mahkeme 2024/1306 E. 2024/1396 K.

T.C. BURSA BAM 8. HUKUK DAİRESİ Esas-Karar No:
T.C.
BURSA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
8. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO :
KARAR NO:

TÜRK MİLLETİ ADINA
İSTİNAF KARARI

BAŞKAN :
ÜYE :
ÜYE :
KATİP :

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ :
TARİHİ :
NUMARASI :
DAVACI :
DAVALILAR :
DAVA : Kamulaştırma Kararının İptali
TALEP : İhtiyati Tedbir Talebinin Reddinin İstinafı
KARAR TARİHİ :
KARAR YAZIM TARİHİ :

...Asliye Ticaret Makhemesinin... tarihli ihtiyati tedbir isteminin reddine ilişkin ara kararına yapılan istinaf başvurusunun yapılan incelemesi sonunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ
Davacı vekili 20.01.2024 tarihli dava dilekçesiyle; davalı tarafın mülkiyeti müvekkili şirkete ait olan Balıkesir ili, Altıeylül ilçesi, .... Parselde bulunan taşınmazın bedelinin tespiti ve BALOSB adına tescili amacıyla ...Asliye Hukuk Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyası kapsamında müvekkili şirket aleyhine 09.10.2023 tarihinde dava açtığını, kamulaştırma kararının iptali amacıyla süresi içinde davalılar aleyhine ...Mahkemesinde dava açıldığını ve görev yönünden reddine karar verildiğini, kamulaştırma bedel tespit ve tescil davası açılması halinde davalı tarafın otuz gün içinde kamulaştırma işlemine karşı iptal davası açma hakkının mevcut olduğunu, müvekkili şirketin kamulaştırmaya konu taşınmaza ilişkin olarak yönetmelikte belirlenen şekil ve usule uygun biçimde gerekli taahhütte bulunduğunu, ihtiyati tedbir kararı verilmesi halinde huzurdaki davanın Balıkesir... Hukuk Mahkemesi tarafından bekletici mesele yapılacağını, aksi takdirde telafisi güç zararların meydana geleceğini, bu sebeple davaya konu taşınmazın kamulaştırma işleminin durdurulması yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, netice olarak kamulaştırma kararının ve yapılan işlemlerin iptaline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalılar vekili 07/02/2024 tarihli cevap dilekçesinde özetle: davalılardan ... Başkanlığının büyükşehir statüsüne kavuşan Balıkesir ilinde Valilik bünyesinde faaliyet gösteren bir kamu kurumu olduğunu, diğer davalı... Bölgesinin ise sanayinin uygun görülen alanlarda yapılanmasını sağlamak, çarpık sanayileşme ve çevre sorunlarını önlemek, kentleşmeyi yönlendirmek, kaynakları rasyonel kullanmak, bilgi ve bilişim teknolojilerinden yararlanmak, sanayi türlerinin belirli bir plan dâhilinde yerleştirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla, sınırları tasdik edilmiş arazi parçalarının imar planlarındaki oranlar dâhilinde gerekli ortak kullanım alanları, hizmet ve destek alanları ve teknoloji geliştirme bölgeleri ile donatılıp planlı bir şekilde ve belirli sistemler dâhilinde sanayi için tahsis edilmesiyle oluşturulan, 4562 sayılı Kanun ve OSB Uygulama Yönetmeliği hükümlerine göre kurulan, planlanan ve işletilen, kaynak kullanımında verimliliği hedefleyen bir özel hukuk tüzel kişiliği olduğunu, Organize Sanayi Bölgelerinin bu özel hukuk tüzel kişiliğinin yanında bazı kamu imtiyazlarından yararlanabileceğinin 4562 sayılı Kanun'da belirtildiğini, bu imtiyazlardan birisinin de Organize Sanayi Bölgelerinin kamulaştırma işlemi yaptırabilmesi olduğunu, Balıkesir Organize Sanayi Bölgesinin (BALOSB) kendisine verilen bu yetki çerçevesinde 02/05/2018 tarihinde Balıkesir Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı (Balıkesir YİKOB) arasında kamulaştırma protokolü akdedilerek bu protokol çerçevesinde kamulaştırma işlemlerinin Balıkesir YİKOB nezdinde gerçekleştirileceğinin kararlaştırıldığını, kamulaştırılacak parsellerden biri olan ... parsel maliki bulunan Akre Yapı Mimarlık İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi hakkında da kamulaştırma işlemleri başlatıldığını ve uzlaşmaya davet edildiğini, davacının ilgili tebliğe cevap vermediğini ve uzlaşma toplantısına katılım sağlamadığını, 2942 sayılı kanun çerçevesinde ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nde 2023/600 E. sayılı dosyaya kayıtlı kamulaştırma bedel tespit ve tescil davası açtıklarını, davacının işbu kamulaştırma işlemine karşın öncelikle 10/11/2023 tarihinde Balıkesir ...Mahkemesi'nde ... Esasa kayıtlı iptal davası açtığını ve görevsizlik kararı verilerek reddedildiğini, tesis edilen kamulaştırma işleminin yasadaki bütün usul ve esaslara uygun olarak gerçekleştirildiğini, kamulaştırma işleminin kamu yararı doğrultusunda tesis edildiğini ve kamulaştırma işleminin hukuka uygun olduğunun İdare Mahkemesi kararı ile kesinliğe kavuştuğunu beyan ederek davanın usulden reddine, aksi takdirde davanın esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:
İlk derece mahkemesince ... tarihli ara kararla "ihtiyati tedbir kararı geçici hukuki koruma niteliğinde olduğundan davanın esasını çözer ya da böyle bir sonuç doğuracak tarzda ihtiyati tedbir kararı verilemeyeceği, talep konusunun yargılamayı gerektirdiği, bu aşamada yaklaşık ispatın gerçekleştiğinin kabulünün mümkün olmadığı" gerekçesiyle HMK md. 389 vd. uyarınca koşulları bulunmayan tedbir talebinin reddine dair karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ:
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle, davalı tarafın mülkiyeti müvekkili şirkete ait olan ... parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve BALOSB adına tescili amacıyla... Asliye Hukuk Mahkemesinin ...esas sayılı dosyası kapsamında müvekkili şirket aleyhine 09.10.2023 tarihinde dava açtığını, kamulaştırma kararının iptali amacıyla süresi içinde davalılar aleyhine Balıkesir 2. İdare Mahkemesinde dava açıldığını, ....İdare Mahkemesinin 07.12.2023 tarih, ... esas ... karar sayılı kararıyla davanın görev yönünden reddine karar verildiğini, bu kararın kanun yoluna başvurulmadan kesinleştiğini, 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun 4.maddesinin 5.fıkrasının 'Seçilen alanda özel mülkiyette olan araziler bulunması hâlinde bu araziler rızaen satın alma veya kamulaştırma yoluyla iktisap edilir. Bu nitelikte taşınmazlar hakkında 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümleri uygulanır. (Ek cümleler:4/4/2023-7451/5 md.) Yönetmelikte belirtilen şart ve sürelerde yatırım yapmayı taahhüt eden parsel maliklerine, kamulaştırma yapılmadan seçilen alanda OSB tarafından yer verilebilir. Taahhüdü yerine getirmeyenlerin taşınmazları kamulaştırılır.
' şeklinde düzenleme getirdiğini, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan, 02.02.2019 tarihli, 30674 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği'nin 'İmar uygulaması yapım yöntemleri' başlıklı 40. maddesinin 3. fıkrası 'Yer seçimi kesinleştirilen bölge içinde, Bakanlık tarafından belirlenen tahsis şartlarını kabul edeceğini taahhüt eden yatırımcılar olması ve bu Yönetmeliğin Ek-3 sayılı ekinde yer alan noter tasdikli taahhütnameyi vermeleri koşulu ile bu yatırımcılara ait taşınmazlar kamulaştırılmadan imar uygulamasına dâhil edilir. Bu durumda katılımcı, imar uygulaması sonucu kendisine tahsis edilen parsel üzerinde taahhüt ettiği yatırımı gerçekleştirir. Aksi takdirde söz konusu parsel OSB tarafından rızaen veya kamulaştırma yolu ile alınarak başka bir yatırımcıya tahsis edilir.' şeklinde düzenlendiğini, Kanun ve yönetmelik metninden anlaşılacağı üzere bakanlık tarafından belirlenen tahsis şartlarını kabul edeceğini taahhüt eden yatırımcılar olması ve noter tasdikli taahhütnameyi vermeleri koşulu ile bu yatırımcılara ait taşınmazlar kamulaştırılmadan imar uygulamasına dahil edileceğini, taraflarınca yönetmeliğin Ek-3 sayılı ekinde yer alan taahhütname Bursa 24. Noterliği'nin 10.11.2023 tarihli,..........yevmiye numaralı evrakıyla tasdik edildiğini, mezkur taahhütnamenin taraflarınca 10.11.2023 tarihinde Balıkesir Organize Sanayi Bölge Müdürlüğü'ne tevdi edildiğini, yerel mahkemenin davanın esasını çözer ya da böyle bir sonuç doğuracak tarzda ihtiyati tedbir kararı verilemeyeceği gerekçesiyle ihtiyati tedbir talebinin reddine karar verdiğini, ancak açılan davada esas talebin kamulaştırma işlemlerinin İPTALİ olduğu, ihtiyati tedbir talep edilen hususun ise kamulaştırma işlemlerinin durdurulmasına ilişkin olduğunu, kamulaştırma işlemlerinin durdurulmasının davanın esasıyla bir ilgisi bulunmadığını, bu gerekçenin hukuken geçerli bir tarafı bulunmadığını, görülen davada iddialarını yaklaşık olarak ispatladıklarının aşikar olduğunu, ihtiyati tedbir kararı verilmemesi halinde telafisi imkansız zararların yaşanacağını , bedel tespit ve tescil davasının görüldüğü ... Asliye Hukuk Mahkemesi ... E. sayılı dosyasında 26.03.2024 tarihine duruşma günü verildiğini, anılan tarihte dosyanın karara çıkma ihtimalinin bulunduğunu beyanla yerel mahkeme kararının kaldırılarak mülkiyeti müvekkil şirkete ait olan ... Parselde bulunan taşınmazın kamulaştırma işleminin durdurulması yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep etmiştir.
DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE:
HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ile kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı gözetilerek ve HMK'nın 353. maddesi gereğince yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmaması nedeniyle duruşmasız olarak yapılan inceleme sonunda;
Talep, Balıkesir Asliye Ticaret Mahkemesinin .... esas sayılı dosyada ihtiyati tedbir talebinin reddine dair verilen 08.02.2024 tarihli kararın kaldırılarak talebin kabulüne dair hüküm kurulmasına ilişkindir.
Somut olayda,
Mülkiyeti davacıya ait olan B... parsel sayılı taşınmazın da bulunduğu taşınmazlar hakkında 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun 5.maddesi gereğince Balıkesir Organize Sanayi Bölgesi Müteşebbis Heyetinin 10.05.2018 tarih 2018/5 sayılı kararıyla kamulaştırılması ve kamu yararı kararı verilmesi amacıyla Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına müracaatta bulunulduğu, Bakanlığın 26.04.2018 tarihli kararıyla kamu yararı kararı verildiği, Balıkesir Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı ile Balıkesir Organize Sanayi Bölgesi Müteşebbis Heyeti Başkanlığı tarafından kamulaştırma bedelinin tespiti ve BALOSB adına tescili amacıyla ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ....... asas sayılı dosyası kapsamında davacı aleyhine 09.10.2023 tarihinde dava açıldığı, yapılan yargılama sırasında idarenin Kamulaştırma Kanununun 10/8.maddesi uyarınca kendisine tanınan kesin süre içinde kamulaştırma bedelini yatırmaması nedeniyle 11.06.2024 tarih... karar sayılı kararla davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.
Kamulaştırma bedel tespiti ve tescil davasının açılması sonrasında davacının idare mahkemesinde kamulaştırma işleminin iptali talebiyle dava açtığı, Balıkesir....Mahkemesinde dava açıldığını, Balıkesir .... Mahkemesinin... tarih, ...esas ... karar sayılı kararıyla davanın görev yönünden reddine karar verildiği, bu kararın kesinleşmesi sonrasında ihtiyati tedbir kararına konu işbu davanın adli yargıda açıldığı anlaşılmaktadır.
4562 sayılı yasanın 5.maddesi " OSB, müteşebbis heyetin veya genel kurulun
vereceği karar üzerine yönetim kurulunun başvurusu üzerine Bakanlıkça verilen kamu yararı
kararı ve sınırları belirlenmiş yetki çerçevesinde kamulaştırma işlemleri yaptırabilen bir özel
hukuk tüzel kişiliğidir. OSB; kamulaştırma işlemlerini Valilik, İl Özel İdaresi, Belediye veya Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına yaptırabilir." düzenlemesini içermekte olup, somut olayda kamulaştırma işlemi OSB adına Balıkesir Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından gerçekleştirilmiştir.
Kamulaştırma kararı bir “idari işlem” niteliğinde olup, Anayasamızın 125. maddesine göre, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine ilişkin yargı yoluna başvurmak mümkündür. Dolayısıyla, idari işlem niteliğinde olan kamulaştırma kararının iptali talebiyle dava açılabilmektedir.

2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 4650 sayılı yasa ile değişik "Dava hakkı" başlığını taşıyan 14.maddesi "Kamulaştırmaya konu taşınmaz malın maliki tarafından 10 uncu madde gereğince mahkemece yapılan tebligat gününden, kendilerine tebligat yapılamayanlara tebligat yerine geçmek üzere mahkemece gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal ve maddi hatalara karşı da adli yargıda düzeltim davası açılabilir. İdari yargıda açılan davalar öncelikle görülür...." düzenlemesini içermektedir.
İdari nitelikte bir işlem olan kamulaştırma işleminin iptali adli yargının görev alanına giren bir işlem olmadığı gibi, ...İdare Mahkemesinin görevsizlik kararı gerekçesine dayanak yaptığı Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarının farklı konulara (örn; özel hukuk tüzel kişiliğine sahip davalı OSB yönetim kurulunun davacı adına yapılan taşınmaz tahsisinin iptaline ilişkin işlemine karşı açılan dava vb) ait olduğu "kamulaştırma işleminin iptali" talebine ilişkin olmadığı anlaşılmaktadır.
Hukuk Muhakemeleri Kanunun 114. Maddesinde dava şartları açıkça belirtilmiştir. Bu maddeye göre yargı yolunun caiz olması dava şartlarından biri olarak belirtilmiştir. Dava şartları, mahkemece davanın esası hakkında yargılama yapılabilmesi için gerekli olan şartlardır. Yani dava şartları, dava açılabilmesi için değil, mahkemenin davanın esasına girebilmesi için aranan “Kamu Düzeni” ile ilgili zorunlu koşullardır. Mahkeme, hem davanın açıldığı günde, hem de yargılamanın her aşamasında dava şartlarının tamam olup olmadığını kendiliğinden araştırıp, incelemek durumunda olup; bu konuda tarafların istem ve beyanları ile bağlı değildir. (6100 sayılı HMK'nın 114-115.maddeleri) Dava şartlarından biri olarak belirtilen yargı yolunun caiz olması, yargılamanın her aşamasında mahkemece re'sen incelenmesi gereken ve usule ilişkin şartlardandır. Taraflar da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilirler.
6100 sayılı HMK'nın 389/1. maddesi "Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir.", 390/1 maddesi ise, "İhtiyati tedbir, dava açılmadan önce, esas hakkında görevli ve yetkili olan mahkemeden; dava açıldıktan sonra ise ancak asıl davanın görüldüğü mahkemeden talep edilir." düzenlemelerini içermektedir.
Yasa koyucu HMK’nın 390/1 maddesindeki düzenleme ile ihtiyati tedbir talebinin asıl uyuşmazlığı çözümleyecek ve bununla ilgili karar verecek olan Hakim tarafından değerlendirilmesini amaçlamıştır.
Yargı yolu bakımından caiz olmayan veya görevsiz olduğu hallerde davanın esası ile ilgili karar vermesi yasal olarak mümkün bulunmayan mahkemenin, ihtiyati tedbir talebi ile ilgili bir karar vermesi mümkün değildir. Mahkemenin bu talebi usulden reddetmesi gerekir. Zira, yargı yolu, görev ve kesin yetki, bir dava şartı olmasının yanında aynı zamanda bir yargılama şartıdır ve tedbir yargılamasında da re‘sen dikkate alınır. (Pekcanıtez Usul 15. Bası, Cilt III, s.2471)
Diğer bir deyişle yargı yolu bakımından caiz olmayan veya görevsiz ya da yetkinin kesin olduğu hallerde yetkisiz mahkeme HMK’nın 390/1 maddesi kapsamında asıl davanın görüldüğü mahkeme olarak kabul edilemez. Aksinin kabulü halinde HMK’nın 390/1 maddesindeki, "İhtiyati tedbirin, dava açılmadan önce, esas hakkında görevli ve yetkili olan mahkemeden” istenebileceğine ilişkin düzenlemenin de bir anlamı kalmaz, bu durumda görevsiz olduğu durumlarda her mahkemeden dava dilekçesi verilmek suretiyle tedbir talep edilmesinin ve tedbir kararı verilmesinin yolu açılır. Yasanın amacının bu olmadığı açıktır.
İhtiyati tedbir talep edildiğinde öncelikle uyuşmazlıkta mahkemenin görevli ve yetkili olup olmadığı hususu (yargı yolu yönünden de) incelenmelidir. Görevli olmayan ya da kesin yetkinin söz konusu olduğu hallerde yetkisiz mahkemeden ihtiyati tedbir talep edilmiş olması halinde mahkemece bu talep re'sen usulden reddedilecektir (Adem Albayrak, 6100 Sayılı HMK'ya göre Hazırlanmış Açıklamalı, Örnekli, İçtihatlı, Uygulamaya Yönelik İhtiyati Tedbir, Ankara 2017, s.16).
Somut olayda; kamulaştırma kararının iptali talebine ilişkin uyuşmazlığın ve bu kapsamda ihtiyati tedbir isteminin çözümünün idari yargının görev alanına girmesi karşısında (kaldı ki adli yargının görevinde olduğu kabul edilse dahi asliye ticaret mahkemesinin görevli olmadığı), 6100 sayılı HMK'nın 114/1-b ve 115/2 maddesi uyarınca dava şartı olan "yargı yolunun caiz olmaması" nedeniyle talebin usulden reddine karar verilmesi gerekirken; işin esasına girilerek farklı gerekçeyle talebin reddine karar verilmesi yerinde görülmemiştir.
Bu itibarla, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile HMK'nın 353/1-b.2 maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi kararının ortadan kaldırılması ve davacının ihtiyati tedbir talebinin HMK 114/1-b maddesi uyarınca "Yargı yolunun caiz olmaması" nedeniyle HMK 115/2 maddesi gereğince davanın usulden reddine karar verilmesi gerekmiştir.

H Ü K Ü M : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
I-)Davacı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜNE, ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 03.04.2024 tarih, ...esas ... karar sayılı kararının KALDIRILMASINA, HMK 353/(1),b,2 maddesi uyarınca düzelterek yeniden esas hakkında hüküm kurulmasına;
II-
1-İhtiyati tedbir talebinin HMK'nın 114/1-b ve 115/2 maddesi uyarınca dava şartı olan "yargı yolunun caiz olmaması" nedeniyle usulden reddine,
2-Yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3-Vekille temsil edilen davalılar yararına AAÜT'nin 13/6.maddesi uyarınca...TL vekalet ücreti takdiri ile davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
4-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,

III-İstinaf yargılama giderlerine ilişkin olarak;
1-Davacı tarafından yatırılan istinaf başvuru harcı ve yargılama giderinin istek halinde iadesine,
2-HMK'nın 302. maddesi gereğince kesinleşme kaydı ve kararın yerine getirilmesi işlemlerinin karar kesinleştiğinde ilk derece mahkemesince yerine getirilmesine,
3-Kararın HMK'nın 359/4. maddesi gereğince ilk derece mahkemesince tebliğine,
Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 6100 sayılı HMK'nın 6763 sayılı yasa ile değişik 362/1-f madde ve bendi uyarınca temyiz yolu kapalı olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 25.06.2024

Başkan

Üye

Üye

Katip