Karar Detayı

T.C.
İSTANBUL
19. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/... Esas
KARAR NO : 2025/76
DAVA : Alacak (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 16/12/2021
KARAR TARİHİ : 10/02/2025

Muğla Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 22/03/2022 tarih 2021/1631 esas 2022/376 karar sayılı yetkisizlik kararı ile dosya mahkememize tevzi edilmiş olmakla, dosya mahkememizin 2022/... Esas sırasına kayıt yapılıp, incelendi.
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; "Müvekkilinin, davalı- şirket ile aralarında yapılan 21.04.2021 tarihli acentelik sözleşmesi ve ek protokolü ile davalı şirketin ... ...'taki acentesi olarak çalışmaya başladığını, taraflar arasındaki acentelik sözleşmesine göre müvekkilinin hakediş oranının ciro ve dağıtım esas alınarak hesaplanacağını ancak müvekkilinin davalı şirket için çalıştığı süre boyunca cirosunu ve dağıtımını arttırmasına rağmen hakediş oranının artmayıp aksine azaldığını, davalı şirket tarafından müvekkiline ödenen hakedişlerin azalmasına rağmen müvekkilinin artan masrafları kendisinin karşıladığını, davalı şirketin hiçbir gideri karşılamadığını, müvekkilinin daha çok çalışması ve buna bağlı olarak giderleri artmasına rağmen davalı şirket tarafından daha az yapılan hakediş ödemeleri sebebiyle maddi zarara uğradığını bu nedenlerle .... Noterliğinin 22.06.2021 tarih ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile acentelik sözleşmesinin müvekkili tarafından feshedilerek davalı şirketten teminatın iadesinin talep edildiğini ancak davalı şirket tarafından cevaben gönderilen .... Noterliği 02.07.2021 tarih ... yevmiye nolu ihtarnameyle teminat iadesinin şartlarının belirtildiğini ancak müvekkiline herhangi bir iade yapılmadığını belirterek, davalı şirkette bulunan teminat mektubunun ve davalı şirkete ödenen isim hakkı bedelinin iadesine, müvekkilinin maddi zararının bilirkişi incelemesi ile belirlenmesine ve bilirkişi incelemesiyle maddi zarar belirlendikten sonra arttırılmak üzere fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000,00TL maddi tazminatın davalı şirketten alınarak faiziyle müvekkiline ödenmesine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini" dava ve talep etmiştir.
CEVAP:
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; 21/04/2021 tarihli Acentelik Sözleşmesi Ek Protokolü’nün ‘Yetkili Mahkeme’ başlıklı 14. maddesi uyarınca; Acente ile ... Kargo arasında çıkacak ihtilaflarda İSTANBUL mahkemeleri ve icra daireleri yetkili olduğundan yetki itirazlarının bulunduğunu, tacir olan taraflar arasında yazılı olarak akdedilen yetki sözleşmesinin geçerli olduğunu, davada yetkili mahkemenin İstanbul mahkemeleri olduğundan, öncelikle yetkisiz mahkemede açılan davanın usulden reddine karar verilmesi gerektiğini, davacının, acentelik sözleşmesinden doğan borçlara karşılık verilen teminatın iadesinin, sözleşme kapsamında ödenen isim hakkı bedelinin iadesi ve fazlaya ilişkin hakları saklı tutularak, bilirkişi tespitinden sonra artırılmak üzere 1.000,00-TL maddi tazminatın ödenmesi istemiyle dava ikame ettiğini, davacı tarafından teminat olarak ..., ... Şubesine ait 08/04/2021 tarih, ... referans nolu, 70.000,00-TL bedelli, kesin ve süreli banka teminat mektubunun verildiğini, acentelik sözleşmesi imzalanmadan önce yürütülen müzakereler neticesinde, ... acentesinin verilme şartlarının belirlendiği belgede, 35.000 TL + KDV isim bedeli ödenmesinin kararlaştırıldığını, davacının, davalı tarafından düzenlenen fatura karşılığında toplam 41.300,00-TL isim hakkı bedeli ödediğini, dava dilekçesinde, iadesi talep edilen 70.000,00-TL teminat ile 41.300,00-TL isim hakkı bedeli hakkında, bu davaları kısmi dava olarak nitelendirecek, benzer bir ibareye yer verilmediğini, davacının maddi tazminat talebine karşılık 1.000,00-TL dava değeri belirttiğini, dava değeri belirtilmeyen teminat ve isim hakkı bedeli hakkındaki dava için dava dilekçesinde benzer bir ibare bulunmadığından, davacının iadesi istenen tutarın tamamı için dava ikame ettiğinin kabulü gerektiğini, HMK. m. 120 uyarınca dava harcının davanın açılması sırasında ödenmesi zorunlu olduğundan, davacı tarafından eksik ödenen harcın tamamlanması, aksi halde davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, davacı tarafından hak edişlerinin eksik ödendiği iddiasına dayandırılan fesih işleminin haksız olduğunu, acentelik sözleşmesi uyarınca ödenen isim hakkı bedelinin iadesinin mümkün olmadığını, acentelik sözleşmesinden doğan borcun teminatı olarak alınan banka teminat mektubunun iadesi koşullarının oluşmadığını belirterek davacı tarafından açılan davanın reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına" karar verilmesini talep etmiştir.
BİRLEŞEN .... ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNİN 2024/329 ESAS SAYILI DOSYASINDA:
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacı ... AŞ ile davalı ... ... arasındaki 21/04/2021 başlangıç, 22/06/2021 fesih tarihli acentelik sözleşmesi uyarınca; davalı ... ... ... Kargonun ... acente olarak faaliyet gösterdiğini, davalı, .... Noterliği 22/06/2021 tarih, ... yevmiye sayılı ihtarnamesini keşide ederek; acentelik ilişkisini haklı sebeple ve tek taraflı feshettiğini iddia ettiğini, feshin gerekçesinde sözleşmede belirlenen orandan daha düşük hak ediş ödemesi yapıldığını iddia eden davacı; eksik ödendiği iddia olunan alacakların tahsili istemiyle ... Asliye Ticaret Mahkemesi 2021/ ... Esas sayılı davasını açtığını, İşbu davada yetkisizlik kararı verilmesi üzerine, yargılamanın ... Asliye Ticaret Mahkemesi 2022/... Esas sayılı dosyasından devam ettiğini, İşbu davaya karşı sözleşmenin süresinden evvel ve usulsüz feshinden dolayı cezai şart ödenmesi istemiyle karşı dava açıldığını, taraflar arasındaki 21/04/2021 başlangıç tarihli Acentelik Sözleşmesi Ek Protokolünün “Sözleşmenin Süresi ve Fesih” başlıklı 2. maddesinde, sözleşme süresi 5 yıl olarak düzenlendiğini, süresinden evvel fesih halinde cezai şart ödeneceği belirlendiğini, davalı ... ...’nin davacısı olduğu .... Asliye Ticaret Mahkemesinde devam eden davada; davalı şirket tarafından acentenin cirosu üzerinden hesaplanan ve davalıya ödenen hak ediş bedellerinin sözleşmede belirlenen oranlara uygun olduğunu, feshin haksız olduğunu, sözleşmenin süresinden evvel ve usule aykırı feshi nedeniyle ... Kargo’nun cezai şart talebinde haklı olduğu bilirkişi marifetiyle tespit edildiğini, taraflar arasında arabuluculuğa başvurulduğunu ancak anlaşma sağlanamadığını, davanın kabulüne; fazlaya ilişkin talep ve dava hakkımız saklı kalmak kaydıyla, acentelik sözleşmesinin haksız ve süresinden evvel usule aykırı feshi nedeniyle şimdilik 50.000,00-TL cezai şartın haksız fesih tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine; fazlaya ilişkin ek dava hakkımızın saklı tutulmasına, yargılama giderleri ve avukatlık ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER:
... ne müzekkere yazılarak, ... Tc kimlik numaralı ... ...'ye ait ... Acente adlı şirkette 2021 yılı Nisan - Mayıs - Haziran aylarında çalışanlarını gösterir listenin gönderilmesi istenilmiş ve yazı cevabı dosyamız arasına alınmıştır.
... A.Ş'ye müzekkere yazılarak, ... Tc kimlik numaralı ... ...'ye ait ... Acente adlı şirkete ilişkin tüm kayıt ve belgelerin çıkartılarak gönderilmesi istenilmiş ve yazı cevabı dosyamız arasına alınmıştır.
... Asliye Ticaret Mahkemesine müzekkere yazılarak, 2022/... esas sayılı dosyasının gönderilmesi istenilmiş ve dosyanın UYAP kaydı dosyamız arasına alınmıştır.
... Vergi Dairesi Müdürlüğüne müzekkere yazılarak, Davacı ... ...(T.C.: ...)'nin 2021-2022 ve 2023 yılı gelir beyannamelerinin gönderilmesi istenilmiş ve yazı cevabı dosyamız arasına alınmıştır.
07/05/2024 tarihinde Mali Müşavir, Taşıma Sektör Uzmanı ve Nitelikli Hesaplama Uzmanı vasıtasıyla rapor aldırılmış ve rapor dosyamıza sunulmuştur.
GEREKÇE:
Asıl dava, taraflar arasındaki acentelik sözleşmesinin feshi sebebiyle teminat mektubunun ve isim hakkı bedelinin iadesi ile maddi tazminat istemine; birleşen dava ise, haksız fesih sebebiyle cezai şart istemine ilişkindir.
Taraflar arasında 21/04/2021 tarihli acentelik sözleşmesi bulunmaktadır. Bu sözleşme davacı tarafından 22/06/2021 tarihli noter ihtarı ile feshedilmiştir. Davacı taraf hakedişlerinin sözleşmeye aykırı olarak hesaplandığını, cironun ve işlem hacminin artmasına rağmen hakedişlerinin düştüğünü fesih sebebi olarak ileri sürmüştür. Bu feshe dayanarak davacı, davalının herhangi bir zararı bulunmadığından teminat mektubunun iadesini ve sözleşme kurulurken ödediği isim hakkı bedelinin iadesini ve ödenen eksik hakediş, yapılan masraflara ilişkin maddi zararının tazminini talep etmiştir. 21/10/2021 tarihli beyan dilekçesi ile davacı taraf zarar iddiasını eksik hakediş, çalışan sigorta ve maaşı ile araç kira ve şube giderleri olarak açıklamıştır.
Acente, TTK md. 102’de “Ticari mümessil, ticari vekil, satış memuru veya işletmenin çalışanı gibi işletmeye bağlı bir hukuki konuma sahip olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak, belirli bir yer veya bölge içinde sürekli olarak ticari bir işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık etmeyi veya bunları o tacir adına yapmayı meslek edinen kimseye acente denir.” şeklinde tanımlanmıştır. Kanunun devamı maddelerinde acentenin yaptığı işlemlere ilişkin ücret hakkının bulunduğu düzenlenmiştir. Bunun dışında acente, yükümlülüklerini yerine getirmek için yaptığı giderlerden sadece olağanüstü giderlerin ödenmesini isteyebilir. Fesih hususunda ise TTK md. 121’e göre, belirli süreli sözleşmeler süre sonunda sona erer; ancak haklı sebeplerden dolayı her zaman sözleşmenin feshedilmesi mümkündür.
Somut olayda taraflar arasındaki sözleşme 5 yıl süreli olarak yapılmıştır. Davacı acente haklı sebebe dayanarak sözleşmeyi feshetmiştir. Fesih sebebi olarak ise, işlem hacminin ve cirosunun artmasına rağmen hakedişlerinin artmamasını göstermiştir. Acentenin fesih sebebinin haklı olup olmadığının değerlendirilmesinde; 02/05/2024 tarihli bilirkişi raporuna göre sözleşmede kararlaştırılan hakediş hesaplama usulünün önce azalan sisteme dayandığı, bu sebeple cironun artmasına rağmen hakedişin azalmasının sözleşmeye uygun olduğu ve ödenen hakedişlerin sözleşmeye uygun olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla davacının fesihte öne sürdüğü haklı sebebin yerinde olmadığı, davacının acentelik sözleşmesini haksız olarak feshettiği mahkememizce kabul edilmiştir.
Sözleşme ilişkisinin ve feshin haksız olduğunun kabulünden sonra davacının her bir talebinin incelenmesine geçilmiştir. Teminat mektubunun iadesine ilişkin talebin incelenmesinde; sözleşme kurulurken davacının davalıya 70.000 TL teminat mektubu verdiği ve 08/04/2022 tarihinde bu mektubun nakde çevrildiği anlaşılmıştır. Davalının sözleşmenin haksız feshi sebebiyle cezai şart talebinin bulunması ve sözleşmenin davacı tarafından haksız olarak feshedilmesi sebebiyle teminatın iadesi talebinin yerinde olmadığı kanaatine varılmıştır.
İsim hakkı bedelinin iadesi talebine ilişkin yapılan değerlendirmede; davacının sözleşme kurulurken 20/04/2021 tarihinde 41.300 TL isim hakkı bedelini davalıya ödediği görülmüştür. Sözleşme ekinde yer alan taahhütname uyarınca tarafların isim hakkı bedelinin davalıya ait olduğu ve iadesinin talep edilemeyeceğini kararlaştırdığı anlaşılmıştır. Sözleşmenin davacı tarafından haksız olarak feshedildiği de gözetildiğinde isim hakkı bedelinin iadesi talebi mahkememizce kabul edilmemiştir.
Davacı taraf eksik hakediş, çalışanların sigorta ve maaş giderleri, araç kira ve şube giderleri sebebiyle uğradığı zararın tazminini istemiştir. Yukarıda açıklandığı üzere davacıya sözleşme süresince ödenen hakedişlerin hesabının sözleşmeye uygun olduğu ve eksik bir hakediş ödemesinin bulunmadığı anlaşılmıştır. Sözleşmenin 5.5 maddesine göre taraflar, acentenin hakediş dışında başka bir masraf talep edemeyeceğini kararlaştırmıştır. TTK md. 117’ye göre de, acente yalnızca olağanüstü giderlerinin ödenmesini isteyebilir. Ancak somut olayda öne sürülen şube giderleri, araç kiraları ve işçi giderleri yapılan işin niteliğine göre olağan masraflar olup, müvekkilden tazmini talep edilemez. Dolayısıyla davacının öne sürdüğü sebeplerden ötürü herhangi bir zararının bulunmadığı anlaşılmış ve maddi tazminat talebi mahkememizce reddedilmiştir.
Tarafların ticari defter incelemesinde davacı acentenin 10.490,71 TL alacaklı olduğu tespit edilmiştir. Yargılamadaki beyanlara göre borcun sebebi demirbaş bereline ilişkindir. Bu hususta davada öne sürülen bir talep olmadığından ticari defterlerde kayıtlı olan alacak için değerlendirme yapılmamış ve hüküm kurulmamıştır.
Birleşen davada, birleşen davacı şirket sözleşmenin erken feshi sebebiyle cezai şart talebinde bulunmuştur. Sözleşmenin birleşen davalı tarafından süresinden önce ve haksız olarak feshedilmesi sebebiyle birleşen davacının cezai şart alacağına hak kazandığı kanaatine varılmıştır. 02/05/2024 tarihli bilirkişi raporunda cezai şart bedeli 105.957,20 TL olarak hesaplanmıştır. Her ne kadar bilirkişi raporunda cezai şart miktarının davacının mahvına sebep olacağı belirtilmişse de, paranın alım gücünün düşmesi, ekonomik koşullar, tarafların konumu ve işin niteliği ile 70.000 TL teminatın halen birleşen davacıda bulunduğu gözetildiğinde, 105.957,20 TL cezai şart bedelinin her zaman tahsil edilebilecek bir miktar olduğu ve davacının mahvına sebep olmayacağı kanaatine varılmıştır. Bu sebeple birleşen davacının 105.957,20 TL cezai şart bedelini birleşen davalı acenteden talep edebileceği mahkememizce kabul edilmiştir.
Yukarıda açıklanan sebeplerle; taraflar arasındaki acentelik sözleşmesinin davacı birleşen davalı acente tarafından haksız olarak feshedildiği anlaşıldığından asıl davanın reddine, birleşen davanın taleple bağlılık ilkesi gereği birleşen davada talep edilen miktar üzerinden kabulüne karar verilmiş, birleşen davadan önce usulüne uygun olarak acente temerrüde düşürülmediğinden alacağa dava tarihinden itibaren faiz işletilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Yukarıda izah edilen gerekçeye istinaden;
1-A-Asıl dava yönünden:
1-Davanın reddine,
B-Birleşen dava yönünden:
1-Davanın kabulüne, 50.000 TL cezai şart bedelinin birleşen dava tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte birleşen davalıdan alınarak birleşen davacıya verilmesine,
Asıl davada:
1-Harçlar kanunu gereğince alınması gereken 615,40-TL harcın mahsubu ile fazladan alınan 1.302,40-TL'nin yatıran tarafa iadesine,
2-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
3-Maddi tazminat yönünden Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiginden A.A.Ü.T (Madde-13 İkinci Kısım İkinci Bölüm) göre hesaplanan 30.000,00-TL maktu vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
4-Zorunlu arabuluculuk başvurusu nedeniyle devletçe karşılanacak 1.320,00 TL arabuluculuk ücretinin davacıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,
Birleşen davada:
5-Harçlar kanunu gereğince alınması gereken 3.415,50-TL + 615,40 TL başvuru harcı olmak üzere toplam 4.030,90 TL harcın birleşen dosya davalısından alınarak hazineye irad kaydına,
6-Birleşen dosya davacı tarafından yapılan herhangi bir yargılama gideri olmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,
7-Birleşen dosya davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiginden A.A.Ü.T (madde-13 İkinci Kısım İkinci Bölüm) göre hesaplanan 30.000,00-TL maktu vekalet ücretinin birleşen dosya davalısından alınarak birleşen dosya davacısına verilmesine,
8-Zorunlu arabuluculuk başvurusu nedeniyle devletçe karşılanacak 1.560,00 TL arabuluculuk ücretinin birleşen dosya davalısından tahsili ile hazineye irat kaydına,
9-Fazla yatırılan ve sarf edilmeyen gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatırana iadesine,
Dair, kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde istinaf yolu ( ... Mahkemesine başvuru yolu) açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 10/02/2025

Katip ...

Hakim ...
¸