unsurlarını(Çek vb.) almasının aynı amaca hizmet ettiği düşünüldüğünde ve alınan bu teminatların yukarıda belirttiğimiz (2. Derece ipoteği de karşılayabilecek miktarda taşınmazın değerinin olması durumunda) şartları taşıması halinde 1.673.549,00 TL lik zararın karşılanabileceği, alıınan teminatların şirket yönetim kurulu tarafından alınmış olmasının kooperatif zararına oluşacak bir eylem olmadığı kooperatif lehine alınmış olan bu tür bir ipotekle de her türlü zarar ziyanı karşılanabileceği kanaati hasıl olmuştur...." şeklindeki son ek rapordaki bilirkişi tespitinin davalıların sorumluluklarını bertaraf edemeyeceği, ibra oylaması kapsamında “şirketin zararına yol açan dava dışı müteahhide yapılan fazla ödemelerin genel kurulda tüm açıklıkları ve ayrıntılı olarak açıklanıp irdelenmesi gerekliğinin yerine getirilmemiş olduğu, dava konusu uyuşmazlıkta 19.01.2019 tarihli genel kurul toplantısında “...2018 yılı bilanço ve gelir gider hesapları okundu, Okunan raporlar ayrı ayrı müzakereye açıldı. Söz alan olmadı. Yönetim Kurulu 22 kabul 3 red oyu alarak oy çokluğu ile ibra edildi....” şeklinde alınan ibra kararının bilanço ve gelir tabloları temelinde değerlendirildiği ve genel kurula davadışı yükleniciye fazla ödeme yapıldığı hususunda açık ve ayrıntılı bir bilgi sunulmadığı dikkate alındığında genel kurulda alınan ibra kararının somut uyuşmazlık kapsamında davalı yönetim kurulu üyelerinin hukuki sorumluluğunu sona erdirmediği, bilirkişi heyetinin ek incelemesi kapsamında davalılar ..., ... ve ...'in Kooperatife vermiş oldukları toplam zararın tamamından müştereken sorumlu olmaları gerektiği; 28.02.2018 tarih ve 10 sayılı yönetim kurulu kararında davalı üç yönetim kurulu üyesinin çift imza ile Kooperatifi temsil ve ilzama yetkili olması, 22/03/2018 tarihinde İzmir Ticaret Sicil Müdürlüğünde tescil edilmiş, sözkonusu bu karar haricinde davalı yönetim kurulu üyelerinden sadece ...'in Kooperatifin mali ve idari işlerinden sorumlu olduğuna dair bir yönetim kurulu kararı alınmamış olması, Kooperatifin uğramış olduğu toplam zararın 28.02.2016-28.11.2018 tarihleri arasında gerçekleşmiş olması dikkate alınarak yönetim kurulu başkan ve üyelerinin sorumluluk miktarı belirlenerek her üç davalınında zararın tamamından müştereken zararın sorumlu olmalarının kabulünün gerektiği ve yıllar itibariyle kişilerin zararlardan sorumluluk tutarlarının belirlendiği; pursantaj listesi konusunda; davalı vekilinin, sözleşme eki olan belgeler ve pursantaj listesi kooperatifte olduğunu, yönetim kurulu görevden ayırılması aşamasında bu belgeleri almadığını, pursantaj listesinin kooperatife sorulması ve istenmesi gerekli olduğunu, keşif özetinden pursantaj belirlemesi yapıldığı yönündeki açıklama ve bu görüşe dayalı olarak hesaplamanın doğru olduğu savunmasında; Mahkeme; 18.05.2022 tarih ve 12 nolu celsesinde dava dışı ...Yapı Kooperatifine müzekkere yazılarak; dava dışı yüklenici ... İnşaat Nakliyat Tur. Gıda San ve Tic Ltd Şti ile yapılan sözleşme eki olan pursantaj listesinin gönderilmesinin istenmesine karar verilmiş ve müzekkere ile istenmiş ise de dava dışı ...Yapı Kooperatifinin 16.06.2022 tarihli cevabi yazısı ekinde dava dışı yüklenici ... İnşaat Nakliyat Tur. Gıda San ve Tic Ltd Şti ile yapılan sözleşme eki olan pursantaj listesinin bulunmadığı görüldüğü, taraflar arasındaki sözleşme anahtar teslimi götürü bedel sözleşme olduğu ve sözleşme ekinde pursantaj oranlarına göre ödeme yapılacağı ifade edilmiş ise de sözleşme ekinde pursantaj oranları sunulmadığı, ancak dosyada keşif özeti mevcut olduğundan 1 adet villanın imalat kalemleri için pursantaj oranlarının belirlenmesi mümkün olduğunun bilirkişi heyetince kök ve ek raporda bu hesaplama yapıldığının anlaşıldığı, yapı denetim ilerleme yüzdesinin imalatın ilerleme yüzdesini yansıtmadığını konusunda; davalı vekilin ek raporda yapı denetim ilerleme yüzdesinin imalatın ilerleme yüzdesini yansıtmadığını göstermek için ilk % 10 luk kısımın çıkarılması ile imalat ilerleme yüzdesinin belirleneceği yönündeki yorumun hatalı olacağı, yapı denetim kuruluşlarının hakediş takip yöntemindeki pursantaj oranları her yapı sınıfı için değişkenlik göstermemekte ruhsat aşaması için % 10 ilerleme, subasman seviyesine kadar % 10 ilerleme, taşıyıcı sistemin tamamlanması % 40 ilerleme, çatı, dolgu duvarlar, kapı ve pencere kasaları, tesisat alt yapısı dahil yapının sıvaya hazır hale getirilmesi süreci % 20 ilerleme, mekanik ve elektrik tesisatın kalan bölümü % 10 ilerleme ve iş bitim tutanağı da % 10 ilerleme olarak kabul edildiği, yapı denetim hakediş ilerleme oranları yapı denetim firmasının iş yüküne göre belirlenmiş olup, dikkat edileceği üzere yapıda kaba inşaattan daha fazla imalat bedeline sahip olan ince inşaat işleri için neredeyse hiç hakediş yüzdesi kabul edilmediği, bu durum yapı denetim hakediş raporlarının şantiyedeki gerçek ilerleme yüzdesini değil yapı denetim firmasının işyükünü yansıtmasının sebebi olup kesinlikle inşaatın gerçek ilerleme yüzdesini hele hele anahtar teslimi sözleşmenin pursantajlarını yansıtmadığı, bu itibarla her ne kadar yapı denetim hakediş raporlarında 126 ada için ortalama % 80, 127 ada için ortalama % 75, 128 ada için % 70 ilerlemeler kayıt edilmiş ise de açıklanan sebeplerle bunlar işin gerçek ilerleme yüzdeleri olmadığı, yalnızca yapı denetim firmasının iş yükününün ve hak ettiği hakediş oranlarının yansıması olduğu, bu itibarla bu hakediş oranları bilirkişi heyetinin, yüklenicinin yaptığı imalatın tamamlama yüzdesi olarak kabul edilmeyeceği yönündeki görüşüne itibar edildiği, taraflarca yapılan diğer itirazların bir kısmının resen değerlendirilerek itirazlardan olduğu, bir kısmının ise aksi iddia edilmekle birlikte hali hazırda raporda karşılandığı kanaatine varılarak taleplerinin reddine karar vermek gerektiği, bütün bu sebeplerle; davalı yönetim kurulu üyeleri ... ve ... 07.09.2016-19.01.2019 tarihleri arasında ve davalı yönetim kurulu üyesi ... 28.02.2018-19.01.2019 tarihleri arasında yönetim kurulu üyeliği görevinde bulunmuş olması, 28.02.2018 tarih ve 10 sayılı yönetim kurulu kararında davalı üç yönetim kurulu üyesinin çift imza ile Kooperatifi temsil ve ilzama yetkili olduğuna dair karar alınmış ve sözkonusu bu kararın 22.03.2018 tarihinde İzmir Ticaret Sicil Müdürlüğünde tescil edilmiş olması, 28.02.2018-19.01.2019 döneminde görev yapan davalı yönetim kurulu üyelerinin 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 56/5 ve Konut Yapı Kooperatifi 51/1. Maddeleri gereğince kendi aralarından bir veya birkaç üyenin Kooperatifin mali ve idari işlerinden sorumlu üye (murahhas üye) olduğuna dair herhangi bir yönetim kurulu kararı almamış olmaları, dosya kapsamında ve yönetim kurulu karalarında davalı yönetim kurulu üyelerinden bir veya birkaçının “kooperatifin uğradığı zararlarda kusuru olmadığına” dair herhangi bir belge ve karar bulunmaması ve davalı yönetim kurulu üyeleri tarafından buna ait herhangi bir belge sunulmamış olması, 1163 sayılı kooperatifler Kanununun 55., Konut Yapı Kooperatifi Anasözleşmesinin 48/8 ve 51/2. Maddelerinde “yönetim kurulu üyelerinin kendi kusurlarından ileri gelen zararlardan müteselsilen sorumlu oldukları” açıkça belirtilmiş olması sebepleri ile ve ayrıca ... ve ...sayılı yönetim kurulu kararlarında tazminat ve fesih konusunda gereği gibi karar alınmadığı ve söz konusu ... sayılı yönetim kurulu kararında davalılardan ... de imzasının olduğu, 26.11.2018 tarihli protokolde imzası olmasa da az önce belirtilen yönetim kurulu kararında imzası olduğundan diğer davalılar ile birlikte sorumluluğunun tam olarak değerlendirilmesi gerektiği ve bu kapsamda davalı yönetim kurulu üyelerinin 15.02.2018-26.12.2018 döneminde özen yükümlülüğünü yerine getirmemek suretiyle sebebiyet verdikleri toplam 1.971.865,23 TL zararın tamamından müteselsilen sorumlu olduklarının kabulü gerekmekle ancak taleple bağlılık ilkesi gereği yukarıda yazılı olan ve Mahkememizce de benimsenen yeminli bilirkişi heyet rapor ve ek raporlarının karar vermeye yeterli ve itirazların varit görülmediği anlaşılmakla; davacı vekilinin 10/05/2023 tarihli dilekçesi ve beyanı da dikkate alınarak Mahkememizde oluşan hür vicdani kanaat ve inanca göre aşağıdaki şekilde hüküm tesisi gerekmiştir.
HÜKÜM :Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın KABULÜ İLE, 1.757.459,29 TL'nin dava tarihi olan 17/07/2019 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müteselsilen alınarak dava dışı ...Yapı Kooperatifi'ne verilmesine,
2-Karar tarihi itibarı ile alınması gereken 120.052,04-TL karar ve ilam harcından, peşin alınan 17.077,50-TL harç ile tamamlama yoluyla alınan 12.935,52 TL harç olmak üzere toplam 30.013,02‬-TL harcın mahsubu ile bakiye 90.039,02‬-TL harcın davalılardan tahsili ile hazineye gelir kaydına,
3-Davacı kendini bir vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesine göre belirlenen 186.872,96-TL vekalet ücretinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine,
4-Davacı tarafça sarf olunan 15.855,6‬-TL yargılama gideri, 44,40-TL başvurma harcı, 17.077,50-TL peşin harç ve tamamlama yoluyla alınan 12.935,52 TL harç olmak üzere toplam 45.913,02‬‬-TL yargılama giderinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine,
-Davalı ... tarafından yapılan yargılama giderinin kendisi üzerinde bırakılmasına,
-Taraflarca yatırılan ancak sarf edilmeyip artan gider avansının karar kesinleştiğinde yatıran tarafa iadesine,
Dair; oybirliği ile verilen karar taraf vekillerinin yüzüne karşı, tebliğden itibaren iki haftalık süre içerisinde istinaf yolu açık olmak üzere açıkça okunup usulen anlatıldı. 07/06/2023
Başkan ...
e-imzalı
Üye ...
e-imzalı
Üye ...
e-imzalı
Katip ...
e-imzalı

mahkeme 2019/328 E. 2023/423 K.

Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin

Karar Bilgileri

10 Milyon+ Karar Arasında Arayın

Profesyonel Hukuk AraçlarınaHemen Erişin