mahkeme 2022/1783 E. 2024/1655 K.

T.C.
ERZURUM
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
3. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO : 2022/1783
KARAR NO : 2024/1655
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : ERZURUM ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 30/06/2022 (Karar)
NUMARASI : 2017/66 Esas, 2022/455 Karar
DAVA : Tazminat (Haksız Fiilden Kaynaklanan)
Taraflar arasında görülen trafik kazası nedeniyle maddi manevi tazminat davasına ilişkin olarak yapılan açık yargılama sonucunda verilen karara karşı, yasal süresi içerisinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine HMK 353. madde uyarınca dosya üzerinden inceleme yapıldı.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalılardan ... Araç Filo Kiralama Anonim Şirketi adına kayıtlı diğer davalı...'nın sevk ve idaresindeki ... plaka sayılı araç 04/.../2014 tarihinde şehir merkezi istikametinde ... istikametine doğru seyir halinde iken gidiş yönünden yolun sağından yolun solundan geçmeye çalışan müvekkili ...'ya çarptığını ve müvekkilinin yaralandığını, kaza nedeniyle davalı...'nın soruşturma geçirdiğini ve ceza aldığını, müvekkilinin tedavi sürecinde davalı... ve diğer davalıların hiçbir şekilde madden ve manevi zararını karşılamadıklarını, müvekkilinin yaralanmasına ilişkin ceza davasında hastaneden alınan raporunda; yaşam fonksiyonlarının etkisinin ağır (5) derece şekilde olduğunu bildirir rapor düzenlendiğini beyanla müvekkilinin söz konusu kaza nedeniyle çektiği acı ve elem nedeniyle 1.000,00-TL maddi, 10.000,00-TL manevi tazminatın kaza tarihi olan 04/.../2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan tahsilini (sigorta şirketinden sigorta poliçesi kapsamında), yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:
Davalı ... Araç Filo Kiralama Anonim Şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin uzun dönem araç ve filo kiralama işiyle iştigal ettiğini, mülkiyeti kendisine ait olan araçların 3.kişilere kiralayarak gelir elde ettiğini, davaya konu, mülkiyeti müvekkili şirkete ait olan ... plakalı araç 28/.../2010 tarihinde ... nolu uzun dönem operasyonel araç kiralama sözleşmesi ile dava dışı ...Gıda ve Konsantre Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye kiralandığını, bu sebeple davanın dava dışı ...Gıda ve Konsantre Sanayi ve Ticaret A.Ş'ye ihbarı gerektiğini beyanla müvekkili şirket açısından öncelikle davanın usul açısından inceleme yapılarak husumetten reddini, hukuki dayanaktan yoksun haksız davanın esastan reddini, yargılama harç ve masrafları ile kanuni vekalet ücretinin davacıya yükletilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
Davalı ... Sigorta Anonim Şirket vekili cevap dilekçesinde özetle; davadan önce müvekkili şirkete başvuru yapılmadığını, dava şartının gerçekleşmediğini, bu nedenle davanın usulden reddi gerektiğini, maddi hasarlı trafik kazasına karıştığı belirtilen ... plakalı aracın 29/07/2014 başlangıç - 29/07/2015 bitiş tarihleri arasında geçerli olmak üzere... numaralı ZMMS poliçesi kaza tarihi itibariyle maddi hasarda araç başına 26.800,00-TL'sine kadar azami sorumluluk hadleri ile müvekkil şirkete sigorta ettirildiğini, söz konusu maddi teminat miktarının davalı müvekkili sigorta şirketinin iş bu poliçeden doğan sorumluluğunun üst limitli olduğunu, davacı vekilinin kaza tarihinden itibaren faiz talebinin yerinde olmadığını beyanla davanın reddini talep etmiştir.
İhbar olunan ...Gıda ve Konsantre Sanayi ve Ticaret A.Ş. vekili beyan dilekçesinde özetle; davalı şirketin araç kiralama iddiasının yerinde olmadığını, kazaya karışan araç yönünden davalı şirketle bu yönde bir sözleşme bulunmadığını beyan etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:
Mahkemece yapılan yargılama sonucunda; "...Tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde; dava trafik kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davası olduğundan, Yargıtay 4.Hukuk Dairesi'nin 2021/19605 Esas 2021/6472 Karar 11.10.2021 tarihli ilamı ile Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin 2020/10352 Esas 2021/2596 Karar 11.03.2021 tarihli ilamı doğrultusunda davacının maluliyetinin kaza tarihinde yürürlükte olan Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliğ'e göre tespiti yaptırılmıştır. Yine bu ilamlar doğrultusunda aktüerya raporu TRH 2010 yaşam tablosu ve progresif rant yöntemi kullanılarak düzenlettirilmiştir. Davalı sürücünün geçiş üstünlüğüne riayet etmeden dava konusu kazanın meydana gelmesinde %25 kusurlu olduğu anlaşıldığından, Adli Tıp kurumu tarafından düzenlenen kusur raporu hükme esas alınmıştır. Yine Adli Tıp Kurumu tarafından düzenlenen maluliyet raporu ve aktüerya bilirkişi tarafından düzenlenen rapor hükme esas alınarak davacının maddi tazminat davasının kabulü ile; 15.735,27-TL tazminatın sigorta şirketi bakımından dava tarihinden itibaren, diğer davalılar bakımından kaza tarihi olan 04/.../2014'den itibaren işleyecek yasal faiz ile birlikte davalılardan alınarak davacıya verilmesine, davacının yaşı, meydana gelen kazada %75 kusurunun bulunması, tarafların sosyal ve ekonomik durumu, davacının maluliyeti nedeniyle çektiği acı ve duymuş olduğu üzüntünün boyutu, hakkaniyet ve manevi tazminat miktarının bir taraf için zenginleşme aracı, diğer taraf için de yıkım olmaması ilkesi ve davacının uğradığı manevi zarar göz önüne alınaraki ve araç sürücüsü davalının kusur durumu nedeniyle hakkaniyet ölçüsünde oranlama yapılarak, davaya konu kazanın meydana geldiği tarih ve bu tarihten itibaren işleyecek faiz de dikkate alınarak davacının manevi tazminat davasının kısmen kabulü ile; 2.500,00-TL manevi tazminatın kaza tarihi 04/.../2014'den itibaren işleyecek yasal faiz ile birlikte davalılar ... Araç Filo Kiralama Anonim Şirketi ve...'dan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine, karar vermek gerekmiş aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
KARAR : Yukarıda açıklanan gerekçelerle;
1-Davacının maddi tazminat davasının kabulü ile, 15.735,27-TL tazminatın sigorta şirketi bakımından dava tarihinden itibaren, diğer davalılar bakımından kaza tarihi olan 04/.../2014'den itibaren işleyecek yasal faiz ile birlikte davalılardan alınarak davacıya verilmesine,
2-Davacının manevi tazminat davasının kısmen kabulü ile, 2.500,00-TL manevi tazminatın kaza tarihi 04/.../2014'den itibaren işleyecek yasal faiz ile birlikte davalılar ... Araç Filo Kiralama Anonim Şirketi ve...'dan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine,..." şeklinde karar verilmiştir.
İSTİNAF NEDENLERİ:
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkili ...'nın ev hanımı olduğunu, bilirkişi raporlarına yapılan itirazlarda da belirtildiği üzere ev hanımlarında aktif-pasif dönem gibi çalışma durumunun söz konusu olmadığını, ev hanımının belli bir yaştan sonra ev işlerini yapmaması gibi bir durumun söz konusu olamayacağını, ölünceye kadar devam edecek bir durum olduğunu, dosyada maddi tazminat yönünden verilen kararın eksik olduğunu, manevi tazminatın çok cuzi olduğunu, dava dilekçesinde talep edilen 10.000,00-TL'nin makul bir rakam olduğunu ve bu tutarın tamamının müvekkili lehine takdir edilmesinin hakkaniyetli olacağını, kararın eksik inceleme ve yetersiz gerekçe, somut bilgi ve belgelerin aksine verildiğini belirterek kararın kaldırılması istemi ile istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
Davalı ... Araç Filo Kiralama A.Ş. Vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; müvekkili ... Araç Filo Kiralama A.Ş.'nin uzun dönem araç ve filo kiralama işiyle iştigal ettiğini, mülkiyeti kendisine ait olan araçları 3.kişilere kiralayarak gelir elde ettiğini, davaya konu, mülkiyeti müvekkili şirkete ait olan ... plakalı aracın 28...2010 tarihli ... nolu Uzun Dönem Operasyonel Araç Kiralama Sözleşmesi ile dava dışı ...Gıda ve Konsantre San. ve Tic. A.Ş.’ye kiralandığını, bu sebeple husumetin kiracı ...Gıda ve Konsantre San. ve Tic. A.Ş.'ye yöneltilmesi gerektiğini, bu konuda KTK hükümlerinin açık ve bağlayıcı olduğunu, söz konusu ... plakalı aracın uzun dönem olarak ihbar olunana kiralandığı ve müvekkili şirket tarafından araç üzerinde fiili tasarruf imkanının bulunmadığının mahkemeye sunulan deliller göz önüne alındığında açıkça görüleceğini, müvekkili şirketin aracın işleteni olmadığını, bu nedenle müvekkili şirkete husumet yöneltilmesinin hukuka uygun olmadığını, ilk derece mahkemesinin müvekkili aleyhine hukuka ve yasaya aykırı olarak karar verildiğini belirterek kararın kaldırılması istemi ile istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
DELİLLERİN TARTIŞILMASI, HUKUKİ SEBEP VE GEREKÇE:
Dava, trafik kazasından kaynaklanan cismani zarar sebebi ile maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.
İlk derece mahkemesince yazılı gerekçeyle maddi tazminatın kabul, manevi tazminatın kısmen kabulüne karar verilmiş, davacı ve davalı ...A.Ş vekilince kararın kaldırılması istemiyle istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.
İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında; 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesindeki düzenleme gereğince, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususlarıyla sınırlı olarak inceleme sonucunda;
1- 2918 sayılı KTK'nın hükümlerine göre, trafik kaydı “işleteni” kesin olarak gösteren bir karine değilse de, onun kim olduğunu belirleyen güçlü bir kanıt niteliğindedir. Ancak, trafik kaydına rağmen işletenliğin 3. kişi üzerinde bulunmasını engelleyen bir yasa hükmü yoktur. Aynı Yasa'nın 3. maddesinde, “işleten: Araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehin gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişidir. Ancak, ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır.” şeklinde tanımlanmıştır. Aynı Kanun'un 85. maddesinde ise, “Bir motorlu aracın işletilmesi, bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen bilet ile işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.” hükmüne yer verilmiştir. (bknz. Yargıtay 4. H.D. 2023/10379 E. 2024/5398 K. Sayılı ilamı)
Bu yasal düzenleme karşısında, kazaya karışan araçların meydana getirdikleri zararlardan araç sahiplerinin hukuken sorumlu olacağı ilkesi benimsenmiş ise de, bu araçların sahipleri tarafından herhangi bir sebeple yararlanılmasının bir başka kimseye devir edilmesi halinde (çok kısa bir süre olmaması kaydıyla), artık üzerindeki fiili hakimiyetin kalmaması ve bu sebeple ekonomik yönden de bir yararlanma olanağının kalktığı durumlarda, o aracı kaza sırasında fiili hakimiyeti altında bulunduran ve ondan iktisaden yararlanan kimsenin işleten sıfatıyla meydana gelen zarardan sorumlu tutulması gerekip, bunun sonucu olarak da araç malikinin sorumlu tutulmaması gerekecektir. Gerek doktrinde, gerekse Yargıtay'ın uygulamalarında, kiracının işleten sıfatının belirlenmesinde, kira sözleşmesinin uzun süreli olması, araç üzerinde fiili hakimiyet ve ekonomik yararlanma unsurlarının birlikte bulunması gerekmektedir. Ancak bu konuda getirilecek delillerin üçüncü kişileri bağlayabilecek nitelikte ve güçte olması şarttır.
Somut olayda, davalı ... plakalı aracın maliki konumundaki ... ... A.Ş vekili tarafından aracın ihbar olunan ...Gıda ...A.Ş'ye uzun süreye kiraya verildiği, işletenlik sıfatının kalktığı savunmasında bulunulmuş, iddiaya dayanak nitelikte sözleşme ve fatura örnekleri dosyasına sunulmuş, ihbar olunan vekilince ise kiralama sözleşmesine kazaya karışan araç yönünden kiralama sözleşmesinin bulunmadığı, sunulan faturanın davalı iddiasını tevsik etmediği itirazında bulunmuş olmasına rağmen karar yerinde bu husus tartışılmamıştır. Davalı ... ... A.Ş vekili tarafından dosyaya kira sözleşmeleri ve irsaliyeli fatura örneği, opsiyonel kiralama kontratı vs belgeler ibraz edilmiştir. Mahkemece, itiraz kapsamında; kazaya karışan aracın kiralama sözleşmesine dahil olup olmadığının yöntemince araştırılmadığı, sözgelimi; aracın teslim edilip edilmediği, araç üzerinde fiili hakimiyet ve ekonomik yararlanma olup olmadığı, kaza tarihinde kazaya karışan aracın kiralayanların fiili tasarufunda bulunup bulunmadığı, kira sözleşmesinin ve kira bedelinin Maliye ve Vergi Dairelerine bildirilip bildirilmediği, kira bedellerinin ödenip ödenmediği, gerektiğinde davalı malik ve ihbar olunanın varsa ticari defter ve vergi kayıtları üzerinde bilirkişi marifetiyle inceleme yaptırılmak suretiyle kira sözleşmesinin belirtilen bu deliller ile fatura ve cari hesap hareketleri gibi yan delillerle desteklenip desteklenmediği, davalı ... ...A.Ş'nin işletenlik sıfatının devam edip etmediği hususları araştırılıp tartışılarak duraksamaya yer vermeyecek şekilde belirlenmesi ve varılacak uygun sonucuna göre karar verilmesi gerekirken; yeterli araştırma yapılmadan eksik araştırma ile karar verilmesi doğru görülmemiştir.
2- Davacının ev hanımı olduğu göz önüne alınarak ev hanımlığı yaşam boyu süreceği kabul edilmekle mahkemece hükme esas alınan 10.03.2022 tarihli aktüer ek bilirkişi raporunda bu husus açık olmadığından, sürekli iş görememezlik zararında da aktif- pasif devre ayrımı yapılmaksızın bakiye ömrü boyunca pasif devre kabul edilerek davacının muhtemel bakiye ömür süresinin tamamı için AGİ'siz net asgari ücret üzerinden hesaplama yapılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken (usuli kazanılmış haklara riayet edilerek) eksik incelemeye dayalı yazılı şekilde hüküm tesisi isabetli görülmemiştir. (bknz. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 2022/3335 Esas 2022/12474 Karar sayılı, 2021/12152 Esas 2022/4114 Karar sayılı ilamı)
3- Kabule göre de; manevi tazminat zenginleşme aracı olmamakla beraber, bu yöndeki talep hakkındaki hüküm kurulurken olay sebebiyle duyulan acı ve elemin kısmen de olsa giderilmesi amaçlanmalı ve bu sebeple tarafların sosyal ve ekonomik durumları ile birlikte olayın meydana geliş şekli de gözönünde tutularak, 6098 Sayılı TBK'daki özel haller dikkate alınarak hak ve nesafet kuralları çerçevesinde bir sonuca varılmalıdır. Zira, M.K'nun 4.maddesinde, kanunun takdir hakkı verdiği hallerde hakimin hak ve nesafete göre hükmedeceği öngörülmüştür.
Somut olayda, kaza tarihi, kusur durumu, yaralanmanın niteliği ve tarafların sosyal ve ekonomik durumularına ilişkin hususlar birlikte değerlendirildiğinde, davacı için takdir olunan manevi tazminatın bir miktar düşük olduğu görülmekle davacı vekilinin bu yöndeki istinaf itirazının da kabulü gerekmiştir.
Açıklanan nedenlerle, HMK'nın 355. madde gereğince istinaf dilekçesinde belirtilen sebepler ve kamu düzenine ilişkin hususlarla sınırlı olarak yapılan inceleme neticesinde davacı vekilinin ve davalı ... ... A.Ş vekilinin istinaf başvurularının kabulü ile 6100 sayılı HMK'nın 353-(1)/a-6 maddesi gereğince kararın kaldırılmasına karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davacı vekili ve davalı ... Araç Fİlo Kiralama Anonim Şirketi vekili ve istinaf kanun yolu başvurusunun KABULÜ ile, mahkemece verilen hükmün HMK’nın 353/(1)-a-6. maddesi uyarınca KALDIRILMASINA,
2-Dava dosyasının HMK’nın 353/(1)-a maddesi uyarınca davanın yeniden görülmesi için mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
3-İstinaf kanun yolu başvurusu sırasında alınan peşin harçların yatıran tarafa iadesine,
4-İstinaf aşamasında yapılan yargılama giderinin İlk Derece Mahkemesinde verilecek yeni kararda dikkate alınmasına,
5-İİK 36. maddesi gereğince istinaf aşamasında tehiri icra talebi doğrultusunda yatırılan teminat olması halinde yatıran tarafa İADESİNE,
6-Kararın taraflara tebliği, harç ve gider avansı iadesine ilişkin işlemlerin yerel mahkemesince yerine getirilmesine,
Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda oybirliğiyle HMK'nun 362-(1)/g maddesi gereğince kesin olmak üzere .... tarihinde oy birliğiyle karar verildi.