mahkeme 2022/492 E. 2024/323 K.

T.C.
İSTANBUL
6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/492 Esas
KARAR NO : 2024/323

DAVA : Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 17/12/2012
KARAR TARİHİ : 21/05/2024

Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ -İSTEM /
Davacı vekili dava dilekçesinde ve özetle; taraflar arasında bayilik sözleşmesi bulunduğunu, dava dışı ...'ın maliki bulunduğu ... ilçesi ... köyünde bulunan 23 pafta 1947 parselde kayıtlı taşınmaz üzerinde 28.12.2007 tarihinden geçerli olmak üzere 15 yıl süre ile müvekkili lehine intifa hakkı tesis edildiğini, bayilik sözleşmesinin 07.12.2012 tarihine kadar geçerli olduğunu, sözleşmenin 14.Maddesinde fesih koşullarının düzenlendiğini, davalı bayi tarafından keşide edilen ... 7 noterliğinin ... tarihli, ... yevmiye sayılı ihtarnamesi ile bayilik anlaşmasının feshedildiğini, müvekkili tarafından da cevabi ihtarname gönderilerek taşınmazın tahliyesi ve müvekkiline tesliminin istenildiğini, davalının taşınmazı teslim etmemesi üzerine hakkında ... Asliye Hukuku Mahkememsinin ... Esas sayılı dosyası ile dava açıldığını yargılama sonucunda davalının elatmasının önlenmesine, ve istasyonun tüm eklentileri ile birlikte müvekkiline teslimine karar verildiğini, ... fesih tarinden itibaren davalının ecrimsi ödemesi gerektiğinden tedbiren müvekkiline taşınmazın teslim edildiği 13.01.2011 tarihine kadar (171gün) ve aynı Mahkemenin hüküm oluşturduğu 26.09.2012 tarihinden dava tarihine kadar (78 gün) haksız işgalde bulunan davalı bayinin toplam 249 gün karşılığında ve sözleşmenin 14.maddesi uyarınca 249.000,00 USD tutarında ceza koşulu ödemesi gerektiğini, bayilik sözleşmesinin 18.maddesi gereğince, davalı bayinin 3.kişi şirketlerden yagıt aldığı belirlendiğinden, sözleşmeye aykırı davrandığını, ve bu nedenlede 100.000,00 USD ceza koşulu ödemesi gerektiğini, bağıtlanan taahhütnamedeki tonaj taahhüdünü ihlal eden davalının müvekkilinin kar kaybına yol açtığını, eksik alınan her metre küp için 65.00 USD kar kaybı tazminatı ödemesi gerektiğini belirterek, HMK 107.maddesi uyarınca belirsiz alacak davası ikame etmiş ve şimdilik fuzuli işgal nedeniyle 249,000.,00 USD nin, sözleşmeye aykırılık nedeniyle 100,000,00 USD nin, kar kaybı açısından 1.000,00 USD nin TL karşılığının ... fesih tarihinden itibaren yürütülecek faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini istemiştir.
SAVUNMA /
Davalı vekili cevap dilekçesinde ve özetle; taraflar arasında 07.12.2007 tarihinde bayilik sözleşmesi bağıtlandığını, 28.12.2007 tarihinden itibaren 15 yıl süre ile iNTİFA hakkı tesis edildiğini, davacı taleplerinin BK. 147.maddesi uyarınca zamanaşımına uğradığını, rekabet kurulu kararıyla anılan sözleşmelerin süresinin 5 yıl ile sınırlandırıldığını, davacının kötü niyetli olup, müvekkiline taşıtmatik kesintisi uyguladığını, zaman zaman yakıt vermediğini, istasyon inşaatı ile ilgili giderlerin taşınmaz maliki tarafından karşılanmak zorunda kalındığını, ve sözleşme ilişkisinin sürdürmeme iradesi gösterdiğini bu nedenle müvekkilinin bayilik sözleşmesini ... tarihinde haklı nedenle feshettiğini, buna bağlı tüm sözleşmelerinde feshedildiğini, sözleşmenin 14.maddesindeki koşulların bu nedenle oluşmadığını, ... asliye Hukuk Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasından verilen kararın henüz kesinleşmediğini, müvekkilinin fuzili şagil olarak kabul edilemeyeceğini, 13.01.2012 tarihinde istasyon davacıya verilmesine rağmen işletmediğini, Asliye Hukuk Mahkemesinin kararı ile istasyonun 26.09.2012 tarihinde müvekkiline teslim edildiğini, 28.12.2012 tarihinde de intifa süresinin sona erdiğini, bu nedenle ecrimsi istenemeyeceğini, bayilik sözleşmesinin 18.maddesinin koşullarının oluşmadığını, sözleşmenin ... tarafından fesholunması halinde ceza koşulu istenebileceğini, somut olayda sözleşme müvekkili tarafından feshedildiğinden ceza koşulu istenilmeyeceğini, istemin fahiş olduğunu, taahhütname bulunmadığından buna dayalı kar kaybı isteminin yerinde olmadığını belirterek davanın haksızlığını savunmuş ve reddine karar verilmesini istemiştir.
KANITLAR VE GEREKÇE /
Dava; Bayilik sözleşmesinin davalı tarafından haksız feshine dayalı maddi tazminatın ödetilmesi istemine ilişkindir.
Taraflarca gösterilen deliller toplanmış; taraflar arasında bağıtlanan 07.12.2007 başlangıç tarihli, 5 yıl süreli bayilik anlaşması örneği, taraflarca keşide edilen ihtarname örnekleri, intifa sözleşmesi ile sözleşme konusu taşınmaza ait tapu kayıt örneği, ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... Esas sayılı dava dosyası örneği, ... 12 asliye Hukuk Mahkemesinin ... Esas sayılı dava dosyası davalı şirket tarafından ilgili vergi dairesine verilen kurumlar vergisi beyanname örneği getirtilerek dosya içerisine alınmış, dosya içeriği deliller üzerinde uzman bilirkişi kurulu aracılığıyla inceleme yapılarak rapor düzenlenmiştir.
Mahkememizce yapılan yargılama neticesinde ; sözleşmenin davalı tarafça haklı bir neden olmaksızın feshedildiği, davalının haksız feshi nedeniyle, sözleşmesinin 18 ve 14. maddelerinde kararlaştırılan cezai şart alacağının davacının sözleşmeyi feshi durumunda söz konusu olacağından buna dayalı taleblerin yerinde olmadığı, ancak ayrıca fuzili işgal tazminatı isteminde bulunulduğundan 28.572,94 TL tutarında ecrimsil alacağı tespit edildiği, mahrum kalınan kar kaybı alacağı yönünden aynı yerde yeni bir bayilik ilişkisinin kurulabilmesi için 6 ay sürenin makul kabul edilerek buna göre yapılan hesaplama sonucunda 50.590,00 TL kar kaybının tespit edildiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne 28.572,94 TL ecrimisil ve 50.590,00 TL kar kaybı alacağına dair Mahkememizin 19/12/2017 tarih ve 2014/792 Esas 2017/923 Karar sayılı kararı ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, verilen karar istinaf edilmiş, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43.Hukuk Dairesinin 02/06/2022 tarih 2021/2042 Esas 2022/714 Karar sayılı ilamıyla verilen karar kaldırılmış, BAM ilamı sonrası dosya 2022/492 esas kaydedilerek yargılamaya devam edilmiştir.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43.Hukuk Dairesinin 02/06/2022 tarih 2021/2042 Esas 2022/714 Karar sayılı ilamında; ".... Eldeki davada, sözleşmenin davalı tarafça haklı bir neden olmaksızın feshedildiği halde, üzerinde akaryakıt istasyonu bulunan taşınmazın geç tahliyesinden kaynaklı olarak sözleşmenin 14. maddesindeki geç tahliye edilen beher gün 1.000 USD olmak üzere toplam 249 gün karşılığı 249.000 USD cezai şart alacağı ile sözleşmesinin 18. maddesinde sözleşmeye aykırılıktan dolayı kararlaştırılan 100.000 USD cezai şart alacağı ve nihayetinde taahhütnamedeki alım taahhüdünü ihlalden doğan ve belirsiz alacak davası olarak açılan cezai şart alacağından şimdilik 1.000 USD alacağının tahsili istendiği halde, ilk derece mahkemesince fuzuli işgale dayalı ecrimisil alacağına ilişkin dava ve talep bulunmadığı gibi bu talep bakımından dosyada ıslaha da rastlanılmadığından ancak dava ve talep konusu hususlarda yargılama yapılıp hüküm verilebileceği gözetilmeksizin yazılı şekilde ecrimisil alacağına hükmedilmesi doğru olmadığı gibi yıllık alım taahhüdüne aykırılıktan dolayı taahütname gereğince belirlenecek cezai şart alacağına hükmedilmesi istendiği halde yazılı şekilde belirlenen kar mahrumiyeti alacağına hükmedilmesi de doğru olmamıştır.
Öte yandan, davacının asgari alım taahhüdünden kaynaklanan cezai şart alacağının tahsili istemi yönünden, dava tarihinde yürürlükte bulunan 6098 sayılı TBK’nın 179/2. maddesi uyarınca ifaya ekli cezai şart talep edilebilmesi için açıkça haktan feragat edilmemiş olması ve ifanın çekincesiz olarak kabul edilmemiş bulunması koşullarının gerçekleşmesi gerekmektedir. Somut olayda dönemler itibariyle yıllık asgari alım taahhüdüne uyulmamasına rağmen tedarikçi firma tarafından bayiye mal verilmeye devam edilmiş ve cezai şart alacağı yönünden ihtirazi kayıt konulmamıştır. Bu itibarla davacı önceki dönemlere ilişkin cezai şart isteyemez ise de son döneme ait cezai şart isteyebilir. Bu durumda, ilk derece mahkemesince bu yönler gözetilerek bilirkişiden ek rapor alınarak varılacak uygun sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekir. "gerekçesi ile mahkememiz kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.
Kaldırma karır doğrultusunda Bilirkişiler Mali Müşavir ..., Hukukçu ..., Sektör Uzmanı ... tarafından düzenlenen 03.04.2023 tarihli bilirkişi raporunda; İstanbul 43. Hukuk Dairesi'nin 02/06/2022 tarih 2021/2042 Esas 2022/714 Karar sayılı İlamı'nda; Tonaj Taahhüdüne bağlı Cezai Şart açısından karar verilmesi gerektiği halde Kar Mahrumiyeti açısından karar verildiği açıklanmışsa da dava dilekçesinde açıklandığı üzere, davacı tarafından tonaj taahhütleri Kar Mahrumiyeti talebine istinaden belirtilmiş olup tonaj taahhüdüne bağlı bir cezai şart istemi de davada söz konusu olmadığından bir cezai şart hesaplaması yapılamadığı, belirtilmiş 25/10/2023 tarihli ek bilirkişi raporunda ise ; "...açıklanan bilgiler doğrultusunda ve sektöre ilişkin olarak daha evvel mahkemelere hazırlanan raporlar da dikkate alınarak, makul sürenin 6 aylık olarak hesap edilmesi gerektiği kanaatine varıldığı, davacının mahrum kalınan kar talebinin kabulüne karar verilmesi halinde, kök rapordaki görüşleri doğrultusunda davalının sözleşmeyi feshinde açıklanan nedenlerle haklı olmadığına ve sözleşmeyi haksız olarak feshi nedeniyle, davacının mahrum kalınan kar talebinde bulunabileceği ve yeni bir bayilik faaliyeti için 6 aylık makul süreyle ilgili olarak, bulunan mahrum kalınan kar tazminatı miktarının 50.590,08 TL olduğu" belirtilmiş ancak ibraz edilen rapor ve ek raporlara taraf vekillerince itiraz edilmesi ve dosya kapsamında denetiminin de yapılamamış olması nedini ile yeni bir heyetten rapor alınmasına karar verilmiştir.
Nitelikli Hesaplama Uzmanı ..., Sektör Bilirkişisi ..., Bağımsız Denetçi / SMMM ... tarafından düzenlenen 02/04/2024 tarihli bilirkişi raporunda; ".... Sözleşmenin Fesih tarihi ile sözleşmenin Sonuna kadar Dönem için
"Taahhütnamede kararlaştırılan eksik ürün alımından kaynaklı cezai şart" a karar verirse Davacının (83.520,55 USD + 227.500.- USD=) 311.020,55 USD Cezai şart Alacağı olacağı. (Dava tarihindeki kurdan 556.229,15 TL hesaplanmıştır.)
•Daha önceki Davacının talebine istinaden, Bilirkişi raporunda fuzili işgal tazminatı isteminde bulunduğundan 28.572,94 TL tutarında Ecrimisil alacağı tespit edilmiştir.
•Dava Tarihi itibari ile Davacının Davalı taraftan talep edebileceği Sözleşmeye uygun tutarın (556.229,15 TL + 28.572,94 TL=) 584.802,09 TL olacağı tespit edilmiştir.
Davalının ekonomik mahvı açısından "Yargıtay Genel Hukuk Kurulunun 2017/(19)11-943 esas 2021/984 karar sayılı kararının 30. Maddesi uyarınca sözleşmenin düzenlendiği tarihinde davalının iktisadi ödeme gücünün değerlendirilerek belirlenen cezai şartın davanın mahvına sebep olup olmayacağı hususunda" da dava dosyasında sözleşme tarihine en yakın 2007 Mali verileri olup hesaplama bu veriler üzerinden yapılmıştır.
•Şirketin sözleşme tarihindeki Öz kaynakları 607.987,83 TL olup, Davacının dava tutarı 584.802,09 TL'yı ödemesi durumunda Ekonomik Mahvına sebebiyet vereceği, talepte bağlılık gereğince Davacının talep ettiği fuzili işgal tazminatı için 28.572,94 TL tutar ile Kar kaybı açısından 1.000, -USD karşılığı TL'nin (1.000.- USD x 1,7884 TL=) 1.788,40 TL olacağı, Bu durumda Davacının talep edebileceği (28.572,94 TL + 1.788,40 TL=) 30.361,34 TL Davalının ödeyecek ekonomik gücü var olmakla birlikte ekonomik Mahvına sebep vermeyecek tutarda olacağı,
• Davalı tarafa ait mevcut mali veriler ışığında Davacının Talep ettiği cezai şart konusunda talep edebileceği tutarlar konusunda yaptıkları hesaplamalar doğrultusunda indirim yapıp yapmama kararının mahkemeye ait olduğu belirtilmiştir.
Taraf iddia ve savunmaları ibraz edilen deliller, bilirkişi rapor ve ek raporu ile Tüm dosya kapsamı bir arada değerlendirildiğinde;
Davacı tarafça , sözleşmenin davalı tarafça haklı bir neden olmaksızın feshedildiği halde, üzerinde akaryakıt istasyonu bulunan taşınmazın geç tahliyesinden kaynaklı olarak sözleşmenin 14. maddesindeki geç tahliye edilen beher gün 1.000 USD olmak üzere toplam 249 gün karşılığı 249.000 USD cezai şart alacağı ile sözleşmesinin 18. maddesinde sözleşmeye aykırılıktan dolayı kararlaştırılan 100.000 USD cezai şart alacağı ve nihayetinde taahhütnamedeki alım taahhüdünü ihlalden doğan ve belirsiz alacak davası olarak açılan cezai şart alacağından şimdilik 1.000 USD karşılığı TL alacağının tahsili talep edilmiştir.
Taraflar arasındaki sözleşmenin “Anlaşmanın Feshi” başlıklı 14. Maddesinde; “..., bu anlaşmanın herhangi bir hükmünün bayi tarafından ihlali halinde süre sonunu beklemeksizin işbu anlaşmayı feshetmek yetkisine haizdir. Bayi, ...’nin bu hakkını peşinen kabul etmiştir. Anlaşmanın bu madde hükümleri uyarınca feshi halinde bayi zarar ziyan ve tazminat gibi herhangi bir hak ve talepte bulunamaz. Bayi, ...’nin fesih ihbarında tayin edeceği süre içerisinde akaryakıt satış yeri ve müştelamatını tahliye ederek ve normal yıpranma hariç teslim aldığı gibi mükemmel şekilde...’ye iade ve teslim ile mükelleftir. Bayi, bu vecibesini yerine getirmez satış yerini terk etmeyerek fuzuli nitelik kazanacak işgaline devam ederse ..., bu konudaki diğer dava hakları saklı kalmak kaydıyla bayinin gayrimenkuldeki fuzuli işgaline son verilerek çıkarılması için açılacak dava kesinleşinceye kadar satış yerinin bir yeddi adle tevdiini bayiden ve mahkemelerden talep etmek hakkını haizdir… Bayi, bu madde hükmüne aykırı hareket eder ve satış yerini terk ve tahliye etmezse fesih tarihinden itibaren geç tahliye ettiği her gün için ...’ye merkez bankası döviz satış kuru üzerinden 1.000 USD karşılığı Türk Lirası ödemeyi kabul ve taahhüt etmiştir...”
Sözleşmenin “Cezai Şart” başlıklı 18. Maddesinde; “Bayi, bu anlaşmanın herhangi bir hükmünü kısmen veya tamaman ihlal ettiği takdirde, ...’nin işbu anlaşmayı feshe hakkı bulunduğunu ve böyle bir ahvalde cezai şart olarak ödeme gününde uygulanmakta olan merkez bankası döviz satış kuru üzerinden hesaplanacak 100.000 USD (yüzbinAmerikanDoları) karşılığı tutarında Türk Lirasını ...’ye ödemeyi kabul ve taahhüt etmiştir. ...’nin diğer zarar, ziyan ve tazminat hakları ayrıca saklı tutulmuştur.”
Taraflar arasındaki “Taahhütname” başlıklı sözleşmede, “…bayilik anlaşması ve eki niteliğindeki diğer anlaşmalara müsteniden fiilen akaryakıt satış faaliyetine geçtiğimiz tarih başlangıç alınmak üzere anılan anlaşmaların yürürlüğü süresince geçerli olacak şekilde birinci yıldan başlamak kaydıyla yıllık asgari 3.500 m3 beyaz malı (kurşunsuz benzin +normal benzin+süper benzin+motorin)i münhasıran ...’den veya ...’nin göstereceği ikmal nokta veya kaynaklarından mübayaa edeceğimizi kabul ve taahhüt ederiz. İşbu taahhütname ile mübayaa ...’ye eksik kalan yıllık alım miktarı üzerinden akaryakıt için 65 USD/m3 tutarınında… kar mahrumiyetini ödemeyi” şeklinde düzenleme bulunduğu görülmüştür.
İbraz edilen ve hükme esas alınan bilirkişi raporu doğrultusunda ;Sözleşmenin Fesih tarihi ile sözleşmenin sonuna kadar dönem için ;Davalının almadığı ürün için ( taahhütnamede kararlaştırılan m3 başına 65 USD olduğu ve dava tarihindeki USD kur 1,7884 TL olduğu nazara alınarak ) 07.11.2011 - 07.12.2012 tarihleri arası için Taahhütnamede kararlaştırılan eksik ürün alımından kaynaklı cezai şart tutarının 3.500 m3 x 65 USD = 227.500.- USD olacağı (227.500 USD x 1,7884 TL= 406.861.- TL)
Davalı tarafça Sözleşmenin Erken feshedilmesi nedeni ile kıstelyevm yapılan hesaplama neticesinde Sözleşmenin 4. Dönemine denk gelen kalan süresi için taahhütnamede kararlaştırılan eksik ürün alımından kaynaklı cezai şart tutarının 1.284,93 m3 x 65 USD = 83.520,55 USD olacağı (83.520,55 USD x 1,7884 TL= 149.368,15 TL) bu kapsamda Taahhütnamede kararlaştırılan eksik ürün alımından kaynaklı cezai şart alacağına yönelik davacının (83.520,55 USD + 227.500.- USD=) 311.020,55 USD (Dava tarihindeki kur karşılığı 556.229,15 TL ) Cezai şart Alacağı ve 28.572,94 TL tutarında Ecrimisil alacağı olmak üzere toplam 556.229,15 TL + 28.572,94 TL=) 584.802,09 TL alacağı olduğu bilirkişi raporu ile anlaşılmış olmakla beraber davacı tarafça cezai şart alacağı 1000 USD karşılığı TL talep edilmiş olup talepte bağlılık gereğince davacının talep ettiği ecrimisil tazminatının 28.572,94 TL ve Kar kaybı açısından taleple bağlı kalınarak 1.000, -USD karşılığı TL'nin (1.000.- USD x 1,7884 TL=) 1.788,40 TL olmak üzere Davacının talep edebileceği toplam (28.572,94 TL + 1.788,40 TL=) 30.361,34 TL alacağının bulunduğu anlaşılmış, sözleşme tarihine en yakın 2007 Mali verileri uyarınca davalı Şirketin sözleşme tarihindeki Öz kaynakları 607.987,83 TL olup hükmolunan cezai şart alacağının davalının ekonomik Mahvına sebep vermeyecek tutarda olacağı anlaşılmakla indirime gidilmeksizin aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
H Ü K Ü M /Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davanın KISMEN KABULÜ ile; fesih tarihi ile sözleşmenin sonuna kadar dönem için taahhütname de kararlaştırılan eksik ürün alımından kaynaklı cezai şart alacağına yönelik talebinin taleple bağlı kalınarak KABULÜ ile ( 1000 USD karşılığı 1000 x 1.788,40) 1.788,40 TL ve fuzuli işgalden kaynaklı ecrimisil alacağı olarak tespit olunan 28.572,94-TL olmak üzere toplam 30.361,34 TL nin 17/12/2012 dava tarihinden itibaren işleyen avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazla istemin REDDİNE,
2-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi gereğince hesap olunan 2.073,99-TL nispi karar ve ilam harcının davalıdan/ davalılardan tahsili ile hazineye irat kaydına,
3-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi gereğince hesap olunan 2.073,99-TL nispi karar ve ilam harcının peşin alınan 9.295,25-TL harçtan mahsubu ile artan 7.221,26-TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,
4-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hesap olunan 17.900,00-TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davacı tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen toplam 24.835,90-TL yargılama giderinin davadaki kabul ve red oranına göre % 7'inin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
6-Davacı tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen toplam 100,00-TL yargılama giderinin davadaki kabul ve red oranına göre % 93'ünün davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
7-HMK 333.maddesi gereğince davacı tarafından yatırılan gider avansından bakiye avansın hüküm kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,
8-Davalı tarafından yatırılan gider avansından bakiye avans kalmadığından bu konuda hüküm kurulmasına yer olmadığına,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı davalının yokluğunda, kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine istinaf nezdinde temyizi kabil olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 21/05/2024

Başkan ...
¸e-imzalıdır
Üye ...
¸e-imzalıdır
Üye ...
¸e-imzalıdır
Katip ...
¸e-imzalıdır

HARÇ BEYANI /
9.295,25-TL KARAR HARCI
2.073,99-TL PEŞİN HARÇ /
7.221,26-TL KALAN HARÇ

DAVACI GİDERİ /
21,15-TL BVH VE VSH.
22.590,00-TL BİLİRKİŞİ ÜCRETİ
2.224,75-TL POSTA MAS. /
24.835,90-TL TOPLAM