mahkeme 2025/243 E. 2025/539 K.

T.C.
İSTANBUL
3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2025/243 Esas
KARAR NO : 2025/539

DAVA : Kıymetli Evrak İptali (Zayi Nedeniyle)
DAVA TARİHİ : 28/03/2025
KARAR TARİHİ : 24/06/2025

Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Zayi Nedeniyle) davasının yapılan açık yargılamaları sonunda :
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ :
DAVA: Davacı vekili tarafından Mahkememize sunulan dava dilekçesinde özetle; "Müvekkil ...Tic. Ltd. Şti'nin ait ...bank ... Şubesi ... Çek Hesap No'lu hesaba ait... seri numaralı çek sayfası kaybolmuştur. Uzun uğraşlara rağmen de çek bulunamamıştır.Zira Sayın Mahkemece ekteki ticari defter sicil kayıtları incelendiğinde ... Çek Hesap No'lu hesaba ait ...seri numaralı çeke ilişkin alacak borç ilişkisi, aktif- pasif ekranı, sözleşme, iş sözleşmesi alım/ satım sözleşmesi, hatır çeki, borç kaydı bulunmamaktadır. Kaybolan çek şirketin ticari defterlerinde dahi bulunmamakta olup herhangi bir ticari işlm için 3. Kişilere verilmemiştir. Zira 3. Kişilere çek verilmiş olsaydı, çek alacağı ticari deftere borç hanesine kaydedilir, çek karşılığı yapılacak işin niteliği işlenir, çeke ilişkin sözleşme ve fatura veri kayıtları ve ticaret sicil kayıtlarına işlenirdi. Çekin kötü niyetli 3. Kişilerin eline geçmesi halinde kötü niyetli 3. Kişilerin çeki eline geçirmesi halinde ihtiyati haciz, çek ceza davası, çekten kaynaklı müvekkilin banka sicilinin bozulması, müvekkilin kaybolan çek nedeniyle 3. Kişilerin yaptığı kötü niyetli işlemler sonucu ödeme güçlüğü içerisine girmesi, hem kendisinin çek ceza davası neticesi hürriyeti kısıtlanması/ hapis cezası hemde şirketin geçek/ tüzel kişiler ve banka kredi kurum ve kuruluşları nezdinde ekonomik olarak mahvına sebep olacaktır.
İlgili çekin kötü niyetli üçüncü kişilere geçmesi ilgili bankaya ibraz etmesi halinde müvekkil telafisi güç imkansız zararlara uğrayacağından çekler hakkında 3.kişilere ödenmemesini sağlamak adına ödeme yasağı konulmasını ve zayii nedeniyle iptalini..." talep ve dava etmiştir.
(II) YARGILAMA SÜRECİNDE TOPLANAN DELİLLER:
(1) Y a z ı l ı D e l i l l e r ;
Davacı tarafından zayi olduğu iddia edilen çeklerin görüntüsü sunulmaması ve davacının keşideci olması nedeniyle ödemeden men yasağı talebinin reddine, bu hususta ara karar yazılarak davacıya tebliğine karar verilmiştir.
... Anonim Şirketine müzekkere yazılarak; a) Çek koçanının ve çek hesabının kime ait olduğunun, b) Çekin ibraz edilip edilmediğinin, şayet ibraz edilmiş ise veya ibraz edilir ise ibraz tarihi, ibraz edenin isim ve adresinin sorulmasına, c)Çeki ibraz edenlerin çek aslı ile birlikte mahkememize gönderilmesi istenilmiş olup gelen cevap dosyamız arasına alınarak incelenmiştir.
Davacı vekiline çeklerin keşidecisi, keşide tarihi ve çek miktarları hakkında bilgi vermek üzere iki haftalık süre verilmesine karar verilmiştir.
Mahkememizin 28/03/2025 tarihli verilen ara kararı ile ihtiyati tedbir talebinin reddine, kararın taraflara tebliğine karar verilmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava; TTK'nın 818/s madde hükmü delaletiyle, aynı kanunun 757.madde hükümlerinde belirtilen zayi nedeniyle davacı ... Şti'ne ait ...bank .. Şubesi ... Çek Hesap No'lu hesaba ait... seri numaralı çekin iptali istemine ilişkindir.
TTK'nun 651. maddesi gereğince; kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir. Aynı kanunun 652. maddesine göre de; kıymetli evrakı zayi eden kimse, iptal kararı alarak hakkını senetsiz olarak da ileri sürebilir veya yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilir. Keşidecinin senet üzerinde ileri sürebileceği bir hakkı mevcut değildir. Kaldı ki, çek iptali davası hasımsız olup, dava sonunda verilecek iptal kararı çek hamili 3. kişileri bağlamaz. Çekin iptal kararından sonra takibe konu olması halinde de, keşidecinin yine menfi tespit davası açarak bu çekten dolayı borçlu olmadığını ispat etmesi gerekir.
İstanbul BAM 43. Hukuk Dairesinin ... Esas, ...Karar sayılı ilamında vurgulandığı üzere "... Talebin boş çek yapraklarına ilişkin olduğu ve bunlara ilişkin çek hesaplarının talep eden şirkete ait olduğu talep eden tarafın da kabulündedir. Boş çek yaprakları TTK'nın 780. Maddesi kapsamında çek niteliğinde olmadığı gibi kambiyo senedi vasfında da değildir. Dolayısıyla boş çek yaprakları hakkında iptale ilişkin TTK'nın 757 vd. maddelerinin uygulanma olanağı yoktur. Bu halde çek hesabı sahibinin, boş çek yapraklarının iptaline karar verilmesini talep etmesi mümkün değildir. Bu nedenle, ilk derece mahkemesince talebin reddine karar verilmesinde herhangi bir isabetsizlik görülmemiştir...".
İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesinin ... Esas... Karar sayılı ilamında vurgulandığı üzere "... TTK.757-764.maddelerinde yer alan yasal düzenlemelere göre çek keşidecisinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkı TTK.651/2.maddesi uyarınca senet üzerinde hak sahibi bulunan hamile aittir. Kıymetli evrakta hakkın senede bağlı olması nedeniyle, senedin zayi olması halinde hak sahibi hamile iptal kararı alarak, hakkını senetsiz olarak ileri sürme, ya da yeni bir kıymetli evrak tanzimini isteme olanağı tanınmak istenmiştir.(TTK.652.m) Keşidecinin, muhatap bankayı ödemeden men yetkisi bulunmamaktadır. Çek ibraz edildiği takdirde, hak talep eden hamile karşı İİK.72.maddesi uyarınca olumsuz tespit davası açma imkanları mevcut bulunmaktadır. HMK nın114/h maddesi uyarınca davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması dava şartıdır.Yine TTK.651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi senede bağlı alacak hakkı olan hamildir. Açıklanan nedenlerle ; zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı çek hamiline tanınmış bir hak olup, keşidecinin işbu davayı açma hakkı bulunmadığından, davacının aktif husumet ehliyeti bulunmamaktadır. Davacının keşideci olduğu hamil sıfatı bulunmadığı gözetildiğinde davacı vekilinin karara yönelik istinaf nedeni yerinde bulunmamış, davacı vekilinin istinaf başvurunun esastan reddine karar verilmiştir...".
Zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı çek hamiline tanınmış bir hak olup, keşidecinin işbu davayı açma hakkı bulunmadığından, davacının aktif husumet ehliyeti yoktur (Emsal; Yargıtay 11.HD.nin 28.02.2019 tarih ve... E....K. İle 19/11/2018 tarih ve ... E. ... K.ile 18.06.2018 tarih ve... E. ...K. İle İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin ... E....K. İle ...E....K.). Kaldı ki boş çek yaprakları kıymetli evrak niteliğinde olmadığından zaten iptaline karar verilemez (Emsal:Yargıtay 11.HD...E ...K. T.05.02.2018).
Somut olayda; dava dilekçesi içeriğinden ve ... A.Ş tarafından sunulan müzekkere cevaplarına göre davacı tarafından iptali istenilen çekin ve çek hesaplarının davacıya ait olduğu anlaşılmış; davacı tarafından çeke ilişkin görüntü sunulmamış; bu suretle davacının iptali istenen çekin keşidecisi konumunda olduğu, davacının işbu iptal davasını açmakta aktif husumet ehliyeti bulunmadığından 6100 sayılı HMK'nun 114/1-d ve 115/1-2 maddeleri gereğince davanın dava şartı noksanlığı nedeniyle usulden reddine karar vermek gerekmiş olup aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM : Ayrıntısı ve gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere :
1-Davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle USULDEN REDDİNE,
2-Karar tarihi itibariyle 492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken harç peşin alındığından tekrar alınmasına yer olmadığına,
3-Davacı tarafından yapılan giderlerin kendi üzerinde bırakılmasına,
4-Fazla yatan gider avansı ile delil avansı var ise 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Adalet Bakanlığı Hukuk Muhakemeleri Gider Avansı Tarifesinin 5.maddesine göre karar kesinleştikten sonra talep halinde yatırana İADESİNE,
Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık süre içinde mahkememize veya bulunulan yer asliye ticaret mahkemesine dilekçe ile başvurmak koşuluyla İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere tarafların yokluğunda karar verildi. 24/06/2025

Katip ...
E-imzalıdır

Hakim ...
E-imzalıdır