mahkeme 2019/669 E. 2024/310 K.

T.C.
İSTANBUL
4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2019/669 Esas
KARAR NO : 2024/310

DAVA : Banka Teminat Mektubunun İadesi Ve Depo Edilmesi (Tahsil İstemli)
DAVA TARİHİ : 06/12/2017
KARAR TARİHİ : 21/05/2024

... 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 28.02.2018 tarih 2017/461 Esas 2018/193 Karar sayılı yetkisizlik kararı ile Mahkememize tevzi edilip Mahkememiz esas sırasına kaydı yapılan ve Mahkememizde görülmekte olan Banka Teminat Mektubunun İadesi Ve Depo Edilmesi (Tahsil İstemli) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı şirket arasında 01 Kasım 2011 tarihli KOBİ Satış Kanalı Sözleşmesi düzenlendiğini, sözleşme taraflarından davacı şirketin ... Bankası A.Ş. ... Şubesi tarafından tanzim edilen ... tarihli ... mektup numaralı 100.000,00 TL bedelli teminat mektubunun davalı ... A.Ş'ne verildiğini, davalı şirketin ... 6. Noterliği' nin ...tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile sözleşmenin feshedildiğini, sözleşmenin feshinde müvekkili şirketin bir kusurunun olmadığını, ihtarnamede ne olduğu ve miktarı belli olmayan bir alacaktan da bahsedilmediğini, bu konuda itiraz edilerek karşı ihtar gönderildiğini, 2 adet faturanın da davacı şirketin ticari kayıtlarına da kaydedildiğini, fatura düzenlemeye hiçbir hakları olmadığını, bu faturalara da süresinde itiraz edildiğini, faturaların kesinle.şmediğini, verilen teminat mektubunun da kesinleşmediğini, sözleşmenin ...'de ifa edildiğini, bu nedenle ... mahkemelerinde açılabileceğini belirterek, dava konusu edilen teminat mektubunun iptaline ve müvekkiline iadesine, tahsil edilmesi halinde 100.000,00 TL'nin ticari reeskont faizi ile tahsiline, teminat mektubu üzerine yargılama sonuna kadar ihtiyati tedbir konulmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özete; müvekkili şirket ile davacı şirket arasında imzalanın KOBİ Satış Sözleşmesinin 31. maddesinde sözleşmeden dolayı taraflar arasında doğabilecek tüm uyuşmazlıklarda İstanbul Mahkemeleri ve İcra Daireleri'nin yetkili olduğunu, bu nedenle davanın yetkisiz mahkemede açıldığını, öncelikle yetkisizlik kararı verilmesini, davacı şirketin 08.09.2014 tarihinde almış olduğu karar ile faaliyetlerini durdurduğunu ve kapanma talebini müvekkili şirkete bildirdiğini, davacı fesih kararını noter kanalıyla iletmekten imtina ettiğini ancak 0809.2014 tarihinden sonra da faaliyet göstermeyerek sözleşmeyi fiili olarak bizzat kendisinin sona erdirdiğini, sözleşmenin feshi sonunda tarafların birbirine doğmuş olan borçlarını 10 gün içinde ifa edeceğinin de kararlaştırıldığını, kurumsal bayi ceza prosedürü ve doğan alacaklar için fatura düzenlendiğini, davacı taleplerinin hukuka aykırı olduğunu belirterek öncelikle yetkisizlik kararı verilmesini, haksız ve hukuka aykırı açılan davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
DELİLLER: Taraf vekilleri delillerini bildirmiş, KOBİ Satış Kanalı Sözleşmesi, yazışmalar, teminat mektubu, ticari defter ve kayıtlar, delil olarak bildirilmiş, celbi gereken kayıtlar celp edilerek incelenmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ:
Talimat ile alınan 27.09.2022 Tarihli Bilirkişi Raporunda Özetle; "İlgili dava dosyası ve yasal defterler incelendiğinde Davacı ...ŞTİ. ile davalı .... arasında ... abonelik işlemleri, ... tarafından bildirilecek iş ve işlemleri yapması, bu iş ve hizmetlerde ... a aracılık hizmeti vermesi,...'un uygun göreceği ya da bildireceği ... a ait olan veya olmayan başka herhangi bir ürün yahut hizmeti de ...'un belirleyeceği koşullarda vermesi üzerine dayalı bir sözleşme imzalayıp aralarında sözleşmeye dayalı bir ticari ilişki vardır. İlgili defter kayıtları incelendiğinde davalı ve davacı arasında herhangi bir alacak borç bakiyesi olmadığı tespit edilmiştir." sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
23.08.2023 Tarihli Bilirkişi Raporunda Özetle; "Dosya mevcudu, davalı şirketin 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 ve 2020 yılı ticari defterleri, talimat raporu, dava dosyası ile yine bu kayıtların dayanağı belgelerin muhasebesel ve teknik yönden tetkiki sonucunda ve raporumuzun içinde açıklanan nedenlerle; 5.1 İncelenen davalı şirkete ait 2014, 2015, 2016 ve 2017, 2018, 2019 ve 2020 yılı ticari defter ve belgelerinin Elektronik Defter Genel Tebliği usul ve esaslarına göre tutulduğu, Elektronik Defterler ile Envanter defterlerinin yasal süresinde onaylandığı ve 2014, 2015, 2016 ve 2017, 2018, 2019 ve 2020 yılı ticari defterlerinin TTK. Hükümlerine göre usulüne uygun tutmuş olduğundan davalı şirketin 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 ve 2020 yıllarına ait ticari defterlerinin sahibi lehine delil niteliği taşıdığı, Davalı şirketin 2011, 2012 ve 2013 yılı ticari defterlerinin fiziki olarak tutulması ve ticari defterlerin ...’da olmasından dolayı davalı şirketin 2011, 2012 ve 2013 yılı ticari defterlerinin inceleme esnasında ibraz edilemediği, 5.2 Davalı şirketin 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 ve 2019 yıllarına ait muavin (cari) hesap ektresinin incelenmesi neticesinde; Davalı şirketin dava konusu olan...tarihli-... mektup nolu ve 100.000,00 TL bedelli Teminat Mektubu’nu 24.10.2019 tarihinde davacı şirketin cari hesabından mahsup ederek ticari defterlerinde kayıt altına aldığı, Davalı şirketin sözleşmeye istinaden düzenlemiş olduğu ceza bedeli faturalarından kaynaklı olarak 14.11.2019 tarihi itibariyle davacı ... Ltd. Şti.’den 146.487,72 TL alacağının bulunduğu, 5.3 Davacının 08.09.2014 tarihli e-posta ile sözleşmeyi sonlandırdığını bildirdiği, buna göre sözleşmedeki düzenleme gereği 08.10.2014 itibariyle sözleşmenin sona erdiğinin söylenebileceği; sözleşmedeki fesih bildiriminin noter aracılığıyla yapılacağı düzenlemesine itibar edilmesi durumunda ise feshin davalı tarafından gerçekleştirildiğin kabul edilebileceği, prim iadesi ve ceza bedeli faturalarının uygun olup olmadığının sektör bilirkişisi tarafından değerlendirilebileceği; teminat mektubunun iadesi gerekip gerekmediğinin bu değerlendirme sonrasında belirlenebileceği," sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
15.01.2024 Tarihli Bilirkişi Ek Raporunda Özetle; "a) Taraflar arasında imzalanan sözleşme ve eki niteliğindeki Ceza Sistematiği doğrultusunda; davalı şirketin davacı bayiye iş ve eylemleri sebebi ile ceza kesintisi uygulayabileceği ve gerek yasal mevzuata aykırılık teşkil eden gerekse usulsüz kazanç sağlanmasına yol açan eylemlerle ilgili olarak sektörde operatörler tarafından bayilere ceza uygulanmakta olduğu görülmekle birlikte somut olayda bayinin kusurlu iş ve eylemine ilişkin dosya kapsamında herhangi bir bilgi-belge bulunmadığı anlaşıldığından dava konusu faturaların talep edilemeyeceğinin değerlendirilmekte olduğu, b) Hukuki yönden genel işlem koşulu bulunup bulunmadığının takdirinin Sayın Mahkemeye ait olduğu " sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
GEREKÇE: Dava, taraflar arasında düzenlenen KOBİ Satış Kanalı Sözleşmesi'nin feshi nedeni ile karşılıksız kaldığı ileri sürülen teminat mektubunun iptal ve iadesi, tahsil edilmesi halinde bedelinin tahsili istemine ilişkindir.
Davacı ...Ltd. Şti. ile davalı ... A.Ş. arasında 01.11.2011 tarihinde Kobi Satış Kanalı Sözleşmesinin akdedildiği görülmüştür. Sözleşme gereği davacı yanca ... abonelik işlemleri, ... tarafından bildirilecek iş ve işlemleri yapması, bu iş ve işlemlerde ...'a aracılık hizmeti vermesi ...'un uygun göreceği ya da bildirileceği ...'a ait olan veya olmayan başka herhangi bir ürün yahut hizmeti de ...'un belirleyeceği koşullarda vermesi üzerine dayalı bir sözleşme imzalanmıştır.
Sözleşme kapsamında, davacı yanca verilen ve lehine tanzimli ve ... Bankası A.Ş. ... Şubesi tarafından tanzim edilmiş ... tarihli-... mektup nolu ve 100.000,00 TL bedelli Teminat Mektubu'nun sözleşmeye aykırı olarak davacı yana teslim edilmediği, bu kapsımda teminat mektubunun iptal ve iadesini, dava konusu teminat mektubunun nakde çevrilmesi ve tahsil edilmesi halinde 100.000,00 TL'nin davalı taraftan ticari reeskont faizi ile tahsili amacıyla işbu dava açılmıştır.
Taraflar arasındaki sözleşmenin süreye ilişkin 26.1. maddesinde; "İşbu SÖZLEŞME'nin süresi, SÖZLEŞME'nin imza edildiği tarihten itibaren 1 (bir) yıldır. ...'un işbu SÖZLEŞME'nin süresinin hitamından en az 15 (onbeş) gün evvel, işbu SÖZLEŞME'nin devamına ilişkin iradesini ...ya yazılı olarak bildirmesi halinde, işbu SÖZLEŞME aynı şartlarla birer yıllık sürelerle uzatılmış sayılacaktır. ...'un söz konusu bildirimde bulunmaması halinde SÖZLEŞME, | (bir) yıllık sürenin sonunda kendiliğinden sona erecektir. İşbu SÖZLEŞME'nin süresinin işbu maddede belirtildiği şekilde uzatılması halinde, SÖZLEŞME süresi hiçbir şekilde 5 (beş) yıldan fazla olamayacak ve tarafları 5 (beş) yılın sonunda SÖZLEŞME konusu işe devam etmek istedikleri takdirde aralarında anlaşarak yeni bir sözleşme imzalayacaklardır.
26.2. ..., 7 (yedi) gün önceden, ... ise 1 (bir) ay önceden noter kanalı ile ihbarda bulunmak koşulu ile işbu SÖZLEŞMEYİ her zaman sona erdirebilir." hükmü düzenlenmiştir.
Sözleşmenin 27. maddesinde; "SÖZLEŞMEYE AYKIRILIK HALLERİ, FESİH, TAZMİNAT, CEZAİ ŞART 27.1. KSK veya KSK personeli işbu SÖZLEŞME'den doğan sorumluluk ve yükümlülüklerini yerine getirmediği yahut ...'u doğrudan veya dolaylı zarara uğrattığı takdirde ..., SÖZLEŞMEYİ herhangi bir ihtar keşidesine, hüküm istihsaline gerek olmaksızın, her zaman tek taraflı olarak feshedebilir.
KSK SÖZLEŞME'deki yükümlülüklerini yerine getirmeyip, herhangi bir neden ile SÖZLEŞME'nin feshine neden olur ise, ...'un uğramış olduğu veya uğrayacağı zarar ve ziyanlarına ilişkin her türlü tazminat hakları saklı kalmak kaydıyla, toplam 50.000.-$'nı (Ellibin Amerikan Doları) cezai şaft olarak nakten ve peşinen ...'un ilk talebinde ödemeyi kabul ve taahhüt eder ve işbu SÖZLEŞME ile doğmuş ve doğacak tüm borçları toplam 10 (on) gün içerisinde ödemekle yükümlüdür.
Aksi takdirde ...'nin vermiş olduğu teminat mektupları nakde çevrilerek irat kaydedilecek ve ...'un alacaklarından mahsup edilmeyerek, ... alacakları öncelikle varsa ...'un ...'dan olan alacaklarından, olmaması halinde ...'dan rızaen, mümkün olmadığı takdirde hukuki yollardan ayrıca tahsil edilecektir. Bu durumda ... hiçbir ihtara ve hüküm istihsaline gerek kalmaksızın KSK aleyhine yasal takip başlatabilecektir.
27.2. ... talep ettiğinde, ... yükümlüklerini yerine getirmez ise, ... herhangi bir ihtara gerek olmadan sistemi ve bu SÖZLEŞME'den doğan tüm haklarını geri alabilir. ...'un bu husustaki cezai şart talep ve tazminat hakları saklıdır." hükmü yer almıştır.
Bu kapsamda sözleşmenin 26.maddesi dikkate alındığında davalı yanın mail yoluyla bildirim yaptığı ve sözleşmeyi sona erdirdiği savunması sözleşmenin 26.2 maddesi kapsamında Mahkememizce kabul edilmeyeceği aşikardır.
Taraflar arasındaki sözleşmede davalı için 7 gün, davacı için ise bir ay öncesinden bildirim yapılacağı kabul edilmiştir. Bu maddenin davacıyı ağır yükümlülükler altına aldığını mübrez sözleşmenin önceden hazırlanıp içeriği hakkında karşılıklı görüşme ve pazarlık imkanı sunulmadan kabul ettirilen sözleşme niteliğinde olduğu gözlenmiştir.
Bir sözleşmenin 6098 sayılı TBK’nın m. 20 vd. uyarınca genel işlem koşulları denetimine tabi tutulması için kanunda belirtilen ölçütlerin uygulanması gerekir. 818 sayılı BK da olduğu gibi 6098 sayılı TBK’da da "sözleşme serbestisi" ana kural olmakla birlikte, sözleşmelerin geçerliliği için 6098 sayılı TBK’na, sözleşmenin hukuka aykırı genel işlem koşulları içermemesi unsuru getirilmiştir. Hem tüketiciler hem de tacirler için geçerli olan genel işlem koşulları denetimi, sözleşmelerin imzalanması aşamasında daha olumsuz durumda bulunan sözleşmenin tarafını dürüstlük kuralları kapsamında korumaktadır.
TBK ve TTK’da genel işlem koşullarına aykırılığa ilişkin öngörülen yaptırımın hukuki nitelik ve sonuçlarındaki ciddi farklılığının yanı sıra TTK m.55/1-f hükmü ile genel işlem koşullarının haksız rekabet teşkil ettiği hallere yönelik ticari bir hüküm getiren TTK öncelikle uygulama alanı bulur (TTK m.1/2). Eş deyişle ticari niteliği haiz iş ve işlemlerde genel işlem koşulları denetimi haksız rekabet hallerine münhasır biçimde TTK m.55 çerçevesinde yapılmalıdır. Adi borç ilişkilerinde haksız rekabet halinde TBK m.57 tatbik edileceğinden bu hallerde genel işlem koşulları varsa TBK m.20-25’in uygulanacağı tereddüt içermez. Bu açıdan genel işlem koşullarının haksız rekabet teşkil ettiği ticari sözleşmelerde öncelikle TBK m.20-25 değil TTK m.55 hükmü uygulanmalıdır. Genellikle de bu hüküm oldukça yeterli bir korunma sağlamaya kâfidir. Kaldı iki her iki normun koruma altına aldığı hukuki menfaat de farklılık arz etmektedir. Doktrinde isabetli olarak belirtildiği üzere TTK m.55/1-f hükmü dürüst ve bozulmamış rekabet ortamının oluşturulmasını, TBK m.20-25 ise sözleşme dengesinin temini amaç edinmektedir. Ancak genel işlem koşullarına ilişkin yorum, değiştirme yasağı ile söz konusu hükmün geçersizliğinin saptanması vb. TTK’nın hüküm sevk etmediği yani boşluk bulunan hallerde TBK hükümlerinin uygulama kabiliyetini korumakta olduğu da gözden kaçırılmamalıdır (OĞUZMAN, Kemal / ÖZ, Turgut, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Cilt:1, Gözden Geçirilmiş 11.Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2013, s.92)
Taraflar arasındaki sözleşme incelendiğinde, dava konusu 11.11.2011 tarihli sözleşmenin matbu ve standart şekilde hazırlanmış sözleşme olduğu ve davacı açışından özel bir düzenleme yapılmadığı anlaşılmakla bu hükmün davacıyı bağlamadığı kabul edilmiştir.
Dava dosyamızda yer alan 23.08.2023 tarihli bilirkişi raporunda davalı yanca teminat mektubunun irat olarak kaydedilmediği tespit edilmiştir. Yine sektör bilirkişisinin de olduğu15.01.2024 tarihli bilirkişi raporunda; "Ceza gerektiren bir davranışın tespiti ya da kuvvetli şüphe bulunması halinde; durumun mail yoluyla bayiye iletileceği, bayinin savunmasını mail yoluyla süresi içinde yapacağı, iletilen savunma değerlendirildikten sonra cezanın kapsamının bayiye iletileceği hususları kararlaştırılmıştır. 29.12.2014 tarihli 5.544,52 TL tutarlı faturaya 03/2014, 05/2014, 10/2014 dönemlerine ilişkin ceza tutarlarının yansıtıldığı görülmektedir. Mart-Mayıs ve Ekim dönemlerine ilişkin cezaların, davacı bayinin hangi iş ve eylemlerine ilişkin olduğuna, bahse konu iş ve eylemler hususunda bayinin bilgilendirilip bayiden savunma alınarak, tutanak düzenlendiğine ilişkin dosya kapsamında tutanak, e-posta yazışması, uyarı yazısı vb. hiçbir somut bilgi belgeye rastlanılmamıştır. Ayrıca prim iadeleri içerikli faturaların da davacı bayinin hangi eylemi sonucu düzenlendiğine ilişkin somut bir belgeye rastlanılmamıştır.
Tüm bu tespitler doğrultusunda; taraflar arasında imzalanan sözleşme ve eki niteliğindeki Ceza Sistematiği doğrultusunda davalı şirketin davacı bayiye iş ve eylemleri sebebi ile ceza kesintisi uygulayabileceği ve gerek yasal mevzuata aykırılık teşkil eden gerekse usulsüz kazanç sağlanmasına yol açan eylemlerle ilgili olarak sektörde operatörler tarafından bayilere ceza uygulanmakta olduğu görülmekle birlikte somut olayda bayinin kusurlu iş ve eylemine ilişkin dosya kapsamında herhangi bir bilgi-belge bulunmadığı anlaşıldığından dava konusu faturaların talep edilemeyeceği değerlendirilmektedir. Ayrıca bahse konu faturaların bir kısmının ceza dönemlerinden ve 02.12.2014 tarihli noter bildirimiyle yapılan fesihten sonra düzenlendiğinin görüldüğü," belirtildiği anlaşılmıştır.
Anlatılan kapsamda da ispat yükü fesh eden davalı da olmakla feshin usulüne uygun yapılmadığı ve feshi geçerli kılacak bir durum olmadığı, davalı yanca fesih bildiriminin e-posta yoluyla yapıldığı, ancak sözleşme gereğince feshin noter kanalıyla yapılması gerektiği bilindiğinden sözleşmenin usulüne uygun olarak fesh edilmediği ve feshin geçersiz olduğu kabul edilmiştir. Yargılamanın devamında dava konusu teminatın da davalı yanca paraya çevrildiği anlaşılmakla; davanın kabulü ile dava konusu edilen ... Bankası ... Şubesine ait ... tarihli, ... mektup numaralı 100.000,00 TL bedelli teminat mektubunun davalı şirket tarafından nakde çevrilmesinden dolayı 100.000,00 TL alacağın dava tarihi olan 06.12.2017 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Açıklanan yasal gerektirici nedenlere göre;
1-Davanın KABULÜNE,
Dava konusu edilen ... Bankası ... Şubesine ait... tarihli, ... mektup numaralı 100.000,00 TL bedelli teminat mektubunun davalı şirket tarafından nakde çevrilmesinden dolayı 100.000,00 TL alacağın dava tarihi olan 06.12.2017 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
2-Alınması gereken 6.831,00 TL peşin harçtan peşin yatırılan 1.707,75 TL harcın mahsubu ile eksik kalan 5,123,25 TL harcın davalıdan tahsili ile Hazineye İrad Kaydına,
3-Davacı vekili lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesi gereğince hesaplanan 17,900,00 TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine,
4-Davacı tarafından yapılan 1,707,75 TL peşin harç, 59,30 TL başvuru harcı, 4,60 TL vekalet harcı, 8.750,00 TL bilirkişi ücreti ve 2,147,58 TL posta masrafı olmak üzere toplam 12.669,23 TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine,
5-Kullanılmaya ve artan gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilgili tarafa iadesine,
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı verilen karara karşı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık yasal süre içerisinde mahkememize veya başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek istinaf dilekçesi ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.21/05/2024

Katip ...
¸e-imzalıdır

Hakim ...
¸e-imzalıdır