Karar Detayı

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
16. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
DOSYA NO : 2024/1168 Esas
KARAR NO : 2026/148
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : İSTANBUL ANADOLU 11. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 24/11/2023
NUMARASI: 2020/408 Esas, 2023/760 Karar
DAVANIN KONUSU: Tazminat
KARAR TARİHİ: 29/01/2026
İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde; Taraflar arasında 15/02/2019 tarihinde Franchise Sözleşmesi imzalandığını, davacı tarafından sosyal medyada ve internet sitelerinde “...” duyurusu yapıldığını, 2019-2020 öğretim döneminde eğitime başlanacağı belirtildiğini, ancak sözleşmenin davalı tarafından haksız olarak feshedildiğini, sözleşmenin imzalanması sırasında davalı şirketin Yönetim Kurulu Başkan vekili ... tarafından bizzat davacıya ... Operasyon Merkezi içerisindeki ... kapasitesinin 300 kişi ve yetersiz olduğu, bu anaokulunda eğitim gören 210 çocuğun 2019-2020 yılında 1.sınıfa başlayacağı ve okul arayışında olduğu, bu nedenle davacı şirketin ... yerleşkesinde açacağı okul için ...anaokulu koordinatörü çağrılarak 30.000 TL bedel ile kayıtların davacı şirketin okuluna alınabileceği, bu velilere yeni açılacak ...Yerleşkesinin tanıtımın yapılması için mektup gönderilmesi ve ... Bankası Kompleksi içerisinde bu velilere konferans düzenlenmesi görüşülmüş ve uygulaması talimatı verilmiş, .../02/2019 tarihinde ... Yerleşkesi Eğitim Çalıştayı adı altında davacıya ait Genel Müdürlük binasında ... A.ş.'nin Genel Müdürü ve CEO'su ... ve şirketin diğer koordinatörleri tarafından eğitim ekibine seminer verilmiş, ... yerleşkesi için 180 velinin aradığı ifade edilmiş ve okul açılış lansmanının ../03/2019 tarihinde ... ... Kültür Merkezinde saat 09:30 da yapılması planlanmış; ../02/2019 günü ...'daki okul binasında buluşulması ve gerekli tespitlerin ve Franchise Sözleşmesi Madde 5'teki davalı şirketin edimlerinin yapılması konusunda anlaşmaya varılmış, ancak 20/02/2019 tarihinde davalı şirkete hiçbir resmi açıklama yapılmadan davalı şirket tarafından ... ...açılış ile ilgili yazıı ve görsel duyuruları internet sitelerinden ve sosyal medya hesaplarından kaldırıldığını, okul için kiralanan taşınmaz nedeni ile maddi külfet altına giren davacı şirketin davalının yetkilileri ile görüşmeler yapmaya çalışmış, ancak çözüm yolu bulamamış, davacı şirket oyalayarak kendi aralarında görüşerek davacı şirketin mağduriyetini gidereceklerini beyan etmiş olsalar da mağduriyeti giderilmemiş, velilere karşı karalama yapılmış, eğitim kurumun en aktif olacağı dönemlerde kayıt alamadığını, okul için aldığı malzemeler için ayrıca borçlandığını, faaliyete geçemediği için ödemelerini yapmakta zorlandığını, davalı şirketin, davacı şirkete karşı Franchise sözleşmesine dayalı edimleri yerine getirmediğini, herhangi bir açıklama gereği duymadan, sözleşme ile ilgili belirsizlik ortamı yarattığını; bu nedenle davacı şirket maddi ve manevi zarara uğradığını, .../02/2019 tarihli Kartal 23.Noterlğinin ... yevmiye nolu ihtarnamesini gönderilerek edimlerin ifasını istendiğini, bunun üzerine davalı şirket .../02/2019 tarihinde Beyoğlu 4. Noterliğinin ... yevmiye nolu ihtarnamesini göndererek Franchise sözleşmesini feshettiğini bildirildiğini ve gerekçe olarak sözleşmenin 5.maddesinde belirtilen sisteme giriş bedeli olan 701.875,80 TL lik tutarın ödenmemesi ve okulun ... Okullarının konseptine uymadığı iddialarında bulunulduğunu; sisteme giriş bedeli için ilgili 18/02/2019 tarihinde mail yazışmaların da, 22/02/2019 tarihine kadar süre tanındığının, okul binasını uygunluğu 23/01/2019 tarihinde okul binası ...tarafından gezilmiş ve 30/01/2019 tarihinde de Bilfen Okullar Grubu Muhasebe Müdürü tarafında Davalı şirket Genel müdürü ve CEO'su ...'a okul binasının yönetim tarafından onaylandığını, sözleşme ile birlikte okul sahibinin mülk sahibi ile kira sözleşmesi de imzalandığını, davacı şirketin, davalı şirketin kendisine vermiş olduğu zararı tek başına karşılayacak gücü kalmadığından, tekrar ayağa kalkmak adına 26/04/2019 tarihinde şirkete, ...... Yerleşkesi Franchise işletme sahibi ... ve Diyarbakır ... Okullarının sahibi ... adlı kişileri %70 oranında ortak olarak aldığını, davacı şirketin bu kişilerin de edimlerini yerine getirmemeleri sebebi ile zarar gördüğünü, davacı şirket, davalı şirket ile aralarında yapmış olduklarını, davacı şirketin 15/02/2019 tarihinde 1.500.000 TL tutarındaki teminat senedini kiraya verene teslim ettiğini ve aylık kira bedelini 220.000-TLKDV olarak belirlendiğini, kiralanma için aracı firmaya da davacı firma tarafından 01/03/2019 tarihli 50.000-TL senet ve 15/04/2019 tarihli 159,600 TL tutarında senet düzenlenmiş; davalı şirketin sözleşmeyi haksız yere fesih etmesi sebebiyle faaliyete başlayamamış ve hali hazırda bulunan kira sözleşmesini revize etme durumunda kalmış ve mülk sahibine 3.000.000-TL senet vermiş olduğunu, davalının yapmış olduğu karalama eylemleri sebebi ile faaliyetlerini sürdürememiş ve okulu kapatmak zorunda kalmış, bunun üzerine mülk sahibi tarafından davacı şirkete vermiş olduğu 3.000.000 TL'lik teminat senedi üzerinden 28/08/2019 tarihinde ihtiyati haciz kararı çıkartılmış ve davacının ailesi ile oturmuş olduğu evine ve tüm banka hesaplarına ihtiyati haciz uygulanmış, davacı şahsi kartlarını, kredilerini ödeyemez hale gelmiş, davacının Maltepe Dap Vazo Ofis binasında 585.000 TL ekspertiz değerine sahip olduğu home ofisinde ödemeleri gerçekleşmediğin den ihtiyati haciz gelmiş; okul binası için almış olduğu okul malzemeleri ile ilgili olarak 500.000 TL'lik sözleşmeler yapmış (masa, sıra, sandalye, yemekhane vs) bu ödemeleri de gerçekleştirmemiş; 50.000-TL ofis mobilyaları için, 175.000-TL okul binasını boyanması,10.000-TL okulun elektrik işleri, 10.000-TL muhasebeciye ödemeler yapılmış, 150.000-TL diğer reklam ve maaş ödemeleri için kira sözleşmesinden kaynaklı damga vergisi bedeli olarak 18.112,80-TL harcanmış; davacı söz konusu sözleşmeye güvenerek harcamalar yapmış ancak sözleşmenin haksız yere fesih edilmesi sebebi ile ödemeleri yapamadığından maddi ve manevi kayba uğradığını, şimdilik kısmi alacak olarak 5.000,00 TL maddi ve 40.000,00 TL manevi tazminat talebinin haksız fesih tarihinden itibaren işleyecek ticari faiz ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP:
Davalı vekili cevap dilekçesinde;15/02/2019 tarihli Franchise Sözleşmesi ile davalı şirketin kendi adına tescili olan ... sayılı ...markasının ve belirlediği konseptin davacı tarafından işletmesi yapacağı okulda kullanılmasına izi vermekte ve bunun karşılığında davacı şirketin de mali yükümlülükler kapsamında davalı şirkete ödemeler yapması ve başta franchise verenin talimatlara uygun hareket etmek olmak üzere sözleşme ile kararlaştırılan diğer yükümlülükleri uymayı kararlaştırmış; bu sözleşmenin mali yükümlülükler başlıklı 5.maddesinde Franchise alan'ın ödemekle yükümlü olduğu iki ayrı ücret belirtilmiş; bunlardan ilki, “Sisteme Giriş Bedeli” olarak sözleşmenin 5.1.1. maddesinde yer alan 594.810-TL +KDV olmak üzere 701.875,80 TL olarak kararlaştırılmış ve bu tutarın sözleşmenin imza tarihinde ödeneceği belirtilmiş; Sözleşmenin 16.3 ve alt maddeleri 16.3.7 sözleşmenin fesih sebeplerinin yer aldığı; sözleşmede taraflar arasında kararlaştırılmış kesin tarih bulunmakla birlikte sözleşmenin imzalandığı tarih 15/02/2019 Cuma gününe denk gelmesi sebebiyle davacıya 18/02/2019 Pazartesi günü e-mail gönderilerek banka hesap numarası verilmiş, davacı ise telefon görüşmesinde en geç 22/02/2019 Cuma gününe kadar ödeme yapabileceğini beyan etmiş; ancak davacı bu tarih itibariyle de davalı şirkete olan sisteme giriş bedeli borcunu ödememiş, söz konusu borcun davacı tarafından 28/02/2019 tarihine kadar ödenmemesi sebebiyle davalı şirket derhal fesih hakkını kullanmış; davalı şirketin yetkilileri ... ve ... olduğu; davacının bahsettiği söylemler davalı şirket yetkilileri tarafından asla dile getirilmediği, Davalı şirket yetkilisi olarak belirtilen ...isimli kişinin de davalı şirketin yetkilisi olmadığı, davacı şirket oyalandığını iddia ediyorsa bu durumda tevdi mahalli tayini talep ederek borcunu ödedikten sonra davalı şirketten edimlerini ifasını talep edebileceği, davacı şirket işin başında türlü bahaneler ile borcunu ödemekten imtina ettiği, davacının davalı şirket yetkilileri ile yapıldığını iddia ettiği hiçbir whatsapp yazışması olmamış, davacı tarafından whatsapp yazışmaları olarak belirtilen her ne yazışma oluşa olsun bu yazışmaların içeriğini kabul etmemiz mümkün olmadığı, dava dilekçesinde belirtildiği üzere imzalanan sözleşme 2019-2020 eğitim öğretim dönemini kapsamakta olup, bu dönem resmi olarak 2019 eylül ayında başlar, ancak öğrencilerin kayıt yaptırmaları daha erken aylarda başlayıp yaz sonuna kadar süreceği, davacı şirket ile davalı şirket arasında imzalanan sözleşme 15.02.2019 tarihinde imzalandığı ve 28.02.2019 tarihinde feshedildiğini, bu fesihten sonra Özel ... ... Okulları adı altında faaliyete başlamış ve nitekim 14.05.2019 tarihli bilirkişi tespitinde anlaşıldığı, bu belgelerden de görüleceği üzere davacı davalı şirket tarafından sözleşmesi feshedildikten sonra başka bir okul adıyla açılışını yapmış, davacını zarar olarak belirttiği okul binası kirası, okul dizaynı gibi harcamalar zaten bu okulu için de yapmak zorunda olduğu harcamalar olduğu, davalı şirket tarafından davacı şirkete hiçbir biçimde öğrenci taahhüdünde bulunulmadığı gibi böyle bir taahhüdün geçerliliği olmadığı, dava dilekçesinde belirtilen ve davacının ortaklık yaptığını belirttiği ... ve ... isimli kişilerin davalı şirket ile ilgileri olmadığı ve ...'ın yetkilisi olduğu şirketin sözleşmesi söz konusu olan sözleşmeden önce feshedilmiş olup davanın reddini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARI:
"... Taraflar arasında adi yazılı şekilde, 15.02.2019 tarihinde Franchise Sözleşmesi'nin imzalandığı; davacının “franchise alan”, davalının ise “franchise veren” olarak adlandırıldığı, davacının giriş bedeli ödeyerek davalının franchise sistemine dahil olması hususunda, TBK m. 1/1 hükmünce “karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanları ile” anlaşıldığı, sözleşmenin 5.1.1 maddesinde sözleşmenin imzalanması ile davacının, davalıya periyodik olarak ödeyeceği royalty (sürekli franchise) bedelinden ayrı olarak 594.810 TL#KDV-701.875,80 TL lik “sisteme giriş bedelini davalıya bir defaya mahsus olmak üzere imza tarihi itibariyle ödemekle yükümlü olduğu; Sözleşmenin 16.3. Maddesinin “Aşağıdaki hususların çıkması durumunda Franchise Veren (davalı), işbu sözleşmeyi mehil (süre) tayinine gerek olmaksızın tek taraflı ve tazminatsız olarak derhal feshedebilir.” şeklinde düzenlendiği, bu kapsamda kararlaştırılan Sözleşmenin 16.3.7. Maddesinde ise davacının, davalıya sözleşme gereğince yapmakla yükümlü olduğu ödemeleri zamanında yapmaması durumunun tazminatsız ve derhal fesih sebebi olarak sayıldığının görüldüğü, davacının davalıya ödemeyi borçlandığı 701.875,80 TL'nin sözleşmenin imzalandığı 15.02.2019 tarihinin ertesi günü olan gün cumartesiye denk geldiği, ilk iş günü olan 18.02.2019 pazartesi günü ödenmediği, dosyaya sunulan davalı yetkilisi ... tarafından ...'a 18.02.2019 tarihinde saat 14.56'da gönderilen e-postada “Sistem giriş bedeli ödemesi ile ilgili telefon konuşmamıza istinaden hesap bilgileri aşağıda sunulduğu, cuma günü sizden dönüş bekliyor olacağız.” beyanına yer verildiği, cuma gününe kadar süre verilmesi durumunun kabul edilmesi halinde dahi 22.02.2019 tarihine kadar süre verilmiş olacağı, ancak bu tarih itibariyle de davacının ödeme yapmamış olduğu, sözleşmede “belirli vade”nin kararlaştırılmış olması nedeniyle davacının, TBK m. 117/l hükmü gereğince temerrüt ihtarına gerek kalmaksızın kendiliğinden borçlunun temerrüdüne düştüğü; bu durumun da Sözleşmenin 16.3. ve 16.3.7. Maddeleri gereğince (maddelerde açıkça belirtildiği üzere) davalının sözleşmeyi tazminatsız ve derhal feshetmesi için haklı sebep sayılacağı, davalı tarafından davacıya gönderilen ... yevmiye numaralı noter ihtarnamesinin tebliğ şerhi incelendiğinde işbu ihtarnamenin davacıya (muhataba) 04.03.2019 tarihinde tebliğ edildiği, davalının sözleşmenin feshine ilişkin bu irade beyanının davacıya varması ile sonuç doğurduğu, açıklanan gerekçelerle davalının sözleşmeyi feshinde haklı olduğu, davacının oluşan zararlarından sorumlu olmayacağı anlaşılmakla davanın REDDİNE," şeklinde karar vermiştir.
İSTİNAF İSTEMİ:
Davacı vekili istinaf isteminde özetle;
Dava dilekçesini tekrar ederek, Okul binasının konsepte uygun olup olmadığı hususu ile ilgili inceleme yapılması için keşif deliline dayanıldığını, keşif yapılmadan karar verildiğini, binanın daha öncesinde de okul binası olarak kullanılan bir taşınmaz olduğunu, davalının sözleşmeyi sürüncemede bırakacak hal ve hareketleri karşısında müvekkilinin davalıya sisteme giriş bedeli ödenmesini beklemesi yerinde olmadığını, davalı şirketin sisteme giriş bedelinin ödenmesi için müvekkiline şirketin çalışanı tarafından, şirket yönetimininde bulunan kişilerin bilgisi dahilinde 22/02/2019 tarihine kadar verilen süre dolmadan sözleşmeyi feshettiğini, Cuma günü yani 22/02/2019 tarihine kadar müvekkiline ödeme ilgili süre tanındığını, ancak davacı şirketin 20/02/2019 tarihinde lansman toplantısı için belirlenen saat olan 9.30 toplantısına katılmadığını, akabinde aynı gün tüm sosyal medya hesaplarından, okulun açılışı ile ilgili yayınları görselleri kaldırdığını, müvekkilinin okulunun konseptinin ... Konseptine uymadığı gerekçesinin de anlamsız olduğunu, okul binası için uygunluk 23/01/2019 tarihinde ...tarafından gezilerek ve 30/01/2019 tarihinde de ... ( ... ) tarafından ... A.Ş. Genel Müdürü ve Ceo'su ...'da bilgiye konularak gönderilmiş maille, ilgili okul binasının yönetim tarafından onaylandığı, anlaşmanın sağlandığı ve sözleşmenin imzalanması için gerekli belgelerin teslimi istendiğini, ... Şubat 2019 Franchise Sözleşmesi birlikte imza altına alındığını, Franchise Sözleşmesinin imza altına alınmasına müteakip aynı gün ilgili okul binasının mülk sahibi ile kira sözleşmesi de imzalandığını, ... ve .... Şirketler Grubunun Yönetim Kurulu Başkan Vekili tarafından ... paylaşıldığını, davalınınfesihte kusurlu ve haksız olduğunu, belirsizlik ortamı yaratan tarafın davalı olduğunu, müvekkilinin söz konusu sözleşmeye güvenerek harcamalar yaptığını, haksız fesih sebebi ile ödemelerini yapamadığından büyük bir maddi ve manevi kayba uğradığını, mailde '' ... '' de bulunan kişilerin davalı şirkette üst makamda bulunan ve TBK m.40 hükümlerince şirketin yetkili temsilcileri olduğunu, ödemenin ... Şubat Cuma günü mesai bitimine kadar onay verildiğini,sözleşmenin süre tanınmadan doğrudan feshedilmesi haksız fesih olarak kabul edilmesi gerektiğini, müspet zararının ve haksız fesih nedeniyle meydana gelen kazanç kaybının hesaplanması gerektiğini, hesaplama yapılırken de ... okullarının marka değerinin okulun doluluk oranını arttıracağından hareketle, okulun mevcut kapasitesinin belli bir oranı esas alınarak hesaplanması gerektiğini,
Dosyaya sunulan YMM raporunun Bilirkişilere emsal olması için hazırlatılmış bir Uzman görüşü olduğunu, ancak dikkate alınmadığını, çelişkinin giderilmesi hukukî dinlenilme hakkının bir gereği olduğunu, yerel mahkeme mütalaayı hazırlayan Bilirkişinin mahkemede dinlenilmesi talebimizi kabul edilmediğini, bu yönde yargıtay kararları olduğunu, davalı ... AŞ. 'nin yükümlülüklerini yerine getirmediğini
müvekkilinin tüm birikimlerini davalı ile imzaladığı sözleşmeye güvenerek okulu açmak için harcadığını, her geçen gün birbirini takip eden olaylar zinciri ile müvekkil iflasa sürüklendiğini, müvekkilinin bugün tüm mal varlığını kaybetmesine sebep olan olayların başlangıcı davalının haksız ve mesnetsiz şekilde sözleşmeyi feshetmesi olduğunu, bilirkişlerin illiyet bağı olup olmadığının değerlendirmesinin yerinde olmadığını, franchise sözleşmesi adi ortaklık sözleşmesine ilişkin unsur taşımasa da, franchise sözleşmesine adi ortaklık sözleşmesine ilişkin TBK 640/1’ de öngörülen altı aylık fesih süresinin kıyasen uygulanması yerinde olacağını, taraflar arasındaki güven ilişkisini sarsarak sözleşmeyi çekilmez hale getirip getirmediğinin hâkim tarafından incelenmesi gerektiğini, her sözleşmeye aykırılığın, olağanüstü fesih sebebi sayılamayacağını, davalının süre vermediğini, dürüstlük kuralını ihlal ettiğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.
GEREKÇE
Dava, franchise sözleşmesinin haksız fesih nedeni ile uğranıldığı iddia olunan maddi ve manevi zararın tahsili istemine ilişkin olarak açılmıştır.
İlk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir. Bu karara karşı davacı vekili, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.
Taraflar arasındaki franchise sözleşmesinin 5.1.1 maddesi; "sözleşmenin imzalanması ile davacının, davalıya periyodik olarak ödeyeceği royalty (sürekli franchise) bedelinden ayrı olarak 594.810 TL +KDV toplam;701.875,80 TL'lik sisteme giriş bedelini franchise verene bir defaya mahsus olmak üzere imza tarihi itibariyle ödemekle yükümlüdür" şeklinde olup sözleşmenin 5.1.1 maddesinin 3.bendi ise; "sisteme giriş bedeli, iş bu sözleşmenin süre bitimi nedeni ile veya süre bitiminden önce herhangi bir tarihte , herhangi bir sebeple sona ermesi halinde franchise alana kısmen veya tamamen iade edilmeyecektir" şeklindedir.
Somut uyuşmazlıkta; davacı franchise alan tarafından sisteme giriş bedelinin sözleşmeye göre hesaplanan tarihte yahut e-mail ile süre verildiği belirtilen ....02.2019 tarihinde ödenmediği sabittir. Sözleşmenin 16.3.7. maddesinde davacının, davalıya sözleşme gereğince yapmakla yükümlü olduğu ödemeleri zamanında yapmaması tazminatsız ve derhal fesih sebebi olarak sayılmış olmakla mahkemece davalının 28.02.2019 tarihli fesih ihbarnamesinin haklı olduğu kabul edilerek keşif yapılmaksızın davanın reddine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırılık görülmemiş, davacı vekilinin istinaf isteminin reddine karar vermek gerekmiştir.
Açıklanan nedenle ilk derece mahkemesinin kararında usul ve esas yönünden hukuka aykırılık bulunmadığından davacı vekilinin istinaf isteminin HMK 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM : Gerekçesi ayrıntılı kararda açıklandığı üzere;
1-6100 sayılı HMK'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince, davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf isteminin ESASTAN REDDİNE,
2-Alınması gereken 732,00-TL harçtan, peşin alınan 427,60TL harcın mahsubu ile bakiye 304,40TL harcın davacıdan alınarak hazineye irat kaydına,
3-Davacı tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
4-İstinaf incelemesi duruşmalı yapılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,
5-Artan gider avanslarının, karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilk derece mahkemesince taraflara iadesine,
Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, HMK'nun 361.maddesi uyarınca tebliğden itibaren iki haftalık süre içerisinde Yargıtay ilgili hukuk dairesinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliği ile karar verildi.29/01/2026