Karar Detayı

T.C. ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 31. HUKUK DAİRESİ
Esas No: 2024/576 - Karar No:2026/106
T.C.
ANKARA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
31. HUKUK DAİRESİ

(İnceleme Aşamasında Kararın Kaldırılarak Dosyanın Mahkemesine Gönderilmesi HMK 353/1-a.4-6 md)

ESAS NO : 2024/576
KARAR NO : 2026/106

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
K A R A R

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : ANKARA 9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 13/02/2024
NUMARASI : 2021/588 E-2024/106 K

DAVANIN KONUSU : Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)
KARAR TARİHİ :05/02/2026
KARAR YAZIM TARİHİ :16/02/2026
Davacı vekili tarafından davalı aleyhine açılan eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemine ilişkin davada mahkemece davanın kısmen kabulüne dair verilen karara karşı süresi içinde taraf vekillerince istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine yapılan incelemede;
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ:
Davacı vekili, müvekkili şirket ile davalı arasında imzalanan 18.12.2019 tarihli "Beylikova İşletmesi Hizmet Binaları ve Pilot Tesisi Yapım İşi" sözleşmesi kapsamında; "... Beylikova Florit, Barit ve Nadir Toprak Elementleri İşletmesi Müdürlüğü Beylikova /Eskişehir" adresinde yer alan "3418 m2 çok katlı 2 adet Prefabrik Bina, 427 m2 tek katlı 2 adet Prefabrik Bina, 96 m2 Betonarme 1 adet bina yapımı ile bağlantı yolu ve Çevre Düzenleme Altyapı İşlerinin" Yapımının müvekkili şirket tarafından üstlenildiğini, 23.12.2019 tarihinde yer teslimi yapıldığını, Pilot tesis binası için işin bitim süresinin 15.05.2020 tarihi ve diğer işler için 20.08.2020 tarihi olduğunu, Müvekkil şirket tarafından davalıya idareye 07.04.2020 tarihinde covid-19 salgını nedeniyle Cumhurbaşkanlığının 02.04.2020 tarih ve 2020/5 sayılı genelgesi gereğince süre uzatım talep edildiğini, Davalı idarenin 28.07.2020 tarihli yazı ile, 98 gün ilave cezasız süre verildiği, Pilot binası için iş bitim tarihi 21.08.2020 ve diğer işler için 24.11.2020 tarihi olarak belirlendiğini, 21.08.2020 tarihinde Yapım Denetim Komisyonu tarafından tutulan tutanakla, Pilot tesisi binasının kısmi geçici kabule hazır olmadığı, yine, 24.11.2020 tarihinde Yapım Denetim Komisyonu tarafından tutulan tutanakla, Hizmet binaları ve Pilot tesisi yapım işinin tamamlanmadığı ve geçici kabule hazır olmadığının belirtildiğini, Müvekkili firmaca 08.12.2020 tarihli yazı ile Covid-19 salgının etkisinin artarak devam ettiği nedenleriyle, Mayıs 2021 tarihine kadar süre verilmesi talebinde bulunduğunu, davalı idarenin bila tarihli yazı ile, Pilot tesisi binası için 1.256,27 TL günlük gecikme cezası uygulanmak üzere, toplam 313 gün cezalı süre verilerek 2. Revize ikmal tarihinin 30.06.2021 olarak değiştirilmesi, işin geri kalan kısımları için ise 4.468,73 TL günlük gecikme cezası uygulanmak üzere, 3 gün cezasız ve 215 gün cezalı süre verilerek 2. Revize ikmal tarihinin 30.06.2021 olarak belirlenmesinin uygun bulunduğunu, bu süre dahilinde geçici kabule hazır hale getirilmemesi halinde, sözleşmenin feshedileceğinin belirtildiğini, Müvekkili şirket tarafından davalıya idareye verilen 19.01.2021 tarihli yazı ile, cezasız süre verilmesi konusunun Yüksek Fen Kurulu Başkanlığına gönderilmesini talep ettiği, idare tarafından yükleniciye gönderilen yazıda konunun Yüksek Fen Kurulu Başkanlığının 04.03.2021 tarihli yazıyla karara bağlandığı, cezalı ve cezasız verilen sürelerde değişiklik yapılmasına gerek görülmediğinin belirtildiğini, Yüksek Fen Kurulunun 04.03.2021 tarihli yazısında kurulun idareler yerine geçemeyeceği, aksama olmuş ise, bu durumun gözetilmesi ile gecikilen toplam süre kadar süre uzatımının verilmesi gerektiğini, Müvekkil şirketce 14.04.2021 tarihli yazı ile süre uzatım talebinin Yüksek Fen Kurulu kararı da gözetilerek yeniden değerlendirilmesinin talep edildiğini, Davalı idarenin, müvekkili şirketten bir takım belgeleri talep ederek, tam kapanma dönemi olan 14.04.2021-17.05.2021 tarihleri arasındaki süre için 32 gün cezasız süre verilmesinin uygun görüldüğünü, ayrıca iş artışı nedeniyle 10 günlük cezasız süre verilmesi uygun bulunduğunu, Sonuç olarak, sözleşmenin sona erdiği süreler dikkate alınarak Pilot binası (15.05.2020 tarihinden itibaren) 15.10.2021 tarihine kadar, 98 gün, 3 gün ve 42 gün olmak üzere toplam 143 cezasız, 313 gün ve 65 gün olmak üzere 378 gün cezalı, diğer işler için 215 gün ve 65 gün olmak üzere toplam 280 gün cezalı süre verildiğini, Geçici kabul işleminin 15.10.2021 tarihinde yapılması halinde, davalı tarafından kesilecek toplam tutar (474.870,06 TL + 1.251.244,40 TL) 1.726.114,46 TL olduğu, 31.08.2021 tarihi itibariyle müvekkili şirketten kesilen toplam tutar 1.330.299,44 TL olduğunu, Covid-19 salgını ile ilgili ilişkili olduğu firmaların mazeretleri ile ilgili olarak taleplerinin davalı idareye bildirildiği belirtilerek, davalı tarafça belirlenen cezai şart bedeline ilişkin kesintiler devam ettiğinden ve bu durum ileride telafisi imkansız zararlara neden olabileceğinden, öncelikle yapılan kesintilerin tedbiren durdurulmasına, Taraflar arasında imzalanan sözleşme hükümleri uyarınca, davalı ... tarafından belirlenen cezalı ve cezasız sürelerin yeniden tespitini, HMK md. 107. Madde uyarınca fazla ödenen cezai şart tutarının tam ve kesin olarak belirlendiği anda arttırılmak üzere, fazlaya ilişkin talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla, 20.000 TL fazla ödenen cezai şart bedelinin kesinti tarihlerinden itibaren işleyecek ticari faiziyle birlikte davalıdan alınarak müvekkilini şirkete iadesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiş; 26/04/2022 tarihli ıslah dilekçesi ile istemini 1.525.861,58 TL'ye yükseltmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; sözleşme ve sözleşme ekleri gereğince cezalı ve cezası süre uzatımları verildiğini, müvekkili kurumun işlemlerinin hukuka uygun olduğunu, sonuç olarak davacının söz konusu iş kapsamında uygulama projelerinin nihai hale getirilmesinde geciktiğini, süresinde tamamlamadığını, yapım sürecine de süresinde başlayamadığı ve iş sürecinin tamamında aksaklıklara neden olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ :
Mahkemece;"Dava, taraflar arasında mevcut 18/12/2019 tarihli "Beylikova İşletmesi Hizmet Binaları ve Pilot Tesisi Yapım İşine ait Sözleşme" başlıklı sözleşme kapsamında, davacı yüklenicinin edimini süresinde ifa etmediği iddiasına dayalı olarak, davalı iş sahibi tarafından gecikme cezasının, hak edişlerinden kesilmesinin haklı olup olmadığı, haksız kesinti var ise parasal tutarının belirlenerek davalıdan tahsili (istirdatı) istemine ilişkindir.
Taraflarca delil olarak dayanılan sözleşme ve ekleri, ihale ve sözleşme ile ilgili idari birimlerin aldığı kararlar ve taraflar arasındaki yazışmalar ve delil olarak dayanılan diğer belgeler taraflarca dosyaya sunulmuş ve yazılan müzekkerelerle temin edilmiştir.
Mahkememizce tüm deliller toplandıktan sonra İnşaat Mühendisi, Ekonomist ve Nitelikli Hesap Bilirkişisinden 28/03/2022 tarihli rapor, tarafların itirazlarını karşılar şekilde 12/06/2022 tarihli 1. ve yine 14/12/2023 tarihli 2. Ek rapor alınmıştır.
...Mahkememizce oluşturulan bilirkişi kurulu tarafından gerekçeli ve denetime elverişli olarak düzenlenen 28/03/2022 tarihli kök raporda, taraflar arasında mevcut olan tüm yazışmalar, işin başlangıcı, devamı ve geçici kabulüne ilişkin tespit tutanakları ve diğer tutanaklar taraflar arasında düzenlenen 16 adet hak ediş ve idarece bu konuda alınan kararlar bütün olarak değerlendirilip, davacının işi sözleşmede kararlaştırılan 240 günlük sürede tamamlayamadığı, işin süresinde yerine getirilememesinin nedeninin Covid 19 salgınının işin çalışılamayan günlerde başlaması ve devam etmesi nedeni ile çalışma ortamındaki kısıtlamalardan kaynaklandığı, Covid 19 salgını ve hava koşulları sebebi ile davacının süre uzatımı taleplerinin yerinde olduğu,
Davacı yüklenicinin cezalı ve cezasız süre uzatım taleplerine istinaden verilmesi gereken sürelerin 18/08/2020 - 06/09/2021 tarihleri arasındaki 384 günlük süre olup, bu sürelerin cezasız süre olarak verilmesi gerektiği, 4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15 ve 16 nolu hak edişlerde, belirtilen tarihler arasında kalan dönem için uygulanan ve iadesi gereken ceza-i şart alacağının 1.525.861,58 TL olduğu belirlenmiştir.
Taraf vekillerinin rapora yönelik itirazları üzerine, bilirkişi kurulundan aldırılan 12/06/2022 tarihli ek raporda itirazlar karşılanmak suretiyle, yeniden yapılan hesaplamada, dosyaya intikal eden bilgi ve belgelere göre 18/08/2020 - 06/09/2021 tarihleri arasındaki 384 günlük süre için davacı yükleniciden tahsil edilen ve iadesi gereken ceza-i şart alacağının 1.525.861,58 TL olmayıp 1.352.861,58 TL olduğu belirlenmiştir.
Yine tarafların itirazları üzerine, itirazları karşılar şekilde aldırılan 14/12/2023 tarihli raporda, gerekçeli ve denetime elverişli olarak dava tarihi itibariyle uygulanan ceza kesintisi bedelinin 1.352.861,58 TL olup, dava tarihinden sonra yapılan ceza kesintileri dahil olmak üzere, işin geçici kabulünün yapıldığı tarih itibariyle uygulanan toplam ceza kesintisi bedelinin 1.634.173,40 TL olduğu belirlenmiştir.
İddia, Savunma, Delil olarak dayanılan belgeler, aldırılan bilirkişi rapor ve ek raporları ve dosya kapsamı bütün olarak değerlendirildiğinde, davacı şirketin yüklenici sıfatıyla üstlenmiş olduğu sözleşme kapsamında, 02/04/2020 tarihi ve 2020/5 no'lu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi kapsamında, COVID-19 salgınının önlenmesi ve etkilerinin azaltılmasına ilişkin direktifleri uyguladığı ve alt yüklenicilerinde uymasını sağladığı, mevcut durumu yine genelge, sözleşme ve ekleri kapsamında iş sahibi idareye düzenli olarak ilettiği, bu konudaki yükümlülüklerini yerine getirdiği, tarafına özellikle genelge ve yine öngörülemeyen COVID-19 salgınının TBK'nın 137. Maddesi anlamında edimi süresinde ifa etmesini engelleyecek şekilde mücbir sebep oluşturduğu, bu nedenlerle davalı iş sahibi idareci 18/08/2020 - 06/09/2021 tarihleri arasındaki dönem için sözleşmenin cezasız olarak 384 gün uzatılması için süre verilmesi gerektiği buna göre dava tarihi itibariyle hak edişlerinden 1.252.861,58 TL haksız gecikme cezası uygulandığı anlaşılmakla, bu miktar için davanın kabulü fazlaya ilişkin istemin reddine" karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ:
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; tüm yasal düzenlemeler, dosyaya sunulan dilekçe ve ekinde sunulan belgeler dikkate alındığında ve 15 Ocak-15 Mart arasında yoğun kar yağışı olması ve şantiye alanının yüksekte olması nedeniyle işe devam edilememesi durumlarında cezalı sürelerin mücbir sebep sayılarak kesilen cezaların iadesi gerektiğini, karara esas alınan bilirkişi raporu ve raporlarının hatalı olduğunu, itirazlarının değerlendirilmediğini, geçici kabulün yapıldığı Kasım 2021 yılına kadar kesilen cezanın 1.634.173,40 TL olup 30/09/ ve 31/10/2021 tarihli hakedişlerde kesilen cezalarında hesaba dahil edilmesi gerektiğini, gerekçeyle hükmün çeliştiğini, ek raporlarla hesaplanan 1.352.861,58 TL nin kabul edilmesi gerektiği gerekçede açıklandığı halde 1.252.861,58 TL üzerinden hüküm kurulduğunu belirterek mahkeme kararın kaldırılmasını istemiştir.
Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; kararın usul, yasa ve sözleşme hükümlerine aykırı olduğunu, hükme esas alınan bilirkişi raporunun hatalı olduğunu, davacıya Covid 19 salgını nedeniyle 130 gün cezasız süre verildiğini, bundan daha fazlasının talep edilemeyeceğini, pandeminin 10/03/2020 tarihinde ilan edildiğini, davacının projeleri 2020 Şubat ayı ortasında bitirmesi gerekirken projelere 24/02/2020 tarihinde başladığını ve onay sürecinin 28/07/2020 tarihinde sona erdiğini, Covid salgınından önce de iş programına göre gecikme olduğunu, bu gecikmenin yok sayıldığını, yükleniciden kaynaklanan gecikmelerin idarece analiz edilerek cezasız süre verildiğini, dava tarihi itibariyle 1.464.361,66 TL ceza kesildiğini, geçici kabul itibar tarihinin 08/11/2021 olarak belirlendiği halde hiçbir dayanak ve emsal gösterilmeden yapım işinin sözleşme gereği bitim tarihi olan 18/08/2020 tarihinden geçici kabul teklif belgesinin tarihi olan 06/09/2021 tarihine kadar 384 günün cezası süre olarak verilmesinin kabul edilemeyeceğini, konuyla ilgili Cumhurbaşkanlığı ve İçişleri Bakanlığı genelgeleri dikkate alınarak işlem yapıldığını, gecikmenin yükleniciden kaynaklanıp kaynaklanmadığını belirlenmediğini, itirazlarını karşılar nitelikte bilirkişi raporu alınması gerektiğini belirterek, mahkeme kararın kaldırılmasını istemiştir.
GEREKÇE:
Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemine ilişkindir.
İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu (HMK)'nun 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
Taraflar arasında imzalanan 18/12/2019 tarihli sözleşme ile davacı yüklenici muhtelif imalat işlerini götürü bedelle üstlenmiştir. Davacı yüklenici, mücbir sebepler nedeniyle davalı tarafından belirlenen cezalı ve cezasız sürelerin tekrar tespit edilmesi ile fazladan kesilen gecikme cezalarının tahsilini talep etmiştir. Yapım İşleri Genel Şartnamesi sözleşme ekidir. Sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 39. maddesinde, yüklenicinin geçici hakedişlere itirazı olduğu takdirde, karşı görüşlerinin neler olduğunu ve dayandığı gerekçeleri, idareye vereceği ve bir örneğini de hakediş raporuna ekleyeceği dilekçesinde açıklaması ve hakediş raporunu “idareye verilen ... tarihli dilekçemde yazılı ihtirazi kayıtla” cümlesini yazarak imzalaması gerektiği, eğer yüklenicinin, hakediş raporunun imzalanmasından sonra tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar, yetkililer tarafından hakediş raporunda yapılabilecek düzeltmelere bir itirazı olursa hakedişin kendisine ödendiği tarihten başlamak üzere en çok on gün içinde bu itirazını dilekçe ile idareye bildirmek zorunda olduğu, bu şekilde itiraz edilmediği takdirde hakedişi olduğu gibi kabul etmiş sayılacağı düzenlemesine yer verilmiştir. Yine kesin hakediş raporu ve hesap kesilmesine ilişkin 40. madde hükmünce, yüklenicinin kesin hesaba itirazı olduğu takdirde itirazlarını 40. maddedeki usuller çerçevesinde dilekçe ile idareye bildirmesi gerekir. Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 39. ve 40. maddelerindeki bu düzenlemeler 6100 sayılı Hukuk Muhakemesi Kanununun 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi niteliğinde olup mahkemece re'sen gözetilmelidir. (Yargıtay 6 H.D 2022/1667 E-2023/4242 K., 2022/1954 E-2023/2993 K. vb.)
Somut olayda; taraflar arasındaki sözleşme tarihi, YİGŞ'nin 39. Maddesini iptal eden Danıştay 13. Dairesinin 06/06/2023 tarih, 2023/403 E-2899 K. sayılı ilamından daha önce olup, Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 2024/321 Esas ve 2025/1867 Karar sayılı vb. İlamlarında açıklandığı üzere, iptal kararının taraflarca imzalanmış olan sözleşme ve dolayısıyla eldeki davaya etkisi bulunmamaktadır.
Bu durumda mahkemece, taraflar arasında imzalanan tüm hakedişlerin dosya kapsamına alınarak davacının, sözleşme eki YİGŞ'nin 39. ve 40. maddeleri gereğince yukarıda açıklanan şekilde usulüne uygun itirazının bulunup bulunmadığının incelenmesi ve yapılacak değerlendirme gereğince sonucuna uygun bir hüküm kurulması gerekirken, delil sözleşmesi niteliğindeki YİGŞ'nin yukarıda açıklanan maddelerinin nazara alınmaması doğru olmamıştır.
2- Yukarıda yapılacak inceleme sonucunda davacı tarafın hakedişlere usulüne uygun şekilde itiraz ettiğinin anlaşılması halinde, bu kez yükleniciden kaynaklanan gecikme olup olmadığı, davalı idarece verilen cezalı ek sürelerin taraflar arasındaki sözleşme, sözleşme ekleri ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesi gereğince mücbir sebeplerden kaynaklanıp kaynaklanmadığının konusunda uzman bilirkişi heyetinden alınacak rapor ile belirlenerek buna göre davacıya verilmesi gereken cezalı ve cezasız ek sürelerin tespit edilmesi ve sonucuna uygun hüküm kurulması gereklidir.
3- Kabule göre de; mahkemenin gerekçe kısmında bilirkişi rapor ve ek raporlarında hesaplandığı üzere iadesi gereken bedelin 1.352.861,58 TL olduğu belirtildikten sonra, bundan daha az miktara gerekçesi belirtilmeksizin karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olmuştur. (HMK 297/2 mad.)
Açıklanan nedenlerle; taraf vekilerinin istinaf başvurularının kabulüne, mahkeme kararının HMK'nun 353/1-a.4-6 maddesi gereğince kaldırılmasına karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Taraf vekillerinin istinaf başvurularının KABULÜNE,
2-Ankara 9. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 13/02/2024 gün ve 2021/588 Esas 2024/106 sayılı kararının HMK’nun 353/1-a.4-6 maddesi gereğince KALDIRILMASINA,
3-Davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
4-Taraflarca yatırılan peşin istinaf karar harcının istek halinde kendilerine iadesine,
5-Taraflarca ödenen istinaf kanun yoluna başvurma harcı ve yapılan istinaf yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince verilecek kararda dikkate alınmasına,
6-Talep halinde inceleme konusu kararın icrasının geri bırakılması için İİK'nın 36/1 maddesi gereğince varsa taraflarca yatırılan nakit teminatların veya sunulan banka teminat mektuplarının dosya kapsamı ve kararın niteliğine göre aynı maddenin 5. fıkrası gereğince yatıran/sunan tarafa ilgili icra dairesince iadesine,
Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda HMK'nın 353/1-a maddesi gereğince KESİN olarak 05/02/2026 tarihinde oybirliği ile karar verildi.

Başkan Üye Üye Katip
¸e-imzalıdır ¸e-imzalıdır ¸e-imzalıdır ¸e-imzalıdır