mahkeme 2024/712 E. 2025/140 K.

T.C.
İSTANBUL
3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2024/712 Esas
KARAR NO : 2025/140

DAVA : Menfi Tespit (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 17/11/2015
KARAR TARİHİ : 21/02/2025

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılamaları sonunda :
TALEP:
Davacı vekilinin mahkememize vermiş olduğu dilekçesinde özetle: " Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 2006-2015 yılları arasında davalıya ait kuyumcu dükkanında satış elemanı olarak çalıştığını, çalıştığı süre boyunca davalıya herhangi bir maddi zarar vermediğini, iş sözleşmesinin haksız olarak sonlandırıldığını, davalı tarafından müvekkiline zorla imzalatılan bononun icra takibine konulduğunu, bononun metninde bedelin nakten ahzolunduğuna ilişkin kayıt bulunduğunu, müvekkili ile davalı arasında herhangi bir para alışverişi olmadığını, iş sözleşmesinden kaynaklanan bir ilişki olduğunu beyanla ... 29. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyası ile konulan takibin teminatsız olarak durdurulmasını, borcun olmadığının tespiti ve takibin iptalini ve kötü niyet tazminatına hükmedilmesini" talep ve dava etmiştir.
SAVUNMA:
Davalı vekilinin mahkememize vermiş olduğu dilekçesinde özetle: "Müvekkilinin uğraştığı kuyumculuk işinde işcilerden teminat bonosu alınmasının adet olduğunu, teminat bonosunun işe girerken değil 20/01/2014 tarihinde alındığını, iddia edildiği gibi zorla ve tehditle imzalatılmadığını, o dönemdeki çalışan bütün personelden teminat senedi alındığını, davacının işten kendi istifası ile ayrıldığını beyanla davanın reddini" talep etmiştir.
DELİLLER VE GEREKÇE:
Dava, davacı tarafça davalı işverene teminat senedi olarak verilen senedin haksız olarak kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile icra takibine konu edildiği iddia edilerek icra takibi nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespiti isteminden ibarettir.
Dosya ... 19. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin... Esas, ... Kararı ile davanın kabulüne karar verildiği ancak davalı vekilinin ... 19. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ...Esas, ... Kararını istinaf etmiş olduğu anlaşıldı.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 18. Hukuk Dairesi'nin ... Esas ... Karar numaralı karar ilamında özetle: "Davacı eldeki davayla kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile yapılan takip ve bu takibe konu bonodan borçlu olmadığının tespitini talep etmiş olup, 6102 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi uyarınca uyuşmazlığın çözümünde görevli mahkeme AsliyeTicaret Mahkemesidir. Bu yasal düzenlemeler ve gerekçe kapsamına göre; davalı vekilinin istinaf talebinin usulen kabulüne, HMK m. 353/1-a-3 uyarınca ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, göreve ilişkin dava şartı yokluğu nedeni ile davanın usulden reddine, dosyanın görevli İstanbul Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmek üzere kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine" şeklinde karar verilmiş olup dosya mahkememize tevzi edilerek yukarıdaki esas numarasını almıştır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun ...E ... K sayılı ilamında özetle; "1. 2004 sayılı Kanun'un "Takibin kabulü şartları" kenar başlıklı 167 nci maddesinin birinci fıkrasına göre alacaklının kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip yapabilmesi için alacağının mutlaka bir kambiyo senedine bağlı olması gerekir.(...)
Senet üzerinde asıl borç ilişkisine atıf yapan ve ödemeyi şarta bağlayan kayıtlar olması durumunda mücerretlik vasfı ortadan kalkacağından böyle bir senede dayanılarak kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip yapılamaz. Örneğin "hisse devrinin teminatıdır", "...ile imzalanan sözleşmenin teminatıdır", “eseri ... tarihinde tamamlayamamam hâlinde ödeyeceğim”, “inşaat bitiminde ödenecektir" şeklindeki kayıtlar. Bononun teminat senedi olduğu senet metninden anlaşılan bu gibi hâllerde bono kayıtsız (koşulsuz) borç vaadi içermediği için hükümsüzdür ve bu hükümsüzlük; düzenleyen tarafından, lehtara veya ciranta konumunda olan hamile karşı da ileri sürülebilir. Bu hâlde 6102 sayılı Kanun'un 687 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca senet metninden anlaşılan (hükümsüzlük) def'i vardır. Bu def'i mutlak def'i olup, üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir. Bu durumda kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takibin 2004 sayılı Kanun'un 170/a maddesi gereğince iptaline karar verilmesi gerekir.(...)
Bononun teminat senedi olduğu senet metninden anlaşılamıyor ise 2004 sayılı Kanun'un 169/a maddesi kapsamında bononun sözleşme ile bağlantısı kanıtlanmalıdır. Sözleşmede senedin vade, tanzim tarihi ve miktarlarına açık bir şekilde atıf bulunmalıdır. Senede açıkça atıf bulunan sözleşmede senedin teminat amacıyla verilmiş olduğu belirtilmiş olabilir. Nitekim bu hususlar Hukuk Genel Kurulunun 10.05.2023 tarihli ve ... Esas, ... Karar ile 14.06.2023 tarihli ve ... Esas, ...Karar sayılı kararlarında da benimsenmiştir." şeklinde değerlendirmelerde bulunulmuştur.
Emsal mahiyette İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 46. Hukuk Dairesi'nin ... E... K sayılı ilamında özetle; "Kambiyo senedinin üzerinde teminat kaydı var ise ancak neyin teminatı olduğu belirtilmemiş ise bu kayıt kambiyo senedinin mücerrettik vasfını ortadan kaldırmaz. Sadece teminat olduğuna dair eklenen bu kayda doktrinde mücerret teminat kaydı denilmektedir. Buna karşılık senet üzerinde asıl borç ilişkisine atıf yapan veya ödemeyi şarta bağlayan kayıtlar olması durumunda senedin mücerretlik vasfı ortadan kalkacağından böyle bir senede dayanılarak kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip yapılamaz. Başka bir deyişle kambiyo senedinin teminat senedi olduğunun senet metninden anlaşılması durumunda senedin mücerretlik vasfı ortadan kalkacağı için senet hükümsüzdür ve bu hükümsüzlük; borçlu tarafından, lehtara veya ciranta konumunda olan hamile karşı da ileri sürülebilir. Dolayısıyla senet metninden anlaşılan bu def’î mutlak def'î niteliğinde olup, üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir." şeklinde açıklamalarda bulunulmuştur.
Emsal mahiyette İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi'nin ...E ... K sayılı ilamında özetle; "Senet üzerinde asıl borç ilişkisine atıf yapan ve ödemeyi şarta bağlayan kayıtlar olması durumunda mücerretlik vasfı ortadan kalkacağından böyle bir senede dayanılarak kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip yapılamaz." şeklinde değerlendirme yapılmıştır.
Tüm dosya kapsamı bir bütün olarak incelendiğinde; davalı vekili tarafından cevap dilekçesinden itibaren tüm aşamalarda takibe dayanak yapılan senedin teminat senedi olarak davacı tarafından verildiği ikrar edilmiştir. Davacı tarafça da takibe dayanak yapılan bononun teminat senedi olarak baskı ve tehdit altında davacı tarafından davalıya verildiği iddia edilmiştir. Dolayısıyla takibe dayanak yapılan senedin teminat senedi olduğu hususunda taraflar arasında ihtilaf yoktur.
Emsal mahiyette alıntılanan yüksek yargı içtihatlarında da izah edildiği üzere senet metninden teminat senedi olduğunun anlaşılması hâlinde teminat senetlerinin kambiyo takibine mahsus haciz yolu ile takibe konu edilmesi mümkün değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nca ve doktrinde bu görüşün benimsenmesinin temel sebebi ise kambiyo senetlerinin kayıtsız şartsız borç içeren belgeler olması hasebiyle senet üzerine asıl borç ilişkisine atıf yapılarak teminat olduğuna dair ibare eklenmesi hâlinde senedin kayıtsız şartsız borç içermeyeceğinden bahisle hükümsüz kalacağı fikrine dayanmaktadır. Nitekim bu hükümsüzlük ise senet metninden anlaşılan hükümsüzlük defi olduğundan lehtara veya ciranta konumunda olan hamile karşı da ileri sürülebileceği kabul edilmiştir.
Bononun teminat senedi olduğu senet metninden anlaşılamıyor ise bononun sözleşme ile bağlantısı kanıtlanmalıdır. Bu durumda ise hükümsüzlük defisinin düzenleyen tarafından lehtara karşı ileri sürülebileceği kabul edilmişken ciranta konumunda olan hamile karşı ileri sürülemeyeceği yani bir başka deyişle senet metninden anlaşılan hükümsüzlük defisi olmadığı kabul edilmiştir.
Somut olayda ise ... 29. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı takibine dayanak yapılan bononun üzerinde teminat olduğuna dair bir ibare bulunmasa dahi düzenleyen ve lehtar konumundaki davanın tarafları arasında teminat senedi olduğu hususunda herhangi bir ihtilaf bulunmamaktadır. Dolayısıyla senedin tarafları bakımından bahse konu senet kambiyo senedi vasfında olmayıp teminat amacıyla verilmiş adi yazılı bir belge hükmündedir. Bu bağlamda bahse konu senedin kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takibe konu edilmesi mümkün değildir. Aksi düşünce hâlinde ise yine somut olayda da kendini gösterdiği gibi davacı borçlunun itiraz ile takibi durdurma hakkı elinden alınmış olup menfi tespit davası açmak zorunda kalması sonucunu ortaya çıkarmaktadır. Ayrıca kambiyo senedine dayalı takip nedeniyle açılan menfi tespit davasında davacı borçlu HMK 190'a aykırı şekilde ispat yükünü de üzerine almaktadır. Yani esasen senet nedeniyle borçlu olmadığını ispat külfeti altına girmektedir. Oysa bahse konu teminat senedi adi yazılı bir belge olarak ilamsız takibe konu edilseydi, davacı borçlunun borca itiraz dilekçesi ile takibi durdurma imkanı olacaktı. Şayet alacaklı tarafından borcun gerçek borç olduğu ileri sürülüyor ise genel mahkemelerde itirazın iptali davası açılması gerekmekte olup ispat yükü de yine temel hukuk kurallarına uygun şekilde alacaklı olduğunu iddia eden taraf üzerine olacaktır.
Bu kapsamda takibe dayanak yapılan senet üzerinde sözleşmeye atıf yapılarak teminat senedi olduğuna dair bir ibare olmasa da taraflarca teminat senedi olduğu kabul edilmiş olmakla düzenleyen ve lehtar arasında kambiyo senedine mahsus haciz yolu ile takibe konu edilemeyeceği kanaati mahkememizde hâsıl olduğundan senedin bedelsiz kalıp kalmadığı yönünde bir değerlendirme yapılmaksızın ve senet nedeniyle davacının borçlu olup olmadığına ilişkin bir değerlendirme yapılmaksızın salt icra takibinin usulüne uygun başlatılmadığı kanaatiyle davanın kabulü ile başlatılan icra takibi nedeniyle davacının davalıya borcunun olmadığının tespitine (nitekim davacı tarafça da senet nedeniyle borçlu olmadığının tespiti talep edilmemiştir) ve davalı alacaklının teminat senedi olduğunu bilmesi ve kabul etmesine rağmen bahse konu senedi kambiyo takibine konu etmiş olması ve borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlamış olması nedeniyle %20 oranında kötü niyet tazminatının davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM : Ayrıntısı ve gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere :
Davanın KABULÜNE,
1-Davacının ... 29. İcra Müdürlüğü'nün... Esas sayılı takip bakımından davalıya borçlu olmadığının tespitine,
2-Alacağın % 20'si olan 25.057,53 TL kötü niyet tazminatının davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
3-Karar tarihi itibariyle 492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 8.558,40 TL harçtan peşin alınan 2.139,61 TL'nin mahsup edilerek bakiye 6.418,79‬ TL harcın davalıdan alınarak hazineye irat kaydına,
4-Davacı tarafından yatırılan 2.139,61 TL peşin harç, 27,70 TL başvuru harcı gideri toplamı olan ‭2.167,31‬‬ TL harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davacı kendisini bir vekil ile temsil ettirdiğinden, yürürlükte olan A.A.Ü.T. gereğince dava değeri olan 125.287,67 TL üzerinden hesaplanan 30.000,00 TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
6-Davacı tarafından yapılan 1.300,90 TL tebligat, posta giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
7-Taraflarca yatırılan gider ve delil avansından arta kalan kısmın karar kesinleştiğinde HMK.m.333 hükmü uyarınca ilgili tarafa iadesine,
Dair; taraf vekillerinin yüzüne karşı verilen gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık süre içinde mahkememize veya bulunulan yer asliye ticaret mahkemesine dilekçe ile başvurmak koşuluyla İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere karar verildi. 21/02/2025

Katip ...
e-imzalıdır

Hakim ...
e-imzalıdır