mahkeme 2024/298 E. 2025/521 K.

T.C.
İSTANBUL
20. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2024/298 Esas
KARAR NO : 2025/521

DAVA : Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 22/05/2024
KARAR TARİHİ : 16/09/2025

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
TALEP: Davacı vekilinin mahkememize verdiği dava dilekçesinde özetle; Müvekkili ile davalı arasında 06.11.2018 tarihli ve 02.01.2019 tarihli bayilik sözleşmesi olduğunu, tarafların 12.06.2020 tarihli fesih protokolü ile sözleşmeyi feshettiğini, davalının bayilik sözleşmesi sona erdiği halde ariyetleri iade etmediğini ve geç teslime bağlanan cezai şartın doğumuna sebebiyet verdiğini, davacının ticari defterlerinde kayıtlı olan ve satış değeri 265.600 TL olan ariyetin davalı uhdesinde kaldığını, sözleşmeye göre iadede geciktiği gün başına (ÜFE ve TÜFE güncellemesine tabi) 3.250 TL cezai şart ödemeyi kabul ettiğini, davacının noterden gönderdiği ihtarname ile davalıdan ariyet bedelleri olan 265.000 TL + KDV ile günlük cezai şart ödemesini, aksi halde söküm ve nakliye masraflarının davalıya ait olacağını .... Noterliğinin 08.02.2024 tarihli ... yevmiye numaralı ihtarı ile bildirdiğini, davalının ne bedelini ödediğini ne de ariyetleri iade ettiğini belirterek ariyetlerin aynen iadesini, bunun mümkün olmaması halinde şimdilik 10.000 TL ve ariyetlerin geç teslimine bağlanan cezai şart için şimdilik 5.000 TL olarak sözleşmesel faiz/ticari temerrüt faiziyle beraber davalıdan tahsiline ve tüm yargılama giderleri ile ücreti vekaletin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP: Davalı tarafa çıkarılan tebligatın davalıya usul ve yasaya uygun şekilde tebliğ edilmesine rağmen davalı taraf davaya cevap vermeyerek ve duruşmalara katılmayarak HMK 128. maddesi gereğince davacının iddialarının tamamını inkar etmiş sayılmıştır.
DELİLLER: Taraflar arasında akdedilen 06.11.2018 tarihli ve 02.01.2019 tarihli bayilik sözleşmesi, 12.06.2020 tarihli fesih protokolü, Beşiktaş Noterliğinin 18.02.2024 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesini, ariyet demirbaş belgesi, .... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... esas sayılı dosyası, bilirkişi kök ve ek raporları ve tüm dosya kapsamı.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Mahkememizce yapılan yargılama ve tüm dosya kapsamına göre; dava, taraflar arasındaki akaryakıt bayilik sözleşmesine istinaden davacı tarafından davalıya teslim edilen ariyetlerin iadesi ve ariyetlerin geç tesliminden kaynaklı cezai şart isteminden ibarettir.
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; taraflar arasında bayilik sözleşmelerinin imzalandığını ve taraflar arasında düzenlenen 13/06/2020 tarihli fesih protokolü ile aralarındaki sözleşmenin sona erdiğini, davalının bayilik ilişkisi sona ermesine rağmen kendisine teslim edilen ariyetleri teslim etmediğini, taraflar arasında imzalanan ariyet demirbaş belgesine göre davalının teslimde geciktiği gün başına 3.250,00 TL'nin güncellenmiş karşılığına tekabül eden cezai şartı ödemek zorunda olduğunu, davalı tarafa gönderilen ihtarnameye rağmen ariyet bedellerini ve cezai şartı ödemediğini, bu nedenle fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla davalıya teslim edilen ariyetlerin iadesi, mümkün değilse İİK 24. Maddesi gereğince bedelinin ve ariyetlerin geç teslimine bağlanan cezai şartın davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı tarafa usul ve yasaya uygun tebligat yapılmasına rağmen davaya cevap vermemiş ve davayı inkar etmiştir. Davalı vekili tarafından sunulan beyan dilekçesi ile taraflar arasında sözleşmenin feshedilmesinden sonra akaryakıt istasyonunun ... Pet. Nak. Gıda San. Ve Tic. Ltd. Şti. tarafından işletildiğini, davacı şirketin ... Pet. Nak. Gıda San. Ve Tic. Ltd. Şti.ile bayilik sözleşmesi imzaladığını, davacının davalı şirkete teslim ettiği ariyetlerin aynısını ... Petrol adlı şirkete de teslim ettiğini, dava dışı ... Petrol Ltd. Şti. tarafından ariyetlerin kullanıldığını, dava konusu ariyetlerin davacı tarafından sökülüp teslim alındığını bu nedenle teslim edilmesi gereken ariyetin mevcut olmadığını, aynı ariyetlerin söküm ve nakliye giderlerinden dolayı davacı tarafından dava dışı ... Petrol Ltd. Şti.'ye .... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... E. Sayılı dosyası ile dava açıldığını beyan etmiştir.
Dava zorunlu arabuluculuğa tabi davalardan olup davacı tarafça dosyaya sunulan 18/04/2024 tarihli arabuluculuk son anlaşmazlık tutanağı ile davacı tarafça zorunlu arabuluculuk dava şartının yerine getirildiği ve tarafların anlaşamadığı anlaşılmıştır.
Davacı tarafından davalı tarafa gönderilen .... Noterliğinin 18/02/2024 tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile ariyet demirbaş belgesi gereğince teslim edilen ariyetlerin güncel rayiç bedellerinin ödenmesi aksi halde iade edilmeyen her gün için cezai şart talep hakkının bulunduğu davalı tarafa ihtar edildiği, ihtarnamenin iade geldiği anlaşılmıştır.
Davaya konu davalıya ait istasyonda makina mühendisi bilirkişi marifeti ile keşif yapılarak taraflar arasındaki sözleşme kapsamında davacının davalıya teslim ettiği ve bedelinin iadesini istediği ariyetlerin istasyonda mevcut olup olmadığı ve ariyetlerin dava tarihi itibariyle değerinin ne kadar olduğu ayrıca davalının defter ve belgeleri üzerinden Mali Müşavir bilirkişi ile inceleme yapılarak davacının davalıdan ariyetlerin geç tesliminden kaynaklı cezai şart alacağının bulunup bulunmadığı, bundan kaynaklanan alacağı varsa miktarının belirlenmesi, cezai şartın davalının ekonomik olarak mahvına neden olup olmayacağı hususunda rapor düzenlenmesi için keşif talimatı yazıldığı, ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... sayılı talimat dosyasından keşif icra edildiği ve makina mühendisi bilirkişi ... ve mali müşavir bilirkişi ... tarafından düzenlenen 05/12/2024 tarihli bilirkişi raporunda özetle; "Dava konusu ariyetler keşif yapılan istasyonda bulunmadığından ariyetlerin dava tarihi itibariyle değerinin ne kadar olduğu tespit edilemediği, taraflar arasında imzalanan 12.06.2020 tarihli fesih protokolüne göre davalının tüm borçlarını 30 işgünü içinde (17.07.2020 tarihine kadar) eda etmesi gerektiği, davalının 06.11.2018 tarihli ariyet sözleşmesine göre kendi uhdesinde bulunan ariyetleri gününde teslim etmemesi durumunda 3.250 TL/gün üzerinden ceza-i şart ödemesi gerektiği, davalının temerrüt tarihi olan 17.07.2020 tarihinden dava tarihine kadar geçen süre 1405 gün olup buna göre hesaplanan ceza-i şartın 4.566.250,00 TL olduğu, davalı aleyhine hesaplanan ceza-i şart tutarı davalının yükümlülüklerine dahil edildiğinde davalı şirket (1.303.960,50 TL - 4.566.250 TL =) 3.262.289,50 TL borca batık hale gelmektedir. Dolayısıyla bahse konu ceza-i şartın davalı tarafça ödenmesi mümkün olmayıp davalı şirketin mahvına sebep olabileceği" şeklinde rapor düzenlenmiştir. Dava konusu ariyetlerin dava tarihi itibariyle değerinin ne kadar olduğu hususunda kök raporda makina mühendisi tarafından değerlendirme yapılmadığı anlaşılmakla, dava dilekçesi ekinde bulunan 06/11/2018 tarihli ariyet demirbaş belgesi ekinde bulunan ariyetlerin dava tarihi itibariyle değerinin ne kadar olduğu hususunda makina mühendisi bilirkişiden ve bilirkişi raporunda cezai şartın davalının ekonomik mahvına neden olduğu belirtilmişse de; davalının ticari defter ve kayıtlarının incelenerek talep edilen cezai şartın en fazla ne kadarının talep edilebileceği hususunda mali müşavir bilirkişiden ek rapor alınmasına karar verildiği, ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... sayılı talimat dosyasından makina mühendisi bilirkişi ... ve mali müşavir bilirkişi ... tarafından düzenlenen 22/04/2025 tarihli bilirkişi raporunda özetle; "Dosyadaki 19.02.2025 tarihli bilirkişi raporunda davalı yönünden cezai şart tespit edilirken TTK Md. 376 hükmünde öngörülen sınırların dikkate alınmasının uygun olacağı belirtilmiştir. Söz konusu raporda cezai şartın tahsil edilmesi sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısını aşacak bir duruma yol açıyorsa, cezai şartın sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısını aşan kısmının hükümsüzlüğüne karar verilmesi gerektiği belirtilmiş ve yapılan bir bilimsel çalışmaya atıf yapılmıştır. Buna göre hesapladığımız tutar 1.159.960,50 TL olmaktadır. Tacirin ekonomik mahvının tespitinde objektif bir kriter belirlenmesi zorunluluk olmakla birlikte, bunun kesin sınırlarını belirleme imkanı bulunmamaktadır. Zira, şirketin faaliyette bulunduğu sektör, likidite yapısı, öz kaynakları, borçların yapısı, aktiflerin dağılımı, nakit yaratma kabiliyeti, nakit akış verimliliği, faaliyet karlılığı gibi pek çok faktörün birlikte değerlendirilmesi gerekir. Bu konuda genel ve kesin bir oran belirleme imkânı da bulunmamaktadır ve işletmeden işletmeye farklılaşabilir. Davalı şirketin mali yapısı incelendiğinde takdiri mahkemeye ait olmak üzere yaklaşık 100.000-150.000 TL tutarındaki bir cezai şartın davalı şirketin mahvına sebep olmayacağı, 06.11.2018 tarihli ariyet demirbaş belgesi ekinde bulunan ariyetlerin dava tarihi itibariyle değerinin toplam 1.532.465,25 TL (KDV Hariç) olduğu e- devlet parasal değer güncelleme programı üzerinden takdir edilmiş olup, ariyetin her kalemi için tespit edilen fiyatlandırmanın Dolar/TL kuru olarak da 06.11.20218 (5,90TL)-22.05/2024 (32,19TL) tarihleri açısından da % 98-99 oranında karşılık geldiği" şeklinde rapor düzenlenmiştir.
Davacı vekili 19/06/2025 tarihli ıslah dilekçesi ile 10.000,00 TL olan ariyet demirbaş bedeli alacağını 255.600,00 TL artırarak 265.600,00 TL, 5.000,00 TL olan cezai şart alacağını 195.000,00 TL arttırarak 200.000,00 TL olarak ıslah ettiği, ıslah harcını yatırdığı ve ıslah dilekçesinin davalı vekiline usulüne uygun olarak tebliğ edildiği anlaşılmıştır.
Taraflar arasında düzenlenen 06/11/2018 ve 02/01/2019 tarihli standart bayilik sözleşmesi ile davalının "... mahallesi, ... ... caddesi, No:276 .../..." adresinde davacının bayisi olarak faaliyette bulunması kararlaştırıldığı, taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin 12/06/2020 tarihinde fesih protokolü ile sona erdirildiği, davalı tarafından 06/11/2018 tarihinde ariyet demirbaş belgesinin imzalandığı ve ariyet demirbaş belgesi ekindeki ariyetlerin davalı tarafa teslim edildiği, fesih protokolü ile taraflar arasındaki sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra ariyet demirbaş belgesine konu ariyetlerin davalı tarafından davacı taraf teslim edilmediği, dosyada teslim belgesinin bulunmadığı, davalı tarafından söz konusu ariyetlerin davacı tarafından sökülerek teslim alındığı ve dava dışı ... Pet. Nak. Gıda San. Ve Tic. Ltd. Şti. isimli şirkete teslim edildiği iddiasında bulunmuşsa da bu konudaki iddiasını davalı tarafın yazılı delille ispatlaması gerektiği, .... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... E. Sayılı dosyasının incelemesinde de dava konusu ariyetlerin davacı veya davalı tarafından dava dışı şirkete teslim edildiği yönünde yazılı delilin bulunmadığı, bu konudaki iddiasını ispatlayamadığı Mahkememizce kabul edilmiş olup, akaryakıt istasyonunda yapılan keşif sonucunda ariyetlerin istasyonda mevcut olmadığı tespit edilmiş olduğundan davacı tarafa aynen iadesi mümkün olmadığından İİK 24. maddesi gereğince ariyet bedelinin davalı tarafından davacıya ödenmesi gerektiği Mahkememizce kabul edilmiş olup, düzenlenen hükme ve denetime elverişli bilirkişi ek raporunda ariyet demirbaş bedeli dava tarihi itibariyle 1.532.465,25 TL (KDV Hariç) olmakla davacı tarafın dava ve ıslah dilekçesindeki talebi ile bağlı kalınarak davacının 265.600 TL ariyet demirbaş bedeli alacağının 10.000,00 TL'sinin dava tarihinden itibaren 255.600,00 TL'sinin 19/06/2025 ıslah tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine karar verilmiştir.
Davacının cezai şart istemi yönünden, davalı tarafça imzalanan ariyet demirbaş belgesinde sözleşmenin feshedilmesi halinde davacının malzeme ve teçhizatların iadesini talep hakkı bulunduğunu davalının kabul ettiği ve hiçbir itirazda bulunmayacağını, vasıta, malzeme ve teçhizatı söküm ve nakliye masrafları bayiye ait olmak üzere iade ve teslim edeceğini, teslimde gecikmesi halinde beher gün için 3.250 TL cezai şart ödeyeceğini, bu cezai şartın tutarının her bir sözleşme yılında bir önceki yılın ÜFE ve TÜFE enflasyon ortalaması oranında artırılacağını, bunların iade edilmemesi veya ziyan halinde rayiç değerinin ödeneceğinin kabul edildiği, taraflar arasındaki fesih protokolünde davalının sözleşmenin sona erme tarihi itibariyle aralarındaki ticari ilişkiden kaynaklanan tüm borçların fesih tarihini müteakip 30 işgünü içinde def'aten ödemeyi kabul ve taahhüt ettiği, davalının ariyetleri davacıya 12.06.2020 + 30 işgünü = 17.07.2020 tarihinde iade etmesi gerektiği, dava tarihine kadar ariyetler teslim edilmediğinden 17/07/2020 tarihinden dava tarihi olan 22/05/2024 tarihine kadar günlük 3.250,00 TL üzerinden hesaplanan cezai şart bedelinin 4.566,250,00 TL olduğu anlaşılmıştır. Düzenlenen bilirkişi raporu dosya kapsamına uygun ve denetime elverişli olduğundan hükme esas alınmıştır. Dava tarihinde yürürlükte bulunan 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 24.maddesi uyarınca tacir sıfatını haiz bir borçlu fahiş olduğu iddiasıyla ceza koşulundan indirim yapılmasını mahkemeden isteyemez ise de kararlaştırılan cezai şartın borçlunun ekonomik yönden yıkımına neden olacak tarzda fahiş olduğunun belirlenmesi halinde cezai şarttan indirim yapılabilecektir. Mahkememizce cezai şartın davalının ekonomik mahvına yol açıp açmayacağı yönünde konusunda uzman bilirkişi aracılığıyla yapılan incelemede davalının mahvına sebep olacağı belirtilmiş olmakla; Mahkememizce 4.566.250,00 TL cezai şart alacağından %80 oranında hakkaniyet indirimi yapılarak davalının davacıya 913.250,00 TL cezai şart borcunu ödemesi gerektiği Mahkememizce kabul edilmiş olup davacı tarafın dava ve ıslah dilekçesindeki talebi ile bağlı kalınarak davacının 200.000,00 TL cezai şart alacağının 5.000,00 TL'sinin dava tarihinden itibaren 195.000,00 TL'sinin 19/06/2025 ıslah tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine karar verilmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
KARAR: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1- Davacı tarafça açılan DAVANIN KABULÜ ile;
a.) Davacının 265.600 TL ariyet demirbaş bedeli alacağının 10.000,00 TL'sinin dava tarihinden itibaren 255.600,00 TL'sinin 19/06/2025 ıslah tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine,
b.) Davacının 200.000,00 TL cezai şart alacağının 5.000,00 TL'sinin dava tarihinden itibaren 195.000,00 TL'sinin 19/06/2025 ıslah tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine,
2-Karar tarihinde yürürlükte bulunan harçlar kanunu gereğince dava değeri üzerinden alınması gereken toplam 31.805,14-TL harçtan daha önceden ödenen toplam 8.122,73-TL harç düşüldükten sonra eksik kalan 23.682,41-TL harcın davalıdan tahsili ile HAZİNEYE GELİR KAYDINA,
3-Tarafların zorunlu arabuluculuk sürecinde anlaşamamaları nedeniyle 6325 Sayılı Kanunun 18/A-13 maddesi uyarınca zorunlu arabuluculuk gideri olan 3.600,00-TL'nin davalıdan tahsil edilerek hazineye gelir kaydedilmesine,
4-Davacı lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hükmolunan kısım üzerinden hesaplanan 73.840,00-TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine,
5-Davacı tarafça yatırılan 427,60-TL başvuru harcı, 427,60-TL peşin harç, 7.695,13-TL ıslah harcı ve 3.030,30-TL keşif harcı olmak üzere toplam 11.580,63-TL harcın davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine,
6-Davacı tarafça yapılan 9.000,00-TL Bilirkişi ücreti ve 2.000-TL keşif araç ücreti, 1.894,50-TL posta giderinden ibaret toplam 12.894,50-TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine,
7-Davacı tarafça yatırılan ve bakiye kalan gider avansının kararın kesinleşmesi halinde re'sen davacıya iadesine,
8-Karar kesinleştiğinde Mahkememiz kasasına alınan ihtarname aslının ve tebliğ şerhinin ilgili noterliğe iadesine,
Dair, davacı vekili ve davalı vekilinin yüzüne karşı HMK'nın 345. maddesi gereğince gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkca okunup usulen anlatıldı. 16/09/2025

Katip ...
e-imzalı*

Hakim ...
e-imzalı*