mahkeme 2021/398 E. 2023/1051 K.

T.C. BAKIRKÖY 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2021/398 Esas
KARAR NO : 2023/1051

DAVA : Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 03/05/2021
KARAR TARİHİ : 20/10/2023
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : 20/10/2023
Davacı tarafından mahkememize açılan dava dosyasının incelenmesi sonunda;
İSTEM:
Davacı vekilinin dava dilekçesinde özetle; ... tarafından Büyükçekmece ..... İcra Müdürlüğü'nün ..... Esas sayılı dosyası ile müvekkili aleyine icra takibi başlatıldığını, takibin konusunun 25.000,00-TL bedelli çek olduğunu, söz konusu çek bedelinin takipten önce müvekkili tarafından ödendiğinden huzurdaki davayı açma gereksinimi duyduklarını, öncelikle 25.02.2013 vade tarihli çek bakımından müvekkili şirket hakkında İstanbul Anadolu .... İcra Müd. ..... Esas sayılı dosyası ise kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi yapıldığını, bunun üzerine müvekkili tarafından takibin geri bırakılması talebiyle dava açıldığını, bu dosya bakımından İstanbul Anadolu .... İcra Hukuk Mahkemesi .... Esas ve ... Karar sayılı dosyasında icranın geri bırakılmasına karar verildiğini, davalı şirketin bu sefer Büyükçekmece .... İcra Müdürlüğü'nün ..... Esas sayılı dosyası ile aynı çek bakımından sebepsiz zenginleşme kaynaklı ilamsız takip yaptığını, ancak söz konusu çek bedelinin ..... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'ne ödenmiş olduğunu, ekte sundukları 13.05.2013 tarihli dekontla da bu hususun sabit olduğunu, ancak davalı alacaklının kötü niyetli olarak aradan uzun zaman geçmesine rağmen bedeli ödenmiş çeki tekrar takibe koyduğunu ve müvekkilini mağdur ettiğini, ilgili bankadan dekontların celp edilmesiyle iş bu durumun ortaya çıkacağını, bununla birlikte haksız olarak kötü niyetli şekilde icra takibi başlatmış olan davalı alacaklının kötü niyetinin ispatlanacak olması karşısında İcra İflas Kanunu'nun 72.Maddesine göre kötü niyet tazminatına hükmedilmesini talep ettiklerini, açıklanan nedenlerle davanın kabulü ile fazlaya dair talep, dava ve sair hukuksal hakları saklı kalmak kaydıyla Büyükçekmece ..... İcra Müdürlüğü'nün ..... Esas sayılı dosya borcu ve ferileri, (takip konusu 25.02.2013 vade tarihli 25.000,00-TLtutarlı çek) bakımından müvekkilinin borçlu olmadığının tespitini, takip konusu alacağın % 20 (yüzde yirmisinden) aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesini talep ve dava ettiği görülmüştür.
YANIT:
Davalı vekilinin cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafın hukuka uygun düzenlenmiş senete ilişkin ödeme iddiasında bulunduğunu, fakat ödemeyi yetkili hamil olan müvekkile yapmadığını, senet alacaklısı olmayan üçüncü bir kişiye yaptığını ikrar ettiğini, davacının ödeme iddiası doğru olsa dahi, senet alacaklısı olmayan üçüncü kişiye yapılan ödeme borcun sona ermesi sonucunu doğurmayacağını, eldeki davada, senetin kambiyo senedi niteliği, müvekkilinin yetkili hamil sıfatı veya senet üzerinde bulunan imza hususlarında uyuşmazlık bulunmadığını, davacı tarafın ne belirtilen hususlara ne de senedin dayandığı temel ilişkiye itiraz etmediğini, nitekim geçerli ve yetkili hamiline takip hakkı veren kambiyo senetlerinin varlığı hususunda herhangi bir şüphe olmadığını, fakat davacı tarafın hukuka ve ticaret hayatının gereklerine aykırı bir şekilde senetlerden doğan borcu ..... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi isimli, senet alacaklısı olmayan üçüncü bir şirkete ödediğini iddia ettiğini, borç ilişkisinin tarafı olmayan, alacaklı sıfatını haiz olmayan üçüncü kişiye yapılan ödemenin borcu sona erdirmeyeceğinin açık olduğunu, davacının eldeki davayı ödeme yapmaktan kaçınmak veya süreci uzatmak için kötü niyetli olarak ikame ettiğini, davacının sebepsiz zenginleşen veya kendisini yanıltarak ödemeyi kabul eden üçüncü kişiye karşı iddialarını yöneltmesi gerektiğini, aksi halde, tüm senet borçlularının dilediği üçüncü kişilere ödeme yaparak borçlarından kurtulacağının kabulünün gerekeceğini, hukuk düzeninin ve borçlar hukukunun temel ilkeleri gereği asla böylesine bir hukuksuzluğa müsamaha gösterilemeyeceğini, Yargıtay'ın yerleşmiş içtihatlarının bu yönde olduğunu, davacı/borçlunun müvekkili aleyhine zenginleştiğini, ödemesi yapılmayan çek bakımından davacı taraf hakkında İstanbul Anadolu ..... İcra Müd. ...... Esas Sayılı dosyası ile kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi yapıldığını, İstanbul Anadolu ...... İcra Hukuk Mahkemesinin icranın geri bırakılması kararı nedeniyle tarafımızca ilamsız takip yoluyla ilgili çekin icraya konulduğunu, İstanbul Anadolu ....... İcra Hukuk Mahkemesinin anılan kararında da anılan çekin zamanaşımı nedeniyle icrasının geri bırakılmasına karar verildiğini, bu hali ile de zamanaşımına uğramış senetlerde de keşideciye sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre başvurulabileceğini, davacı borçlunun imza inkarında bulunmadığını, davacı davaya konu çekten dolayı borçlu olmadığının tespitini talep etmiş ise de sunduğu dilekçesinde açıkça takibe konu bonodaki imzanın kendisine ait olduğunu ikrar ettiğini, açığa atılan imzadan, imza sahibinin sorumlu olduğunu, kambiyo senetlerinin soyut borç ikrarı içeren senetler olduğunu, senet borçlusunun borç ilişkisine itiraz etmediği gibi senet alacaklısı müvekkiline ödeme yapmadığını kabul ettiğini, davanın kötü niyetli olarak açıldığını, davacı'nın yargılamayı gerektirir ciddi bir iddiasının dahi olmaması karşısında davacı aleyhine alacak miktarının yüzde yirmisinden (%20) az olmamak kaydıyla icra inkar tazminatına hükmedilmesi gerektiğini, eldeki menfi tespit yargılamasında, Davacı Borçlu senetlerin dayandığı temel borç ilişkisine, senetlerin kambiyo niteliğine, müvekkilinin yetkili hamil sıfatına, imzasına itiraz etmediği gibi senet alacaklısı müvekkiline ödeme yaptığını dahi iddia etmediğini, borçlar hukukunun temel ilkesi gereği borç ilişkisi ödeme yapmak suretiyle sona erdirilecekse ödemenin alacaklıya yapılması gerektiğini, alacaklı olmayan ve hiçbir şekilde borç ilişkisinin tarafı olmayan üçüncü kişiye ödeme yapmak suretiyle borcun sona erdiği iddiasının ciddiye alınamayacağını, tüm bu sebepler değerlendirildiğinde, davacının eldeki davayı kötü niyetli olarak ödemeyi geciktirmek veya bir şekilde borcundan kurtulmak için ikame ettiğini, haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın reddini, kötü niyetli olarak eldeki davayı ikame eden davacı aleyhine alacağın %20'sinden az olmamak koşuluyla icra inkar tazminatına hükmedilmesini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini iddia ve talep ettiği görülmüştür.
KANITLAR VE GEREKÇE:
-Dava, Büyükçekmece ..... İcra Müdürlüğü'nün ...... Esas sayılı takip dosyasında 25.000,00 TL bedelli senet sebebiyle sebepsiz zenginleşmeden kaynaklı yürütülen takipte davacının, davalıya borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.
-Mahkememizce Büyükçekmece ...... İcra Müdürlüğü'nün ..... Esas sayılı dosyası, İstanbul Anadolu ...... İcra Hukuk Mahkemesi'nin ..... Esas ve ... Karar sayılı dosyası, İstanbul Anadolu ..... İcra Müdürlüğü'nün ..... Esas sayılı dosyası ile dava konusu çeke ilişkin banka kayıtları celp edilerek dosya arasına alınmıştır.
-Dava ve takip konusu çekin incelenmesinde; 25.02.2013 vade tarihli 25.000,00-TL bedelli, ...... seri numaralı, çekin keşidecisinin davacı ..... Yapı Teknolojileri Otomasyon İnşaat Ve Turizm Sanayi Ticaret Ltd Şti. Olduğu, çek lehtarının ise dava dışı ..... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi olduğu, senet arkasındaki ciro zincirine göre davalı ...'nin senedin son hamili olduğu, senedin bankaya ibrazı ile birlikte karşılığının bulunmadığı gerekçesiyle ödeme yapılmadığı görülmektedir.
-Somut olayda davacı taraf senet bedelinin ödemesini çek lehtarı dava dışı ..... Alüminyum Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'ne yaptığını beyan ederek senedin bedelsiz kaldığını iddia etmekte iken davalı taraf zamanaşımına uğramış senet nedeniyle davacı aleyhine ilamsız icra takibi yaptığını, senet zamanaşımına uğramış olsa da davacı yanın sebepsiz zenginleştiğini, davacı tarafın dava dışı 3. Kişiye yaptığı ödemeyle meşru hamil olan müvekkiline olan senede dayalı borcundan kurtulamayacağını iddia etmektedir.
-Buna göre dava konusu 25.02.2013 vade tarihli 25.000,00-TL bedelli, ..... seri numaralı çekin takip tarihi itibariyle zamanaşımı uğradığı ve senet bedelinin dava dışı ..... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'ne davacı tarafından ödendiği müzekkere cevapları ve taraf beyanları ile ihtilafsız olup, taraflar arasında çözümlenmesi gereken uyuşmazlığın senet bedelinin dava dışı ..... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketine ödenmiş olmasının geçerli bir ödeme olarak kabul edilip edilemeyeceği, buna göre davacının senet sebebiyle borçlu olup olmayacağı noktasında toplandığı anlaşılmaktadır.
-Uyuşmazlığın çözümünde öncelikle TTK’nın 732. maddesinde düzenlenen sebepsiz zenginleşme düzenlemesinin hukuki mahiyeti ve şartlarına değinmekte yarar bulunmaktadır.
-6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş, bono ve çek hakkında ise, ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir (TTK m. 778, 818). Kambiyo senetlerinde sebepsiz zenginleşmeye ilişkin özel düzenleme poliçe hükümleri arasındaki 732. maddede yer almaktadır. Çek konusunda TTK 818/1-m hükmü, çekte sebepsiz zenginleşmeye ilişkin olarak TTK’nın 732. maddesine yollama yapmaktadır. Bu açıdan, 732. maddenin niteliği göz önünde bulundurulmak koşulu ile çeke de uygulanabilirliği konusunda bir tereddüt yoktur.
-Kambiyo senedinin düzenlendiği hallerde, taraflar arasında kural olarak iki ayrı borç ilişkisi meydana gelmektedir. Bu durumda hem kambiyo münasebetine hem de asıl borç ilişkisine dayalı olarak talepte bulunulabilecektir. Asıl borç ilişkisine dayalı olarak talepte bulunabilmek, ancak doğrudan doğruya münasebette bulunanlar arasında, yani ciro yoluyla henüz devredilmemiş poliçelerde mümkündür. İşte her zaman asıl borç ilişkisine dayanmak suretiyle alacağın tahsilinin mümkün olmadığı göz önünde tutularak kambiyo senetleri hukukunun sertliğini yumuşatabilmek amacıyla hamile sebepsiz iktisap davası açabilme imkanı tanınmıştır (ÖZTAN Fırat, Kıymetli Evrak Hukuku, 2. B., Ankara 1997, s. 904).
-Kambiyo senetleri hukukuna dayanan sebepsiz zenginleşme davası, Borçlar Hukuku’nun sebepsiz iktisap davasından farklı bir davadır. TBK’da düzenlenen sebepsiz iktisap davasının bir türü değildir. Sebepsiz zenginleşme talebi hukuki nitelikçe, poliçeden doğan hakkın, bunun korunması ve/veya kullanılması için gereken işlemlerin yapılmaması sebebiyle düştüğü (TTK m. 730) veya zamanaşımına uğradığı (TTK m. 749) hallerde, senet borçlusu nezdinde oluşan sebepsiz zenginleşmeye yönelik olarak, poliçe alacağını elde edemeyen ve bu sebeple malvarlığında hakkaniyete aykırı bir değer kaybı oluşan hâmile, yine poliçe hukuku tarafından tanınmış olan yeni bir haktır. Bu anlamda TTK’nın 732. maddesinde işaret olunan zenginleşme aslında Kanun’un bir hükmüne dayanmakta olup Borçlar Kanununda düzenlenen sebepsiz zenginleşmedeki başkasının zararına sebepsiz zenginleşenin bu zenginleşmesinin haklı bir sebebe dayanmaması şartından ayrılmaktadır.
-TTK’nın 732. maddesinde düzenlenen sebepsiz zenginleşme talebinde bulunulabilmesi için, hâmilin hakkı koruyucu işlemleri yapmamış olması yani müracaat hakkının düşmesi veya zamanaşımına uğramasından dolayı bir zararının ortaya çıkmış olması gerekir. Bunun yanında keşidecinin, muhatabın, kabul edenin, ikametgahlı poliçeyi ödeyecek olanın zenginleşmiş olması da gerekmektedir. Zararın mevcudiyeti, sebepsiz zenginleşme talebinin kabul şartıdır. Zararın varlığının kabulü için, hâmile ait ve tahsili mümkün olan bir alacak hakkının düşmesi veya zamanaşımına uğraması sonucu borçlu nezdinde oluşan zenginleşmenin, bundan başka bir sebebinin bulunmaması, yani sebepsiz olması yeterlidir (ÖZTAN, a.g.e., s. 911-926; BOZGEYİK Hayri, “Kambiyo Senetlerinde Sebepsiz Zenginleşme”, AÜEHFD, C. VII, S. 1-2, Haziran - 2003, s. 589 vd.).
-İspat yükü bakımından TTK’nın 732. maddesinin 4. fıkrasında açıkça ispat külfetinin sebepsiz zenginleşmediğini iddia edene ait olduğu belirtilmiştir. Diğer bir deyişle keşideci, sebepsiz zenginleşmediğini ya da senet bedelini cirantalardan birine veya hâmile ödediğine ilişkin bu ispat yükümlülüğünü yerine getirdiği takdirde sorumluluktan kurtulabilir. Zira, hâmilden temel ilişkiyi ve bu temel ilişkiden ötürü keşidecinin bir borcunun bulunmadığını ispat etmesi beklenemez. Bu sebeple keşidecinin, sebepsiz zenginleşmesinin söz konusu olmadığını ispat etmesi gerekir.
-Zamanaşımı süresi ise, müracaat hakkının TTK’nın 730. maddesine göre düştüğü veya borçlunun 749. (çekte m. 814) maddesine göre zamanaşımı defini dermeyan edebilme hakkının doğduğu tarihten başlayarak 1 yıldır (TTK m. 732/4).
-Nitekim İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi ..... Hukuk Dairesi'nin .... Esas ..... Karar sayılı ilamında da bu hususlara yer verildiği görülmektedir.
-Yukarıda yer verilen açıklamaların somut olay bakımından değerlendirilmesinde; davalı tarafından kambiyo ilişkisi yönünden zamanaşımına uğramış çeke dayalı olarak ilamsız icra takibinin başlatıldığı, davacı tarafın senette keşideci sıfatına sahip olduğu nazara alındığında sebepsiz zenginleşmediğini ya da senet bedelini cirantalardan birine veya hâmile ödediğini ispat külfeti altında olduğu sabittir.
-Mevcut bilgi ve belgelere göre davacı tarafın dava dışı lehtar ve ciranta ...... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'ne senet bedelini ödediğini banka kayıtları ile ispat ettiği, bu nedenle zamanaşımına uğramış çek nedeniyle sebepsiz zenginleşmediğini ispat külfetini yerine getirdiği Mahkememizce kabul edilmiştir.
-Bu doğrultuda Büyükçekmece ...... İcra Müdürlüğü'nün ...... Esas sayılı dosyası ile iş bu takibe konu 25.02.2013 vade tarihli, ..... seri numaralı 25.000,00-TL bedelli çek yönünden borçlu olmadığı sabit olduğundan davanın kabulüne karar verilmiştir.
-Davalı dava konusu takibi yapmakta takipte kötü niyetli olduğuna ilişkin bir bilgi ya da belge ibraz edilmediğinden kötü niyet tazminatı talebinin reddine karar verilmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmesi gerekmiştir.
HÜKÜM: Ayrıntıları yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın KABULÜ ile;
-Büyükçekmece ..... İcra Müdürlüğü'nün ...... esas sayılı dosyası ile işbu takigbe konu 25/02/2013 vade tarihli, ..... seri numaralı, 25.000,00 TL bedelli çek yönünden davacı tarafın davalı ...'ne borçlu olmadığının tespitine,
-Kötü niyet tazminatı talebinin şartları oluşmadığından reddine,
2-Harçlar Kanunu uyarınca alınması gereken 1.707,75-TL karar ve ilam harcından peşin alınan 426,94-TL harcın mahsubu ile bakiye 1.280,81-TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,
3-Davacı tarafından peşin olarak olarak yatırılan 426,94-TL harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4-Davacı tarafından yargılama sırasında sarf edilen 59,30 TL başvurma harcı, 69,25 TL tebligat ve posta masrafı olmak üzere 128,55-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davalı tarafından sarf edilen yargılama gideri bulunmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,
6-Davacı taraf kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hesap edilen 17.900,00-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
7-Bakiye gider/delil avansının karar kesinleştiğinde ilgili tarafa derhal iadesine,
Dair; tebliğden itibaren İKİ HAFTA içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesinde istinaf yolu açık olmak üzere davacı vekili ile davalı vekilinin (e-duruşma) yüzlerine karşı verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.20/10/2023
Katip ...
e-imzalıdır

Hakim ...
e-imzalıdır