mahkeme 2024/487 E. 2025/1397 K.

T.C.
ERZURUM
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
3. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO : 2024/487
KARAR NO : 2025/1397
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : ERZURUM ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 16/05/2023 (Dava), 18/12/2023 (Karar)
NUMARASI : 2023/432 Esas, 2023/890 Karar
DAVA : Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)
Taraflar arasında görülen davanın yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı gerekçeyle davanın kabulüne dair verilen karara karşı davalı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine HMK'nın 353. maddesi uyarınca dosya incelendi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacı vekili, dava dışı ... İnş. Taah. Tur. Dan. Hiz. ve Enerji Ür. Dağ. San. Tic. A.Ş., ... İnşaat San. ve Tic. A.Ş.'ye verilmek üzere davalıdan teminat mektubu talebinde bulunduğunu, davalının talebi kabul ederek dava dışı ... A.Ş. ile 28/06/2012 tarihinde kredi sözleşmesi düzenlediğini, davalının, daha sonra müvekkillerinin 8.900.000 $ bedelli, 28/06/2012 keşide tarihli, vadesi bulunmayan bono altına imza atmalarını sağladığını teminat mektuplarının verildiği ... A.Ş.'nin, ... A.Ş. ile sözleşmesini haksız olarak feshettiğini ve toplam değeri 2.835.000 € olan teminat mektuplarını paraya çevirdiğini, davalının paraya çevrilen teminat mektuplarını borç kaydettiğini, ... A.Ş.'nin, paraya çevrilen teminat mektupları için büyük meblağlar ödediğini, ancak bu ödemelere karşın davalı, Erzurum ... İcra Müdürlüğü'nün 2020/...E. numaralı dosyası ile ... A.Ş. ve ipotek borçlularına karşı ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla, 2020/... E. numaralı dosyası ile de ... A.Ş.'ye karşı taşınır rehninin paraya çevrilmesi yoluyla icra takibi başlattığını, davalının, her iki dosyadaki ipotekli tüm taşınmazları ve rehinli malları sattırarak bedellerini tahsil ettiğini, hüküm ve sonuçlarını anlatılmadan müvekkillerinin senedi imzalamasını sağlandığını, sonuçları açıklanmadan alınan bu senetin vadesi boş ve keşide yeri yazılmadan imzalandığını, bu durumun davalı tarafından ... A.Ş. muhasebecisine gönderilen mail ile kanıtlandığını, müvekkillerinin davalının başlattığı icra takibine karşı bononun zaman aşımına uğradığından bahisle Erzurum .. İcra Hukuk Mahkemesi'nin 2023/...E. numaralı dosyası ile dava açtıklarını, iş bu dava ile yukarıda anlatılan hususların müvekkillerinin bu bono nedeniyle bir borçları bulunmadığını gösterdiğini, tüm bu açıklanan nedenler göz önünde bulundurularak 8.900.000 $ bedelli, 28/06/2012 keşide tarihli, vadesiz olarak verilen bono dayanak yapılarak müvekkiller aleyhine başlatılan Erzurum ... İcra Müdürlüğü'nün 2023/... E. numaralı dosyasından talep edilen miktardan ve bonodan müvekkillerinin borçlu bulunmadığının tespiti ile takibin iptaline, müvekkillerinin borçlu bulunmadıkları bir bono nedeniyle telafisi güç zararlara uğramamaları bakımından Erzurum ... İcra Müdürlüğü'nün 2023/... E. numaralı dosyasındaki takibin durdurulmasına yönelik ihtiyati tedbir kararı verilmesine ve yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:
Davalı vekili, davalı müvekkilinin davacı borçlulara kredi kullandırdığını ve borçlularda kredi borcunu ödemek için kambiyo senedi tanzim ettiğini ve müvekkiline verdiklerini, söz konusu borç ödenmeyince, davalı müvekkilinin alacağın tahsili amacıyla, borçlular hakkında Erzurum ....İcra müdürlüğünün 2023/... Esas sayılı dosyasıyla icra takibi açtıklarını, davacı borçlunun icra takibine itiraz ettiğini ve takibin iptali için Erzurum ... İcra Hukuk Mahkemesinde 2023-...Esas sayılı dosya ile dava açıldığını, davanın reddedildiğini, davacı aynı gerekçelerle sayın mahkemenizde de menfi tespit davası ikame ettiğini, açılan davanın haksız olduğunu, kullandırılan kredi sözleşmesini davacı borçluların müşterek borçlu ve müteselsil kefil sıfatıyla imzaladıklarını, ayrıca borçlularda kredi borcunu ödemek için kambiyo senedi tanzim ettiklerini ve müvekkiline verdiklerini, söz konusu borcun ödenmemesi üzerine müvekkilinin alacağının tahsili amacıyla, borçlular hakkında, Erzurum ...İcra müdürlüğünün 2023/ ... Esas sayılı dosyasıyla icra takibi açtıklarını, davacıların kendileri kambiyo senedini tanzim ettiklerini ve müvekkiline teslim ettiklerini, tüm bu açıklanan nedenler göz önünde bulundurularak davanın reddi ile, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini istemiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ :
İlk Derece Mahkemesince, " ...Tüm dosya kapsamı, toplanan deliller ve yapılan yargılama neticesinde; davacının dava dışı üçüncü kişilere verilmek üzere davalıdan teminat mektubu alındığını, bu kapsamda davalı ile dava dışı ... A.Ş arasında 28/06/2012 tarihli kredi sözleşmesi imzalandığını, bu sözleşme sonrasında davalının davalılardan 8.900.000,00 USD bedelli, 28/06/2012 tarihli vadesi bulunmayan bono aldığını, davalının daha sonra bu bonoyu icra takibine konu ettiğini, bononun vadesinin bulunmaması nedeniyle görüldüğünde ödenmesi gereken bono olduğunu, ibraz süresinin geçtiğini ve zaman aşımı süresinin sona erdiğini belirterek icra takibinden kaynaklı borçlu olmadıklarının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
Takip konusu bononun düzenlendiği tarihte yürürlükte olan 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 688. (6102 sayılı TTK'nun 776.) maddesinde bononun unsurları açıkça sayılmış olup; vade bononun unsurları arasında belirtilmiştir. Aynı yasanın 689. (6102 sayılı TTK'nun 777/2) maddesinde bonoda vadenin gösterilmemiş olması halinde görüldüğünde ödenmesi şart olan bono sayılacağı düzenlenmiştir. Bu durumda bonoda bulunması gereken zorunlu unsurlar kanunda sayılmış ise de; vadenin bulunmaması bononun geçerliliğine etki etmeyecektir. Zira bonoda vade olmadığı takdirde bononun görüldüğünde ödenmesine bağlı olduğu yine yasa maddesinde belirtilmiştir. 6762 sayılı TTK'nun 690. (6102 sayılı TTK'nun 778.) maddesinin atfıyla 616. maddesinde de görüldüğünde ödenmek üzere poliçenin ibrazında ödeneceği, böyle bir poliçenin düzenleme gününden itibaren 1 yıl içerisinde ödenmesi için ibrazının gerekeceği düzenlenmiştir. Buna göre vadesi bulunmadığı için görüldüğünde ödenecek olan bononun tanzim tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde ödenmek üzere ibraz edilmesi zorunludur. Vadesi gösterilmemiş olan bononun 1 yıl içerisinde ibraz edilmemiş olması zaman aşımı süresi dolmadığı müddetçe keşideciyi sorumluluktan kurtarmaz. Vadesi bulunmayan bononun tanzim tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde ibraz edilmemesi halinde vadenin geçirilmesi durumu söz konusu olup; bu halde rücu hakkı düşeceğinden yalnızca cirantalara müracaat edilemez. Ancak zaman aşımı süresi dolmadığı takdirde senedi tanzim eden keşidecinin sorumluluğu devam edecektir.
6762 sayılı TTK'nun 661. (6102 sayılı TTK'nun 749. maddesinde) maddesinde poliçeyi kabul edene karşı ileri sürülecek poliçeden doğan taleplerin vadenin geldiği tarihten itibaren 3 yıl geçmekle zaman aşımına uğrayacağı belirtilmiştir.
Somut olayda; takip konusu edilen bononun 28/06/2012 tanzim tarihli 19/06/2020 vade tarihli olduğu görülmektedir. Mahkememizce bono aslı celp edilmiş olup; yapılan incelemesinde de bononun vade tarihinin 19/06/2020 tarihini içerdiği anlaşılmıştır. Ancak davacı bonoda vade tarihinin bulunmadığını, vade tarihinin sonradan doldurulduğunu beyan etmektedir. Davalı alacaklı çalışanı tarafından davacılara gönderilen e-mail de takip konusu edilen bono sureti takip tarihinden önce davacılara gönderilmiş olup; davacılar bu e-mail içeriği ve ekinde yer alan bono suretini Noter marifetiyle tespit ettirmişlerdir. Ankara .... Noterliğinin 31/03/2023 tarih ve .... yevmiye numaralı tutanak başlıklı belgesinde davalı banka çalışanı tarafından gönderilen e-mail ve eki tespit edilmiş olup; ekte yer alan bononun takibe konu edilen bono olduğu ve vade tarihini içermediği görülmektedir. Bu durumda davalı bankanın vade tarihini içermeyen bonoya sonradan vade tarihini ekleyerek icra takibine konu ettiği sonucuna varılmaktadır. Takip dayanağı olan bononun 28/06/2012 tanzim tarihli olduğu, vade tarihini içermediği, bu nedenle görüldüğünde ödenecek bono niteliğinde olduğu sabittir. Takip borçluları bonoyu düzenleyen keşideciler olup; düzenleme tarihinden itibaren 1 yıllık ibraz müddeti ve bu sürenin bitiminden itibaren işleyen 3 yıllık zaman aşımı süresi içerisinde keşideciler aleyhine takibe geçilmediği, bu durumda davacı alacaklının müracaat hakkının düştüğü anlaşılmış olup; davacıların takip konusu bono nedeniyle borçlu olmadıklarının tespitine yönelik taleplerinin kabulüne karar vermek gerekmiş olup aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. " gerekçesiyle " 1-Davanın KABULÜ ile; Davacıların Erzurum ...cra Müdürlüğünün 2023/... esas sayılı dosya üzerinden yürütülen takip nedeniyle borçlu olmadıklarının tespitine, " şeklinde karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF NEDENLERİ :
Davalı vekili istinaf başvuru dilekçesinde; TTK 777.,778. ve 680. maddelerinde yer alan mevzuat hükümleri gereği vadenin bononun zorunlu unsurları arasında yer aldığını, taraflar arasında anlaşma var ise alacaklı vadeyi anlaşmaya uygun olarak doldurabileceğini, müvekkili banka ile davacılar arasında imzalanan Genel Kredi Sözleşmesi taraflarınca daha önceden dosyaya sunulduğunu ve yeniden ekte sunulduğunu, bu sözleşmede yer aldığı üzere müvekkili bankanın senede vade koyma hak ve yetkisi bulunduğunu, takibe konu senet de genel kredi sözleşmesine uygun olarak tamamlanarak takibe konu edildiğini, açık bono düzenlenmesi ve sonradan doldurulması hususlarının mevzuata uygun olduğunu, davaya konu senedin tedavüle konulduğu esnada mevzuatta öngörülen tüm zorunlu unsurları taşınığını, anlaşmaya aykırı olarak senedin doldurulduğu iddiasının davacı tarafından yazılı delille ispat edilmesi gerektiğini, bu hususun ispatlanmadığını savunarak mahkemece verilen kararın kaldırılması talebi ile istinafa başvurmuştur.
DELİLLERİN TARTIŞILMASI, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE:
Dava, kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile başlatılan icra takibinden dolayı borçlu olmadığının tespiti davasıdır.
İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında; 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesindeki düzenleme gereğince, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususlarıyla sınırlı olarak inceleme yapılmıştır.
Somut olayda; davalı ile dava dışı ... A.Ş arasında 28/06/2012 tarihli kredi sözleşmesi imzalandığını, bu sözleşme sonrasında davalının davacılardan 8.900.000,00 USD bedelli, 28/06/2012 tarihli vadesi bulunmayan bono aldığını, davalının daha sonra bu bonoyu icra takibine konu ettiğini, bononun vadesinin bulunmaması nedeniyle görüldüğünde ödenmesi gereken bono olduğunu, ibraz süresinin geçtiğini ve zamanaşımı süresinin sona erdiğini ileri sürerek; davacıların icra takibinden kaynaklı borçlu olmadıklarının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
TTK'nın 776. maddesi uyarınca; vade, bononun unsurlarından olsa da, aynı Kanun'un 777/2. maddesi gereğince, vadesi gösterilmemiş bir bono, görüldüğünde ödenmesi şart bir bono sayılır. TTK'nın 778. maddesinin göndermesi ile bonolarda da uygulanması gereken aynı Kanun'un 704. maddesine göre ise, görüldüğünde ödenecek bononun, düzenlenme tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenmek üzere ibrazı zorunludur. Bir başka anlatımla, vade unsurunu taşımayan senedin, TTK'nın 704. maddesinde belirtildiği üzere, görüldüğünde ödenecek bono olarak düzenlendiğinin kabulü gerekeceğinden, bu eksiklik senedin bono olma vasfını etkilemez. Vadesi gösterilmemiş bononun bir yıl içinde ibraz edilmemiş olması, zamanaşımı müddeti dolmadıkça senet keşidecisini sorumluluktan kurtarmaz. Senedin süresi içinde, yani keşide tarihinden itibaren bir yıl içinde ibraz edilmemesi, vadenin geçirilmesi hükmünde olup, bu halde rücu hakkı düşeceğinden cirantalara müracaat edilemez. Fakat zamanaşımı süresi dolmadıkça senedi düzenleyen borçlunun sorumluluğu devam eder (Poroy/Tekinalp; Kıymetli Evrak Hukuku Esasları, Genişletilmiş 15. bası, s. 121, İstanbul 2001).
Türk Ticaret Kanunu 749. Maddesine göre (1) Poliçeyi kabul edene karşı ileri sürülecek poliçeden doğan istemler, vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Bu durumda vade kısmının boş olduğu noter tutanağıyla tespit edilen bononun görüldüğünde ödenmesi şart bono olacağı ve 26/06/2020 tarihinde kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip yapıldığı dikkate alındığında, bononun zamanaşımına uğradığı sabit olduğundan, mahkemece davanın kabulü ile davacıların takip nedeniyle borçlu olmadıklarının tespitine dair verilen kararda hukuka aykırılık bulunmamış, davalı vekilinin istinaf itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.
İstinaf talebinde bulunan davalı vekilinin ileri sürdüğü sebepler kapsamında yapılan inceleme sonucunda, mahkemece, yargılamanın HMK’da düzenlenen usul kurallarına uygun olarak yapılmış olduğu, kamu düzenine aykırılık hallerinin bulunmadığı, dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, ilk derece mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı anlaşıldığından, davalı vekilinin istinaf talebinin esastan reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davalı vekilinin istinaf itirazlarının 6100 sayılı HMK'nın 353/(1)-b.1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,
2-Başvuru sırasında alınması gerekli 868.117,37-TL harçtan peşin alınan 217.029,35-TL harcın mahsubu ile bakiye 651.088,02-TL harcın davalıdan alınarak hazineye irat kaydına,
3-İstinaf başvurusunda bulunan tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
4-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına,
5-Kararın kesinleştirme ve gider avansı iadesi işlemlerinin yerel mahkemece yerine getirilmesine,
6-Gerekçeli kararın tebliği ve harç ikmali işlemlerinin Dairemizce yerine getirilmesine,
Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde HMK'nın 361 ve 362. maddeleri uyarınca gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren 2 haftalık süresi içinde Yargıtay'a temyiz yolu açık olmak üzere 28/10/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.