Karar Detayı

T.C.
İSTANBUL
15. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO:2023/766 Esas
KARAR NO :2026/72

DAVA:Menfi Tespit (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) ve Teminat Mektuplarının İstirdatı
DAVA TARİHİ:21/11/2023
KARAR TARİHİ:03/02/2026

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) Teminat Mektuplarının İstirdatı davasının yapılan açık yargılaması sonunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA
Davacı vekilinin dava dilekçesi özetle; 31.05.2016 Tarihinde bayilik sözleşmesi imzalandığını, (Balıkesir ) Sözleşme süresi 5 yıl olduğunu, Toplam 650.000 TL bedelli toplamı 625.000 TL bedelli teminat mektubu verildiğini, Davalı kar mahrumiyeti ve cezai şart olduğu iddiası ile teminat mektuplarını iade etmediğini, nakde çevrileceğini beyan ettiğini, Teminat mektuplarının nakde çevrilmesini engellemek için bayilik sözlşenıesi 31.08.2021 tarihine kadar uzatıldığını, Bu süre zarfında müvekkilim üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirmesine rağmen teminat mektupları iade edilmediğini, Müvekkil şirket, taraflar arasındaki sözleşmelerden kaynaklı herhangi bir ad altında borcu olmadığından menfi tespit ve dava konusu mektupların istirdadı talebiyle yargı yoluna başvurmak zorunda kalındığını, Davalı şirketin ticari defter ve kayıtları incelenmeli, ürün tedarik noktalarından ürün edinme bedelleri getirilip, ardından ürün alınan firmalardan "PRİM FATURASI" adı altında prim alıp almadığı tespit edilmeli, prim faturası da dikkate alınmak suretiyle davalı şirketin ürün edinme bedeli net olarak tespit edildikten sonra bu bedel esas alınmak suretiyle müvekkil şirket ile imzalanan protokoldeki iskonto oranlarına uyulup uyulmadığını tespit edilmeli, davalı şirketin sözleşmelerdeki en önemli diğer taahhüdü iskonto uygulamak suretiyle müvekkile akaryakıt ürünü tedarik ettiği, Taraflar arasında kararlaştırılan iskonto şartlarını uygulamayan davalı şirketin sözleşmeden kaynaklı cezai şart ve kar mahrumiyeti talebinde bulunamayacağını, açıklanan ve resen gözetilecek sebeplerle, müvekkil şirketin taraflar arasındaki bayilik sözleşmeleri ile diğer sözleşmelerden kaynaklı borçlu olmadığının tespiti ile, Taraflar arasındaki ihtilaf yargılama süreci sonunda çözüleceğinden 27.08.2013 tarihli ...-GT- ... numaralı 410.000 TL bedelli (İşbu teminat mektubu 1.000.000 olarak görünse de daha sonra 410.000 TL.ye indirilmiştir.), 07.03.2019 tarihli ...-GT-... numaralı 75.000 TL bedelli, 30.06.2021 tarihli ...-GT-... numaralı 100.000 TL bedelli ve 30.06.2021 tarihli ...-GT- ... numaralı 40.000 TL bedelli olmak üzere toplam 625.000 TL bedelli 4 adet teminat mektubu hakkında ....Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2023/... D.İş ... Ksayılı 20/09/2023 tarihli tedbir kararının devamına, Taraflar arasında imzalanan bayilik sözleşmelerinden kaynaklı bir borç tespit edilmesi halinde borç miktarının Mahkemeniz veznesine depo edilmesi şartıyla 27.08.2013 tarihli ...-GT-... numaralı 410.000 TL bedelli (İşbu teminat mektubu 1.000.000 olarak görünse de daha sonra 410.000 TL.ye indirilmiştir.), 07.03.2019 tarihli ...-GT-... numaralı 75.000 TL bedelli, 30.06.2021 tarihli ...-GT-... numaralı 100.000 TL bedelli ve 30.06.2021 tarihli ...-GT-... numaralı 40.000 TL bedelli olmak üzere toplam 625.000 TL bedelli 4 adet teminat mektubu ile ilgili olarak müvekkil şirketin davalı şirkete borçlu olmadığının tespiti ile birlikte dava konusu teminat mektuplarının istirdadına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP
Davalı vekilinin cevap dilekçesi özetle; Davacının basiretli bir tacir olarak müvekkiline karşı üstlendiği, sözleşmeden kaynaklı birtakım sorumlulukları bulunduğunu, Asgari alım taahhüdü, sözleşmeyi haksız olarak feshetmeme, kar kaybı, ariyet olarak verilen teknik ekipmanın iadesi bunlardan başlıcaları olduğunu, Dava konusu edilen teminat mektupları müvekkilin sözleşmeden doğan tüm alacaklarını teminat altına almak için verildiğini, Davacı yükümlülüklerini gereği gibi yerine getirmediğini, 31.05.2021 tarihli sözleşmenin bitişi 31.06.2021 ile yeni bir sözleşme akdedildiğini, Aynı koşullar ve 2016 tarihli bayilik sözleşmesine atılla sözleşme 31.08.2021 tarihine kadar uzatıldığını, 31.08.2021 tarihli sözleşmenin bitişi ile 16.09.2021 tarihine kadar geçerli yeni bir sözleşme akdedildiğini, Ana Sözleşme 31.05.2021 tarihinde bitmesi gerekirken, davacının ikrar ettiği üzere müvekkil nezdinde bulunan borçları sebebi ile süresi uzatıldığını, Bu durumun bile davacının müvekkile olan borçlarını kabul ettiğini ortaya koyduğunu, Davacı borçlarını tazmine çalışır şekilde sözleşme süresini uzatmış ve bayilik ilişkisi devam ettiğini, Bayilik ilişkisi kapsamında verilen tüm demirbaş ve malzemelerin teslim edilmediğinden iadesinin ihtar edildiğini, Müvekkilin zararı ve talep edebileceğitutar teminat mektup tutarlarının çok daha üstünde olduğunu, izah edilen nedenlerle işbu haksız ve hukuka aykırı davanın esastan reddine, İhtiyati tedbir kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER
Dosyadaki 22.09.2024 tarihli bilirkişi raporunda davalının ticari defter kayıtlarında 14.02.2024 tarihi itibariyle davalının davacıdan ALICILAR ... ... PETROL kodlu hesapta 1.775,12 TL alacaklı olduğunun kayıtlı olduğu tespit edilmiştir.
Dava konusu 31.05.2016 tarihli Bayilik Sözleşmesinin eki niteliğinde olan 4.4. maddesi ile ... Petrol'ün yıllık satış taahhüdünün;
•Perakende standart satış fiyatından 650 m3 Beyaz ürün,
•Perakende özel satış fiyatından 7.500 m3 Beyaz ürün Davacının toplamda 8.150 m3 "Beyaz ürün" alım tahaahüdü olduğu anlaşılmıştır.
Bilirkişi incelemesine sunulan fatura tarihleri, fatura numaralan yer alan fatura listesinde faturalama miktar bölümünde Davalı TP'nin kayıtlarına göre sözleşmenin başlangıcından ( 31.05.2016 t.) sözleşmenin sona erdiği tarihe kadar toplamda 7.280,71 Lt alımı olduğu, Bu verilere göre; Bu "Standart alım" taahhüdü 650 Lt, davacı alım miktarı 708,91 Lt (davacının fazla alım miktarı 58,91 Lt), "Özel alım" taahhüdü 7.500 Lt davacı alım miktarı 6.571,73 Lt (davacının eksik alımı 928,27 Lt) Olmak üzere davacının taahhüt ettiği miktardan davacının alımları düşüldüğünde (8.150 m3- 7.280,71 m3=) 869,29 m3 eksik alımı olduğu görülmüştür.
Alınan son tarihli bilirkişi raporunda özetle, İki defa uzatıldığı anlaşılan sözleşme süresinin uzatılan sürelerle belirli normal süresinde sonlandırıldığı dikkate alındığında davalı tarafın kar mahrumiyeti konusunda bir talebininin hukuki yoruma ihtiyaç duyduğu, Cezai şart bağlamında; standart alım konusunda taahhüt edilenden fazla ürün alındığının mali bilirkişi incelemesi ile tespit edildiğinden bir cezai şartın söz konusu olamayacağı, Fazla alımların sözleşmelerde dikkate alınmadığı, Özel satış için eksik alımdan kaynaklanan cezai şartın 22928,27= 20.421,94USD hesaplandığı. Sözleşme bitiş tarihindeki döviz kuru üzerinden hesplanması gerektiği, Ariyetler dağtıcı tarafından bayiye bırakılan ödünç malzemeler olup Dağıtıcı davalı firma bu konuda gerekli sökümleri yaparak ariyet malzemelerini teslim almış olup salt sökıim bedelini davacıya yansıttığı, Bu konuda davalı tarafça davalıya başkaca bir talep iletilmediği, Sektörel bakımdan madeni yağa ilşkin cezai şartın anlamlı olmadığı, Davacı ... ... Ltd.Şti.'nın 4fcOzel satış fiyatından alım" taahhüdü bakımdan eksik alımda bulunduğunun tespit edildiği, dolayısıyla bu alım tahhüdüne bağlanan cezai şartı ödeme (Protokol m. 4.5) borcunun doğduğu, teminat mektubu iadesi koşulunun bu aşamada oluşmadığının anlaşıldığı tespit edilmiştir.
GEREKÇE
Dava, bayilik sözleşmesi kapsamında verilen teminat mektupları bedelinden davacının borçlu olmadığının tespiti ve iş bu mektupların davalıdan istirdatı istemine ilişkindir.
Bayi konumunda olan davacı ile Dağıtıcı konumundaki davalı arasında 31.05.2025 başlangıç tarihli 5 yıl süreli " Bayilik Sözleşmesi" akdedildiği, Normal süresi içinde sonlanması gereken sözleşmenin davacı bayinin toplam 625.000TL tutarındaki teminat mektuplarının nakde çevrilmemesi amacı ile 31.08.2021 tarihine kadar uzatıldığı anlaşılmıştır.
Dava konusu 05.2016 tarihli Bayilik Sözleşmesi'nin eki niteliğinde olan 4.4. maddesi ile ... Petrol'ün yıllık satış taahhüdünün;
•Perakende standart satış fiyatından 650 m3 Beyaz ürün,
•Perakende özel satış fiyatından 7.500 m3 Beyaz ürün,
•10 ton madeni yağ
olduğu kararlaştırıldığı anlaşılmıştır. Buna göre davacı ... Petrol'ün Haziran 2016'dan itibaren her sene perakende standart satış fiyatından 650 m3 Beyaz ürünü, perakende özel satış fiyatından 7.500 m3 Beyaz Ürünü, 10 ton madeni yağ alımı yapması gerektiği. yapılmadığı takdirde beher m3 standart satış fiyatından Beyaz Ürün başına 76 USD, özel satış fiyatından beher m3 başına 22 USD, madeni yağ için ton başına 2.000 USD ödemeyi kabul ettiği anlaşılmıştır.
Alınan bilirkişi raporu, sunulan deliller tüm dosya kapsamıyla birlikte değerlendirildiğinde; taraflar arasında 31.05.2025 başlangıç tarihli 5 yıl süreli " Bayilik Sözleşmesi" akdedildiği, Normal süresi içinde sonlanması gereken sözleşmenin davacı bayinin toplam 625.000TL tutarındaki teminat mektuplarının nakde çevrilmemesi amacı ile 31.08.2021 tarihine kadar uzatıldığı, bu kapsamda davacı tarafından üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirdiği iddiası ile menfi tespit ve teminat mektupları iade edilmesinin talep edildiği, yapılan inceleme sonucunda sunulan satış taahhütlerine ilişkin belgelere göre " Standart alım" taahhüdü 650 Lt, davacı alım miktarı 708,91 Lt (davacının fazla alım miktarı 58,91 Lt), "Özel alım" taahhüdü 7.500 Lt davacı alım miktarı 6.571,73 Lt ( davacının eksik alımı 928,27 Lt) olmakla ve 05.2016 tarihli Bayilik Sözleşmesi'nin eki niteliğinde olan 4.4. maddesi ile ... Petrol'ün yıllık satış taahhüdünün; Perakende standart satış fiyatından 650 m3 Beyaz ürün, Perakende özel satış fiyatından 7.500 m3 Beyaz ürün, 10 ton madeni yağ olduğu kararlaştırıldığı görülmekle buna göre Özel satış için eksik alım yapıldığı tespiti ile bundan kaynaklanan cezai şartın 22928,27= 20.421,94USD hesaplandığı anlaşılmakla davacının bu alım tahhüdüne bağlanan cezai şartı ödeme (Protokol m. 4.5) borcunun bulunduğu tespiti ile dava konusu teminat mektuplarından kaynaklı borçlu olmadığının tespiti ile mektupların iadesi koşulunun oluşmadığı kanaati ile davasının reddine karar vermek gerekmiştir.
H Ü K Ü M : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davanın REDDİNE,
2-Karar tarihinde yürürlükte bulunan harçlar tarifesi gereğince maktu olarak hesaplanan 732,00 TL karar ve ilam harcının peşin alınan harçtan mahsubu ile arta kalan 9.941,44 TL harcın istek halinde ve karar kesinleştiğinde davacıya iadesine.
3-Davalı lehine karar tarihindeki avukatlık asgari ücret tarifesi üzerinden hesap olunan 99.750,00-TL nispi vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile bu davalıya verilmesine,
Zorunlu arabuluculuk gideri olan 3120 tl nin davacıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,
4-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
Davalı tarafından yapılan toplam 21.000 tl yargılama giderlerinin davacıdan tahsili ile bu davalıya verilmesine,
5-HMK. 333. md. uyarınca davacı tarafından yatırılan gider avansından bakiyesinin kararın kesinleşmesi sonrası davacıya iadesine,
Mahkememizin bu kararına karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, Mahkememize veya mahkememize gönderilmek üzere başka yer mahkemesine dilekçe verilmek suretiyle İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi ilgili Hukuk Dairesince incelenmek üzere tarafların istinaf yasa yoluna başvuru hakkı bulunduğuna dair verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 03/02/2026

Katip ...
e-imzalıdır

Hakim ...
e-imzalıdır