mahkeme 2021/731 E. 2023/1679 K.

T.C.
ANTALYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
11. HUKUK DAİRESİ

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

ASIL DAVA
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: Antalya 1. Asliye Ticaret Mahkemesi
KARAR TARİHİ: 24/11/2020
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit
BİRLEŞEN DAVA
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi
DAVANIN KONUSU: İtirazın İptali
GEREKÇELİ KARAR
YAZIM TARİHİ: 19/10/2023

İlk derece mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi.
Üye hakimin görüşü değerlendirildi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davaya konu sözleşmelerde her ne kadar müvekkili şirketin ticaret unvanı .... Yazılım İnt. Hiz. Tur. Sey. Rek. San. Tic. A.Ş. olarak belirtilmiş ise de; müvekkili şirketin 24/12/2014 tarihinde olağanüstü genel kurul kararında şirketin unvanını .... Turizm Seyahat San ve Tic. A.Ş olarak değiştirildiğini, davalı şirketin .... ve .... isimli 2 adet oteli için müvekkili acente ile davalı şirket arasında 23/10/2014 tarihinde her iki otel için tek bir sözleşme imzaladığını, davalı şirketin otelleri için sözleşme gereği 30/03/2015 keşide tarihli 200,00 USD, 30/04/2015 keşide tarihli 321.000,00 USD, 30/05/2015 keşide tarihli 317.000,00 USD, 30/06/2015 keşide tarihli 317.000,00 USD, 30/07/2015 keşide tarihli 317.000,00 USD, 30/08/2015 keşide tarihli 317.000,00 USD, 30/09/2015 keşide tarihli 317.000,00 USD, 30/10/2015 keşide tarihli 317.000,00 USD çeklerin müvekkili şirket tarafından daha hiç hizmet alınmadan keşide edilip davalı şirkete teslim edildiğini, sözleşmenin 5. maddesinde USD para birimi ile fiyatlandırılan pazarların, BDT, Rusya, Beyaz Rusya, Kazakistan, Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Özbekistan, Kırgısiztan, Tacikistan, Türkmenistan, Ukrayna olduğunu, sözleşmenin imzalanmasının ardından Rusya'da yaşanan ekonomik kaosun ve devalüasyonun dünya piyasalarına damga vurduğunu, bu ekonomik sarsıntıdan Türkiye'nin dolayısıyla müvekkili şirketin olumsuz derecede etkilendiğini, sözleşmenin imza tarihinden sonra Kazakistan'da yaşanan ekonomik krizin ise Rusya'nın yaşamış olduğu krizden daha fazla etki gösterdiğini, Kazakistan'daki en büyük .... isimli tur şirketinin iflas ettiğini, Türkiye'ye getirilen turistlerin mağdur olmaması için 3.112.651,09 USD'nin müvekkili şirket tarafından karşılandığını, davalı şirket ile imzalanan sözleşmenin 29. maddesinde mücbir sebepler nedeniyle olumsuzlukların yaşanması halinin düzenlendiğini, davalı şirketin oteli için belirli tarihlerde .... çekerek acente olarak oda satışlarına izin vermediğini, davalı şirkete 30/03/2015 keşide tarihli 200,00 USD, 30/04/2015 keşide tarihli 321.000,00 USD, 30/05/2015 keşide tarihli 317.000,00 USD, 30/06/2015 keşide tarihli 317.000,00 USD, 30/07/2015 keşide tarihli 317.000,00 USD bedelli çeklerin ödendiğini, müvekkili şirkete 27/08/2015 tarihi itibari ile vadesi gelmeyen çeklerin dışında 576.927,38 USD fazla ödeme yapıldığını, davalıya yapılan fazla ödemenin dışında vadesi gelmeyen 30/08/2015 keşide tarihli 317.000,00 USD, 30/09/2015 keşide tarihli 317.000,00 USD, 30/10/2015 keşide tarihli 317.000,00 USD çeklerinin bulunduğunu, davalı şirkete çeklerin geri verilmesi ile ilgili talepte bulunulmuş ise de çeklerin müvekkili şirkete verilmediğini beyan ederek ödenmeyen çekler yönünden tedbir kararı verilmesini ve müvekkili şirketin davalıya verdiği çekler nedeniyle borçlu olmadığının tespitini ve davalı şirkete ödenen 576.927,38 USD'nin ödeme tarihlerindeki TCMB efektif alış kuru üzerinden işleyecek faizi ile istirdadına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili ile davacı şirket arasında 23/10/2014 tarihinde Rusya, Ukrayna, Kazakistan, Beyaz Rusya, Gürcistan, Özbekistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan, Ermenistan ve Moldova'yı kapsayan garantili oda kontenjan sözleşmesi imzalandığını, sözleşme gereğince müvekkili otelde 218 odanın 01/05/2015 ile 09/05/2015 tarihleri arasında davacı şirkete rezerve edildiğini, 162 gün sürecek olan sözleşmenin toplam 35.316 odayı kapsadığını, oda karşılığında 2.740.000,00 USD'nin ödenmesinin kararlaştırıldığını, ortalama oda başı fiyatın 77,58 USD olduğunu, davacının ödemek istemediği toplam 3 çek ve son taksit miktarının 1.268.000,00 USD olduğunu, dava konusu sözleşmenin davacı ile müvekkili şirket ortakları arasında yapılan üç sözleşmeden birisi olduğunu, müvekkili şirketin ortaklarına ait .... A.Ş. ile .... Tur. A.Ş. ile de aynı temelde farklı oda miktarlarında sözleşme yapıldığını, bu sözleşmeler için de davaların olduğunu, bu davaların Antalya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... ve .... esasında kayıtlı olduğunu, müvekkili ortakları ile davacı yetkililerinin tüm müvekkili şirketlere ait toplam 5 otel için 11.391.000,00 USD'ye anlaştıklarını, müvekkilinin yaz sezonununda istenilen seviyeye ulaşamayacağını anladıklarından dolayı sözleşmenin başlamasını beklemeden %30'luk indirim yaptıklarını, davacı şirketin müvekkili ortaklarına ait 5 otel için toplam ödeyeceği bedelin 11.391.000,00 USD'den 8.300.000,00 USD'ye düştüğünü, davacının istirdat talebinin hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, müvekkili şirket tarafından davacı aleyhine başlatılan bir takip ve bu nedenle davacı tarafından bir ödeme bulunmadığını, davacının konaklattığı turistlerin bedellerini ve konaklama taahhüdünde bulunduğunu fakat boş bıraktığı odaların no-show bedellerini bilerek ve isteyerek ödediğini, müvekkilinin stop sale verdiği ve %100 dolu olduğu günler için no-show faturası düzenlenmediğini, bu günler dışında kalan günler için no-show faturası düzenlenerek davacıya tebliğ edildiğini, ellerinde fazla olan çeklerin davacıya iade edildiğini, müvekkili şirketin davacının dolduramadığı kontenjanı son dakika başka acenteler üzerinden başka pazarlara satmak durumunda olduğundan ekstra indirim yapmak zorunda kaldığını ve zarara uğradığını, müvekkili şirketin dava tarihinden sonra davacı tarafından gönderilen rezervasyonları kabul ettiğini, bu misafirler için sözleşme uyarınca gerekli her türlü masrafı yaptığını ancak tedbir uyarınca hakkettiği sözleşme bedelinin kendisine ödenmediğini beyan ederek davanın reddini savunmuştur.
Birleşen Antalya 4. ATM'nin .... Esas sayılı dosyasında davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı şirketin .... isimli oteli için müvekkili acente ile davalı şirket arasında 23/10/2014 tarihinde oda kontenjan sözleşmesi imzalandığını, sözleşmenin 16. maddesi gereği muhtelif tarih ve bedelli 7 adet çekin müvekkili şirket tarafından daha hiç hizmet alınmadan keşide edilip davalı şirkete teslim edildiğini, sözleşmenin imzalanmasının ardından Rusya'da yaşanan ekonomik kaos ve devalüasyon nedeniyle müvekkili şirketin olumsuz etkilendiğini, ülkede yaşanan son terör olaylarının turizmi etkilediğini, davalı şirketin oteli için muhtelif tarihler için stop-sale çekerek acente olarak oda satışlarına izin vermediğini, müvekkili şirketin paket tur pazarlığı için otel tarafından stop-sale çekilmesi durumunda müvekkilinin 15 gün öncesinde ve 15 gün sonrasındaki paket tur satışlarının imkansız hale getirdiğini, bu durumun turizmci bilirkişi tarafından rapor ile ortaya çıkacağını, davalının sözleşme gereği taraflarına tahsis ettiği odaları sattığı için yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre müvekkili şirketten no-show da talep edemeyeceğini, çünkü oda satışının bir zararın bulunmadığının kanıtı olduğunu, davalı şirkete muhtelif tarih ve bedelli çeklerin tamamının ödendiğini, Antalya 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... Esas sayılı dosyası ile menfi tespit dosyası açıldığını ve mahkemenin çekin ödenmemesi konusunda tedbir kararı verildiğini, bu nedenlerle vadesi gelmeyen diğer çekler için menfi davası açma hakları saklı kalmak kaydı ile dilekçeleri ekinde sundukları ..... Şubesine ait 30/09/2015 keşide tarihli 306.000,00 USD bedelli .... nolu çekin ödemesinin tedbiren durdurulmasını, bu çekle ilgili davalı şirkete borçlu olmadıklarının tespiti ile çekin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Birleşen Antalya 4. ATM'nin .... Esas sayılı dosyasında davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı şirketin .... ve .... isimli iki oteli için müvekkili acente ile davalı şirket arasında 26/12/2014 tarihinde oda kontenjan sözleşmesi imzalandığını, sözleşmenin 16. maddesi gereği muhtelif tarih ve bedelli çeklerin müvekkili şirket tarafından daha hiç hizmet alınmadan keşide edilip davalı şirkete teslim edildiğini, sözleşmenin imzalanmasının ardından Rusya'da yaşanan ekonomik kaos ve devalüasyon nedeniyle müvekkili şirketin olumsuz etkilendiğini, ülkede yaşanan son terör olaylarının turizmi etkilediğini, davalı şirketin oteli için muhtelif tarihler için stop-sale çekerek acente olarak oda satışlarına izin vermediğini, müvekkili şirketin paket tur pazarlığı için otel tarafından stop-sale çekilmesi durumunda müvekkilinin 15 gün öncesinde ve 15 gün sonrasındaki paket tur satışlarının imkansız hale getirdiğini, bu durumun turizmci bilirkişi tarafından rapor ile ortaya çıkacağını, davalının sözleşme gereği taraflarına tahsis ettiği odaları sattığı için yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre müvekkili şirketten no-show da talep edemeyeceğini, çünkü oda satışının bir zararın bulunmadığının kanıtı olduğunu, davalı şirkete muhtelif tarih ve bedelli çeklerin tamamının ödendiğini, Antalya 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... Esas sayılı dosyası ile menfi tespit dosyası açıldığını ve mahkemenin çekin ödenmemesi konusunda tedbir kararı verildiğini, bu nedenlerle vadesi gelmeyen diğer çekler için menfi davası açma hakları saklı kalmak kaydı ile dilekçeleri ekinde sundukları .... Şubesine ait 30/09/2015 keşide tarihli 317.000,00 USD bedelli .... nolu çekin ödemesinin tedbiren durdurulmasını, bu çekle ilgili davalı şirkete borçlu olmadıklarının tespiti ile çekin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Birleşen Antalya 3. ATM'nin .... Esas sayılı dosyasında davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı şirket arasında 2015 Yaz Sezonu Balkan ve Baltık Pazarı Sözleşmesi imzalandığını, bu sözleşmeye göre 01/04/2015 - 31/10/2015 tarihleri arasında müvekkili otelde Euro para birimi ile fiyatlandırılan pazarlardan balkan pazarı ülkeleri ile baltık pazarı ülkelerinden davalı şirketin acenteliği vasıtasıyla gelecek turistler için müvekkili otelin davalıya fiyatlandırma yaptığını, müvekkili şirketin üzerine düşen tüm yükümlülüklerini yerine getirdiğini ve davalının da sözleşmede üzerine düşen edimlerinin bir kısmını yerine getirdiğini ancak esas edimi olan ücret ödemesi edimini yerine getirmediğini, davalı hakkında Antalya 16. İcra Müdürlüğü'nün .... Esas sayılı dosyası ile icra takibi başlatıldığını, davalı borçlu tarafça itiraz edilmesi üzerine takibin durdurulduğunu beyan ederek davalının takibe itirazının iptali ile takibin devamına ve lehlerine alacağın %20'si oranında icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; açılan davayı kabul etmediklerini, derdestlik itirazında bulunduklarını, davacı şirketin 2 adet oteli için müvekkili acente ile davacı şirket arasında 23/10/2014 tarihinde her bir otel için ayrı iki sözleşme imzalandığını, sözleşmenin 16. maddesi gereği 9 adet çekin müvekkili tarafından daha hiç hizmet alınmadan keşide edilip davacı şirkete teslim edildiğini, müvekkili ile davacı şirket arasında iki adet 23/10/2014 tarihli oda kontenjan sözleşmesi imzalandığını, işbu sözleşmeden kaynaklı olarak ortaya çıkan ihtilaf ile alakalı olarak müvekkili şirket adına 27/08/2015 tarihinde Antalya 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... Esas sayılı dosyası ile borçlu bulunmadığının tespiti ve fazla ödenen paranın davacı taraftan tahsili istemli dava açtıklarını, dava dosyasının derdest olduğunu beyan ederek davanın reddini savunmuştur.
İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonunda; davalı tarafından düzenlenen 595.544,00 USD tutarında no-show faturasının sözleşmeye uygun olduğu, davacı tarafından BDT ülkeleri müşterileri için davalıya fazladan 924.776,48 USD'lik fazla çek teslim edildiği, davacı tarafından ödenen toplam 576.927,38 USD 5 adet çek bedelinin istirdadının talep edilmeyeceğinin anlaşıldığı gerekçesiyle asıl davada istirdat davasının reddine, menfi tespit davasının kabulüne, birleşen Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas - .... Karar sayılı dosyasında açılan menfi tespit davasının kısmen kabulüne, birleşen Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... Esas - .... Karar sayılı dosyasında açılan menfi tespit davasının kabulüne karar verilmiş; birleşen Antalya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... Esas - .... Kara sayılı dosyasında açılan itirazın iptali davasında ise, tarafların incelenen ticari defteri sonucu düzenlenen mali müşavir bilirkişi raporlarında davacı alacaklının takip tarihi olan 19.07.2018 tarihi itibariyle (bu sözleşme nedeniyle tarafların ticari defterlerinde kayıtlı) bakiye alacağının 160.684,13 Euro olduğu, bunun 153.145,76 Euro'luk miktarının takip konusu yapıldığı, davalının takibe yaptığı itirazın haksız olduğunun anlaşıldığı gerekçesiyle açılan itirazın iptali davasının kabulüne karar verilmiştir.
Asıl dava, birleşen Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dava ile birleşen Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... Esas sayılı davada verilen kararlara karşı, davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; henüz vadesi gelmemiş, icra takibi baskı ve tehdidi olmayan çekler için menfi tespit davası açmakta davacının hukuki yararının bulunmadığını, çeklerin mahkemenin kasasına konulmasını müvekkilinin teklif ettiğini, mahkeme kasasındaki çeklerin icra takibine konu edilmesi mümkün olmayacağından birleşen davaların açılmasında hukuki yararın bulunmadığını, davacı acente tarafından tek taraflı sözleşmelerin düzenlenmesi nedeniyle TBK'nın genel işlem koşullarına ilişkin hükümlerin uygulanması gerektiğini, davacı ile müvekkili arasında imzalanan sözleşmenin garanti sözleşmesi olduğunu, müvekkilinin bu sözleşmeyi imzalamasındaki tek amacının sözleşmenin garanti sözleşmesi ve ciro garantisi verilmiş olması olduğunu, davacı acentenin, sözleşmeden elde edeceği tüm menfaatleri elde ettiğini, başkaca bir çıkarı kalmadığını ancak taahhüt ettiği, garanti verdiği ödemeleri yapmamak amacıyla eldeki davayı açtığını, davanın açıldığı tarih itibariyle taraflar arasındaki sözleşmenin süresinin bitmesine 2 ay daha zamanın olduğunu, davacının açtığı davada sözleşmenin feshini talep ve dava etmediğini, bunun yerine yalnızca mücbir sebebe dayanarak çeklerin bedelsiz kaldığını ve daha önceki vadesi geçen çekler nedeniyle ödediği bir kısım bedelin iadesini talep ve dava ettiğini, dolayısıyla sözleşmenin halen yürürlükte olduğunu ve taraflar açısından bağlayıcı olmaya devam ettiğini, davacının mücbir sebep iddiasının da geçerli kabul edilmediğine göre davacının davasının reddi gerektiğini beyan ederek asıl dava, birleşen Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... Esas sayılı davası ile birleşen Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... Esas sayılı davasında verilen kararların kaldırılmasını talep etmiştir.
Asıl dava dosyası menfi tespit ve istirdat; birleşen Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... Esas sayılı davası ile birleşen Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı davası menfi tespit, birleşen Antalya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... Esas sayılı dava dosyası ise itirazın iptali istemine ilişkindir.
Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
HMK'nın 359/3 maddesi uyarınca; dosya kapsamındaki yazı, belge ve bilgilere, yasaya uygun gerektirici nedenlere, ilk derece mahkemesi kararının gerekçesinde dayanılan delillerle, delillerin tartışılması sonucu maddi olay ve hukuki değerlendirmede usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına, HMK'nın 355/1 maddesi gereği incelemenin istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılıp, re'sen gözetilmesi gereken, kamu düzenine herhangi bir aykırılığın da bulunmamasına, davacının asıl ve birleşen davaları açmakta hukuki yararının bulunmasına, tarafların tacir olduğu da gözetildiğinde Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenen genel işlem koşullarının taraflar arasındaki sözleşmelere uygulanmasının mümkün olmamasına, mahkemece asıl davada ve birleşen davalarda davacının mücbir sebep iddiasının kabul edilmemesi neticesinde dosyaya aldırılan son mali müşavir ek raporunun denetime ve hüküm kurmaya elverişli olması karşısında mahkemece bahsi geçen bilirkişi raporuna itibar edilerek verilen kararın usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğunun anlaşılmasına göre; asıl ve birleşen davalarda davalı vekilinin istinaf itirazları yerinde görülmediğinden HMK'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davalı vekilinin ilk derece mahkemesinin asıl ve birleşen Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ....Esas sayılı davası ile birleşen Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... Esas sayılı davasında verdiği kararlara ilişkin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,
2-Asıl davada; 492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 63.663,55 TL istinaf karar harcından peşin olarak alınan 15.915,90 TL harcın mahsubu ile bakiye 47.747,65 TL harcın davalı taraftan alınarak Hazine’ye GELİR KAYDINA,
3-Birleşen Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ....Esas sayılı davasında; 492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 59.986,08 TL istinaf karar harcından peşin olarak alınan 14.996,60 TL harcın mahsubu ile bakiye 44.989,48 TL harcın davalı taraftan alınarak Hazine’ye GELİR KAYDINA,
4-Birleşen Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ....Esas sayılı davasında; 492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 63.013,92 TL istinaf karar harcından peşin olarak alınan 15.753,48 TL harcın mahsubu ile bakiye 47.260,44 TL harcın davalı taraftan alınarak Hazine’ye GELİR KAYDINA,
5-Davalının istinaf başvuruları nedeniyle yaptığı yargılama masraflarının kendi üzerinde BIRAKILMASINA,
6-Kullanılmayan istinaf gider avansının 6100 sayılı HMK'nın 333. maddesi uyarınca ilk derece mahkemesince ilgilisine İADESİNE,
7-İstinaf incelemesi dosya üzerinden yapıldığından davacı lehine vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,
8-Kararın Dairemiz tarafından taraflara TEBLİĞİNE,
Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oybirliğiyle 6100 sayılı HMK’nın 353/1-b-1 bendi gereğince aynı kanunun 361/1 maddesi gereğince Dairemiz kararının tebliğinden itibaren İKİ HAFTALIK süre içinde Yargıtay nezdinde temyiz kanun yolu açık olmak üzere karar verildi.19/10/2023

...