mahkeme 2025/435 E. 2025/1376 K.

T.C.
ERZURUM
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
3. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO : 2025/435
KARAR NO : 2025/1376
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : ERZURUM ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 10/02/2025 (Karar)
NUMARASI : 2020/264 Esas, 2025/74 Karar
DAVA : Tazminat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
KARAR TARİHİ : 28/10/2025
KARAR YAZIM TARİHİ : 28/10/2025
Taraflar arasında görülen davanın yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı gerekçeyle davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine dair verilen karara karşı yasal süresi içerisinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine HMK'nın 353. maddesi uyarınca dosya incelendi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA;
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı ... Otomotiv Sanayi Ticaret Limited Şirketi arasında 2018/... ihale kayıt numaralı ihale kapsamında, özel halk otobüsü alımı için 22.11.2018 tarihinde sözleşme imzalandığını, bu sözleşmeye göre tanesi 390.000,00 TL.'den, 5 adet ... ... marka alçak tabanlı 8 metre uzunluğunda otomatik vites, dağalgazlı özel hak otobüsü, tanesi 579.207,92 TL.'den 2 adet ... ... marka, alçak tabanlı 12 metre, uzunluğunda otomatik vites dizel ya da ... yakıtlı özel hak otobüsü satın alındığını, sözleşmeye konu araçların 07.01.2019 tarihinde müvekkiline teslim edildiğini, bu anlamda dava konusu olanı araçların ..., ..., ..., ..., ... plakalı sayılı 5 adet ... ... marka alçak tabanlı 8 metre uzunluğunda otomatik vites doğalgazlı özel hak otobüsleri olduğunu, dava konusu araçların, teslim alınıp kullanılmaya başlandıktan kısa bir süre sonra arıza vermeye başladığını, araçlarda, kullanım esnasında toplam taşıma kapasitesine ulaşmadan çekiş problemi yaşandığını, özellikle rampada çekişten düşerek stop durumuna geldiğini, bu durumun davalı ... Otomotiv Sanayi Ticaret Limited Şirketi 'ne bildirilmesine rağmen herhangi bir iyileştirme yapılmadığı gibi çözüme de ulaştırılmadığını, aynı sorunlar yüzünden yetkili teknik servis yeterli olmayınca bu kez davalılardan ... ... Otomativ San ve Tic. A.Ş. Arge ve İnovasyon bölümünden yetkili teknik personel yardımı talebinde bulunduklarını ancak bu personel tarafından yapılan müdahalelerden de bir sonuç alınamadığını, araçlarda var olan toplam taşıma kapasitesine ilişkin sorunun istiap haddine ilişkin olduğunu, dava konusu araçlardan ... plakalı aracın ruhsatında net ağırlık 8890 kg olarak belirtilmiş olmasına rağmen daha sonra Erzurum ... Belediyesi ... Asfaltı Şantiyesinde yapılan ölçümlerde dava konusu aracın ağırlığının 9440 kg çıktığını, bu durumun kullanım esnasında çekiş sorununa neden olduğunu, araçlara ilişkin bir diğer sorunun ise dava konusu araçlardaki regülatörlerin sulu regülatör olması olduğunu, dava konusu araçların tamamında, ortalama 20 günde bir ön ve arka fren balataları değiştiğini, yaptıkları görüşmede mevcut balataların yan sanayi ürünü olması sebebiyle sıkıntı meydana geldiğinin söylendiğini, yetkili servis tarafından orijinal olduğu söylenen 1.300,00 TL. değerindeki orijinal fren balatalarının, servisçe fatura edilerek getirtildiğiini ancak bahse konusu sıkıntının hiçbir şekilde giderilmediğini ve 20 günde bir ön ve arka fren balataları değiştirilmek zorunda kalındığını, dava konusu ... plakalı araçta ise ilgili arızalara ek olarak hareket halinde iken stop etmek arızası olduğunu, ... plakalı aracın ise gaz rölesinin 21.02.2020 tarihinde arıza yaptığını ve bu durumun servise bildirildiğini, yetkili servisin araç için parça geleceğini belirttiğini ve bu tarihten beri servisin bilgisi dâhilinde aracın çalışmadığını, tüm bu nedenlerle taraflar arasında düzenlenen sözleşme dikkate alınarak öncelikle dava konusu araçların, özellikleri taraflar arasından imzalanan 2018/... ihale kayıt numaralı ihale sözleşmesi ile belirlenen ... ... marka, alçak tabanlı 12 metre, uzunluğunda otomatik vites dizel marka araçların, yeni modeli ile değiştirilmesine, değişim taleplerinin kabul görmemesi halinde sözleşmeden dönülerek tarafların karşılıklı edimlerinin iadesine, bu kapsamda müvekkili tarafından dava konusu araçlar için ödenen tutarın ödeme tarihlerinden başlamak üzere avans faizi ile birlikte davalılardan müşterek ve müteselsil olarak tahsiline, ayıp nedeni ile doğrudan ve dolaylı olarak oluşan zararlarına karşılık; fazlaya dair hakları saklı kalmak koşulu ile dava konusu araçların ayıptan kaynaklı arızalar nedeni ile bakım ve tamir için serviste kaldıkları bu nedenle çalışamadıkları süreler için müvekkili şirketin uğramış olduğu 1.000,00 TL. gelir kaybının, davalılardan müşterek ve müteselsil olarak tahsiline, her bir alacaklarına Erzurum ... Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı tarafından yapılan kesinti tarihinden başlamak üzere avans faizi işletilmesine, fazlaya dair hakları saklı kalmak koşulu ile dava konusu araçların tamamen kullanılamaz hale gelmeleri nedeni ile hattan çekildikleri 01.06.2020 tarihinden dava tarihine kadar çalışmamalarından kaynaklı olarak oluşan 1.000,00 TL. gelir kaybının, davalılardan müşterek ve müteselsil olarak tahsiline, bu alacaklarına her ay sonundan başlamak üzere avans faizi işletilmesine, fazlaya dair hakları saklı kalmak koşulu ile dava konusu araçlar için yapılan tamir ve bakım giderleri( işçilik ve malzeme gideri) olan 1.000,00 TL.'nin her bir ödemenin yapıldığı tarihten itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan müşterek ve müteselsil olarak tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davacı vekilinin 16/11/2020 tarihli ıslah dilekçesi ile; TBK 277. Maddesi ile müvekkiline tanınan seçimlik haklar yönünden öncelikle dava konusu araçların, özellikleri taraflar arasından imzalanan 2018/... ihale kayıt numaralı ihale sözleşmesi ile belirlenen ... ... marka, alçak tabanlı 12 metre, uzunluğunda otomatik vites dizel marka araçların yeni modeli ile değiştirilmesine, fazlaya dair hakları saklı kalmak koşulu ile yukarıdaki değişim taleplerinin kabul görmemesi halinde sözleşmeden dönülerek tarafların karşılıklı edimlerinin iadesine, bu kapsamda müvekkili tarafından dava konusu araçlar için ödenen 1.969,500,00-TL'nin ödeme tarihlerinden işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan müşterek ve müteselsil olarak tahsiline, fazlaya dair hakları saklı kalmak koşulu ile dava konusu araçların ayıptan kaynaklı arızalar nedeni ile bakım ve tamir için serviste kaldıkları bu nedenle çalışamadıkları süreler için müvekkil şirketin uğramış olduğu 366.549,46-TL gelir kaybının davalılardan müşterek ve müteselsil olarak tahsiline, her bir alacaklarına Erzurum ... Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı tarafından yapılan kesinti tarihinden başlamak üzere avans faizi işletilmesine, fazlaya dair hakları saklı kalmak koşulu ile dava konusu araçların tamamen kullanılamaz hale gelmeleri nedeni ile hattan çekildikleri 01.06.2020 tarihinden dava tarihine kadar çalışmamalarından kaynaklı olarak oluşan 233.959,35-TL gelir kaybının, davalılardan müşterek ve müteselsil olarak tahsiline, karar verilmesi yönünde ıslah ettiği anlaşılmıştır.
CEVAP:
Davalı ... ... Otomotiv San. ve Tic. A.Ş vekili cevap dilekçesinde özetle; 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanununun 231. maddesinin; "Satıcı daha uzun bir süre için üstlenmiş olmadıkça, satılanın ayıbından doğan sorumluluğa ilişkin her türlü dava, satılandaki ayıp daha sonra ortaya çıksa bile, satılanın alıcıya devrinden başlayarak iki yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Alıcının satılanın kendisine devrinden başlayarak iki yıl içinde bildirdiği ayıptan doğan def’i hakkı, bu sürenin geçmiş olmasıyla ortadan kalkmaz." şeklinde düzenlendiğini, nitekim davaya konu araçların ...-2016 model olmaları ve davacının anılan iki yıllık sürede davaya konu araçta olduğunu iddia ettiği ayıplara ilişkin ihbarda bulunmaması sebepleriyle; davacının davaya konu araca ilişkin talepleri zamanaşımına uğramış olduğundan işbu davanın zamanaşımı sebebiyle usulden reddinin gerektiğini, işbu davanın müvekkil şirket yönünden pasif husumet yokluğu sebebiyle usulden reddinin gerektiğini, dava konusu aracın, ticari satıma konu araç olduğunu, davacının servisin yükümlülüklerini yerine getirmemesinden kaynaklı ileri sürdüğü taleplerini ilgili servise yöneltmesi gerektiğini, davaya konu araçta üretimden kaynaklanan bir sorun bulunmamakta olup davacının araçlarda bulunduğunu iddia ettiği arızaların kullanıcı ve dış etken kaynaklı olduğunu, ... ... araçlarının çalışma ve güç sistemlerinin fabrikasyon sınırlar kapsamında olduğunu, çalışma sistemlerinde herhangi bir arıza olmadığını, davacı tarafın şikayet konusu ettiği arıza yönünden seçimlik haklarından ücretsiz onarımı kullandığını, davacının başka seçimlik hakkı kalmadığını, davacının dava dilekçesinde iddia ettiği arızaların onarımla giderildiğini,, davacının seçimlik hakkını tüketmiş olması sebebiyle işbu davanın esastan reddini talep ettiklerini, dava konusu edilen ayıbın, önemli esaslı ayıp olarak nitelendirilemeyeceğini, hiçbir şekilde haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın kabulü anlamına gelmemek kaydıyla; satıcının ayıptan sorumlu tutulabilmesi için satılan üründeki ayıbın önemli/esaslı ayıp olması şartı arandığını, ayrıca davacı tarafın aracın ağırlığının fazla olmasından beisle aracın çekiş gücü yaşadığını iddia etmekle, bu noktada davaya konu araçların, davacı tarafından dosyaya ibraz edilen "Şehir İçi Halk Otobüsü Alım İşi Teknik Şartnamesi"'ne uygun olarak ve davacının yetkilendirdiği mal kabul komisyonu tarafından teknik şartnameye uygun olduğu kabul edilerek davacı tarafından teslim alındığını, davacının aracın ayıpsız misli ile değişimi talebinde imkansızlık olduğundan, aracın ayıpsız misli ile değişimine karar verilemeyeceğini, davaya konu araçların ...-2016 model olup, şu anda davacının aracının ayıpsız mili üretilmediğini, davacının aracının ayıpsız mislinin kendisine sağlanması imkansız olduğundan mahkeme tarafından aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesine karar verilmesinin mümkün olmayacağını, hiçbir şekilde haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın kabulü anlamına gelmemek kaydıyla; davacının davaya konu araçların ayıpsız misli ile değişimlerini talep ederken aynı araçların 2020 modelini talep etmesi mümkün olmayıp işbu talep kati suretle hukuka ve hakkaniyete aykırı olacağını, mahkeme tarafından davacı tarafından ileri sürülen ayıpsız misli ile değişim talebinin bu yönüyle de dikkate alınmaması gerektiğini, hiçbir şekilde haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın kabulü anlamına gelmemek kaydıyla; mahkeme tarafından müvekkil şirket aleyhine hüküm kurulması ihtimalinde; aracın ayıpsız misli ile değişimi yerine, onarıma ya da bedelde indirime karar verilmesi gerektiğini, davaya konu araçların amortisman bedelinin, araçlarda oluşan değer kaybı ve davacının elde ettiği menfaatlerin hesaplanarak davacı tarafından iade edilmesi gerektiğini, davaya konu araçların kullanılmasından dolayı oluşan hasar ve yıpranma payı ile araçlarda meydana gelen değer kaybının tespit edilmesi için bilirkişi marifetiyle davaya konu araçlar üzerinde inceleme yapılarak; dava konusu araçlarda sıfır km araca kıyasla bir hasar ve yıpranma varsa işbu hususların tespit edilmesi ve bu eksikliklerin giderilmesi için gereken miktarın ve sıfır km araçla davacının kullanılmış aracı arasında oluşan değer kaybının hesaplanması ve bulunacak miktarın davanın kabulüne halinde müvekkil şirkete ödenmesine karar verilmesi gerektiğini, tüm bu nedenlerle öncelikle dava değerinin davacı tarafından belirtilmemesi ve dava değeri nisabında peşin harç yatırılmadığından davanın açılmamış sayılmasına, davanın müvekkil şirket yönünden pasif husumet yokluğu sebebiyle usulden reddine, davanın zamanaşımı yönünden usulden reddine, davanın hak düşürücü sürelerin geçirilmesi sebebiyle usulden reddine, her halükarda haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın esastan reddine karar verilmesini savunmuştur.
Davalı ... Otom. San. Ve Tic. Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafın talep ettiği şekliyle, dava konusu araçların ayıpsız misi ile değiştirilmesi mümkün olmayacağını, buna ilişkin TTK'da belirlenen hak düşürücü sürenin geçtiğini, müvekkili şirket ile davacı taraf ile yapılan satış sözleşmesinin ticari olmasından mütevellit, TTK ilgili hükmü uyarınca 8 günlük hak düşürücü süre içinde, gerekli ihbarın yapılması, buna ilişkin taleplerin de yine bu yasal sürede bildirilmesi gerektiğini, davacı tarafun bu hukuki yükümlülüğe uygun davranmamış olup, işbu davayı açarken talep ettiği hususlarda hak düşürücü süreyi geçtiğini, davacı tarafın dava dilekçesinde dava konusu araçların ayıpsız misli ile değiştirilmesine ilişkin talepte bulunulmuş olmasına karşın, harca esas teşkil edecek, dava değerini belirtilmediğini, bu usuli eksikliğin, sonradan tamamlanabilecek bir eksiklik niteliğinde olmadığından davanın açılmamış sayılmasına kararı verilmesi gerekeceğini, satın alınan araçların Erzurum ... Petrol Metal Taş. San. Tic. A.Ş. tarafından kullanılmaya başladığı tarihin 07.01.2019 olduğunu, bu otobüsler ihale yapılmadan önce Erzurum ... Petrol Metal Taş. San. Tic. A.Ş. yetkilileri olan makine mühendisleri ve baş şoförden oluşan 3 kişilik muayene ve kabul komisyonu tarafından, İstanbul ... Otobüs Fabrikası’nda, hem düz yolda hem de eğimi yüksek olan rampalar da yaklaşık 3 saat boyunca test sürüşü yaptırıldığını ve bunun üzerine Erzurum ... Petrol Metal Taş. San. Tic. A.Ş. müdürü ... araçlarda bir sorun olmadığını söyledikten sonra araç alımı için ihaleye çıkıldığını, otobüslerin çekiş gücü, diğer motor aksamı ve sair mekanik hususlar, araçlar davacı tarafa satılmadan önce, ihale alım sürecinde Erzurum ... Petrol Metal Taş. San. Tic. A.Ş. yetkilileri ve baş şoförleri tarafından ihale şartnamesine uygun olarak denenmiş ve test edildiğini, tarafların otobüslerin satışı konusunda mutabık kaldığunu ve otobüsler tahsis amacına uygun şekilde davacıya teslim edildiğini, müvekkil şirketin, üstlendiği tüm yükümlülükleri yerine getirdiğini, ihale şartnamesine uygun otobüsleri davacı tarafa teslim ettiğini, şartnamede 2.el alım yapılacağı yazıldığını ve ihaleye de 2. el ... model olarak çıkıldığını, araçların kütlelerine ilişkin olarak, otobüslerin satışları noter aracılığı ile yapılmış olup muayene kabul komisyonu inceledikten sonra araçların teslimatlarının yapıldığını, muayene kabul komisyonunda ..., ..., test sürüşüne de katılan baş şoförü ...'ın yer aldığını, araçların ağırlığının teknik şartnamesinde azami yüklü kütle şartına uyduğunu, davacı tarafın araçların çekiş gücünde sorun olduğunu bildirmek yerine, araçların doğru kullanımını sağlayıp buna ilişkin kontrolleri yapması gerektiğini, bu otobüsleri kullanan personellerin bir kısmı ... Belediyesinde üst mevkii ile çalışan bazı kimselerin ricası ile işe alındığını, otobüs kullanma ile uzaktan yakından alakası olmayan kişiler olduklarını, araçların hatalı kullanımından kaynaklanan sorunları müvekkil şirkete yıkmaya çalışmak ve bundan da haksız olarak 2020 model araç talep etmenin ahlaken de hukuken de hiç doğru olmadığını, davacı tarafça muadili ile değiştirilmesi talep edilen araçlar ... model olup, fabrika stoklarında ... model araç olmadığından aynı model araçlarla değişimşn mümkün olmayacağını, araçların 04.12.2018 tarihinde davacı tarafa teslim edilmiş olup 30.06.2020 tarihine kadar 18 ay aktif bir şekilde kullanıldığnı, araçların 18 aylık yıpranma payı düşülerek, 2020 model otobüslerin farkının da vade olmaksızın peşinen ödenmesi, davacı tarafın elde ettiği menfaatin tespit edilerek müvekile iade edilmesi ve de şartnamedeki kalan borcun faiziyle birlikte müvekkil şirkete ödenmesi halinde davacının talebi doğrultusunda değişim müvekkili şirketçe kabul edileceğini, aksi halde müvekkili şirketin haksız yere zarara uğramasına sebep olacak bir durumun ortaya çıkacağın, Erzurum ... Belediye Başkanlığı'nca şehir içi yolcu taşınmasında kullanılan dava konusu otobüsleri taşıma kapasitesinin çok üzerinde, kişi sayısına bakılmaksızın kullanıldığından şikayet konusu arıza ve sorunların meydana gelmesinin kaçınılmaz olacağını, bu durumun araçların ayıplı olmasından değil tamamiyle hatalı kullanımdan kaynaklı olduğunu dava konusu otobüslerin tesliminin Aralık ayında yapıldığından ağır kış şartlarından ötürü otobüslere webosta takıldığını ve sorunun giderildiğini, webasto takılmasından dolayı da fazladan herhangi bir ücret talep edilmediğini, dava dilekçesinde ayrıca balata sorunu yaşandığı belirtildiğini, araçlarda sık sık balata değişiminin gerçekleşmesinin öncelikli olarak sürekli trafikte olmaları, kapasitenin çok üzerinde yolcu taşınması ve yeterli tecrübeye sahip olmayan personelin çalıştırılması ile birlikte orijinal balata yerine daha ucuz olan yan sanayi balata kullanımından kaynaklandığını, tüm bu nedenlerle; öncelikle dava değerinin davacı tarafından belirtilmemesi ve dava değeri nisabında peşin harç yatırılmadığından davanın açılmamış sayılmasına, davanın hak düşürücü sürelerin geçirilmesi sebebiyle usulden reddine, her halükarda haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın esastan reddine karar verilmesini savunmuştur.
YEREL MAHKEME KARARI;
Mahkemece, "... Bu şekilde ele alınan davada, mahkememizce yürütülen tahkikat kapsamında dosyaya kazandırılan 24.01.2022 tarihli kök ve 18.04.2022 tarihli ek raporda; dava konusu araçların yapılan incelemesinde 11.03.2019-16.02.2020 tarihleri arasında yaklaşık bir yıl çeşitli arızalardan hattan çekilmek zorunda kalarak servise gittikleri, sık sık motor arızası verdikleri, motor arızasından yaklaşık 50 gün çalışamayan araçların olduğu, araçların hatta çalışırken çekiş probleminden dolayı sık sık sefer turunu tamamlamakta geç kaldıkları, yolcu hattında çalışırken şanzıman sorunu yaşadıkları, doğalgazın parçası olan regülatörlerin sürekli arıza yaptığı, sık sık araçların elektrik arızası verdiği, yetkili servisten gelen elemanların ilgili sorunlara kalıcı bir çözüm üretemediğinin dosya içerisinde yer alan bilgi ve belgelerden anlaşıldığı, araçlarda yaşanan arıza sorunlarından dolayı davacı şirket 29.05.2020 tarihinde Erzurum ... Ulaşım Daire Başkanlığına yazdığı resmi yazı ile dava konusu 5 adet aracın maddi zarar ve yolcu mağduriyeti göz önüne alınarak rotasyon planlarından çıkartılması ve hattan el çektirilmelerini talep etmesi üzerine araçların 01.06.2020 tarihinde hattan çekildikleri, ... plaka sayılı araç dolu vaziyetteyken yapılan sürüş testlerinde aracın hafif rampada çekişte çok zorlanıp tam gazda 40 km/h'i geçemediği, dolu vaziyetteyken durduktan sonraki kalkışlarda zorlanıp çok ağır kalktığı ve devir almadığı, doğalgaz yakıt göstergesinin hep 5 bar'da sabit kaldığı, vites geçişlerinin sarsıntılı olduğu, motorun zorlanmadan ötürü çok gürültülü çalıştığı, çekişinin çok düşük olduğu, otomatik vites geçişlerinde çok salladığı ve dolaysıyla aracın motor gücünün taşıma kapasitesi için yetersiz olduğu, bunun neticesinde aracın teknik şartnamesinde tam dolu yolcu sayısı 68 olmasına rağmen dolu vaziyetteki testlerde araç içerisindeki yolcu sayısının 68 kişinin altında olduğu halde ciddi çekiş sorunu yaşadığı, dava konusu 5 aracın da boş vaziyette Erzurum Ticaret Borsa Kantarına götürüldüğü ve her biri ayrı ayrı tartılarak boş ağırlıklarının tespitinin yapıldığı, bu tespitlere göre dava konusu araçların net (boş) ağırlıklarının ruhsatlarında 8.890 kg. olması gerekirken 400-500 kg. daha ağır olduğu ve bu farkın da aracın yolcu taşıma kapasitesini olumsuz etkileyerek araçların tam dolu vaziyette gelmeden istiap haddini aştıkları, ayrıca araçların 169 KW motor güçlerinin taşıma kapasitesi hesap edildiğinde araçların azami yüklü ağırlığını rahat karşılaması gerektiği, fakat araçların ruhsatta yazan motor gücünün de gerçekte araçlarda olan motor gücünden büyük olduğu ve araçların boş ağırlığını bile rampada çekmediğinin bizzat test sürüşlerinde tespit edildiği, buna göre araçların üretim kaynaklı ayıplı oldukları ve tespit edilen ayıpların araçlar satın alınırken çıplak gözle alıcının göreceği veya anlayacağı sorunlar olmadığı, zamanla kullanım esnasında ortaya çıkan ayıplar olduğundan araçların gizli ayıplı oldukları mütalaa edilmiştir.
Ayrıntılı ve denetime elverişli şekilde hazırlandığı görülüp mahkememizce de benimsenen ve hükme esas alınan 24.01.2022 tarihli kök bilirkişi kurulu raporu ile 18.04.2022 tarihli ek bilirkişi kurulu raporlarına göre dava konusu araçların üretimden kaynaklı ve gizli ayıplı oldukları sabit olmakla davacı yararına misli ile değişim seçimlik hakkı yasal koşullarının oluştuğu ve dava konusu araçların sıfır üretim araçlar olduğu nazara alındığında davacının bu şekilde kullanıma zorlanmasının hakkaniyetle bağdaşmayacağı ve ayıpsız misli ile değişim talebinde bulunmalarının objektif iyiniyet kurallarına uygun olduğu vicdani kanaatiyle dava konusu araçların tüm borç ve takyidatlardan arındırılarak davalılara iadesi koşulu ile misli ile değişim talebinin kabulü cihetine gidilmiştir.
Her ne kadar, dava konusu araçların hali hazırda üretimlerinin olmadığı ve misli ile değişimin fiilen mümkün olmadığı savunulmuş ise de, araçların ayıpsız misli ile değiştirilmesinin mümkün olmaması halinde 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 24. maddesi uyarınca işlem yapılması gerektiğinden ve bu husus infaz/icra aşamasında re'sen gözetilebilecek olduğundan bu yöndeki savunmaya itibar edilmemiş ve bu hususa ilişkin hüküm fıkrasında ayrı bir kayda yer verilmemiştir.
Davacının tazminat isteği bakımından;
Aşamalarda dosyaya kazandırılan 14.11.2024 günlü bilirkişi kurulu ek raporuna göre; dava konusu araçlarından üretimden kaynaklı ayıplı olmalarına bağlı olarak davacı tarafça yapılan balata değişimi nedeniyle bakım onarım masrafı bedelinin 30.502,80 TL., tam gün sanayi tutarının (arızadan dolayı hiç sefer yapmayan araçlar) 512.281,89 TL., arızadan kaynaklı sanayi tutarının 21.249,96 TL., hattan çekildikleri tarih olan 01.06.2020 ila dava tarihi olan 14.08.2020 arasındaki gelir kaybı tutarının 203.166,79 TL. olmak üzere toplam zararın 767.201,44 TL. olduğu mütalaa edilmiş olmakla, rapor mahkememizce de benimsenip hükme esas alınmış; ve belirtilen her bir masraf kaleminin araçların ayıplı olmasından kaynaklı davacının uğradığı zarara ilişkin olup bilirkişi kurulunca aralarındaki illiyet bağı da saptanmış olduğundan; nihayet, satıcı firma ile üretici firma bu zarardan müteselsilen sorumlu olduklarından davadaki tazminat isteğinin bu şekilde kısmen kabulü cihetine gidilmiş; 16.11.2020 günlü ıslah dilekçesine göre fazlaya ilişkin 100.732,09 TL. tazminat isteği ise 14.11.2024 günlü bilirkişi kurulu ek raporu içeriğine göre yerinde görülmemiştir.
Neticeten, mahkememizce yürütülen tahkikat kapsamında dosya kapsamına kazandırılan ve hükme esas alınan yukarıda mezkur bilirkişi kurulu kök ve ek raporlarına göre davanın kısmen kabulü cihetine gidilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur." gerekçesiyle "Davanın KISMEN KABULÜ ile;
1-Dava konusu ..., ..., ..., ..., ... plaka numaralı, nitelikleri 2018/... İhale Kayıt Numaralı sözleşmenin 5.1.1.1 maddesinde yazılı ... ... marka ve model 5 adet "Alçak Tabanlı Asgari 8M Uzunluğunda Otomatik Vites Doğalgazlı Özel Halk Otobüsünün" tüm borç ve takyidatlardan arındırılarak DAVALILARA İADESİ KOŞULU ile AYIPSIZ MİSLİ (BENZERİ) İLE DEĞİŞTİRİLMELERİNE,
2-Dava konusu ..., ..., ..., ..., ... plaka numaralı, nitelikleri 2018/... İhale Kayıt Numaralı sözleşmenin 5.1.1.1 maddesinde yazılı ... ... marka ve model 5 adet "Alçak Tabanlı Asgari 8M Uzunluğunda Otomatik Vites Doğalgazlı Özel Halk Otobüsünün" balata değişimi kaynaklı yapılan bakım onarım bedeli olan 30.502,80 TL., ayıptan kaynaklı (hattan çekilme tarihine kadar) hiç sefer yapamamasına bağlı tam gün sanayi tutarı olan 512.281,89 TL., ayıptan kaynaklı arıza nedeniyle yapılan masraf toplamı olan 21.249,96 TL. ve ayıptan kaynaklı (hattan çekilme tarihi olan 01.06.2020 ile dava tarihi olan 14.08.2020 arasındaki) gelir kaybı tutarı olan 203.166,79 TL. olmak üzere TOPLAM 767.201,44 TL. maddi tazminatın, 3.000,00 TL.'sine dava tarihi olan 14.08.2020 tarihinden ve 764.201,44 TL.'sine ise ıslah tarihi olan 16.11.2020 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte, davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacıya VERİLMESİNE; fazlaya ilişkin isteğin REDDİNE," şeklinde karar verilmiş, karara karşı davalı ... Otom. San. Ve Tic. Ltd. Şti. vekili ve davalı ... ... Otomotiv San. ve Tic. A.Ş vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.
İSTİNAF İTİRAZLARI:
Davalı ... Otom. San. Ve Tic. Ltd. Şti. vekili vekili istinaf dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürelerin geçtiğini, mahkemece bu hususun dikkate alınmadığını, davacı şirketin dava konusu 5 adet özel halk otobüsünü satın alırken bu otobüsleri sıfır olarak değil 2. el olarak satın aldığını, bu haliyle ayıpsız misli ile değiştirilmesine karar verilmesinin mümkün olmadığını, kabul anlamına gelmemekle birlikte davanın haklılığına karar verilecek ise kurulabilecek hükmün ancka ödenen bedelin iadesine yönelik olabileceğini, davacı tarafça muadili ile değiştirilmesi talep edilen araçların ... model olduğunu, fabrika stoklarında ... model araç olmadığından aynı model araçlarla değişimin mümkün olmadığını, kaldı ki davacının söz konusu araçların 2. el olduğunu bilerek satın aldığını, zira satın alma tarihi olan 04/12/2018 tarihinde aynı araçların sıfır muadilleri ile aralarında çok ciddi bir fiyat farkı olduğundan davacı yanca 2. el modellerinin tercih edildiğini ve araç fiyatlarının da bu şekilde belirlendiğini, dolayısıyla daha düşük fiyata aldığı 2. el araçların sıfırı ile değiştirilmesi ya da sıfır fiyatlarının tazminat olarak ödenmesinin hakkaniyete ve sözleşmeye aykırı olduğunu, ayrıca dava konusu araçların 18 ay boyunca aktif olarak kullanıldığını, Erzurum ... Belediye başkanlığınca şehir içi yolcu taşımasında kullanılan dava konusu otobüsleri taşıma kapasitesinin çok üzerinde kişi sayısına bakılmaksızın kullanıldığından şikayet konusu arıza ve sorunların meydana gelmesinin kaçınılmaz olduğunu, bu arızaların araçların ayıplı olmasından değil tamamen hatalı kullanımdan kaynaklandığını, dava dilekçesinde ayrıca balata sorunu yaşandığı belirtildiğini ve bunun da araçların ayıplı olduğuna dair bir gerekçe olarak ileri sürüldüğünü, araçlarda sık sık balata değişiminin gerçekleşmesi öncelikli olarak sürekli trafikte olmaları, kapasitenin çok üzerinde yolcu taşınması ve yeterli tecrübeye sahip olmayan personelin çalıştırılması ile birlikte orijinal balata yerine daha ucuz olan yan sanayi balata kullanımından kaynaklandığını, bu hususun dosya kapsamı ile sabit olmasına rağmen mahkemece dikkate alınmadan eksik ve hatalı karar verildiğini, dava konusu otobüslerin ihalesi yapılmadan evvel otobüslerin davacı tarafın yetkilileri tarafından test edildiğini, otobüslerin yetkililerce ayıpsız bir şekilde teslim alındığını ve kullanıldığını, davanın kabulüne karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, dava konusu araçlardaki sorunların hatalı kullanım ve dış etken kaynaklı olduğunu, müvekkil şirketin ayıp hükümleri veya başkaca sebeple herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığını, davacının ıslah ile talep ettiği bedelden daha fazlasına hükmedildiğini, hükme esas alınan bilirkişi raporunun denetime elverişli olmadığını, daha önce dosya kapsamında hiçbir şekilde geçmeyen ve bahsedilmeyen bir takım hesaplamalar yapıldığını, bunların kabulüne yönelik kararın hukuka aykırı olduğunu, üretici hatasından kaynaklı davacı tarafın bakım ve onarım giderinin 2019 ve 2020 yılları için KDV dahil toplam 30.502,80-TL olduğunu belirten hükme esas alınan bilirkişi raporunun kabul edilemez olduğunu, davacı tarafın Erzurum ... Belediye Başkanlığına ait bir iştirak şirketi olduğunu, bu şirketin verileri esas alınarak oluşturulan bilirkişi raporunun hükme esas alınmasının usul ve yasaya aykırı olduğunu, hükme esas alınan bilirkişi raporunda dava konusu araçların hattan çekildikleri tarihten itibaren çalışmamalarından kaynaklı gelir kaybının bulunup bulunmadığı ile ilgili olarak davacının uğramış olduğu zararın 203.166,79-TL olduğunun belirtildiğini, bu hususun kabul edilemez olduğunu, bununla birlikte davaya konu araçların rutin bakımları süresince serviste kalmış oluşları ile garanti kapsamında yapılan yasal tamirat sürelerinin taşımaya açılmaksızın doğrudan düzenlenen hakedişlere itibar edilmesinin, bilirkişi tarafından herhangi bir değerlendirmeye tabi tutulmaksızın kolayına geldiğinden sunulan hakediş belgelerinin hesaplamasıyla yetinildiğini gösterdiğini, bu sürelerin hesaplamadan düşülmesi gerektiğini, tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesince verilen kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesi istemiyle istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
Davalı ... ... Otomotiv San. ve Tic. A.Ş vekili istinaf dilekçesinde özetle; mahkemece hukuki dinlenilme hakkının ihlal edilerek hüküm kurulduğunu, mahkemenin karar başlığında "Gerekçeli" kelimesi olmasına ve kararda bir de gerekçe başlığı bulunmasına rağmen içerik olarak bir gerekçe olmadığını, iş bu davanın pasif husumet yokluğuyla reddine karar verilmesi gerekirken ilk derece mahkemesinin husumet yokluğuna dair itirazlarını dikkate almadığını, hükmün bu yönüyle de kaldırılması gerektiğini, satılanın ayıbından sorumluluğun şartları bu davada oluşmadığını, buna karşı davanın kısmen kabulüne karar verilmesi nedeniyle kararın kaldırılması gerektiğini, kabul anlamına gelmemek kaydıyla davacının talep sonucunun belirsiz olduğunu, davacının dava ve ıslah dilekçesi ile 06/12/2024 tarihli taleplerini açıkladığı dilekçesinin açık çelişki içerdiğini, mahkeme tarafından dava ve ıslah dilekçesinde bulunmayan talepler yönünden usul ve yasaya aykırı bir şekilde hüküm tesis edildiğini, mahkemece zaman aşımı def'ilerinin dikkate alınmadan hüküm kurulduğunu, davanın zaman aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiğini, mahkemenin dava konusu araçların ayıplı olduğuna dair değerlendirmesinin hatalı olduğunu, dava konusu araçta herhangi bir ayıp bulunmadığını, bilirkişi raporunda yer alan tespit ve değerlendirmelerin yanlış, eksik, hatalı ve varsayımlar üzerine kurulu olup, bilimsellikten uzak olduğunu, dolayısıyla hükme esas alınamayacağını, hükme esas alınan bilirkişi raporunda tespit edildiğinin aksine dava konusu araçların üretimden kaynaklı bir sonu bulunmadığını, ağırlık nedeniyle motor gücünün yetersiz kaldığı yönündeki tespitlerin hukuka aykırı nitelikte olduğunu, onarım seçimlik hakkını kullanan davacının başka bir seçimlik hakkını kullanması mümkün olmadığında davaya konu araçların ayıpsız misli ile değişimine karar verilmesinin yasaya ve emsal içtihatlara aykırı olduğunu, mahkemece dava konusu aracın kullanılmasından kaynaklanan faydalanma bedeli ve araçtaki değer kayıplarının nazara alınmamasının da bozmayı gerektirdiğini, mahkeme tarafından hükmolunan maddi tazminatın hatalı kabul ve değerlendirmeye dayandığını, kararın bu yönüyle de usule ve yasaya aykırı olduğunu, 14/11/2024 tarihli bilirkişi 3. ek raporunun hatalı kabul ve değerlendirmelere göre tanzim edildiğini, davacının sözleşmeden dönme halinde araçların tamir ve bakım için serviste kaldığı süre ve araçların hattan çekildiği süre boyunca çalışmamasından dolayı uğradığı gelir kaybını talep etmesinin hukuken imkansız olduğunu, zira sözleşmeden dönme halinde sözleşmeden dönen tarafın sadece menfi zararını talep edebileceğini, TBK'da sayılan menfi zarar kalemleri arasında yoksun kalınan kar bulunmadığını, tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesince verilen kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesi istemiyle istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
UYUŞMAZLIĞIN TESPİTİ, DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE;
Dava, ticari satıma konu 5 adet aracın (otobüs) 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 219. ve devamı maddelerine göre ayıpsız misli ile değiştirilmesi ve ayıp nedeniyle uğranılan zararın tazmini istemlerine ilişkindir.
Dairemizce HMK'nın 355. maddesi kapsamında istinaf dilekçelerinde belirtilen sebeplerle ve kamu düzenine ilişkin hükümlerle sınırlı olmak üzere inceleme yapılmıştır.
Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinde, davacı vekilinin dava dilekçesinde müvekkili ile davalı ... Otomotiv Sanayi Ticaret Limited Şirketi arasında 2018/... ihale kayıt numaralı ihale kapsamında, özel halk otobüsü alımı için 22.11.2018 tarihinde sözleşme imzalandığını, bu sözleşmeye göre tanesi 390.000,00 TL.'den, 5 adet ... ... marka alçak tabanlı 8 metre uzunluğunda otomatik vites, dağalgazlı özel hak otobüsü, tanesi 579.207,92 TL.'den 2 adet ... ... marka, alçak tabanlı 12 metre, uzunluğunda otomatik vites dizel ya da ... yakıtlı özel hak otobüsü satın alındığını, sözleşmeye konu araçların 07.01.2019 tarihinde müvekkiline teslim edildiğini, dava konusu araçların, teslim alınıp kullanılmaya başlandıktan kısa bir süre sonra arıza vermeye başladığını, araçlarda, kullanım esnasında toplam taşıma kapasitesine ulaşmadan çekiş problemi yaşandığını, özellikle rampada çekişten düşerek stop durumuna geldiğini, araçlarda var olan toplam taşıma kapasitesine ilişkin sorunun istiap haddine ilişkin olduğunu, iddia ederek öncelikle dava konusu araçların, yeni modeli ile değiştirilmesine, değişim taleplerinin kabul görmemesi halinde sözleşmeden dönülerek tarafların karşılıklı edimlerinin iadesine, bu kapsamda müvekkili tarafından dava konusu araçlar için ödenen tutarın, ayıp nedeni ile doğrudan ve dolaylı olarak oluşan zararlarına karşılık; dava konusu araçların ayıptan kaynaklı arızalar nedeni ile bakım ve tamir için serviste kaldıkları bu nedenle çalışamadıkları süreler için müvekkili şirketin uğramış olduğu gelir kaybının, dava konusu araçların tamamen kullanılamaz hale gelmeleri nedeni ile hattan çekildikleri tarihinden dava tarihine kadar çalışmamalarından kaynaklı olarak oluşan gelir kaybının, dava konusu araçlar için yapılan tamir ve bakım giderleri tahsilini talep ettiği, davalılar vekillerinin ayrı ayrı cevap dilekçelerinde davanın reddini talep ettikleri, mahkemece, iddia, savunma, yapılan yargılama ve toplanan delillere göre, davanın kısmen kabulüne karar verildiği anlaşılmıştır.
İstinaf talebinde bulunan davalılar vekillerinin ayrı ayrı ileri sürdüğü sebepler kapsamında yapılan inceleme sonucunda, mahkemece, yargılamanın HMK’da düzenlenen usul kurallarına uygun olarak yapılmış olduğu, kamu düzenine aykırılık hallerinin bulunmadığı, dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, ilk derece mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı, mahkemece yargılama sırasında alınan hükme esas alınan 24.01.2022 tarihli kök bilirkişi kurulu raporu ile 18.04.2022 tarihli ek bilirkişi kurulu raporlarında dava konusu araçların üretimden kaynaklı ve gizli ayıplı olduklarının, hükme esas alınan 14.11.2024 tarihli bilirkişi ek raporunda bakım onarım masrafı bedeli, tam gün sanayi tutarının (arızadan dolayı hiç sefer yapmayan araçlar), arızadan kaynaklı sanayi tutarının, hattan çekildikleri tarih olan 01.06.2020 ila dava tarihi olan 14.08.2020 arasındaki gelir kaybı tutarı toplamının 767.201,44 TL olduğunun bildirildiği, bu haliyle bilirkişi raporlarının hüküm kurmaya elverişli ve denetime açık olduğu anlaşıldığından, davalılar vekillerinin istinaf taleplerinin ayrı ayrı esastan reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda izah edildiği üzere;
1-Davalı ... Otom. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili ve davalı ... ... Otomotiv San. ve Tic. A.Ş vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,
2-İstinaf aşamasında alınması gereken 193.825,08-TL istinaf karar harcından başlangıçta alınan 46.737,00-TL harcın mahsubu ile bakiye 147.088,08-TL harcın davalı ... Otom. San. ve Tic. Ltd. Şti.'den alınarak hazineye irat kaydına,
3-İstinaf aşamasında alınması gereken 193.825,08-TL istinaf karar harcından başlangıçta alınan 46.736,10-TL harcın mahsubu ile bakiye 147.088,98-TL harcın davalı ... ... Otomotiv San. ve Tic. A.Ş'den alınarak hazineye irat kaydına,
4-İstinaf başvurusu sırasında davalılar ... Otom. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili ve davalı ... ... Otomotiv San. ve Tic. A.Ş tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerlerinde bırakılmasına,
5-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına,
6-Kararın kesinleştirme ve gider avansı ikmali/iadesi işlemlerinin yerel mahkemece yerine getirilmesine,
7-Gerekçeli kararın tebliği ve harç ikmali/iadesi işlemlerinin Dairemizce yerine getirilmesine,
Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde HMK'nın 361. ve 362. maddeleri uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde Yargıtay’a temyiz yolu açık olmak üzere 28.10.2025 tarihinde oy birliği ile karar verildi.