Karar Detayı

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
43. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2021/1698
KARAR NO: 2025/137
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 18. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 09/03/2021
NUMARASI: 2019/701 Esas - 2021/152 Karar
DAVA: Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 11/02/2025
Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı tarafa ticari alım için avans olarak çek verildiğini, ancak davalı tarafın edimlerini yerine getirmediğini, fatura tanzim etmediğini, davalı taraftan çeklerin iadesinin talep edildiğini, iade edilmediği gibi Bakırköy ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyası ile takip başlatıldığını belirterek avans olarak verilen; ... Bankası İstoç Şubesinin 12/04/2019 tarih ... seri numaralı 175.000 TL bedelli, ... Bankası İstoç Şubesinin 19/04/2019 tarih ... seri numaralı 175.000 TL bedelli, ... Bankası İstoç Şubesinin 26/04/2019 tarih ... seri numaralı 175.000 TL bedelli, ... Bankası İstoç Şubesinin 26/04/2019 tarih ... seri numaralı 175.000 TL bedelli, ... Bankası İstoç Şubesinin 03/05/2019 tarih ... seri numaralı 175.000 TL bedelli, ... Bankası İstoç Şubesinin 10/05/2019 tarih ... seri numaralı 150.000 TL bedelli, ... Bankası İstoç Şubesinin 17/05/2019 tarih ... seri numaralı 125.000 TL bedelli, ... Bankası İstoç Şubesinin 13/05/2019 tarih ... seri numaralı 100.000 TL bedelli, ... Bankası İstoç Şubesinin 17/05/2019 tarih ... seri numaralı 100.000 TL bedelli çekler nedeniyle davalıya borçlu olmadıklarının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; çeklerin avans olarak verildiğinin ispat yükünün davacı tarafa ait olduğunu ve yazılı delil ile ispatlanması gerektiğini, müvekkilinin yerine getirmediği bir ediminin bulunmadığını, davacı tarafın hangi ürüne ilişkin siparişin yerine getirilmediğini, hangi malın teslim edilmediğini dahi açıklamadığını, müvekkilinin davacı ile olan ticari ilişkiden kaynaklı tüm edimlerini yerine getirdiğini, satışı yapılan iplikleri teslim ettiğini, yerine getirilmediğini iddia edilen edimin ne olduğunun davacının ispat etmesi gerektiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI: İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "Taraflarca gösterilen tüm deliller toplanılarak tarafların ticari defter ve belgeleri üzerinde mali müşavir bilirkişi tarafından inceleme yaptırılarak aldırılan rapora göre taraflar arasında iplik alım satımıyla ilgili ticari ilişkinin bulunduğu, davacının ticari defterlerine göre davacının davalıya 823.031,85 TL borcu bulunduğu, davalının ticari defterlerine göre davalının davacıdan 823.031,85 TL alacağının bulunduğu, ticari defter ve belgelerin birbirlerini teyit ettiği, dava konusu 1.250.000,00 TL tutarlı çeklerin davacı ticari defter kayıtlarında davalı tarafa teslim edildiği yönünde muhasebe kaydının olduğu, çeklerin keşidecisinin davacı , lehtarının ise davalı taraf olduğunu, çeklerin karşılıksız çıkması nedeniyle karşılıksız işlemi yapıldığını, davacının ticari defter ve kayıtlarının değerlendirilmesi sonucunda davacının davalıdan sipariş avansı olarak verilmiş çeklerden dolayı bedelsiz kalan vadeli çekinin olmadığı, davalıya teslim edilen dava konusu çeklerin bedellerini tarafların karşılıklı olarak ticari defter kayıtlarına alınarak borcundan düşüldüğü, davacının halen cari hesaptan dolayı davalıya 823.031,85 TL borcunun bulunduğu tespit edilmiştir. Çeklerin avans olarak verildiği hususunun kesin delil ile ispatlanması gerekmektedir ve ispat yükü davacı taraftadır, davacı taraf buna yönelik yazılı delil sunmamıştır, yemin delili de bulunmamaktadır, davacı taraf dava konusu çeklerin avans olarak verildiğini ispatlayamamıştır, kendi ticari defterlerine göre davalıya 823.031,85 TL borcu bulunmaktadır, toplanan tüm delillere göre çeklerin avans olarak verildiğini davacı taraf ispatlayamadığından davacınındavasının reddine, ..." karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Dosya mündericatı deliller hatalı değerlendirilmiş olup mahkemece karara dayanak olarak kabul edilen bilirkişi raporunun hatalı olduğunu, cari hesabın tespiti ve borç ve alacak ilişkisi ayrı bir husus olup bu dava da tartışılan esas konu davalının aldığı çeklere karşılık ürün teslim edip etmediği noktasında olduğunu, maddi ve yazılı deliller hatalı değerlendirildiğini, dava konusu dışına çıkılarak genel bir menfi tespit davası talebi varmışçasına karar oluşturulmak suretiyle maddi meselenin hatalı değerlendirildiğini, bilirkişi raporunda itiraz edilen hususlarıın mahkemece dikkate alınmamış ve ortaya hatalı bir bilirkişi raporu çıktığını, gerekçeli kararda mahkeme "yemin delili bulunmamaktadır" demekteyse de dava dilekçesinde yer alan delil listesinde son delil olarak belirtilen "her türlü kanuni delail" hem kanunen hem de yüksek mahkeme kararlarıyla sabit olduğu üzere bu delil yemin' i de içerdiğini, mahkeme Yemin teklifini resen hatırlatarak bu delile dayanılıp dayanmadığını sormak zorunda olduğundan bu husus gözetilmeden yemin delili bulunmamaktadır şeklinde bir karara varmasının usule ve kanuna aykırı olduğunu beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.
GEREKÇE: Dava, takibe konu çeklerin bedelsiz olduğundan bahisle borçlu olmadığının tespiti(menfi tespit) davasıdır.İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, takibe konu çeklerin avans olarak verilip verilmediği ve karşılığında mal tesliminin yapılıp yapılmadığı noktasındadır.Davacı tarafından, davalı lehine icra takibine konu çekler keşide edilmiş ve bu çekler muhatap bankaya ibrazında karşılıksız işlemi yapılmıştır.Davalı takip alacaklısı tarafından, davacı takip borçlusu hakkında, Bakırköy ... İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı takip dosyasında, dava konusu çeklerin de aralarında bulunduğu çeklere dayalı olarak toplam 6.210.554,72 TL'nin tahsili istemiyle 11/11/2019 tarihli takip talebi ile kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibi başlatılmıştır.Davacı tarafça, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu(İİK)'nun 72. maddesi uyarınca takibe de konu edilen 9 adet çek toplamı 1.250.000,00 TL yönünden borçlu olmadığını tespitine karar verilmesi istemiyle eldeki dava açılmıştır. Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer. Davacı (borçlu), davalının (alacaklının) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkiyi (meselâ borcu) sadece inkâr etmekle yetinmekte ise, başka bir deyişle bu hukukî ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmekte ise ispat yükü davalıya düşer. Çünkü hukukî ilişkinin (borcun) varlığını iddia eden davalı olduğu için, ispat yükü davalı alacaklıya düşer [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 190; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 6]. Fakat, menfi tespit davasını açan davacı (borçlu), davalının (alacaklı) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkinin hiç doğmadığını iddia etmeyip, bilakis bu ilişkinin doğduğunu bildirerek başka bir nedenle hukukî ilişkinin geçersiz olduğunu veya son bulduğunu ileri sürmekte ise bu iddiayı ispat yükü TMK’nın 6. maddesi gereğince davacıya düşer. Örneğin; alacaklının dayandığı senedin karşılıksız olduğunu ispat yükü, davacıya (borçluya) düşer. Bunun gibi, davacı (borçlu), davalının (alacaklının) iddia ettiği alacağın ödeme, ibra ve takas gibi bir nedenle son bulduğunu ileri sürerse, bu iddiayı ispat yükü de davacı borçluya düşer (Kuru, Baki: İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, Ankara 2013, s. 370 ilâ 372). Kambiyo senetleri ve dolayısıyla çek illetten mücerret olup davalı hamilin çekleri edinme sebebini açıklama yükümlülüğü yoktur. Kural olarak çek ödeme aracı olup, çekin mevcut bir borcun ödenmesi amacıyla verildiği yolunda yasal karine mevcuttur. Yasal karinenin aksini yani çekin borç ödenmesinden başka bir amaçla verildiğini, bedelsiz bir avans çeki olduğunu iddia eden davacı tarafın, bu iddiasını kesin delillerle ispatlaması gerekir. Davacının kendi ticari defterlerinde alacaklı gözükmesi veya davalı ticari defterlerinde mal teslimine ilişkin bir kayıt bulunmaması tek başına ispata yeterli değildir. Davalının dava konusu ödemeler karşılığı mal teslim edildiğini ya da başka bir ticari ilişki kapsamında çekin alındığını savunması da ispat yükünü değiştirir nitelikte değildir.Somut olayda, davacı taraf çeklerin davalıya mal teslimi karşılığında avans olarak verildiği ancak mal tesliminin yapılmadığı bu suretle çekin bedelsiz kaldığını ileri sürmektedir. Davalı ise, çekin avans olarak verildiğini kabul etmemiş ve davacıya mal tesliminin yapıldığını savunmuştur. Bu kapsamda çek hamili olan davalının savunması ispat yükünü değiştirecek nitelikte değildir. Ayrıca ispat yükü kendisinde olmayan tarafın ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Bu halde karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191). Davacı tarafça, ispat yükünün davalıda olduğu ve davalı yanca teslim olgusunun ispat edilemediği ileri sürülmüş ise de, davacı taraf davaya konu çeklerin avans olarak verildiğini ispat edememiş olup, esasen bu çekler üzerilerinde yazan tutar itibariyle teslim olgusuna karine olup ayrıca davalı tarafından teslimin ispat edilmesine gerek yoktur. Mahkemece alınan bilirkişi raporunda, tarafların dava konusu çekleri cari hesaba kaydettikleri ve bu halde dahi davalının, davacıdan 823.031,85 TL alacaklı olduğu konusunda taraf defterlerinin mutabık olduğu tespit edilmiştir. Buna göre, dava konusu çeklerin avans niteliği bulunmamaktadır. Bunun yanı sıra çeklerin belirli bir mal teslimine özgü olduğu da ispatlanamamıştır. Davacı delil listesindeki "her türlü kanuni delail" ibaresi gereğince yemin teklifinin hatırlatılması gerektiğini ile sürmüş ise de, bu ibare yemin deliline başvurmuş sayılma için yeterli olmayıp, açıkça yemin deliline dayanılmaması nedeniyle yemin teklifi hususunun hatırlatılmasına gerek bulunmamaktadır. Davacının iddiası açıkça, mal tesliminin yapılmadığına yönelik olup bu haliyle temel ilişki de uyuşmazlık konusu olup davacının cari hesap borcunun bulunmasının kambiyo senedi nedeniyle de borç bulunduğu anlamına gelmeyeceği yönündeki iddiası da yerinde değildir. Bu nedenlerle, ilk derece mahkemesince, ispatlanamayan davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir. HMK'nın 355. maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.
KARAR: Yukarıda ayrıntısı ile açıklanan nedenlerle;1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,2-Davacı tarafından başvuru sırasında istinaf karar harcı peşin olarak yatırıldığından başkaca harç alınmasına yer olmadığına,3-Davacı tarafından istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,4-Kararın, HMK'nın 359/4 maddesi uyarınca Dairemiz Yazı İşleri Müdürlüğünce taraflara resen tebliğine,Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2(iki) hafta içerisinde Yargıtay'a temyiz yasa yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi. 11/02/2025