mahkeme 2024/19 E. 2024/2391 K.

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
3. HUKUK DAİRESİ
ESAS NO: 2024/19
KARAR NO: 2024/2391
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
K A R A R
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL ANADOLU 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 01/06/2023
NUMARASI: 2022/417 E - 2023/427 K
DAVANIN KONUSU: Tazminat
KARAR TARİHİ: 24/09/2024
Yukarıda tarafları ve konusu yazılı bulunan dava ile ilgili olarak, ilk derece mahkemesince verilen kararın istinaf edilmesi sebebiyle , dava dosyası üzerinde yapılan inceleme sonunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı şirketin tasarrufunda bulunan ... Mahallesi, ... - ... ve ... parsellerde kayıtlı olan taşınmazlar için davalı şirketin onaylayacağı tüm projelerin her türlü üst ve alt yapı işleriyle çevre düzenleme işlerinin yüklenici tarafından yapılması; inşaatlardan elde edilecek bağımsız bölümlerin yüklenici tarafından pazarlanması ve satımı ve bahsedilen bu işlerle ilgili her türlü masrafın yüklenici tarafından karşılanması kaydıyla asgari arsa satış karşılığı ... AŞ payı toplam gelirinin sağlanması, garanti edilmesi ve / veya ödenmesi iş ve işlemlerine ilişkin olarak açılan ihale kapsamında, müvekkili şirketler tarafından ayrı ayrı 4.000.000,00'er TL tutarlı geçici teminat mektuplarının ihale makamına sunulduğunu, ihalenin 15/06/2017 tarihinde yapılan ikinci oturumunda ekonomik yönden en avantajlı teklifi veren müvekkili şirketlerin oluşturduğu iş ortaklığının ihaleyi kazandığını; davalı şirketin 01/08/2017 tarihli ... sayılı yazısıyla müvekkili şirkete ihaleyi kazandıklarının bildirildiğini; yine davalı tarafından 04/08/2017 gün ve ... sayılı yazı ile müvekkili şirketlerin ... arsa satışı karşılığı gelir paylaşım sözleşmesini imzalamaya davet edildiğini; müvekkili şirketlerin davaya konu ihaleye ilişkin tekliflerin sunulmasından sonraki bir tarihte 03/07/2017 gününde 30113 sayılı resmi gazetede Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından planlı alanlar imar yönetmenliğinin yayınlandığını; yönetmenliğin 71. maddesinin incelenmesinde, ihaleye konu inşaat işleri bakımından emsale esas inşaat alanında başka bir ifadeyle pazarlanabilir inşaat alanında önemli bir miktarda azalma meydana getiren düzenlemelerin yer aldığını; yönetmenliğin yayınlanması ardından müvekkili şirket tarafından ... sayı ile ve 10/08/2017 günü davalı şirkete başvuru yapıldığını, ihaleye ilişkin koşul ve kriterlerde yapılan bu mevzuat değişikliği nedeniyle revizyon yapılmasının talep edildiğini ve revizyona kadar geçecek sürede de inşaat süresinin uzatılmasının talep edildiğini, ancak davalı şirketin yönetmenlik hükümlerinin yürürlüğe girmesiyle birlikte emsale esas inşaat alanında bir değişiklik olmadığı gerekçesiyle taleplerinin 11/08/2017 tarihinde reddedildiğini, sözleşmeyi imzalaması için müvekkili olan şirketlere 15/08/2017'ye kadar süre verildiğini, bu aşamadan sonra davalı tarafın haksız ve uzlaşmaz bir tavır izlediğini, bu sebeple sözleşmenin imzalanamadığını; akabinde davalı şirketin geçici teminat mektuplarını irat kaydederek en uygun ikinci teklifi veren dava dışı bir şirkete ihaleyi verdiğini, bunun tamamen haksız olduğunu, ihale dosyasında sözleşme tasarısının "inşaat alanında değişiklik olması" kenar başlıklı 10. maddesinde, yüklenicinin kusuru ve ihmali dışında emsale esas inşaat alanında azalış olması başlıklı 2. Maddesinde yüklenicinin emsal inşaat alanında azalış olması halinde sözleşmeye devam edip etmeyeceğini bildirmesi gerektiği, böyle bir durumda oranlar aynı kalmak şartıyla şirket ve yüklenici payına düşecek gelirin azalış oranında azaltılacağı, teminat mektubu tutarınında bu azalmadan etkileneceğinin kabul edildiğini, yine aynı maddenin 2.2 bendinde emsal azalışının yüklenicinin kusuruyla meydana gelmesinin sonuçlarıyla düzenlendiğini, bu haliyle dahi teminat mektubunun irat kaydedilemeyeceğinin ve yükleniciye faizsiz iade edileceğinin düzenlendiğini, müvekkili şirketin iradesi değerlendirilmeden ve iradesi yerine geçilerek teminat mektuplarının irat kaydedilmesinin sözleşme tasarısına aykırı olduğunu belirterek , her bir davacı şirket tarafından verilen 4.000.000,00'er TL'lik geçici teminat mektubu bedellerinin paraya çevrilme tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini, davacılardan ... AŞ tarafından yapılan 14.594,99 TL tutarındaki masrafın her bir masrafın yapıldığı tarihten itibaren, kabul edilmemesi halinde ise teminat mektubunun nakde çevrilmesi tarihinden itibaren avans faiziyle davalı şirketten tahsiliyle ... AŞ'ye ödenmesini, sözleşmenin davalı şirketin kusuru nedeniyle imzalanamamasından dolayı ... AŞ'nin uğradığı maddi zararın şimdilik 50.000,00 TL'lik kısmı ile 20.000,00 TL'lik manevi tazminatnı 15/08/2017'den itibaren işleyecek avans faiziyle davalıdan tahsili ile müvekkili ... AŞ'ye ödenmesine; ... AŞ tarafından yapılan 5.734,25 TL tutarındaki masrafın her bir masrafın yapıldığı tarihten itibaren, bunun kabul edilmemesi halinde ise teminat mektubunun nakde çevrilmesi tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalı şirketten tahsil edilerek ... AŞ'ye ödenmesine; sözleşmenin davalı şirketin kusuru nedeniyle imzalanamamasından dolayı ... AŞ'nin uğradığı maddi zararın şimdilik 50.000,00 TL'lik kısmı ile 20.000,00 TL'lik manevi tazminatnı 15/08/2017'den itibaren işleyecek avans faiziyle davalıdan tahsili ile müvekkili ... AŞ'ye ödenmesine karar verilmesini dava ve talep etmiştir. Davalı vekili cevap dilekçesinde; Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmenliğinde değişiklik yapılacağının inşaat sektöründe olan herkesin bilgisi dahilinde olduğunu, zaten Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 23/03/2017 tarihinde yönetmenlik taslağını web sitesine koyduğunu, bu yolla ilgililere duyurduğunu, davacılarında bu taslaktan haberdar olmamalarının mümkün olmadığını, uyarlama talep edilebilmesi için uyarlamayı doğuran koşulların, sözleşmenin kurulmasından sonra ortaya çıkmasının gerektiğini, her ne kadar yeni yönetmenlik 03/07/2017 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak önceki yönetmenliğin 01/10/2017 tarihinden itibaren yürürlükten kalkmışsa da, 23/03/2017 tarihinde bakanlık web sayfasında paylaşılan taslak nedeniyle davacı şirketlerin bu değişiklikleri bilmeden sözleşme tasarısını imzaladıklarının kabul edilemeyeceğini, bunun TMK 2/1 gereğince dürüstlük kuralıyla bağdaşmadığını, kaldı ki, 03/07/2017 tarihli yeni yönetmenlikte de emsal inşaat alanında herhangi bir azalmanın söz konusu olmadığını, bu nedenle yeni mevzuat hükümleri gereğince de davacıların inşaat alanlarında değişiklik olması kenar başlıklı 10. maddesinin "yüklenicinin kusuru ve ihmali dışında emsale esas inşaat alanında azalma olması" başlıklı 2/1. maddesine dayanamayacağını, bu hususlar nazara alınarak davacı şirketlerin sözleşme imzalamaya çağrıldığını ancak gelmediklerini, bu sebeple ihale şartları gereği vermiş bulundukları teminatların irat kaydedilip, ikinci teklifi yapan şirkete ihalenin verildiğini, davacıların açtığı iş bu davanın hukuki bir dayanağı bulunmadığından bahisle davanın reddine karar verilmesini istemiştir. Mahkemece Davanın Kısmen Kabulüne, Davacı ... Anonim Şirketi yönünden 4.000.000,00 TL tutarlı teminat bedelinin 17/08/2017 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalı ... Ortaklığı AŞ'den tahsili ile bu davacıya verilmesine, Davacı ... AŞ şirketi yönünden 4.000.000,00 TL tutarlı teminat bedelinin 17/08/2017 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalı ... Ortaklığı AŞ'den tahsili ile bu davacıya verilmesine, Her iki davacının da bunun dışındaki fazlaya dair taleplerinin reddine karar verilmiştir. Mahkemece verilen kararı,davacı vekili, davalı vekili ve fer'i müdahil ... Derneği istinaf etmiştir. Dairemizce yapılan istinaf incelemesi sonucunda 2021/1371 Esas - 2022/1287 Karar sayılı ilamla ;kararımızda ayrıntıları belirtilen ve esaslı deliller olduğu anlaşılan delillerin mahkemece ve bilirkişi kurulunca incelenmesi ,mahkemece karar gerekçesinde değerlendirilmesi ve yine açıklanan eksik hususlar yönünden uzman bilirkişi kurulundan rapor alınması ve sonucuna göre karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmakla ,tarafların istinaf başvurusunun kabulü ile, kararın, HMK 353/1-a-6 maddesi uyarınca kaldırılmasına karar verilmiştir. Mahkemece yeniden yapılan yargılama sonunda; Davacının ihalenin feshine haksız olarak sebep olmadığı, sonradan gerçekleşen bir imar değişikliği nedeniyle revize talep ettiği, öte yandan idarenin de sonradan gerçekleşen bir imar değişikliği sebebiyle artık ihaleyi revize etme gibi bir zorunluluğunun bulunmadığı, bu yüzden her iki tarafın da feshe haksız olarak sebep olduklarının söylenemeyeceği, bu durumda ihale sözleşmesinin buna ilişkin hükümlerinin uygulanması gerekeceği, Sözleşmenin 10.2 maddesinde " emsale esas inşaat alanında değişiklik olması " halinde yüklenici 20 gün içinde işe devam edip etmeyeceğini bildirmesi zorunlu olup, Sözleşmenin 10.2-b maddesinde " yüklenicinin işe devam etmemesi veya devam etmeyeceğini belirtilen süre içinde bildirmesi " halinde kesin teminatlar iade olur, varsa ödediği ASKŞPTG ( arsa satışı karşılığı şirket pay toplam geliri ) 30 gün içinde yükleniciye iade olur." şeklinde düzenlemelerin mevcut olduğu, davacılarımızın revize talep ettikleri, revize gerçekleşmez ise, yeni inşaat alanı değişikliği sebebiyle devam etmeme iradelerinin bu talepte belli olduğu; ama idarenin de kendine göre sözleşmeyi revize zorunluluğunun bulunmadığı, bu nedenle her iki maddenin birlikte değerlendirilmesine artık idarenin teminat mektuplarını paraya çevirmemesi, çevirmişse çevirdiği tarihten itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davacılara geri vermesi, davacıların ödediği ASKŞPTG'lerinde 30 günlük faizsiz ödeme süresi sonunda faiz işletilmeye başlayarak davacılara geri ödemesi gerekmekte olduğu gerekçesiyle; DAVANIN KISMEN KABULÜNE, Davacı ... AŞ yönünden; 4.000.000,00 TL tutarlı teminat bedelinin 17/08/2017 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, bu davacıya verilmesine; bu davacı için ayrıca 14.594,99 TL ASKŞPTG ve komisyonlar gereği bedelin 15/09/2017'den itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsili ile bu davacıya verilmesine, Davacı ... AŞ yönünden; 4.000.000,00 TL tutarlı teminat bedelinin 17/08/2017 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, bu davacıya verilmesine; bu davacı için ayrıca 5.734,25 TL ASKŞPTG ve komisyonlar gereği bedelin 15/09/2017'den itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsili ile bu davacıya verilmesine, Her iki davacının bunun dışında kalan maddi ve manevi zararlarına yönelik taleplerinin reddine, şeklinde karar verilmiştir. Mahkemece verilen kararı,davacı vekili, davalı vekili ve fer'i müdahil ... Derneği istinaf etmiştir. 1- Davacı vekilince verilen istinaf dilekçesinde özetle; dosyadaki beyan ve dilekçelerin tekrar edildiği, dosyaya uzman görüşü sunduklarını,sözkonusu uzman görüşünde özetle, Davalı Şirket tarafından ihale açılmasının icaba davet, ihaleye katılanların teklif sunmasının icap, ihalenin bu tekliflerden en uygun olanına verilmesinin ise kabul beyanı olduğu,bu kapsamda somut olayda ihale makamı olan davalı Şirketin, müvekkil Şirketlerin teklifini kabul etmesiyle birlikte TBK m.1/1 hükmü uyarınca sözleşmenin kurulmuş olduğu,üvekkili Şirketlerin teklifinin en uygun teklif olduğu yönündeki iradenin, müvekkil Şirketler tarafından sunulan önerinin kabul edilmesi anlamına geldiği tespitiyle birlikte, ihale dokümanında yer alan ve davalı Şirket tarafından hazırlanan Sözleşme Tasarısı hükümlerinin bağlayıcı hale geldiği,Sözleşmenin 10. maddesinde sözleşmenin imza tarihinden sonra ilgili mevzuatta değişiklikler olması nedeniyle emsale esas inşaat alanında azalış olması halinde sözleşme şartlarının uyarlanacağının düzenlendiği,dosyaya sunulan teknik uzman görüşünde yeni yönetmelik hükümlerinin emsale esas inşaat alanında %35 kayba sebep olduğunun açıklandığı, dolayısıyla Sözleşme hükmünde aranan mevzuat değişikliği sebebiyle inşaat alanında azalış olması şartı somut olayda sağlandığı,bu Sözleşme hükmünün zaman bakımından uygulanabilirliğini incelemek gerekirse; "sözleşmenin imza tarihinden sonra ilgili Kanunlar ve Mevzuatta değişiklikler olması" kaydında yer alan sözleşmenin imza tarihinden sonra mevzuat değişikliği olması ifadesinin amaca uygun şekilde yorumlanması gerektiği, sözleşme hükmünün amacının taraflar arasında sözleşme ilişkisi kurulduktan sonra olan mevzuat değişiklikleri için bir uyarlama kaydı düzenlemek olduğu, taraflar arasındaki sözleşme Davalı Şirketin ihalede sunulan teklifi kabul etmesiyle kurulduğuna göre Sözleşme m. 10 hükmü somut olay için uygulanabilir nitelikte olduğu,sözleşme m. 10 hükmünde yer alan sözleşmenin imza tarihinden sonra ilgili Kanunlar ve Mevzuatta değişiklikler olması" ifadesinin doğrudan lafzına bağlı kalınarak yorumlanması halinde de TBK m. 138 hükmünde aranan uyarlama şartlarının tümü somut olayda bulunduğundan sözleşmenin TBK m. 138 kapsamında uyarlanması talebinin haklı olacağı, bu kapsamda:Dosyaya sunulan teknik uzman görüşünde oluşan bu yeni durumun emsale esas inşaat alanında %35 kayba sebep olduğu, teknik bilirkişi raporlarında da oluşan yeni durumun satış gelirlerinin %23,36 oranında azalmasına neden olduğunun belirtildiği, buna göre mevzuat değişikliğinin Davacı şirketlerin gelirlerinde neden olacağı azalma göz önüne alındığında edimler arasındaki dengeyi aşırı şekilde bozduğu,Bakanlığın internet sayfasında yayımlanan yönetmelik taslağının yayımlandığı şekilde yürürlüğe girip girmeyeceğinin belli olmadığı, görüşlerin iletilmesi amacıyla yayımlanan taslak düzenleyici işlemlerin değiştirilmesi de mümkün olup hangi tarih itibariyle yürürlüğe gireceğinin de kesin olarak bilinemeyeceği, bu nedenle öngörülemezlik şartının da gerçekleştiği, Mevzuat değişikliği ile inşaat alanı azalışı arasında illiyet bağı olduğu, bu durum için müvekkil Şirketlerin kusurundan söz edilemeyeceği, işin henüz ifa edilmediği, dolayısıyla TBK m. 138de aranan tüm uyarlama şartlarının sağlandığı,davalı Şirket tarafından Sözleşme m. 10 hükmünün gereği yerine getirilseydi ve bu yönde uyarlama yapılsaydı sözleşmenin ayakta olacağı ve müvekkil Şirketlerin sözleşme konusu işin ifasıyla gelir elde edeceği,ancak davalı Şirket tarafından şartlar oluşmasına rağmen uyarlama talebi reddedilerek işin devam etmesine engel olunduğu ve ihaleye en yüksek teklifi veren diğer firmayla anlaşma sağlandığı, bu halde davalı Şirketin taraflar arasında kurulmuş olan sözleşmeye aykırı davrandığı ve müvekkil Şirketlerin kar kaybına sebep olduğu,tüzel kişilerin bilhassa ticaret şirketlerinin, ekonomik hayatında etkili olan dürüstlük, yarattığı güven, kredi itibarı gibi unsurlar ticari itibarını oluşturduğu, ticari itibarı sarsıcı davranışların kişilik hakkı çerçevesinde korunması gerektiği,lüvekkil Şirketlerin, teminat mektuplarının haksız yere irat kaydedilmesi sonucu ticari itibar kaybı yaşadığı, bu nedenle manevi tazminat taleplerinin kabul edilmesi gerektiği, ek rapor alarak müvekkil Şirketlerin yoksun kaldığı kar talebi yönünden inceleme yapması gerekirken haklı davanın kısmen reddine karar vermesi hukuki dayanaktan yoksun olduğu,kararın bu sebeplerle usul ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek, kaldırılması istenmiştir. 2- Davalı vekilince verilen istinaf dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin taraflar arasında tek geçerliliği bulunan şartnameye uygun davranmış olup, davacıya karşı hiçbir sorumluluğu bulunmadığı,taraflar arasında akdedilmiş ve geçerliliği olan tek belge Şartname olup talep edilen alacak kalemini doğurur bir işlem yahut borç kaynağı mevcut olmadığı, davacı şirketlerin , çağrı yapılmasına rağmen gelir paylaşımlı inşaat sözleşmesini kasıtlı olarak imzalanmadığından taraflar arasında geçerli ve hüküm ifade eden gelir paylaşımlı inşaat sözleşmesinden söz edilemeyeceği, huzurdaki uyuşmazlığa ilişkin incelenecek tek geçerli belgenin Şartname olduğu, Bölge Adliye Mahkemesi kaldırma kararında da bu hususun açıkça belirtilmesine rağmen bilirkişiler tarafından bu hususta hiçbir inceleme yapılmadığı, davacı Şirketlerin, Müvekkili Şirket tarafından Sözleşmeyi imzalamaya davet edilmişlerse de Davacı Şirketler Sözleşmeyi verilen süre içerisinde imzalamadığından Davacı Şirketlerin kusurlu olduğunun sabit olduğu, Müvekkili Şirketin söz konusu ihaleye çıkmasını takiben taraflar arasında Şartname imzalanmış olup yapılan ihale neticesinde, ihaleye katılan diğer isteklilerden daha yüksek hasılat payı ödeme taahhüdünde bulunan Davacı Şirketlere ihaleyi kazandıkları tebliğ edilmiş ve Davacı Şirketler işbu dava kapsamında taleplerini ve iddialarını esas aldıkları Taslak Sözleşmeyi 04.08.2017 tarihinde imzalamak üzere Müvekkili Şirket tarafından davet edildiklerini , Davacı Şirketlerin, Taslak Sözleşmeyi verilen süre içerisinde imzalamamış, lakin Taslak Sözleşmenin 10. maddesine dayanarak sözleşmede revizyon talebinde bulunmuş oldukları ,hukuki dayanağı olmayan ve açıkça TBK’nın 138. maddesine aykırı olan talebin Müvekkili Şirket tarafından reddedildiği, Taslak Sözleşmeyi imzalamak adına son kez Davacı Şirketlere çağrıda bulunulmuş olup 15.08.2017 tarihi için gün verildiği, nitekim, davacı Şirketlerin Taslak Sözleşmeyi verilen süre içerisinde imzalamaması sebebiyle taraflar arasında geçerlilik ihtiva eden tek belge olan Şartname uyarınca Davacı Şirketlerce verilen geçici teminatların Müvekkili Şirket tarafından irat kaydedildiği,dolayısıyla Davacı Şirketlerin ortada hukuken akdedilmiş ve bağlayıcılığı söz konusu olan bir sözleşmeymiş gibi Taslak Sözleşmeyi dayanak göstererek talepte bulunmasının abesle iştigal olduğu, Şartnamenin -taraflar arasında geçerliliği ve bağlayıcılığı olan tek belge- "Sözleşmeye Davet ve İhalenin Sözleşmeye Bağlanması" başlıklı 23. Maddesi olan "…İsteklinin, sözleşmeye davet yazısının tebliği tarihi hariç en geç 7 (yedi) iş günü içerisinde, aşağıdaki belgelerin tümünü Şirkete vererek imzalaması zorunludur. … İhale üzerine bırakılan İsteklinin, sözleşmeyi imzalamaması halinde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın geçici teminatı gelir kaydedilir ve Şirket, ihaleyi, en uygun ikinci teklifi veren İstekli üzerine bırakabilir…" gereğince Davacı Şirketlerce verilen geçici teminatların Müvekkili Şirket tarafından irat kaydedildiği,Şartnamenin açık hükmü uyarınca, ihaleyi kazanan Davacı Şirketlerin, Müvekkili Şirketin Taslak Sözleşmeye davet yazısını takiben en geç 7 (yedi) iş günü içerisinde, Taslak Sözleşmeyi imzalaması zorunlu olup Taslak Sözleşmeyi imzalamaması halinde, Müvekkili Şirketin herhangi bir protesto çekmesine ve hüküm almasına gerek kalmaksızın sunulan geçici teminatı gelir kaydetme ve ihaleyi en uygun ikinci teklifi veren istekli üzerinde bırakma hakkı bulunmadığı, dolayısıyla huzurdaki uyuşmazlığın çözümü başlı başına bu hüküm ile çözülmekte ise de dosyada tanzim edilen bilirkişi raporunda bu hükme değinilmediği, nitekim bilirkişi incelemesine gerek kalmaksızın mahkemenin hukuki değerlendirme yapmak suretiyle karar vermesi lüzumu bulunmasına ve Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşın gerekçeli kararda Taslak Sözleşmenin hukuki niteliğinin değerlendirilmediği, Şartname uyarınca karar verileceğine kanaat getirilmesine rağmen yine taraflar arasında hiçbir geçerliliği bulunmayan Taslak Sözleşme'nin 10. maddesi uyarınca teminat mektubu bedelini tahsiline karar verildiğini, gerekçeli karar Bölge Adliye Mahkemesi kararına uygun olmamakla birlikte çelişki içerdiği, yerel mahkeme tarafından taslak sözleşme'nin hukuki niteliği yerine imar değişikliği taslağının hukuki durumunun değerlendirildiği, yerel mahkemenin ısrarla taslak sözleşmenin hukuki niteliğini incelememesinin anlaşılamadığı, ilk derece mahkemesince hiçbir şekilde dikkate alınmasa da davacı şirketler tarafından iddia edildiği gibi yönetmelik emsale esas inşaat alanını azaltmadığı, davacı şirketlerin iddia ve beyanlarının aksine emsale esas inşaat alanında azalmaya yol açtığını iddia ettiği yönetmelik hükümleri yürürlüğe girmeden evvel davacı şirketlerin yapı ruhsatı alması mümkündür. davacı şirketlerin yönetmelikin yürürlük tarihine kadar yapı ruhsatı alıp işe başlayabilecek durumda olduğu izahtan vareste olduğu, davanın bütünüyle reddedilmesi gerekmekteyken hatalı bir şekilde davanın kısmen kabulüne hükmedilmesinin usul ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 3-İhbar olunan /müdahil vekili istinaf dilekçesinde; davacı tarafın basiretli bir tacir gibi davaranmadığı,sözleşme imzalamaktan haksız şekilde kaçındığı, İstinaf Mahkemesince evvelce tesis edilmiş olan kararda, davacıların davete rağmen sözleşme imzalamaya gelmediği, bu sebeple imzalanmış bir sözleşme bulunmadığı, bilirkişi raporlarına da esas teşkil eden Taslak Sözleşme başlıklı belgenin hukuki niteliğinin ve bağlayıcılığının irdelenmesi gerektiği belirtilmiştir. İlk derece mahkemesi kararında bu hususta temellendirilmiş bir hukuki değerlendirme yapılmaksızın sözleşme hükümlerinin tatbik edilmesi gerektiğine hükmedilmiştir. Kanaatimizce uyuşmazlık çözümünde, taraflar arasında hukuki geçerliliği bulunan tek belge olan Şartname hükümlerine itibar edilmesi gerekmekte olup akdedilmemiş sözleşme hükümlerinin uygulanması hukuka aykırılık teşkil edecektir. tüm taleplerin reddi gerektiği ileri sürülmüştür. ...nun 355. maddesi uyarınca, ileri sürülen istinaf sebepleri ile sınırlı olarak yapılan inceleme sonucunda; dava, alacak ve tazminat talebine ilişkindir.Somut uyuşmazlığın çözümü bakımından; ihaleden sonra davalı tarafça davacı tarafın sözleşmeye davet edildiği, davacı tarafın sözleşme imzalanmaya gelmediği,bu sebeple imzalanmış bir sözleşme bulunmadığı ,Sözleşme Tasarısı başlıklı belgenin mevcut olduğu iddia ve beyan edilmiş,Taslak Sözleşme ibraz edilmiştir. Bilirkişi raporundaki hesaplamalar ,bu Taslak Sözleşme esas alınarak yapılmıştır. O halde; uyuşmazlığın çözümünde, Sözleşme Tasarısı başlıklı belgenin hukuki niteliğinin ve bağlayıcılığının irdelenmesi, ihale şartnamesinin CD ortamında sunulduğu beyan edilmiştir.Sözkonusu ihale şartnamesinin de dosyada bulunduğu gözetilerek; tarafların hak ve yükümlülükleri noktasında uyuşmazlığın çözümü yönünden değerlendirilmesi gereklidir.Diğer yandan ; İhale tarihi 15/06/2017 olup, bu tarihten sonra gerçekleşen Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmenliğinde değişiklik yapılacağın dair Taslak " Çevre ve Şehircilik Bakanlığının internet sitesinde" 23/03/2017 tarihinde yayınlanmıştır. İlk derece mahkemesince davacıların yönetmelik’in yürürlük tarihine kadar yapı ruhsatı alıp işe başlayabileceği hususunun ,sözkonusu Yönetmelik hükümleri yürürlüğe girmeden evvel Davacıların yapı ruhsatı almasının mümkün olup olmadığının aynı Yönetmelik’in “Yürürlükten kaldırılan yönetmelik” başlıklı 70.maddesi,“Yürürlük” başlıklı 71.maddesi ve Yönetmelik’in Geçici 3.maddesi hükümlerine göre; davacı şirketlerin ihale konusu işi, ihale tarihinde yürürlükte bulunan yönetmelik hükümlerine tabi olarak yapabilme imkanının olup olmadığı hususlarının, ayrıca Mahkemece "davacıların talep ettiği maddi tazminat kalemlerinden bir tanesinin de ihale nedeniyle yapmış bulundukları masraflara ilişkin olduğu,dosya kapsamı itibarıyla, ...'a ait dekontların 16/05/2018 tarihinde (mavi şeffaf dosya içinde ) ibraz edilmiş olduğu,bu talep yönünden de sözkonusu belgelerin incelenip,değerlendirilmesi gerektiği Dairemizce kaldırma kararında belirtilmiştir.Mahkemece kaldırma kararımızdan sonraki yargılamada ; bilirkişi kurulundan EK Rapor alınmıştır.Bilirkişi kurulu ek raporunda; " İhale Şartnamesinin Dosyada Bulunduğu Gözetilerek Tarafların Hak Ve Yükümlülükleri Noktasında Uyuşmazlığın Çözüm Değerlendirilmesi Yönündeki İnceleme ;İhale dosyasında mevcut “Teklif Alma Şartnamesi”nin 27 madde ve 27 sayfadan oluştuğu;Uyuşmazlığa esas imar durumu yönünden ihale şartlanmasında özel bir düzenleme yer almadığı; şartnamemin 3. maddesinde “İhale Konusu” Yönünden Sözleşme Tasarısı'nın 3. maddesine, “İhale Konusu İşin Süresi” yönünden Sözleşme Tasarısı'nın 5.maddesine gönderme yapıldığı; Şartname'nin 5. maddesindeki tanımların Sözleşme Tasarısı'nın paralel olduğu; 6. maddede ihale usulü ve teklif alma şeklinin düzenlendiği; 10.maddede şirketin ihale yapıp-yapmama serbestliği ve ihalenin iptaline ilişkin yetkilerinizgösterildiği; 11. maddede ihaleye katılamayacak olanların tanımlandı; devamında ihaleye katılma şartları yeterlilikleri ilişkin düzenlemeler bulunduğu; 14 maddede geçici teminat ve iade usullerini gösterildiği; 16 maddede ihale tekliflerinin hazırlanması usulü, 17 maddede ihalenin birinci oturumu, 18 maddede ihalenin ikinci oturumu, 19. maddede ikinci oturumunun aşamalarını gösterildiği; 21. maddede ihale sonucunda onaylanması; 22. maddede ihale sonucunu bildirilmesi; 23 maddede sözleşmeye davet ve ihalenin sözleşmeye bağlanması usullerinin gösterildiği; bir başka anlatımla, uyuşmazlığa esas imar durumu ve veya inşaat alanı yönünden özel bir düzenleme yer almadığı; Sözleşme Tasarısı'na atıflar bulunduğu; Yönetmelik Hükümleri Yürürlüğe Girmeden Evvel Davacıların Yapı Ruhsatı Almasının Mümkün Olup Olmadığının Aynı Yönetmelik'in “Yürürlükten Kaldırılan Yönetmelik” Başlıklı 70.Maddesi,“Yürürlük” Başlıklı 71.Maddesi Ve Yönetmelik'in Geçici 3.Maddesi Hükümlerine Göre Değerlendirme;a) Mevzuat Yönünden; Bölge Adliye Mahkemesi'nin kaldırma kararında bahsi geçen Yönetmeliğin ilgili hükümleri aşağıda gösterildiği;“Yürürlükten Kaldırılan Yönetmelik” kenar başlıklı 70. madde:“2/11/1985 tarihli ve 18916 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği 1/10/2017 tarihinde yürürlükten kalkar.”“Mevcut Yapı Ruhsatı Başvuruları” kenar başlıklı geçici 3. madde:“ 22/5/2014 tarihinden önce yapı ruhsatı almaya yönelik olarak işlemlere başlanılmış olan ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce veya sonra yapılan yapı ruhsatı başvuruları, 1/10/2017 tarihine kadar sonuçlandırılmak kaydıyla, başvuru sahibinin talebine bağlı olarak, ilgili işlem tarihinde » 30/5/2013 tarihi ve sonrasında yürürlükte olan Yönetmeliğin hükümlerine göre neticelendirilir. Ancak, bu madde hiçbir şekilde bu Yönetmelik hükümlerinin karma kullanımı ve yapının planla belirlenen kat adedini artırmak amacıyla uygulanamaz ve bu amaçla yapıruhsatı düzenlenemez.Kat karşılığı ve hasılat paylaşımı modelleri hariç olmak üzere,kamu kurum ve kuruluşlarınca bu. Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce ihale kararı veya ihale tarihi alınmış veya ihalesi yapılmış olan ancak ruhsat düzenlenmemiş yapıların ruhsat işlemleri 1/10/2017 tarihinden önce yürürlükte olan Yönetmeliğe göre sonuçlandırılır.” “Yürürlük ” kenar başlıklı geçici 71. madde:“ Bu Yönetmeliğin geçici 3 ünc diğer maddeler 1/10/2017 tarihinde maddesi yayımı tarihinde yürürlüğe girer.b) Mevzuat Hükümlerine Göre Somut Olayın Kaldırma Kararına Göre İncelenmesi aa) Tarafların konumlarına nazaran, geçici 3. maddenin ikinci fıkrası kapsamına dahil olmadıkları; bb) Geçici 3. maddenin 03.07.2017 tarihinde yürürlüğe girdiği; davalı şirketin04.08.2017 günü davacıyı sözleşmeyi imzaya davet ettiği; varsayım olarak 3 gün içinde sözleşmeyi imzalamış olması ve 5 gün içinde yer teslimi yapılmış olması halinde, 12.08.2017 tarihine ulaşılacağı; buna göre, 01.10.2017 tarihi arasındaki sürenin 50 gün olduğu, 869.522,18 m2 miktarlı arsa üzerine 173.904,44 m2 alanlı inşaat yapımı için bu sürede (50 günde) yapı ruhsatı alınmasının mümkün olmadığı;Nitekim, Sözleşme Tasarısı'nın 12 maddesinde de “ .. Yapı ruhsatlarını yer tesliminden itibaren en geç 450 gün içinde alınması zorunluluğuna" ilişkin düzenlemeden de hareketle davacıların eski Yönetmelik kapsamında kalan 50 günlük devrede yapı ruhsatı işlemlerine başvurarak tamamlamasının mümkün bulunmadığı, Dosya Kapsamı İtibarıyla, ...'a Ait Dekontların 16/05/20 Tarihinde (Mavi Şeffaf Dosya İçinde ) İbraz Edilmiş Olduğu Tespit Edildiği İlişkin Kaldırma Kararı Yönünden İnceleme Davacı Şirketin sözleyme ve teminat mektukpalı komisyonalar sebebile ödedikleri tutarların tabloda gösterildiği, Kök raporda detayları açıklanan nedenlerle, Planlı Alanlar Tip İmarYönetmeliğinin ihale tarihinden sonra değişmesinin davacıların satış gelirinin ciddi oranda azalacak olması sebebiyle, davacının gelir paylaşımı sözleşmesini imzalamaktan kaçınmasının kusur olarak değerlendirilmediği;Nakde dönen teminat mektupları yönünden kök rapordaki tespit ve görüşlerin cari olduğu; Teminat mektuplarıyla ilişikli gider ve komisyonlar nedeniyle davacı ... yönünden talebi gibi 14.594,99zTL olduğu; diğer davacı ... yönünden 8.531,25 TL olarak belge kapsamına göre belirlenmiş ise de, talebi olan 5.734,25 TL ile bağlı kalınması gerekeceğiSair hususlarda kök rapordaki tespit ve görüşlerin cari olduğuna "ilişkin görüş bildirmişlerdir.Mahkemece ; Planlı alanlar TİK imar yönetmenliği taslağının ınternet sitesinde ilanının 23/03/2017 tarihinde yapıldığı ve bu şekilde duyurulduğu, İhalenin davacılarca alınmasının ( kazanılmasının ) 15/06/2017 tarihinde gerçekleştiği, 01/08/2017'de ihaleyi kazandıklarının davacılara bildirildiği, 04/08/2017 tarihinde davacılara ihaleyi imzalamak üzere davet gönderildiği ve 15/08/2017'ye kadar imzalamak üzere başvurmaları içinde davacılara süre verildiği; öte yandan imar değişikliğinin resmi gazetede 03/07/2017 tarihinde ilan olduğu, Davacılarında ...'ya revizyon için 10/08/2017 tarihinde yani yeni imar planının yürürlüğe girdiği tarihten 37 gün sonra ve kazandıklarının davacılara bildirilip imza için çağrıldıkları tarih aralığında başvurdukları; Söz konusu bu süreçte çok kısa bir zaman süresi içinde bu işlemlerin gerçekleştiği, imar değişikliğinin ihaleden 18 gün sonra yürürlüğe girdiği, ihale anında henüz imar değişikliğinin gerçekleşmediği, hatta ihalenin davacılar tarafından kazanıldığının imar değişikliğinden sonra 01/08/2017 tarihinde davacılara bildirildiği, dolayısıyla davacıların henüz ihaleyi kazandıklarını bilmeden evvel imar değişikliğinden önceki imara göre inşaat izni almalarının mümkün olmadığı, böylece önceden izin alsalardı, kazanılmış hak olarak evvelki imara göre inşaat yapabilirdi denilmesinin mümkün olmadığı; davacıların idare tarafından kendilerin ihaleyi kazandıkları ve imza için beklendiklerini bildirmeleri üzerine ihaleden sonra gerçekleşen imar durumundan bahisle ihale şartnamesinde revize istedikleri, Davalı idare her ne kadar ınternet sitesinde ve ihaleden yaklaşık 3 ay kadar önce imar değişikliği taslağının duyurulduğunu, bunun sektördeki herkes tarafından bilindiğini, davacılarında buna göre pozisyon alıp ihaleye bunu gözeterek girmeleri gerektiğini ve bu nedenle ihalenin idarece haklı nedenle fes edilip, davacıların ne teminat mektupların iadesini talep edebilecekleri, ne de herhangi bir masraf talep edebileceklerini savunmuş ise de; ınternet sitesinde değişiklik taslağının yayınlanmasının hukuki bir sonucunun bulunmadığı, yayınlananın bir taslak olduğu, bu değişikliğin ne kadar süre sonra yapılacağı, aynı taslağın aynen kabul edilip edilmeyeceği, yapılan değişikliğin ne zaman yürürlüğe gireceği önceden bilinemeyeceğinden ve gerçekten de söz konusu olan taslağın yasalaşması bir müddet sonra gerçekleşse, davacıların eski ve yürürlükte olan imar planına göre inşaat ruhsatını almaları halinde o tarihten sonra yapılacak değişikliklerden etkilenmeyip ihaleye devam edebilecekleri; dolayısıyla davacıların ihaleye girerken yasalaşıp yasalaşmayacağı belli olmayan, yasalaşsa dahi ne zaman yasalaşacağı ve yürürlüğe gireceği belirsiz olan bir taslağa göre pozisyon almalarının beklenemeyeceği, zaten ihale şartlarında yer alan imar değişikliği haliyle ilgili düzenlemelerinde böyle durumlarda uygulanacağı nazara alınarak mahkememizce davalının savunmasına itibar edilememiş, davalı idarenin teminat mektuplarının paraya çevrilmesi ve davacının masraflarıyla ilgili talepler ihale şartnamesinin hükümlerine göre değerlendirilmiştir. Hal böyle olunca, davacının ihalenin feshine haksız olarak sebep olmadığı, sonradan gerçekleşen bir imar değişikliği nedeniyle revize talep ettiği, öte yandan idarenin de sonradan gerçekleşen bir imar değişikliği sebebiyle artık ihaleyi revize etme gibi bir zorunluluğunun bulunmadığı, bu yüzden her iki tarafında feshe haksız olarak sebep olduklarının söylenemeyeceği; bu durumda ihale sözleşmesinin buna ilişkin hükümlerinin uygulanması gerekeceği; Sözleşmenin 10.2 maddesinde " emsale esas inşaat alanında değişiklik olması " halinde yüklenici 20 gün içinde işe devam edip etmeyeceğini bildirmesi zorunlu olup, Sözleşmenin 10.2-b maddesinde " yüklenicinin işe devam etmemesi veya devam etmeyeceğini belirtilen süre içinde bildirmesi " halinde kesin teminatlar iade olur, varsa ödediği ASKŞPTG ( arsa satışı karşılığı şirket pay toplam geliri ) 30 gün içinde yükleniciye iade olur" şeklinde düzenlemelerin mevcut olduğu, davacıların revize talep ettikleri, revize gerçekleşmez ise, yeni inşaat alanı değişikliği sebebiyle devam etmeme iradelerinin bu talepte belli olduğu; ama idarenin de kendine göre sözleşmeyi revize zorunluluğunun bulunmadığı, bu nedenle her iki maddenin birlikte değerlendirilmesine artık idarenin teminat mektuplarını paraya çevirmemesi, çevirmişse çevirdiği tarihten itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davacılara geri vermesi; davacıların ödediği ASKŞPTG'lerinde 30 günlük faizsiz ödeme süresi sonunda faiz işletilmeye başlayarak davacılara geri ödemesi gerektiğinin belirlendiği gerekçesiyle yazılı şekilde karar verilmiştir. Böylece ,Dairemizin kaldırma kararında işaret edilen hususların ve belgelerin incelenmesi ve değerlendirilmesi sonucunda mahkemece verilen kararda maddi vakıa ve hukuki denetim yönlerinden usul ve hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla,tarafların istinaf talebinin reddine karar verilmesi gerekmiştir.
K A R A R: Yukarıda açıklanan nedenlerle; Davacıların ve davalının istinaf başvurularının HMK 353/1-b-1 maddesi uyarınca ayrı ayrı reddine, Davacılardan alınması gereken 427,60 TL karar ve ilam harcından, peşin alınan 269,85 TL harcın mahsubu ile bakiye 157,75 TL'nin davacılardan alınarak hazineye irat kaydına, Davalıdan alınması gereken 546.480,00 TL karar ve ilam harcından, peşin alınan 136.960,00 TL harcın mahsubu ile bakiye 409.520,00 TL'nin davalıdan alınarak hazineye irat kaydına, Fer'i müdahil ... Derneği Kulübün'den alınması gereken 427,60 TL karar ve ilam harcından, peşin alınan 269,85 TL harcın mahsubu ile bakiye 157,75 TL'nin alınarak hazineye irat kaydına, İstinaf masraflarının istinaf eden taraflar üzerinde bırakılmasına, İstinaf sebebiyle yatırılan gider avansı bakiyesi varsa karar kesinleştiğinde istinaf edene ilk derece mahkemesince iadesine,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde Yargıtay'da temyiz yolu açık olmak üzere oybirliği ile karar verildi.24/09/2024